Tác động của sở hữu tổ chức nước ngoài đến hiệu quả tài chính các công ty niêm yết tại Việt Nam

Nghiên cứu tác động của sở hữu tổ chức nước ngoài đến hiệu quả tài chính của các công ty niêm yết tại Việt Nam, phân tích sâu từ góc độ kinh tế.

• Tác giả: Trần Ngọc Quý
• Người hướng dẫn: TS. Lê Hoàng Vinh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Sở Hữu Nước Ngoài Đến Hiệu Quả Tài Chính Doanh Nghiệp Niêm Yết Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Lý do chọn đề tài
• 1.3. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3.1. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát
• 1.3.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Nguồn dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa, đóng góp của đề tài
• 1.7. Cấu trúc của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM
• 2.1. Khái niệm sở hữu tổ chức nước ngoài (FII)
• 2.2. Khung lý thuyết về sự phụ thuộc của hiệu quả tài chính của doanh nghiệp vào cơ cấu sở hữu
• 2.2.1. Lý thuyết đại diện
• 2.2.2. Lý thuyết bất cân xứng thông tin
• 2.2.3. Lý thuyết nguồn lực phụ thuộc
• 2.2.4. Lý thuyết thể chế
• 2.3. Bằng chứng thực nghiệm về tác động của FII lên hiệu quả tài chính của doanh nghiệp
• 2.3.1. Tại Hàn Quốc
• 2.3.2. Tại Trung Quốc
• 2.3.3. Tại Thổ Nhĩ Kì
• 2.3.4. Tại Nhật Bản
• 2.3.5. Tại Đài Loan
• 2.3.6. Tại Việt Nam
• 2.4. Nhận xét và kì vọng
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.1.1. Tiêu chí chọn mẫu
• 3.1.2. Thu thập dữ liệu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Xử lý số liệu
• 3.3.1. Biến phụ thuộc
• 3.3.2. Biến giải thích và biến kiểm soát
• 3.4. Phương pháp hồi quy
• 3.4.1. Ước lượng 2SLS
• 3.4.2. Ước lượng dữ liệu bảng động
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Phân tích tương quan và kiểm định đa cộng tuyến
• 4.2.1. Phân tích ma trận tương quan
• 4.2.2. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.3. Kết quả thực nghiệm
• 4.3.1. Kết quả ước lượng 2SLS
• 4.3.1.1. Phân tích tác động của FII lên hiệu quả tài chính thông qua Tobin’Q và ROA
• 4.3.1.2. Phân tích sự khác biệt trong tác động của FII lên hiệu quả tài chính giữa nhóm công ty liên kết và công ty độc lập
• 4.3.2. Kết quả ước lượng bảng động (GMM)
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý, KIẾN NGHỊ
• 5.1. Gợi ý và kiến nghị
• 5.1.1. Đối với việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài
• 5.1.2. Đối với các yếu tố khác của doanh nghiệp
• 5.2. Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC KẾT QUẢ HỒI QUY TỪ STATA
• DANH SÁCH CÔNG TY TRONG MẪU

Tóm tắt

I. Giới thiệu và bối cảnh nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào ảnh hưởng của sở hữu nước ngoài đến hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. Với sự gia tăng của đầu tư nước ngoài sau chính sách nới room năm 2015, việc đánh giá tác động của dòng vốn này trở nên cấp thiết. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ 209 doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE và HNX giai đoạn 2012-2017, nhằm xác định mối quan hệ giữa sở hữu tổ chức nước ngoài (FII) và hiệu quả tài chính thông qua các chỉ số Tobin’Q và ROA.

1.1. Lý do chọn đề tài

Việc thu hút đầu tư nước ngoài đã trở thành yếu tố quan trọng trong phát triển kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, tác động của sở hữu nước ngoài đến hiệu quả tài chính của các công ty niêm yết vẫn cần được nghiên cứu sâu hơn. Nghiên cứu này nhằm đánh giá tác động của FII, đặc biệt là trong bối cảnh các nhà đầu tư nước ngoài ngày càng tham gia sâu vào thị trường chứng khoán Việt Nam.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm xác định tác động của sở hữu tổ chức nước ngoài đến hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. Đồng thời, nghiên cứu cũng xem xét sự khác biệt trong tác động của FII giữa các nhóm công ty liên kết và công ty độc lập.

II. Cơ sở lý thuyết và bằng chứng thực nghiệm

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết kinh tế như lý thuyết đại diện, lý thuyết bất cân xứng thông tin, và lý thuyết nguồn lực phụ thuộc để phân tích mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài và hiệu quả tài chính. Các nghiên cứu trước đây tại các quốc gia như Hàn Quốc, Trung Quốc, và Nhật Bản đã chỉ ra tác động tích cực của FII đến hiệu quả tài chính doanh nghiệp.

2.1. Khái niệm sở hữu tổ chức nước ngoài

Sở hữu tổ chức nước ngoài (FII) được định nghĩa là tỷ lệ cổ phần được sở hữu bởi các tổ chức nước ngoài như quỹ đầu tư, ngân hàng, và công ty chứng khoán. FII không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn đóng góp vào quản trị và công nghệ, từ đó cải thiện hiệu quả tài chính của doanh nghiệp.

2.2. Bằng chứng thực nghiệm

Các nghiên cứu tại Việt Nam và quốc tế đã chỉ ra rằng sở hữu nước ngoài có tác động tích cực đến hiệu quả tài chính thông qua việc cải thiện quản trị và đầu tư công nghệ. Ví dụ, thương vụ Mizuho Bank đầu tư vào Vietcombank đã mang lại nhiều đóng góp tích cực cho ngân hàng này.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy 2SLS và mô hình GMM để phân tích dữ liệu từ 209 doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE và HNX. Các biến kiểm soát như quy mô công ty, đòn bẩy tài chính, và dòng tiền được đưa vào mô hình để tăng độ chính xác của kết quả.

3.1. Dữ liệu nghiên cứu

Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính và báo cáo thường niên của các công ty niêm yết trên sàn HOSE và HNX. Các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực tài chính và bất động sản được loại bỏ khỏi mẫu nghiên cứu do đặc thù hoạt động.

3.2. Mô hình nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy để đo lường tác động của sở hữu tổ chức nước ngoài đến hiệu quả tài chính. Các biến phụ thuộc là Tobin’Q và ROA, trong khi biến độc lập chính là tỷ lệ sở hữu của FII.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng sở hữu tổ chức nước ngoài có tác động tích cực đến hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. Đặc biệt, tác động này rõ rệt hơn ở các công ty liên kết so với công ty độc lập.

4.1. Tác động của FII đến hiệu quả tài chính

Kết quả hồi quy cho thấy FII có tác động tích cực đến Tobin’Q và ROA, chứng tỏ rằng sở hữu nước ngoài giúp cải thiện hiệu quả tài chính của doanh nghiệp.

4.2. Sự khác biệt giữa nhóm công ty liên kết và độc lập

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tác động của FII mạnh mẽ hơn ở các công ty liên kết, do sự hỗ trợ từ các đối tác nước ngoài trong quản trị và công nghệ.

V. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu kết luận rằng sở hữu tổ chức nước ngoài có tác động tích cực đến hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. Các nhà quản trị và nhà hoạch định chính sách nên xem xét tăng cường thu hút đầu tư nước ngoài để nâng cao hiệu quả kinh tế.

5.1. Kiến nghị đối với nhà quản trị

Các nhà quản trị nên cân nhắc tăng tỷ lệ sở hữu nước ngoài để cải thiện hiệu quả tài chính và quản trị doanh nghiệp.

5.2. Kiến nghị đối với nhà hoạch định chính sách

Chính phủ nên tiếp tục nới room cho đầu tư nước ngoài và tạo điều kiện thuận lợi để thu hút các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh chính sách nới room cho nhà đầu tư nước ngoài được áp dụng từ tháng 6/2015. Theo số liệu thu thập từ 209 doanh nghiệp niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX trong giai đoạn 2012-2017, dòng vốn đầu tư tổ chức nước ngoài (FII) đã có những tác động đáng kể đến hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp này. Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá mức độ ảnh hưởng của sở hữu tổ chức nước ngoài đến hiệu quả tài chính doanh nghiệp, được đo lường qua các chỉ số Tobin’s Q và ROA. Mục tiêu cụ thể là kiểm định tác động của FII, đồng thời phân tích sự khác biệt tác động giữa các doanh nghiệp độc lập và doanh nghiệp có liên kết nhóm. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE và HNX trong giai đoạn 2012-2017, loại trừ các ngành tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán và bất động sản để đảm bảo tính đồng nhất của mẫu. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý vĩ mô và doanh nghiệp trong việc xây dựng chính sách thu hút vốn đầu tư nước ngoài, đồng thời nâng cao hiệu quả tài chính và quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên bốn lý thuyết chính để giải thích mối quan hệ giữa sở hữu tổ chức nước ngoài và hiệu quả tài chính doanh nghiệp:

1. Lý thuyết đại diện (Agency Theory): Phân tích mâu thuẫn lợi ích giữa cổ đông và ban quản trị, trong đó nhà đầu tư tổ chức nước ngoài có thể giảm chi phí đại diện nhờ khả năng giám sát và quản trị hiệu quả hơn.

2. Lý thuyết bất cân xứng thông tin (Information Asymmetry Theory): Nhà đầu tư tổ chức nước ngoài giúp cải thiện tính minh bạch thông tin, giảm rủi ro thông tin bất cân xứng, từ đó nâng cao hiệu quả tài chính.

3. Lý thuyết nguồn lực phụ thuộc (Resource Dependence Theory): Các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài cung cấp nguồn lực quản trị, công nghệ và mạng lưới kinh doanh, giúp doanh nghiệp phát huy tối đa năng lực trong điều kiện nguồn lực hạn chế.

4. Lý thuyết thể chế (Institutional Theory): Môi trường thể chế và chính sách nhà nước ảnh hưởng đến sự phát triển và hiệu quả của doanh nghiệp, trong đó việc thu hút FII được xem là một công cụ cải cách quản trị và nâng cao hiệu quả tài chính.

Các khái niệm chính bao gồm: sở hữu tổ chức nước ngoài (FII), hiệu quả tài chính (đo bằng Tobin’s Q và ROA), quyền sở hữu tập trung, đòn bẩy tài chính, dòng tiền và đầu tư tài sản cố định.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ 209 doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE và HNX trong giai đoạn 2012-2017, loại trừ các doanh nghiệp thuộc ngành tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán và bất động sản để đảm bảo tính đồng nhất. Dữ liệu bao gồm báo cáo tài chính, báo cáo thường niên, báo cáo quản trị và giá cổ phiếu cuối năm.

Phương pháp phân tích sử dụng kỹ thuật hồi quy dữ liệu bảng với hai phương pháp chính:

• Hồi quy 2 giai đoạn (2SLS): Giúp kiểm định mối quan hệ nhân quả giữa sở hữu tổ chức nước ngoài và hiệu quả tài chính, đồng thời xử lý vấn đề nội sinh.

• Ước lượng bảng động (System GMM): Kiểm định tính ổn định và vững chắc của mô hình hồi quy, đồng thời xem xét tác động động của các biến.

Mô hình nghiên cứu bao gồm biến phụ thuộc là Tobin’s Q và ROA, biến giải thích chính là tỷ lệ sở hữu tổ chức nước ngoài (FII), cùng các biến kiểm soát như số năm hoạt động (AGE), quy mô công ty (SIZE), đòn bẩy tài chính (LEV), quyền sở hữu tập trung (OWNC), dòng tiền (CASHF) và đầu tư tài sản cố định ròng (CAPEX). Mô hình cũng xem xét tác động phi tuyến của FII và đòn bẩy tài chính thông qua các biến bình phương tương ứng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động tích cực của sở hữu tổ chức nước ngoài đến hiệu quả tài chính: Kết quả hồi quy 2SLS và GMM cho thấy tỷ lệ sở hữu FII có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến cả Tobin’s Q và ROA. Cụ thể, khi tỷ lệ sở hữu FII tăng 1%, hiệu quả tài chính được cải thiện tương ứng khoảng 0.3% đến 0.5%.

2. Tác động phi tuyến của FII: Mối quan hệ giữa tỷ lệ sở hữu FII và hiệu quả tài chính có hình chữ U ngược, nghĩa là hiệu quả tài chính tăng khi FII tăng đến một ngưỡng nhất định (khoảng 40-50%), sau đó hiệu quả có xu hướng giảm nhẹ do chi phí đại diện tăng lên.

3. Sự khác biệt giữa doanh nghiệp độc lập và doanh nghiệp có liên kết nhóm: FII có tác động mạnh hơn đến hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp có liên kết nhóm so với các doanh nghiệp độc lập, với mức tăng hiệu quả tài chính cao hơn khoảng 15-20%.

4. Ảnh hưởng của các biến kiểm soát: Quy mô công ty (SIZE) và dòng tiền (CASHF) có tác động tích cực đến hiệu quả tài chính, trong khi đòn bẩy tài chính (LEV) có tác động phi tuyến, với mức đòn bẩy vừa phải giúp tăng hiệu quả nhưng đòn bẩy quá cao làm giảm hiệu quả. Quyền sở hữu tập trung (OWNC) cũng có ảnh hưởng tích cực, thể hiện vai trò giám sát của cổ đông lớn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với lý thuyết đại diện và các nghiên cứu thực nghiệm tại các thị trường mới nổi khác như Ấn Độ, Trung Quốc và Hàn Quốc, khi nhà đầu tư tổ chức nước ngoài không chỉ cung cấp vốn mà còn nâng cao chất lượng quản trị và minh bạch thông tin, từ đó cải thiện hiệu quả tài chính doanh nghiệp. Mối quan hệ phi tuyến giữa FII và hiệu quả tài chính phản ánh sự cân bằng giữa lợi ích quản trị và chi phí đại diện khi FII tham gia sâu vào quản lý doanh nghiệp.

Sự khác biệt tác động giữa doanh nghiệp độc lập và doanh nghiệp có liên kết nhóm cho thấy vai trò của mạng lưới liên kết trong việc tận dụng nguồn lực và hỗ trợ quản trị từ các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài. Các biến kiểm soát như quy mô và dòng tiền cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giải thích sự khác biệt hiệu quả tài chính giữa các doanh nghiệp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ mối quan hệ phi tuyến hình chữ U ngược giữa tỷ lệ sở hữu FII và hiệu quả tài chính, cũng như bảng so sánh kết quả hồi quy giữa nhóm doanh nghiệp độc lập và nhóm doanh nghiệp có liên kết.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chính sách thu hút vốn đầu tư tổ chức nước ngoài: Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện chính sách nới room sở hữu nước ngoài, đặc biệt ưu tiên các ngành không hạn chế, nhằm thu hút các nhà đầu tư tổ chức có năng lực quản trị và công nghệ cao. Thời gian thực hiện: 1-3 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

2. Khuyến khích doanh nghiệp nâng cao minh bạch thông tin: Doanh nghiệp cần cải thiện chất lượng báo cáo tài chính và công bố thông tin để tạo niềm tin cho nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, từ đó thu hút vốn hiệu quả hơn. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Ban lãnh đạo doanh nghiệp, Sở giao dịch chứng khoán.

3. Xây dựng chiến lược cơ cấu sở hữu phù hợp: Các nhà quản trị doanh nghiệp nên cân nhắc tỷ lệ sở hữu tổ chức nước ngoài trong cơ cấu cổ đông, tối ưu hóa mức sở hữu để tận dụng lợi ích quản trị mà tránh phát sinh chi phí đại diện. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Hội đồng quản trị, Ban điều hành.

4. Phát triển mạng lưới liên kết doanh nghiệp: Khuyến khích các doanh nghiệp xây dựng và mở rộng liên kết nhóm để tận dụng nguồn lực và hỗ trợ từ các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, nâng cao hiệu quả tài chính. Thời gian thực hiện: 2-4 năm; Chủ thể: Doanh nghiệp, Hiệp hội doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý vĩ mô và hoạch định chính sách: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách thu hút vốn đầu tư nước ngoài hiệu quả, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

2. Ban lãnh đạo và hội đồng quản trị doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ tác động của cơ cấu sở hữu, đặc biệt là sở hữu tổ chức nước ngoài, từ đó xây dựng chiến lược quản trị và cơ cấu vốn phù hợp.

3. Nhà đầu tư tổ chức trong và ngoài nước: Cung cấp thông tin về vai trò và ảnh hưởng của FII trong doanh nghiệp Việt Nam, hỗ trợ quyết định đầu tư và quản lý danh mục đầu tư.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành tài chính - ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu định lượng, mô hình hồi quy dữ liệu bảng và các lý thuyết liên quan đến sở hữu và hiệu quả tài chính doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Sở hữu tổ chức nước ngoài có thực sự cải thiện hiệu quả tài chính doanh nghiệp không?
   Có, nghiên cứu chỉ ra rằng tỷ lệ sở hữu tổ chức nước ngoài có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến hiệu quả tài chính, thể hiện qua các chỉ số Tobin’s Q và ROA.

2. Tại sao tác động của FII lại có hình chữ U ngược?
   Khi tỷ lệ sở hữu FII tăng đến một mức nhất định, lợi ích quản trị và hỗ trợ công nghệ tăng lên, nhưng vượt quá ngưỡng này có thể phát sinh chi phí đại diện và xung đột lợi ích, làm giảm hiệu quả.

3. Có sự khác biệt tác động của FII giữa doanh nghiệp độc lập và doanh nghiệp có liên kết nhóm không?
   Có, FII tác động mạnh hơn đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp có liên kết nhóm do tận dụng được nguồn lực và hỗ trợ quản trị từ mạng lưới liên kết.

4. Các biến kiểm soát như quy mô và đòn bẩy tài chính ảnh hưởng thế nào đến hiệu quả tài chính?
   Quy mô công ty và dòng tiền có tác động tích cực, trong khi đòn bẩy tài chính có tác động phi tuyến, mức đòn bẩy vừa phải giúp tăng hiệu quả nhưng quá cao sẽ gây giảm hiệu quả.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để xử lý vấn đề nội sinh trong nghiên cứu?
   Nghiên cứu sử dụng hồi quy 2 giai đoạn (2SLS) và mô hình bảng động (System GMM) để xử lý vấn đề nội sinh và kiểm định tính ổn định của mô hình.

Kết luận

• Sở hữu tổ chức nước ngoài (FII) có tác động tích cực và đáng kể đến hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2012-2017.
• Mối quan hệ giữa tỷ lệ sở hữu FII và hiệu quả tài chính có hình chữ U ngược, phản ánh sự cân bằng giữa lợi ích quản trị và chi phí đại diện.
• Tác động của FII mạnh hơn ở các doanh nghiệp có liên kết nhóm so với doanh nghiệp độc lập.
• Các biến kiểm soát như quy mô, đòn bẩy tài chính, quyền sở hữu tập trung và dòng tiền cũng ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả tài chính.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý và doanh nghiệp trong việc xây dựng chính sách thu hút vốn đầu tư nước ngoài và chiến lược cơ cấu sở hữu nhằm nâng cao hiệu quả tài chính.

Next steps: Khuyến nghị tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi thời gian và ngành nghề, đồng thời phân tích sâu hơn về vai trò quản trị của FII trong doanh nghiệp Việt Nam.

Các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà đầu tư nên áp dụng kết quả nghiên cứu để tối ưu hóa cơ cấu sở hữu và chính sách thu hút vốn đầu tư nước ngoài, góp phần phát triển bền vững thị trường chứng khoán Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề  Lý do chọn đề tài  Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu  Đối tượng và phạm vi nghiên cứu  Nguồn dữ liệu và phương pháp nghiên cứu  Ý nghĩa và đóng góp của đề tài  Cấu trúc của đề tài Chương 2: Cơ sở lý thuyết và bằng chứng thực nghiệm, chương 2 bao gồm các nội dung chính như sau: Cơ sở lý thuyết được trình bày bao gồm các lý thuyết thể hiện mối quan hệ giữa quyền sở hữu và hiệu quả tài chính của công ty trên nhiều góc độ như: lý thuyết nguồn lực phụ thuộc, lý thuyết thể chế, lý thuyết thông tin bất cân xứng và lý thuyết chi phí đại diện. Tìm hiểu và tổng quan lại các nghiên cứu trước đây liên quan đến đề tài như nghiên cứu của Khanna và Palepu (1999); McConnell và Servaes (1990); Duggal và Millar (1999); Cho và Kim (2007); Demsetz và Lehn (1985)…… về mối quan hệ (chiều tác động) của sở hữu tổ chức đến hiệu quả của công ty. Bằng chứng thực nghiệm của các nước trên thế giới và tại Việt Nam về tác động của sở hữu nước ngoài, sở hữu tổ chức nước ngoài lên hiệu quả tài chính doanh nghiệp. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu, chương 3 trình bày: 7 Dữ liệu nghiên cứu bao gồm báo cáo tài chính, báo cáo thường niên, thông tin về giá trị vốn hóa hay của các công ty sản xuất được niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán….

Mô hình nghiên cứu và các giả thiết, kiểm định Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận: Trình bày kết quả hồi quy đạt được, kiểm định kết quả, phân tích kết quả và giải thích ý nghĩa. Chương 5: Kết luận và gợi ý, kiến nghị: Kết luận các kết quả chính tìm thấy ở bài nghiên cứu, trình bày những khuyến nghị, hạn chế và đề xuất các hướng nghiên cứu mới trong tương lai 8 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM 2.1 Khái niệm sở hữu tổ chức nước ngoài (Foreign Institutional Investor - FII) Theo khoản 21, điều 2 nghị định số 60/2015/NĐ-CP ngày 26/06/2015 sửa đổi sửa đổi, bổ sung một số điều của nghị định số 58/2012/NĐ-CP ngày 20 tháng 7 năm 2012 của chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của luật chứng khoán và luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật chứng khoán có quy định:  Nhà đầu tư nước ngoài bao gồm:  Cá nhân có quốc tịch nước ngoài;  Tổ chức thành lập theo pháp luật nước ngoài và thực hiện đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam. Như vậy, sở hữu tổ chức nước ngoài là chỉ tiêu được đo lường bằng tỷ lệ sở hữu hoặc số lượng cổ phần được sở hữu bởi các tổ chức được thành lập theo luật pháp nước ngoài và thực hiện đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam. Nhà đầu tư tổ chức điển hình có thể kể đến bao gồm doanh nghiệp tại nước ngoài, các quỹ đầu tư nước ngoài, các công ty chứng khoán, công ty tài chính, ngân hàng… tại nước ngoài.

Nhóm công ty liên kết là nhóm các công ty có liên quan và sự hỗ trợ về hoạt động. Rất khó để xác định mức độ liện kết giữa các doanh nghiệp với nhau. Tuy nhiên, khi các công ty được hạch toán là công ty con, công ty liên kết thì sẽ có ảnh hưởng trực tiếp đến báo cáo tài chính của công ty mẹ, và phần lớn trên thực tế cũng sẽ có hoạt động liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến công ty mẹ, chính vì vậy, sở hữu tổ chức nước ngoài cũng có thể ảnh hưởng theo chiều hướng hoặc mức độ khác nhau đối với nhóm công ty liên kết so với công ty độc lập. Theo nguyên tắc hạch toán kế toán áp dụng tại Việt Nam được hướng dẫn tại thông tư 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài Chính thì công ty con, công ty liên kết được quy định như sau: 9  Công ty con là khoản đầu tư khi nhà đầu tư (doanh nghiệp mẹ) nắm giữ hơn 50% quyền biểu quyết, trừ trường hợp có thoả thuận riêng.

 Công ty liên doanh được thành lập bởi các bên góp vốn liên doanh có quyền đồng kiểm soát các chính sách tài chính và hoạt động, là đơn vị có tư cách pháp nhân hạch toán độc lập. Công ty liên doanh phải tổ chức thực hiện công tác kế toán riêng theo quy định của pháp luật hiện hành về kế toán, chịu trách nhiệm kiểm soát tài sản, các khoản nợ phải trả, doanh thu, thu nhập khác và chi phí phát sinh tại đơn vị mình. Mỗi bên góp vốn liên doanh được hưởng một phần kết quả hoạt động của công ty liên doanh theo thỏa thuận của hợp đồng liên doanh.  Khoản đầu tư được phân loại là đầu tư vào công ty liên kết khi nhà đầu tư nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp từ 20% đến dưới 50% quyền biểu quyết của bên nhận đầu tư mà không có thoả thuận khác.2 Khung lý thuyết về sự phụ thuộc của hiệu quả tài chính của doanh nghiệp vào cơ cấu sở hữu 2.1 Lý thuyết đại diện Chi phí đại diện là chi phí phát sinh khi xảy ra sự thiếu đồng thuận giữa mục đích của người quản trị và người sở hữu trong một công ty.

Người đại diện là người làm việc thay mặt cho người sở hữu công ty. Do cổ đông của công ty không hoặc rất ít có điều kiện giám sát thường xuyên từng hành động của người quản trị, dẫn đến việc phát sinh tình trạng thông tin bất cân xứng, từ đó gây ra các vấn đề rủi ro đạo đức và lựa chọn đối nghịch. Chi phí đại diện là một trong các chủ đề thuộc lĩnh vực kiểm soát công ty. Nếu nắm rõ mối tương quan này sẽ giúp cho công ty điều chỉnh cơ cấu sở hữu hợp lý hơn, giúp các cổ đông tối ưu lợi ích của mình.

Đặt nền móng cho lý thuyết đại diện là Adam Smith (The Wealth of Nations, 1776), ông cho rằng các nhà quản lý tiền đầu tư của người khác chứ không phải của chính họ, do đó khó có thể mong đợi họ luôn luôn có những quyết định đúng đắn cho 10 các hoạt động của công ty khi mà các cổ đông không thể thường xuyên kiểm soát họ. Thậm chí họ có thể làm việc vì lợi ích cá nhân đứng trên lợi ích của công ty. Có hai loại chi phí đại diện phát sinh: đầu tiên, vấn đề đại diện do tách quyền sở hữu và quyền kiểm soát theo nghiên cứu của Berle và Means (1932), và Jensen và Meckling (1976); thứ hai, vấn đề đại diện giữa cổ đông kiểm soát và cổ đông thiểu số. Nghiên cứu tác động của chi phí đại diện đến hiệu quả tài chính của công ty, Jensen và Meckling (1976), cho rằng lý thuyết đại diện phản ánh các mối quan hệ, các mục tiêu và các mâu thuẫn xảy ra trong công ty giữa người các nhà quản lý và người sở hữu công ty.

Sự chia tách giữa người quản lý và người sở hữu xuất phát từ vấn đề quyết định (kinh doanh, đầu tư, bán tài sản….) được đưa ra từ những nhà quản lý nhưng người gánh chịu kết quả của các quyết định này là những ông chủ, những người nắm cổ phần của công ty. Denis và McConnell (2003) cho rằng có sự mẫu thuẫn xung đột lợi ích giữa chủ sở hữu và ban điều hành của một công ty. Tuy nhiên, họ cho rằng việc tách riêng quyền sở hữu và điều hành vẫn là việc làm cần thiết và mang lại lợi ích cho doanh nghiệp. Nghiên cứu của Wenjuan Ruan và cộng sự (2011) kết luận rằng hầu hết các nhà nghiên cứu đều cho rằng có sự mâu thuẫn xung đột lợi ích giữa chủ sở hữu và ban điều hành của một công ty.

Các xung đột này tạo ra các vấn đề đại diện có thể làm giảm giá trị của công ty. Theo đó, việc các cổ đông gia tăng quyền quản lý sẽ giúp tăng lợi ích của cổ công trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, khi việc gia tăng quyền quản lý đến một mức độ đủ lớn thì những người điều hành này có thể điều hành theo hướng tư lợi hoá theo mục đích của cá nhân hơn là đứng về lợi ích của toàn thể cổ đông. Từ đó đi đến kết luận quyền quản lý của chủ sở hữu công ty cổ phần và giá trị doanh nghiệp có quan hệ phi tuyến.

Villalonga và Amit (2006) cho rằng chi phí đại diện thấp tại công ty có tính chất gia đình khi người sáng lập công ty kiêm nhiệm việc điều hành công ty, hoặc giữ chức vụ chủ tịch và thuê CEO. Chi phí đại diện cao hơn ở các công ty không có tính 11 chất gia đình (ám chỉ quyền sở hữu tập trung thấp hơn). Có thể giải thích sự liên hệ này khi công ty có tính gia đình thì mức độ sở hữu tập trung cao. Khi thuê CEO thì cổ đông sẽ luôn giám sát ban điều hành ra những quyết định có lợi nhất có nhóm cổ đông chính yếu.

Trong khi đó, khi quyền sở hữu tập trung ở mức thấp thì ít có sự giám sát vì mục tiêu của một/ một nhóm cổ đông, lúc này chi phí đại diện tăng cao. Ang, Cole và Lin (2000) đã thực hiện nghiên cứu trên những công ty chưa niêm yết tại Mỹ và kết luận rằng chi phí đại diện tăng lên ở những công ty được điều hành, quản lý bởi một CEO không phải là cổ đông của công ty. Ngoài ra, chi phí đại diện và số lượng cổ phần của CEO có mối quan hệ nghịch biến với nhau. Nghiên cứu trên 400 công ty lớn của Agrawal và Knoeber (1996) đã tìm thấy mối quan hệ có ý nghĩa thông kê giữa hiệu suất của công ty với các biến độc lập là quyền sở hữu nội bộ, ban điều hành được thuê từ bên ngoài, tài trợ nợ và chất lượng hoạt động kiểm soát của doanh nghiệp.

Trong khi ý nghĩa thống kê của quyền sở hữu nội bộ là tích cực thì ý nghĩa thông kê của việc ban điều hành được thuê từ bên ngoài lại cho tác động tiêu cực đến hiệu suất của doanh nghiệp. Nghiên cứu của Agrawal và Mandelker (1990); Brickley, Lease và Smith (1988) cho rằng do đặc thù đầu tư mang tính chiến lược cao, cộng với nguồn lực, nhân lực tốt hơn so với các cổ đông là cá nhân, các nhà đầu tư tổ chức hoàn toàn có đủ khả năng và động lực để đóng vai trò như những chốt kiểm soát các quyết định của ban điều hành công ty, do đó có thể làm giảm chi phí đại diện.