Chương 1 TONG QUAN TÀI LIEU 1.1 Sơ lược về hoa mào ga 1.1 Nguồn gốc và vị trí phân loại 1.1 Nguồn gốc và phân bố Cây mào gà được phát hiện tại sườn núi khô ở Châu Phi và An Độ cũng như các khu vực đá khô của hai miền Bắc và Nam Mỹ. Cây mào gà đã được phát hiện và sử dụng như một loại rau ở Bắc Mỹ từ thé ki XVIII. Theo báo cáo khác của Trung Quốc đã sử dung chúng dé cam máu và chữa bệnh, cũng như các nước phương Tây, Châu Âu hay người Mỹ bản xứ dùng làm thảo dược. Hiện nay, trên thế giới có khoảng 60 loài mào gà hằng năm và lâu năm (Cathy, 2006).
Theo nhận định của các chuyên gia, ngành sản xuất hoa chậu của nước ta còn rất nhiều tiềm năng vì thực tế trên thế giới sản lượng hoa chậu lớn hơn hoa cắt cành nhưng sản xuất hoa tại Việt Nam thì ngược lại. Đến năm 2004, diện tích trồng hoa mào gà chậu không ngừng gia tăng trong nước và đang được mở rộng, phát triển mạnh ở các tỉnh Bến Tre, Cần Thơ, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Hậu Giang, Tiền Giang và cả Kiên Giang cho đến các tỉnh miền Trung như Huế. Đà Nẵng, Quảng Ngãi (Lê Nguyễn Lan Thanh và ctv, 2014).2 Phân loại Phân loại khoa học của hoa mào gả Giới: Plantae Ngành: Angiospermae Lớp: Eudicots Bộ: Caryophyllales Họ: Amaranthaceae Phân họ: Amaranthaceae Chi: Celosia Loài: Critata Danh pháp hai phan: Celosia critata L.2 Đặc điểm thực vật học Theo Báo Khuyến Nông (2020), cây mào gà có các đặc điểm thực vật học như sau: Rễ: Chùm, ăn nông, phát triển theo chiều ngang và có nhiều rễ phụ. Thân: Thảo một năm, mọc đứng, tùy theo đặc tính giống mà cao từ 30 - 100 cm, phía gốc phân nhiều nhánh đối nhau.
Thân non tiết diện vuông, gốc lóng phù to, thân già cứng, tiết diện gần tròn. Thân nhẫn thang đứng và thô. Lá: Đơn có cuống, mọc đối chéo là 1 chữ thập. Phiến lá hình bầu dục hay hình trứng ngược, dài 3,5 - 9 cm, rộng 2,5 - 6,5 cm, đầu tù và mũi nhọn ngắn, gốc thuôn nhọn, men theo cuống một đoạn 0,5 cm, mép lá nguyên, lượn sóng.
Gan lá hình lông chim, nồi rõ ở mặt dưới. Cudng lá dai 1 - 1,5 cm, hình long máng, hơi nở rộng phía gốc, nhọn 0 phan ngọn lá. La có nhiều màu như đỏ sam, xanh, xanh đỏ. Hoa: Mọc thành cụm trên đỉnh hoặc mép thân.
Cụm hoa dé ở ngọn cành, có chất nhung. Màu sắc hoa đỏ, vàng và trắng. Cuống cụm hoa rất ngắn, có hình trái xoan, tháp hoặc hầu như không có. Quả: Có hình trái xoan, gần như hình cầu, chứa 8 - 10 hạt đen, bóng.
Theo Trần Hợp (2000), cây mào gà hiện nay có hai loại: Celosia critata L. forma bulba Hort (mào gà lưỡi búa) có đặc điểm là cụm hoa rất lớn, xoắn lại thành hình cầu màu đỏ thắm. forma plumose Hort (mao gà trụi) có đặc diém la cum hoa mảnh, det, đỉnh hoa kéo dài, thưa, mau đỏ hay vàng xen kẻ nhau. Giống FCE056 được trồng trong thí nghiệm thuộc nhóm mảo gà lưỡi búa.3 Yêu cầu ngoại cảnh Theo Báo Khuyến Nông (2020), cây mào gà có điều kiện ngoại cảnh như sau: Ánh sáng: Mào gà là cây ưa sáng nên ánh sáng thích hợp đao động trong khoảng 26.800 lux va thời gian chiếu sáng từ 8 - 10 giờ/ngày dé cây quang hợp tốt cho hoa rực rỡ.
Nhiệt độ: Cây mào gà ưa nóng, nhiệt độ thích hợp 25 - 30°C, không chịu rét, sinh trường trong môi trường không khí khô, đủ ánh sáng, nhân giống loại cây này thường dùng phương pháp gieo hạt. Am độ: Mao ga là cây ưa âm, độ âm dat dé phát trién tốt nhất là từ 60 - 70%, âm độ không khí từ 40 - 50%. Nếu âm độ không khí vượt quá 70% cây dễ bị nắm bệnh. Đất: Mào gà sinh trưởng tốt trong đất thịt pha cát, nhiều mùn, pH từ 6 - 6,5, EC thích hợp 1,5 - 2,0.
Tùy theo mục đích trồng trong chậu hoặc trồng trực tiếp ra luéng mà chuẩn bị đất khác nhau. Dat thích hợp nhất cho cây mao gà trồng chậu là đất thịt pha cát hoặc trộn phân chuồng hoai, xơ dừa, tro trau theo tỷ lệ 1:2:1. Mỗi chậu cho vào khoảng 0,7 kg hỗn hop. Hoa mào gà rất thích hợp với khí hậu ôn hòa, có thể trồng quanh năm.
Tuy nhiên vụ Đông Xuân từ tháng 11 - 2 thường cho hoa đẹp nhất. Dinh dưỡng: Dam cần nhiều ở giai đoạn sinh trưởng thân lá, nên sử dụng hỗn hợp đạm vô cơ với phân chuồng hoặc phân vi sinh bón cho cây dé cân đối dinh dưỡng. Lân giúp cho bộ rễ khỏe, thân cứng và hoa đẹp, bền màu giúp tăng cường hút các chất dinh dưỡng khác. Kali giúp cho cây trao đổi và vận chuyên đường bột, lá quang hợp tốt, thân cứng cáp, hoa đẹp và bên màu.
Phân vi lượng là loại phân cây cần rất ít nhưng không thể thay thế được. Các loại phân vi lượng thường được bón qua lá vào thời kỳ cây con với nồng độ rất thấp (từ 0,01 - 0,02%). Hiện nay, các loại phân được làm và pha chế bằng cách tưới phun qua lá, rất dễ sử dụng.4 Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của cây hoa mao ga Theo Arslan Asim (2012), cây mào gà có các giai đoạn sinh trưởng và phát triển như sau: Giai đoạn nảy mầm: Hoa mào gà bắt đầu nay mam từ 3 - 5 NSG. Hạt giống sẽ nay mầm bên trong hạt khi được che phủ bằng một lớp giá thé mỏng để ngăn chặn bớt ánh sáng.
Và sau khi hạt giống hoa mào gà đã ra được hai mam va vỏ hat được đưa ra khỏi mặt đất nhờ sự nảy mam thuong dia đến khi lá mầm bắt đầu mở ra, tách hoàn toàn ra khỏi vỏ hạt. Kết thúc giai đoạn nảy mam vào khoảng 5 - 7 NSG. Giai đoạn cây con: Bắt đầu bước vào giai đoạn cây con vào khoảng 7 NSG, khi hai lá mầm hoặc thân xanh đầu tiên xuất hiện đến khi cây bắt đầu ra lá thật. Cây con bắt đầu chịu được ánh sáng trực tiếp từ mặt trời.
Mào gà búa có bộ rễ ăn ngang nên chỉ vun xới lúc cây còn nhỏ, bước vào giai đoạn trưởng thành thì không nên vun gôc. Giai đoạn ra hoa: Khoảng 40 - 45 NSG cây sẽ ra hoa. Đặt chậu nơi nhiều ánh sáng dé cây quang hợp và cho hoa rực rỡ.2 Tình hình sản xuất hoa, cây cảnh 1.1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ hoa, cây cảnh trên thế giới Ngày nay, sản xuất hoa trên thế giới đang phát triển một cách mạnh mẽ và trở thành một ngành thương mại cao. Sản xuất hoa mang lại lợi ích to lớn cho nên kinh tế các nước trồng hoa và cây cảnh.
Diện tích trồng hoa trên thé giới ngày càng mở rộng và không ngừng tăng lên. Trên thế giới hiện nay sản xuất hoa dé xuất khâu đang trở thành một ngành mũi nhọn, hầu hết các nước trên thế giới đều có đủ các điều kiện đề trở thành một nước trồng hoa chuyên nghiệp. Hiện nay, tổng diện tích trồng hoa, cây cảnh của thế giới là 745.000 ha, riêng châu Á là 580.000 ha, Án Độ có điện tích trồng hoa, cây cảnh lớn nhất thế giới với diện tích là 313.000 ha, nước có điện tích trồng hoa, cây cảnh lớn thứ hai là Trung Quốc: 184.586 ha, Mỹ là nước đứng thứ ba với 28. Một số nước ở châu Âu như: Pháp, Đức, Ý, Hà Lan, Ba Lan, Tây Ban Nha.
Có nghề trồng hoa tương đối phát triển, diện tích trồng hoa của các nước đều ở mức trên 5. Ở Châu Mỹ, Mỹ là nước trồng nhiều hoa nhất với diện tích 28.155 ha, kế tiếp là Brazil với 15. Như vậy, diện tích trồng hoa tập trung chủ yếu ở các nước châu A, châu Âu và châu Mỹ. Giá trị sản xuất hoa trên thế giới đạt khoảng 40.000 nghìn USD, ba nước sản xuất hoa lớn chiếm khoảng gần 40% sản lượng hoa của thế giới là Trung Quốc (8.070 nghìn USD), Mỹ (3.610 nghìn USD), Hà Lan (2.
Về xuất khâu, Hà Lan đứng đầu về xuất khẩu hoa, cây cảnh với 10.684 nghìn USD, tiếp theo là Colombia với 1. Như vậy, ngành sản xuất hoa hiện nay đang là nganh cho thu nhập cao nhất trong nền sản xuất nông nghiệp. Từ trồng hoa cho thu nhập cao gap 4 - 5 lần so với trồng các cây trồng khác. Hiện nay, trên thế giới dang có xu thé chuyên những diện tích đất trồng cây khác.
Hiện nay, trên thế giới đang có xu thế chuyền những diện tích đất trồng cây cho thu nhập thấp sang trồng hoa có giá trị kinh tế cao (Chu Thúy Chinh, 2009). Hoa mào gà với màu sắc sặc sỡ ưa dùng trang trí cảnh quang như: Trang trí khuôn viên trường, trang trí khu vực công cộng ngoài ra trong y học hoa mào gà là một vị thuốc trong đông y, chữa các bệnh như cao huyết áp, thé huyết, khạc huyết, khí hư, kinh nguyệt ra quá nhiều hoặc không đều còn chữa được rắn cắn (Trần hợp, 2000).2 Sản xuất hoa cây cảnh ở Việt Nam Nước ta có khí hậu nhiệt đới gió mùa, cây hoa có thể gieo trồng quanh năm, chủng loại hoa phong phú đa dạng. Có nhiều giống hoa quý như hoa lan, hoa trà.Bên cạnh đó cũng có một số giống hoa nhập nội như violet, lily. Đây là những điều kiện thuận lợi cho sản xuất hoa ở Việt Nam phát trién dé không những cung cấp đủ hoa cho nhu cau nội dia ma còn có hoa xuất khẩu (Chu Thúy Chinh, 2009).1 Tốc độ phát triển ngành sản xuất hoa, cây cảnh giai đoạn 2000 - 2020 Chỉ tiêu 2000 2005 2010 2015 2020 Tổng diện tích (ha) 6.000 Giá trị sản lượng ` 850.000 (Triệu đông) Giá trị thu nhập TB ` 125 160 220 280 520 (Triệu đông/ha/năm) Mức tăng diện tích 4 1,0 1.7 3,2 3,9 6,6 so với 2000 (lân) Mức tăng giá tri sản lượng so với 2000 1,0 2„2 5,7 8,8 215 (lần) (Viện Nghiên cứu Rau quả, 2021) Theo thống kê của Viện Nghiên cứu rau quả (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, 2021), hiện cả nước có khoảng 45.000 ha tập trung chuyên canh trồng hoa cây cảnh, phân bố đều ở cả hai miền (số liệu này chưa bao gồm diện tích hoa cây cảnh trồng phân tán tại các hộ gia đình).
Thu nhập bình quân trên cả nước là 520 triệu đồng/ha/năm, như vậy so với năm 2000, diện tích hoa, cây cảnh năm 2020 đã tăng 6,6 lần, giá trị sản lượng tăng 27,5 lần (đạt 23.400 tỷ đồng, trong đó xuất khẩu xấp xỉ 80 triệu USD), mức tăng giá trị thu nhập/ha là 2,1 lần (đã có nhiều mô hình đạt 1,5 tỷ đến 2,5 tỷ đồng/ha/năm).