Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý luận về nhập khẩu hàng hóa trong bối cảnh hiệp định đối tác kinh tế Việt Nam- Nhật bản (VJEPA) Chương 3: Thực trạng ảnh hưởng của Hiệp định đối tác kinh tế Việt Nam- Nhật Bản (VJEPA) tới nhập khẩu ô tô tải của công ty cổ phần XNK Máy Việt Nam từ thị trường Nhật Bản Chương 4: Định hướng phát triển và đề xuất giải pháp thúc đẩy nhập khẩu ô tô tải từ Nhật Bản tại công ty Cổ phần XNK Máy Việt Nam trong bối cảnh thực thi hiệp định VJEPA 6 CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ NHẬP KHẨU HÀNG HOÁ TRONG BỐI CẢNH HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC KINH TẾ VIỆT NAM- NHẬT BẢN (VJEPA) 2. Nhập khẩu hàng hoá 2. Khái niệm nhập khẩu Nhập khẩu là một trong những bộ phận cấu thành nên hoạt động thương mại quốc tế, nó thực hiện chức năng giao dịch về hàng hoá và dịch vụ qua đường biên giới của quốc gia ngoài nước vào trong nước.
Nhập khẩu là hoạt động kinh doanh buôn bán trên phạm vi quốc tế, trao đổi hàng hoá giữa các quốc gia dựa trên nguyên tắc trao đổi ngang giá lấy tiền tệ là môi giới. Hàng hóa nhập khẩu có nhiều loại nhưng chủ yếu là các sản phẩm không có hoặc có nhưng chưa đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng nội địa về cả số lượng và chất lượng của người dân. Tại Việt Nam, hoạt động nhập khẩu đang được Nhà nước và các doanh nghiệp hết sức quan tâm và chú trọng bởi nó là một hệ thống các quan hệ buôn bán tác động đến cả nền kinh tế quốc gia chứ không phải hành vi riêng lẻ. Theo khoản 2 điều 28, chương 2 Luật thương mại Việt Nam năm 2005 quy định “Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa từ lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật” Như vậy, nhập khẩu là tập hợp các nghiệp vụ có liên quan đến quá trình mua hàng hóa, dịch vụ mà nước mình không có hoặc không tự sản xuất được từ nước ngoài thông qua tiền tệ để phục vụ nhu cầu trong nước và giải quyết tất cả các thủ tục liên quan đến hoạt động đó.
Thực chất của hoạt động nhập khẩu là mua hàng hóa từ các tổ chức kinh tế, các công ty nước ngoài, tiến hành tiêu thụ hàng hoá, vật tư ở thị trường nội địa hoặc tái xuất với mục tiêu lợi nhuận và nối liền sản xuất giữa các quốc gia với nhau. Đặc điểm của nhập khẩu Nhập khẩu là hoạt động có phạm vi quốc tế do đó sẽ có những đặc điểm riêng biệt và tác động trực tiếp đến nền kinh tế chung của cả quốc gia. - Về thời gian lưu chuyển: Vì hoạt động nhập khẩu diễn ra trong phạm vi quốc tế nên địa bàn rộng, thời gian thực hiện sẽ lâu hơn. 7 - Về môi trường luật pháp: Thông thường hai bên mua bán sẽ ở hai quốc gia khác nhau nên hoạt động nhập khẩu được điều chỉnh bởi hệ thống luật pháp, tập quán Thương mại quốc tế.
Do đó khi tham gia vào hoạt động ngoại thương, đặc biệt là nhập khẩu, các doanh nghiệp cần phải chú ý và nắm rõ các điều luật quy định của nhau để tránh những rủi ro phát sinh. - Về phương thức giao dịch: Trên thị trường quốc tế có các phương thức giao dịch mua bán đa dạng như giao dịch trực tiếp, giao dịch qua trung gian, giao dịch tại hội chợ triển lãm,… Tùy vào từng điều kiện và khả năng của mỗi bên tham gia để lựa chọn phương thức giao dịch cho phù hợp. - Về phương thức thanh toán: Khi giao dịch mua bán hàng hóa quốc tế, có nhiều phương thức thanh toán được sử dụng như phương thức nhờ thu, phương thức chuyển tiền bằng điện (TT), phương thức tín dụng chứng từ (LC), phương thức hàng đổi hàng,… Tiền tệ dùng trong thanh toán thường là ngoại tệ mạnh có sức chuyển đổi cao như : USD, bảng Anh, EURO. Đồng tiền thanh toán có thể là ngoại tệ đối với một hoặc cả hai bên tùy thỏa thuận trong quá trình giao dịch.
Tuy nhiên hai bên cần lưu ý khi sử dụng ngoại tệ trong thanh toán quốc tế để tránh gặp rủi ro bởi vấn đề tỷ giá hối đoái. - Về điều kiện cơ sở giao hàng: Có nhiều điều khoản giao hàng nhưng với hoạt động nhập khẩu thì các bên tham gia thường sử dụng điều kiện CIF, FOB,… 2. Vai trò của nhập khẩu Nhập khẩu là cầu nối thúc đẩy kinh tế giữa thị trường trong nước và ngoài nước. Thế giới ngày càng phát triển thì vai trò của thương mại quốc tế nói chung và hoạt động nhập khẩu nói riêng càng trở nên tất yếu cho sự phát triển của nền kinh tế toàn cầu.
Thứ nhất, hoạt động nhập khẩu tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất và tiêu dùng trong nước, thúc đẩy hoạt động sản xuất hàng hóa trong nước, tạo ra sự cạnh tranh tích cực giữa hàng hóa nội địa và hàng nhập khẩu, giúp chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế, từng bước ổn định và nâng cao mức sống của nhân dân trong nước. Thứ hai, hoạt động nhập khẩu sẽ làm tăng số lượng và chất lượng của các mặt hàng trên thị trường trong nước, bổ sung các mặt hàng còn thiếu hụt, không thể sản xuất được hoặc sản xuất trong nước với chi phí cao hơn nhập khẩu, mang lại nhiều 8 loại mặt hàng đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú và đa dạng của người tiêu dùng. Thứ ba, nhập khẩu thúc đẩy nhanh quá trình xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật và quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Khi tham gia vào hoạt động nhập khẩu, nước ta sẽ học hỏi và tiếp thu được những công nghệ khoa học kỹ thuật hiện đại, tiên tiến để từ đó góp phần phát triển nền kinh tế đất nước, hội nhập với thế giới.
Thứ tư, nhập khẩu giúp xóa bỏ tình trạng độc quyền hàng hóa, xóa bỏ chế độ tự cung tự cấp của nền kinh tế đóng, góp phần khai thác có hiệu quả lợi thế so sánh của quốc gia, từng bước tham gia vào quá trình hợp tác, phân công lao động quốc tế trên cơ sở chuyên môn hóa, hội nhập nền kinh tế sâu rộng, mang tầm quốc tế. Hoạt động nhập khẩu ngày càng phát huy được vai trò vô cùng quan trọng và cần thiết của nó trong tình hình nền kinh tế thế giới hội nhập sâu rộng như hiện nay. Nhờ vào hoạt động nhập khẩu mà nền kinh tế Việt Nam luôn duy trì được tốc độ tăng trưởng GDP ở mức khá cao, thị trường trong nước trở nên sôi động, tạo động lực và sự cạnh tranh tích cực cho các doanh nghiệp lớn nhỏ trong nước phát triển, góp phần ổn định nền kinh tế, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, sánh ngang được với nhiều quốc gia trong khu vực và trên thế giới. Phân loại các hình thức nhập khẩu - Nhập khẩu trực tiếp Theo cách thức này, bên mua và bên bán trực tiếp giao dịch với nhau, việc mua và việc bán không ràng buộc nhau.
Bên mua có thể chỉ mua mà không bán, bên bán có thể chỉ bán mà không mua. Hoạt động chủ yếu là doanh nghiệp trong nước nhập khẩu hàng hoá, vật tư ở thị trường nước ngoài đem về tiêu thụ ở thị trường trong nước. Nhập khẩu trực tiếp có đặc điểm là được tiến hành một cách đơn giản. Bên nhập khẩu phải nghiên cứu kỹ thị trường tìm đối tác, ký kết hợp đồng và thực hiện theo đúng với hợp đồng, phải tự bỏ vốn, chịu mọi rủi ro và chi phí giao dịch, nghiên cứu, giao nhận, kho bãi cùng với các chi phí có liên quan.
- Nhập khẩu ủy thác Nhập khẩu ủy thác là nhập khẩu hình thành giữa một doanh nghiệp trong nước 9 có vốn, có nhu cầu nhập khẩu nhưng lại không có quyền tham gia vào các quan hệ xuất nhập khẩu trực tiếp hay xét thấy nhập khẩu trực tiếp không có lợi( bên ủy thác), đã ủy thác cho doanh nghiệp khác có chức năng trực tiếp giao dịch ngoại thương ( bên được ủy thác) tiến hàng nhập khẩu theo yêu cầu của mình. Bên nhận ủy thác có nghĩa vụ đàm phán ký kết hợp đồng với đối tác nước ngoài, làm thủ tục nhập khẩu theo yêu cầu của bên ủy thác và được nhận một khoản phí gọi là phí ủy thác. Nhập khẩu ủy thác có đặc điểm như sau: Bộ phận ủy thác không phải bỏ vốn, không phải xin hạn ngạch, không phải tìm hiểu thị trường mà bên nhận ủy thác chỉ đứng ra đại diện cho bên ủy thác để tìm cách giao dịch với các đối tác nước ngoài. Nếu có sự cố xảy ra thì họ là người thay mặt bên uỷ thác có thể khiếu nại, đòi bồi thường khi tổn thất xảy ra.
Trong hợp đồng ủy thác doanh nghiệp phải ký đồng thời hai hợp đồng là hợp đồng thương mại và hợp đồng ủy thác nhập khẩu với bên ủy thác. - Nhập khẩu hàng đổi hàng Nhập khẩu hàng đổi hàng là hai nghiệp vụ chủ yếu của buôn bán đối lưu, nó là hình thức nhập khẩu đi đôi với xuất khẩu. Hoạt động này được thanh toán không phải bằng tiền mà chính là hàng hóa. Hàng hóa nhập khẩu và xuất khẩu có giá trị tương đương nhau.
- Nhập khẩu gia công Nhập khẩu gia công là hình thức nhập khẩu theo đó bên nhập khẩu( là bên nhận gia công) tiến hành nhập khẩu nguyên vật liệu từ phía người xuất khẩu(bên đặt gia công)về để tiến hành gia công theo những quy định trong hợp đồng ký kết giữa hai bên. - Nhập khẩu liên doanh Đây là một hoạt động nhập khẩu hàng hoá trên cơ sở liên kết kỹ thuật một cách tự nguyện giữa các doanh nghiệp (trong đó có ít nhất một doanh nghiệp xuất nhập khẩu trực tiếp) nhằm phối hợp kỹ năng, kỹ thuật để cùng giao dịch và đề ra các chủ trương biện pháp có liên quan đến hoạt động nhập khẩu, thúc đẩy hoạt động này phát triển theo hướng có lợi nhất cho cả hai bên, cùng chia lãi nếu lỗ thì cùng phải chịu. 10 - Tạm nhập tái xuất Là hình thức mà doanh nghiệp nhập khẩu tạm nhập hàng hóa đó vào nước mình rồi lại xuất khẩu chính hàng hóa đó sang một nước khác để thu lợi nhuận chứ không tiêu thụ tại thị trường trong nước. Những hàng hóa này vừa phải làm thủ tục nhập khẩu vừa phải làm thủ tục xuất khẩu và không được tiến hành gia công hoặc chế biến tại nơi tái xuất.
Tổng quan về Hiệp định đối tác kinh tế Việt Nam - Nhật Bản (VJEPA) 2.