Cơ Hội và Thách Thức Nhập Khẩu Hóa Chất Từ Thị Trường Trung Quốc Trong Bối Cảnh Hiệp Định ACFTA

Trong bối cảnh Việt Nam thực thi hiệp định ACFTA, việc nhập khẩu hóa chất từ Trung Quốc mang lại nhiều cơ hội… 74 trang · Trường Đại Học Thương Mại · 2023.

• Tác giả: Nguyễn Hà Lam
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Bích Thủy
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Kinh Tế & Kinh Doanh Quốc Tế
• Đề tài: Cơ Hội và Thách Thức Nhập Khẩu Hóa Chất Từ Trung Quốc Đối Với Công Ty Cổ Phần Môi Trường Vĩnh Yên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC KHI NHẬP KHẨU MẶT HÀNG HOÁ CHẤT TỪ THỊ TRƯỜNG TRUNG QUỐC TRONG BỐI CẢNH THỰC THI HIỆP ĐỊNH ACFTA ĐỐI VỚI CÔNG TY CỔ PHẦN MÔI TRƯỜNG VÀ DỊCH VỤ VĨNH YÊN
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan tới cơ hội và thách thức nhập khẩu hóa chất từ thị trường Trung Quốc trong bối cảnh Việt Nam thực thi ACFTA
• 1.2.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 1.2.2. Các nghiên cứu trong nước
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.3.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu đề tài nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC TRONG NHẬP KHẨU HOÁ CHẤT TỪ THỊ TRƯỜNG TRUNG QUỐC TRONG BỐI CẢNH THỰC THI HIỆP ĐỊNH ACFTA
• 2.1. Khái quát chung về hoạt động nhập khẩu của doanh nghiệp
• 2.2. Khái niệm hoạt động nhập khẩu
• 2.3. Các hình thức nhập khẩu
• 2.3.1. Nhập khẩu trực tiếp (nhập khẩu tự doanh)
• 2.3.2. Nhập khẩu ủy thác (Nhập khẩu gián tiếp Entrusted import)
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cơ Hội Nhập Khẩu Hóa Chất Từ Trung Quốc

Trong bối cảnh Việt Nam thực thi hiệp định ACFTA, việc nhập khẩu hóa chất từ Trung Quốc mang lại nhiều cơ hội cho Công ty Cổ phần Môi trường Vĩnh Yên. Trung Quốc là một trong những thị trường lớn nhất cung cấp hóa chất cho Việt Nam. Cơ hội này không chỉ giúp công ty mở rộng nguồn cung mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường. Tuy nhiên, để tận dụng được những cơ hội này, công ty cần có chiến lược rõ ràng và hiệu quả.

1.1. Cơ Hội Kinh Doanh Từ Thị Trường Hóa Chất Trung Quốc

Thị trường hóa chất Trung Quốc đang phát triển mạnh mẽ, cung cấp nhiều sản phẩm đa dạng với giá cả cạnh tranh. Công ty có thể tận dụng điều này để mở rộng danh mục sản phẩm và tăng trưởng doanh thu.

1.2. Lợi Ích Từ Hiệp Định ACFTA

Hiệp định ACFTA giúp giảm thuế nhập khẩu, tạo điều kiện thuận lợi cho việc nhập khẩu hóa chất từ Trung Quốc. Điều này không chỉ giảm chi phí mà còn tăng khả năng cạnh tranh cho sản phẩm của công ty.

II. Thách Thức Khi Nhập Khẩu Hóa Chất Từ Trung Quốc

Mặc dù có nhiều cơ hội, việc nhập khẩu hóa chất từ Trung Quốc cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như rủi ro về chất lượng sản phẩm, sự cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ trong nước và quốc tế là những yếu tố cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Rủi Ro Về Chất Lượng Hóa Chất

Chất lượng hóa chất nhập khẩu từ Trung Quốc có thể không đồng nhất. Công ty cần thiết lập các tiêu chuẩn kiểm tra chất lượng nghiêm ngặt để đảm bảo sản phẩm đạt yêu cầu.

2.2. Cạnh Tranh Từ Các Doanh Nghiệp Khác

Sự cạnh tranh từ các doanh nghiệp trong nước và quốc tế ngày càng gia tăng. Công ty cần có chiến lược marketing hiệu quả để thu hút khách hàng và giữ vững thị phần.

III. Phương Pháp Giải Quyết Thách Thức Nhập Khẩu Hóa Chất

Để vượt qua những thách thức trong việc nhập khẩu hóa chất, công ty cần áp dụng các phương pháp quản lý rủi ro và cải tiến quy trình nhập khẩu. Việc xây dựng mối quan hệ chặt chẽ với các nhà cung cấp cũng là một yếu tố quan trọng.

3.1. Thiết Lập Tiêu Chuẩn Kiểm Soát Chất Lượng

Công ty cần xây dựng quy trình kiểm soát chất lượng chặt chẽ từ khâu nhập khẩu đến phân phối sản phẩm. Điều này giúp đảm bảo sản phẩm đạt tiêu chuẩn và giảm thiểu rủi ro.

3.2. Tăng Cường Quan Hệ Với Nhà Cung Cấp

Xây dựng mối quan hệ tốt với các nhà cung cấp hóa chất tại Trung Quốc sẽ giúp công ty có được nguồn hàng ổn định và chất lượng hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Nghiên Cứu Nhập Khẩu Hóa Chất

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các chiến lược nhập khẩu hiệu quả có thể giúp công ty tăng trưởng bền vững. Các kết quả từ nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc cải tiến quy trình và nâng cao chất lượng sản phẩm là rất cần thiết.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Thị Trường Hóa Chất

Nghiên cứu cho thấy rằng thị trường hóa chất từ Trung Quốc có tiềm năng lớn, nhưng cũng cần phải chú ý đến các yếu tố cạnh tranh và chất lượng.

4.2. Ứng Dụng Các Chiến Lược Nhập Khẩu

Công ty cần áp dụng các chiến lược nhập khẩu linh hoạt để thích ứng với biến động của thị trường và nhu cầu của khách hàng.

V. Kết Luận Về Tương Lai Nhập Khẩu Hóa Chất Từ Trung Quốc

Tương lai của việc nhập khẩu hóa chất từ Trung Quốc đối với Công ty Cổ phần Môi trường Vĩnh Yên phụ thuộc vào khả năng thích ứng với thị trường và quản lý rủi ro. Việc nắm bắt cơ hội và vượt qua thách thức sẽ quyết định sự thành công của công ty trong lĩnh vực này.

5.1. Dự Đoán Xu Hướng Thị Trường

Dự đoán rằng thị trường hóa chất sẽ tiếp tục phát triển, công ty cần chuẩn bị sẵn sàng để nắm bắt các cơ hội mới.

5.2. Chiến Lược Phát Triển Bền Vững

Công ty cần xây dựng chiến lược phát triển bền vững, tập trung vào chất lượng sản phẩm và sự hài lòng của khách hàng để duy trì vị thế cạnh tranh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa, Việt Nam từng bước chuyển dịch từ nền công nghiệp quy mô nhỏ sang tiếp cận khoa học công nghệ, máy móc thiết bị tiên tiến thông qua hội nhập kinh tế quốc tế. Việc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cùng các hiệp định thương mại tự do khu vực, tiêu biểu là Hiệp định Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA), đã tạo động lực mở rộng quan hệ thương mại quốc tế. Trong cơ cấu thương mại của Việt Nam, Trung Quốc giữ vị thế là thị trường nhập khẩu lớn nhất và quan trọng nhất, đặc biệt đối với các nhóm hàng nguyên vật liệu, vật tư và hóa chất công nghiệp phục vụ sản xuất. Theo dữ liệu hải quan được tác giả trích dẫn, riêng tháng 1/2024, kim ngạch nhập khẩu từ Trung Quốc chiếm 32,7% tổng kim ngạch nhập khẩu của cả nước; nhập khẩu hóa chất và sản phẩm hóa chất từ thị trường này đạt 586 triệu USD, tăng 41,3% so với cùng kỳ năm 2023.

Đối với Công ty Cổ phần Môi trường và Dịch vụ đô thị Vĩnh Yên, doanh nghiệp hoạt động chuyên sâu trong lĩnh vực dịch vụ công ích đô thị, xử lý nước quá trình, nước thải và thương mại vật tư thiết bị công nghiệp, nhu cầu sử dụng các loại hóa chất xử lý môi trường như Javen 12%, H2SO4 98%, HCl 32% là rất lớn và liên tục. Việc nhập khẩu trực tiếp các mặt hàng này từ Trung Quốc giúp công ty tối ưu hóa chi phí đầu vào nhờ lợi thế giá thành và ưu đãi thuế quan từ ACFTA, song cũng đặt ra không ít rủi ro về chất lượng, biến động tỷ giá và sự phụ thuộc chuỗi cung ứng. Xuất phát từ thực tiễn đó, tác giả Nguyễn Hà Lam đã lựa chọn nghiên cứu đề tài này nhằm làm rõ các tác động hai chiều của hiệp định đối với doanh nghiệp.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định cụ thể:

1. Mục tiêu tổng quát: Đánh giá toàn diện cơ hội và thách thức khi nhập khẩu mặt hàng hóa chất từ thị trường Trung Quốc của Công ty Cổ phần Môi trường và Dịch vụ đô thị Vĩnh Yên trong bối cảnh Việt Nam thực thi hiệp định ACFTA.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Xác định các yếu tố bên trong và bên ngoài tác động đến cơ hội và thách thức khi nhập khẩu mặt hàng hóa chất từ thị trường Trung Quốc theo hiệp định ACFTA của doanh nghiệp.
   • Tổng quát hóa mức độ ảnh hưởng của hiệp định ACFTA đến kết quả và quy trình hoạt động nhập khẩu hóa chất của công ty.
   • Đưa ra tầm nhìn, dự đoán xu hướng phát triển và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động nhập khẩu hóa chất từ Trung Quốc của đơn vị trong thời gian tới.

Đối tượng nghiên cứu là hoạt động kinh doanh nhập khẩu mặt hàng hóa chất của Công ty Cổ phần Môi trường và Dịch vụ đô thị Vĩnh Yên. Phạm vi nghiên cứu về không gian tập trung vào hoạt động nhập khẩu của công ty tại thị trường Việt Nam trong quan hệ thương mại với các đối tác Trung Quốc. Phạm vi về thời gian khảo sát thực trạng hoạt động kinh doanh và số liệu nhập khẩu của công ty chủ yếu trong giai đoạn 2020 - 2023 (kèm số liệu bối cảnh thương mại cập nhật đầu năm 2024).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về cơ sở lý thuyết, nghiên cứu vận dụng các khái niệm nền tảng về ngoại thương và quản lý chuyên ngành:

• Khái niệm nhập khẩu: Tiếp cận theo Điều 2 Thông tư số 04/TM-ĐT ngày 30/7/1993 của Bộ Thương mại về kinh doanh nhập khẩu thiết bị và vật tư, xác định đây là quá trình giao dịch, ký kết và thực hiện hợp đồng mua bán với đối tác nước ngoài để tiêu thụ tại thị trường nội địa hoặc phục vụ tái sản xuất.
• Phân loại hình thức nhập khẩu: Tác giả hệ thống hóa 5 hình thức cơ bản gồm nhập khẩu trực tiếp (tự doanh), nhập khẩu ủy thác, giao dịch đối ứng, tạm nhập tái xuất và nhập khẩu gia công.
• Khái niệm và phân loại hóa chất: Trích dẫn theo Nghị định số 113/2017/NĐ-CP ngày 20/12/2017 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Hóa chất, phân chia thành hóa chất cơ bản, hóa chất chuyên dụng và hóa chất sinh hoạt; đồng thời nhấn mạnh các thuộc tính kỹ thuật đặc thù như tính nguy hiểm, nguy cơ ăn mòn, độc hại và yêu cầu nghiêm ngặt về bảo quản, vận chuyển.
• Khung pháp lý Hiệp định ACFTA: Phân tích tiến trình hình thành từ Hiệp định khung tháng 11/2002, Hiệp định Thương mại Hàng hóa (có hiệu lực từ tháng 7/2005), Hiệp định Thương mại Dịch vụ (tháng 7/2007), Hiệp định Đầu tư (tháng 2/2010) và Nghị định thư sửa đổi (tháng 11/2015, có hiệu lực từ tháng 5/2016). Khóa luận làm rõ 3 danh mục cắt giảm thuế quan của Việt Nam: Chương trình thu hoạch sớm (EHP) đưa thuế suất về 0% vào năm 2008; Danh mục nhạy cảm (ST) gồm 388 nhóm mặt hàng ở cấp độ HS 6 số (chia thành nhóm nhạy cảm thường SL và nhóm nhạy cảm cao HSL); Danh mục thông thường bao gồm 90% số dòng thuế đã xóa bỏ hoặc cắt giảm về 0% - 5%.
• Quy tắc xuất xứ ưu đãi: Phân tích kỹ thuật việc áp dụng Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa Mẫu E (C/O Form E) với các tiêu chí Wholly Owned (WO - xuất xứ thuần túy), Produced Entirely (PE - sản xuất toàn bộ từ nguyên liệu có xuất xứ), Regional Value Content (RVC - hàm lượng giá trị khu vực đạt từ 40% trở lên) cùng cấu trúc chuẩn 13 ô thông tin trên chứng từ.
• Các yếu tố tác động: Phân định thành yếu tố bên ngoài (tỷ giá hối đoái VND/CNY, khung pháp lý, công ước quốc tế như CISG 1980, Incoterms 2020, hạ tầng logistics, hệ thống ngân hàng) và yếu tố bên trong (nguồn nhân lực, nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất, năng lực cốt lõi và năng lực vượt trội).

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả sử dụng các phương pháp định tính và thống kê mô tả bao gồm: phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính, báo cáo tổng kết kinh doanh nội bộ của công ty giai đoạn 2020 - 6 tháng đầu năm 2023; phương pháp thống kê, phân tích, so sánh số liệu từ Tổng cục Hải quan Việt Nam; phương pháp tổng hợp lý luận và phương pháp phân tích ma trận SWOT để đánh giá toàn diện môi trường kinh doanh.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Tổng quan về cơ hội và thách thức khi nhập khẩu mặt hàng hoá chất từ thị trường Trung Quốc trong bối cảnh thực thi hiệp định ACFTA đối với ctcp môi trường và dịch vụ đô thị Vĩnh Yên

Chương này tập trung xác lập tính cấp thiết của đề tài và tổng quan các công trình nghiên cứu tiền nhiệm. Ở phạm vi quốc tế, tác giả trích dẫn nghiên cứu "Vietnam’s Chemical Industry: Opportunities and Challenges in ASEAN - China Free Trade Agreement (ACFTA)" và nghiên cứu "The impact of ACFTA on Vietnam’s Chemical Industry: Trade Patterns, Competitiveness, and Policy Implication", qua đó chỉ ra xu hướng gia tăng tỷ trọng nhập khẩu hóa chất từ Trung Quốc và áp lực cạnh tranh đối với các nước ASEAN. Ở phạm vi trong nước, tác giả điểm qua nghiên cứu của ThS. Nguyễn Thanh Tâm và TS. Vũ Đức Bình về thực trạng xuất nhập khẩu Việt - Trung, cùng luận văn thạc sĩ của Nguyễn Hồng Thu (2009) tại Đại học Quốc gia Hà Nội về các tác động tĩnh và động của ACFTA. Từ các khoảng trống nghiên cứu, tác giả xác định rõ mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu thực tiễn tại Công ty Cổ phần Môi trường và Dịch vụ đô thị Vĩnh Yên, đồng thời khái quát phương pháp luận và bố cục 4 chương của khóa luận.

Chương 2: Cơ sở lý luận về cơ hội và thách thức trong nhập khẩu hoá chất từ thị trường Trung Quốc trong bối cảnh thực thi hiệp định ACFTA

Nội dung chương 2 xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết về hoạt động ngoại thương và phân tích các cam kết cắt giảm thuế quan theo hiệp định ACFTA. Tác giả chỉ ra rằng mức thuế suất nhập khẩu ưu đãi đặc biệt đối với các mặt hàng hóa chất cơ bản và hóa chất chuyên dụng dao động từ 0% đến 5% (hóa chất vô cơ từ 0% - 5%, hóa chất hữu cơ từ 5% - 10%), tạo ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam trong việc hạ giá thành sản phẩm đầu vào, nâng cao năng lực cạnh tranh và đa dạng hóa nguồn hàng.

Song song đó, khóa luận phân tích 4 nhóm thách thức chính: rủi ro về chất lượng sản phẩm và hàng giả; khó khăn trong việc đáp ứng quy tắc xuất xứ để được cấp C/O Form E hợp lệ (nhất là ngưỡng RVC ≥ 40% và việc kê khai 13 ô chỉ tiêu); nguy cơ tranh chấp thương mại do bất đồng ngôn ngữ, khác biệt hệ thống pháp luật; và tình trạng gia tăng phụ thuộc chuỗi cung ứng vào Trung Quốc (thể hiện qua việc kim ngạch nhập khẩu hóa chất từ Trung Quốc chiếm tỷ trọng chi phối trong 10 tháng năm 2021 của cả nước). Chương này cũng phân tích các yếu tố môi trường tác động, ghi nhận tỷ giá tham chiếu tại thời điểm nghiên cứu là 1 Nhân dân tệ = 3.368,94 Đồng, cùng các quy định pháp luật quản lý chuyên ngành như Luật Hóa chất và Luật Bảo vệ môi trường.

Chương 3: Thực trạng về cơ hội và thách thức nhập khẩu hoá chất của Công ty Cổ phần Dịch vụ Môi trường Vĩnh Yên từ thị trường Trung Quốc trong bối cảnh Việt Nam thực thi hiệp định ACFTA

Chương 3 trình bày chi tiết về đối tượng khảo sát thực tế. Tiền thân của đơn vị là "Công ty Quản lý – Dịch vụ đô thị Vĩnh Yên", thành lập ngày 14/10/1988 theo Quyết định số 646/QĐ-UB của UBND tỉnh Vĩnh Phúc, đổi tên ngày 26/5/2003 theo Quyết định số 1988/QĐ-UB và hoàn thành cổ phần hóa theo Quyết định số 630/QĐ-CT ngày 10/3/2011 với tỷ lệ vốn nhà nước chi phối. Doanh nghiệp vận hành với bộ máy gồm Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Ban Tổng Giám đốc và các phòng chuyên môn (Phòng Kinh doanh & Dự án, Phòng Tổ chức nhân sự, Phòng Kế toán tài chính, Phòng Kế hoạch KTVT). Quy mô nhân sự đạt trên 200 cán bộ công nhân viên, trong đó có 26 chuyên gia tư vấn (trình độ tiến sĩ, thạc sĩ trên 10 năm kinh nghiệm), 10 cán bộ lãnh đạo, 37 kỹ sư thiết kế, 25 kỹ sư bán hàng và 50 nhân viên văn phòng.

Về tình hình tài chính và kinh doanh, doanh thu hoạt động thương mại của công ty duy trì ổn định qua các năm: năm 2020 đạt gần 253 tỷ đồng, năm 2021 đạt 321,1 tỷ đồng và năm 2022 đạt 322 tỷ đồng. Số liệu tài chính năm 2020 ghi nhận tài sản ngắn hạn đạt 172.392 triệu đồng, tài sản dài hạn đạt 101.006 triệu đồng, nguồn vốn chủ sở hữu đạt 98.022 triệu đồng và nợ ngắn hạn là 139.524 triệu đồng.

Trong cơ cấu nguồn hàng nhập khẩu giai đoạn 2020 - 2022, Trung Quốc là thị trường truyền thống và lớn nhất của công ty, chiếm gần một nửa tổng giá trị nhập khẩu. Kim ngạch nhập khẩu từ thị trường này tăng từ 12,8 tỷ đồng năm 2020 lên 13 tỷ đồng năm 2021. Danh mục mặt hàng hóa chất và thiết bị nhập khẩu chính gồm:

• Hóa chất Javen 12%: Mặt hàng chiếm tỷ trọng giá trị lớn nhất, phục vụ chủ yếu cho công tác khử trùng, xử lý nước sinh hoạt, nước thải đô thị và phòng dịch. Năm 2020, riêng giá trị nhập khẩu Javen 12% đã chiếm hơn một nửa tổng giá trị các mặt hàng khác cộng lại.
• Bộ đo độ ẩm cho hệ thống khí nén: Nhóm thiết bị kỹ thuật có giá trị nhập khẩu lớn thứ hai, được cung ứng chủ yếu bởi đối tác Sinochem Group (Thượng Hải, Trung Quốc); giá trị năm 2021 tăng thêm 109.849 đồng so với 2020 và tiếp tục tăng mạnh trong năm 2022 - 6 tháng đầu năm 2023.
• Hóa chất Axit Sulfuric (H2SO4 98%): Mặt hàng có quy mô lớn thứ ba, được nhập khẩu thông qua các nhà cung cấp như Pingxiang Gophin Chemical Co., Ltd và Amarillo Gear Company LLC.
• Hóa chất Axit Clohydric (HCl 32%): Được công ty báo giá ở mức 3.000 VNĐ/kg trong năm 2022.
• Thước cảm ứng điện tử và các phụ tùng máy nén khí đi kèm.

Chương này cũng phân tích thực trạng ứng phó của doanh nghiệp trước các rủi ro kỹ thuật, đánh giá việc thực thi C/O Form E và tổng hợp các điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức thông qua mô hình SWOT.

Chương 4: Giải pháp để tận dụng cơ hội và đối phó với thách thức khi nhập khẩu mặt hàng hóa chất

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng tại chương 3, chương 4 đề xuất các nhóm định hướng và giải pháp cụ thể:

• Định hướng phát triển: Duy trì quan hệ đối tác bền vững với các bạn hàng lớn tại Trung Quốc, đồng thời từng bước đa dạng hóa thị trường nhập khẩu sang các nước Châu Á khác (Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, Singapore) và khu vực Châu Âu nhằm giảm thiểu rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng.
• Nhóm giải pháp tận dụng cơ hội từ ACFTA: Nâng cao năng lực chuyên môn của cán bộ phòng kinh doanh và xuất nhập khẩu trong việc tra cứu biểu thuế ưu đãi đặc biệt giai đoạn 2022 - 2027; kiểm soát quy trình thẩm tra tính hợp lệ của C/O Form E để đảm bảo tỷ lệ hưởng thuế nhập khẩu 0% - 5%; khai thác triệt để các điều khoản tạo thuận lợi hóa thương mại.
• Nhóm giải pháp đối phó thách thức: Tăng cường khâu kiểm tra chất lượng hóa chất tại nguồn trước khi xếp hàng; chi tiết hóa các điều khoản hợp đồng mua bán ngoại thương (đặc biệt về giải quyết tranh chấp, cơ quan trọng tài, điều kiện giao hàng Incoterms); xây dựng phương án dự phòng biến động tỷ giá hối đoái và quản lý rủi ro an toàn hóa chất trong quá trình lưu kho, vận chuyển theo quy định của pháp luật môi trường.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa được bức tranh kinh doanh thương mại và nhập khẩu hóa chất của công ty qua hệ thống số liệu cụ thể:

Chỉ tiêu / Danh mục	Năm 2020	Năm 2021	Năm 2022	6 tháng đầu năm 2023
Doanh thu mảng thương mại (tỷ đồng)	gần 253,0	321,1	322,0	Duy trì tăng trưởng
Trị giá nhập khẩu từ Trung Quốc (tỷ đồng)	12,8	13,0	Ổn định ở mức cao	Chiếm tỷ trọng lớn
Tỷ trọng mặt hàng Javen 12%	> 50% tổng giá trị	Ổn định	Tăng trưởng	Tiếp tục tăng
Tỷ lệ thuế ACFTA cho nhóm hóa chất nhập khẩu	0% - 5%	0% - 5%	0% - 5%	Biểu thuế 2022 - 2027

Về mặt đóng góp học thuật và thực tiễn:

• Đóng góp thực tiễn: Khóa luận phản ánh chân thực trường hợp điển hình của một doanh nghiệp dịch vụ môi trường đô thị cổ phần hóa tại địa phương (Vĩnh Phúc) trong việc tiếp cận chuỗi cung ứng hóa chất công nghiệp quốc tế. Tác giả đã chỉ ra mối liên hệ trực tiếp giữa lộ trình giảm thuế theo ACFTA và cơ cấu giá thành sản phẩm xử lý nước, rác thải tại doanh nghiệp.
• So với các nghiên cứu trước: Phần lớn các công trình nghiên cứu về ACFTA trước đó (như các nghiên cứu của Nguyễn Hồng Thu hay Nguyễn Thanh Tâm) tập trung ở tầm vĩ mô hoặc ngành hàng nông sản, dệt may. Nghiên cứu của Nguyễn Hà Lam đã cụ thể hóa tác động của hiệp định vào cấp độ doanh nghiệp vi mô thuộc ngành đặc thù là hóa chất xử lý môi trường, gắn liền phân tích lý luận với quy trình thủ tục thực tế về C/O Mẫu E và các nhà cung cấp định danh tại Trung Quốc.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số hạn chế gắn liền với phạm vi nghiên cứu:

• Dữ liệu sơ cấp và thứ cấp của doanh nghiệp chủ yếu được cập nhật chi tiết đến hết năm 2022 và 6 tháng đầu năm 2023; một số bảng số liệu chi tiết về cơ cấu từng mã hàng chưa thể hiện đầy đủ chuỗi thời gian nhiều năm.
• Khóa luận mới chỉ tập trung phân tích sâu luồng nhập khẩu hóa chất từ thị trường Trung Quốc theo khuôn khổ ACFTA, chưa so sánh toàn diện với các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới khác mà Việt Nam tham gia (như CPTPP hay EVFTA).

Hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi mở là mở rộng đánh giá tác động tổng thể của nhiều FTA đan xen lên chuỗi cung ứng vật tư kỹ thuật môi trường, đồng thời xây dựng mô hình tối ưu hóa chi phí logistics và quản trị rủi ro tỷ giá cho doanh nghiệp thương mại hóa chất trong bối cảnh các chuỗi cung ứng toàn cầu có nhiều biến động.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Kinh doanh quốc tế, Thương mại quốc tế: Tài liệu hữu ích để tìm hiểu về phương thức áp dụng hiệp định thương mại tự do vào thực tế quản trị kinh doanh xuất nhập khẩu tại một doanh nghiệp cụ thể.
• Cán bộ nghiệp vụ xuất nhập khẩu và logistics: Bản mô tả chi tiết quy cách chứng từ C/O Form E (các tiêu chí WO, PE, RVC và lưu ý về 13 ô nội dung) là nguồn tham khảo nghiệp vụ có tính ứng dụng cao khi làm thủ tục hải quan cho hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc.
• Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực môi trường đô thị và xử lý nước: Tham khảo được cơ cấu bạn hàng cung ứng hóa chất công nghiệp (Sinochem Group, Pingxiang Gophin Chemical Co., Ltd) cùng chiến lược xây dựng báo giá và kiểm soát giá vốn đầu vào.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nghiên cứu về doanh nghiệp nào và cơ cấu sở hữu của đơn vị này có đặc điểm gì? Khóa luận nghiên cứu về Công ty Cổ phần Môi trường và Dịch vụ đô thị Vĩnh Yên (tiền thân thành lập năm 1988 tại tỉnh Vĩnh Phúc). Doanh nghiệp đã thực hiện cổ phần hóa từ năm 2011 theo Quyết định số 630/QĐ-CT của UBND tỉnh Vĩnh Phúc, trong đó Nhà nước vẫn nắm giữ cổ phần chi phối.

2. Để được hưởng thuế suất ưu đãi đặc biệt theo ACFTA, hàng hóa chất nhập khẩu từ Trung Quốc cần đáp ứng tiêu chí xuất xứ nào trên C/O Form E? Hàng hóa phải có Giấy chứng nhận xuất xứ Mẫu E (C/O Form E) hợp lệ, đáp ứng một trong các tiêu chí: xuất xứ thuần túy (WO), sản xuất toàn bộ từ nguyên liệu có xuất xứ (PE), hoặc đạt hàm lượng giá trị khu vực từ 40% trở lên (RVC ≥ 40%). C/O phải thể hiện đúng giá trị FOB tại Ô số 9 và đầy đủ chữ ký, con dấu của cơ quan có thẩm quyền cấp tại Trung Quốc.

3. Mặt hàng hóa chất nào chiếm tỷ trọng nhập khẩu lớn nhất từ Trung Quốc của công ty và được sử dụng vào mục đích gì? Hóa chất Javen 12% là mặt hàng chiếm giá trị nhập khẩu cao nhất của công ty trong giai đoạn 2020 - 2022 (năm 2020 chiếm hơn một nửa tổng giá trị các mặt hàng khác cộng lại). Hóa chất này được sử dụng chủ yếu để khử trùng, diệt khuẩn trong quy trình xử lý nước sinh hoạt, xử lý nước thải công nghiệp và vệ sinh môi trường đô thị.

4. Ngoài hóa chất, công ty còn nhập khẩu thiết bị kỹ thuật nào từ đối tác Trung Quốc và nhà cung cấp tiêu biểu là đơn vị nào? Công ty nhập khẩu các thiết bị kỹ thuật như Thước cảm ứng điện tử và Bộ đo độ ẩm cho hệ thống khí nén. Trong đó, đối tác cung cấp thiết bị đo độ ẩm chính là Sinochem Group - tập đoàn hóa chất công nghiệp có trụ sở tại Thượng Hải, Trung Quốc.

5. Kim ngạch nhập khẩu từ thị trường Trung Quốc và doanh thu mảng thương mại của công ty giai đoạn 2020 - 2022 đạt mức bao nhiêu? Doanh thu từ hoạt động thương mại của công ty đạt gần 253 tỷ đồng năm 2020, tăng lên 321,1 tỷ đồng năm 2021 và đạt 322 tỷ đồng năm 2022. Riêng kim ngạch nhập khẩu từ thị trường Trung Quốc đạt 12,8 tỷ đồng năm 2020 và tăng lên 13 tỷ đồng năm 2021, luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất (khoảng gần 50%) trong tổng kim ngạch nhập khẩu của doanh nghiệp.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Hà Lam đã phân tích một cách có hệ thống những cơ hội về cắt giảm thuế quan và đa dạng hóa nguồn cung, đồng thời chỉ rõ các thách thức về chất lượng, quy tắc xuất xứ C/O Form E và tranh chấp thương mại đối với hoạt động nhập khẩu hóa chất từ Trung Quốc theo Hiệp định ACFTA. Thông qua trường hợp nghiên cứu điển hình tại Công ty Cổ phần Môi trường và Dịch vụ đô thị Vĩnh Yên giai đoạn 2020 - 2023, tác giả đã làm rõ thực trạng tiêu thụ và nhập khẩu các mặt hàng chủ lực như Javen 12%, H2SO4 98% cùng các thiết bị đo lường chuyên dụng. Trên cơ sở đó, công trình đã đề xuất hệ thống giải pháp gắn liền với quản trị rủi ro ngoại thương và định hướng phát triển chuỗi cung ứng bền vững cho doanh nghiệp trong bối cảnh thực thi các cam kết thương mại tự do khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về cơ hội và thách thức khi nhập khẩu mặt hàng hoá chất từ thị trường Trung Quốc trong bối cảnh thực thi hiệp định ACFTA đối với ctcp môi trường và dịch vụ đô thị Vĩnh Yên ● Chương 2: Cơ sở lý luận về cơ hội và thách thức trong nhập khẩu hoá chất từ thị trường Trung Quốc trong bối cảnh thực thi hiệp định ACFTA ● Chuowng 3: Thực trạng về cơ hội và thách thức nhập khẩu mặt hàng hoá chất của công ty cổ phần môi trường và dịch vụ đô thị Vĩnh Yên trong bối cảnh Việt Nam thực thi hiệp định ACFTA ● Chương 4: Giải pháp để tận dụng cơ hội và đối phó với thách thức khi nhập khẩu mặt hàng hóa chất 13 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC TRONG NHẬP KHẨU HOÁ CHẤT TỪ THỊ TRƯỜNG TRUNG QUỐC TRONG BỐI CẢNH THỰC THI HIỆP ĐỊNH ACFTA .1 Khái quát chung về hoạt động nhập khẩu của doanh nghiệp 2. Khái niệm hoạt động nhập khẩu Nhập khẩu là hoạt động kinh doanh buôn bán trên phạm vi quốc tế, là quá trình trao đổi hàng hoá giữa các quốc gia dựa trên nguyên tắc trao đổi ngang giá lấy tiền tệ là môi giới. Nó không phải hành vi buôn bán trong một nền kinh tế có cả tổ chức bên trong bên ngoài. Đơn giản có thể hiểu, hàng nhập khẩu của nước tiếp nhận hàng hoá, dịch vụ là hàng xuất khẩu của một nước gửi đi bán hàng.

Nếu xét trên phạm vi hẹp Điều 2 Thông tư số 04/TM-ĐT ngày 30/7/1993 của Bộ Thương mại định nghĩa: " Kinh doanh nhập khẩu thiết bị là toàn bộ quá trình giao dịch, ký kết và thực hiện hợp đồng mua bán thiết bị và dịch vụ có liên quan đến thiết bị trong quan hệ bạn hàng với nước ngoài ". Vậy thực chất kinh doanh nhập khẩu ở đây là nhập khẩu từ các tổ chức kinh tế, các Công ty nước ngoài, tiến hành tiêu thụ hàng hoá, vật tư ở thị trường nội địa hoặc tái xuất với mục tiêu lợi nhuận và nối liền sản xuất giữa các quốc gia với nhau. Mục tiêu hoạt động kinh doanh nhập khẩu là sử dụng có hiệu quả nguồn ngoại tệ để nhập khẩu vật tư, thiết bị kỹ thuật và dịch vụ phục vụ cho quá trình tái sản xuất mở rộng, nâng cao năng suất lao động, tăng giá trị ngày công, và giải quyết sự khan hiếm hàng hoá, vật tư trên thị trường nội địa. Mặt khác, kinh doanh nhập khẩu đảm bảo sự phát triển ổn định của các ngành kinh tế mũi nhọn của mỗi nước mà khả năng sản xuất trong nước chưa đảm bảo vật tư, thiết bị kỹ thuật đáp ứng nhu cầu phát triển, khai thác triệt để lợi thế so sánh của quốc gia, góp phần thực hiện chuyên môn hóa trong phân công lao động quốc tế, kết hợp hài hoà và có hiệu quả giữa nhập khẩu và cải thiện cán cân thanh toán quốc tế.

Các hình thức nhập khẩu Có năm hình thức nhập khẩu hàng hoá cơ bản: nhập khẩu trực tiếp, nhập khẩu uỷ thác, đối ứng, tạm nhập tái xuất và gia công nhập khẩu ● Nhập khẩu trực tiếp (nhập khẩu tự doanh): 14 Nhập khẩu trực tiếp được tiến hành khá đơn giản, là hình thức mà một doanh nghiệp trong nước trực tiếp đứng ra thỏa thuận ký kết hợp đồng thương mại nhập khẩu hàng hóa với doanh nghiệp nước ngoài mà không bị ràng buộc từ bên thứ ba trung gian nào. Hình thức nhập khẩu này thì bên mua sẽ tự đi tìm hiểu, nghiên cứu thị trường, tự tìm đối tác, ký hợp đồng và toàn quyền ký kết và thực hiện hợp đồng, tự bỏ vốn, chịu mọi rủi ro và chi phí trong giao dịch. Với loại hình nhập khẩu này dễ dàng định hướng kinh doanh trong tương lai, chủ động được nguồn hàng, doanh nghiệp cũng dễ dàng nắm được tình hình giao dịch, tiết kiệm được nhiều chi phí, … Bên cạnh đó còn tạo được uy tín trên thị trường quốc tế. Doanh nghiệp cũng cần có tiềm lực tài chính tốt, cán bộ nhân viên tham gia giao dịch cần vững về nghiệp vụ, kinh nghiệm, hiểu biết về thị trường để hạn chế rủi ro phát sinh.

● Nhập khẩu ủy thác (Nhập khẩu gián tiếp Entrusted import): Nhập khẩu ủy thác được hiểu là bằng hợp đồng ủy thác thì bên nhập khẩu hàng hóa thực hiện hoạt động dịch vụ thương mại thông qua việc thuê một đơn vị trung gian thay mặt và đứng tên nhập khẩu hàng hóa. Các đơn vị mới thành lập thường ít kinh nghiệm, tiềm lực kinh tế hạn hẹp, không có đủ kinh nghiệm, có vốn những lại không có chức năng nhập khẩu hoặc nhập khẩu mới thì thường ủy thác cho một đơn vị trung gian làm cầu nối giữa đơn vị mua hàng với đối tác nước ngoài. Bên nhận ủy thác sẽ đứng ra đại diện cho bên mua hàng trong nước để ký hợp đồng kinh doanh nhập khẩu với danh nghĩa của mình (đơn vị được ủy thác nhập khẩu). Mọi chi phí phát sinh liên quan đến việc nhập khẩu do bên mua hàng chi trả (bên ủy thác).

Bên nhận ủy thác có trách nhiệm phải cung cấp thông tin về thị trường, giá cả, khách hàng, những điều kiện có liên quan đến đơn hàng được ủy thác, ký kết hợp đồng và thực hiện các thủ tục liên quan đến nhập khẩu để nhập hàng về đúng thời hạn và đúng yêu cầu trong hợp đồng đã ký với bên ủy thác nhập khẩu. Bên ủy thác sẽ trả phí dịch vụ cho bên nhận ủy thác nhập khẩu. Chi phí về việc ủy thác tùy thuộc vào mối quan hệ của hai bên và sự thỏa thuận giá. ● Giao dịch đối ứng : Đây là hình thức trao đổi giữa các mặt hàng được định đồng giá với nhau, được sử dụng chủ yếu trong các giao dịch mua bán với chính phủ những nước đang phát 15 triển.

Có thể hiểu rằng khi nhập khẩu một sản phẩm từ nước ngoài, thì doanh nghiệp trong nước xuất khẩu cho họ một lượng hàng hóa có giá trị tương đương thay vì phải trả phí tiền tệ sẽ thanh toán. Ví dụ: Caterpillar xuất khẩu máy xúc sang Venezuela, bù lại, chính phủ Venezuela sẽ thực hiện trả cho Caterpillar 350.000 tấn quặng sắt có giá trị tương đương. Trong phương thức này, doanh nghiệp có thể tiến hành đồng thời cả hai hoạt động xuất khẩu và nhập khẩu trong cùng một hợp đồng với giá trị hàng xuất và giá trị hàng nhập tương đương nhau. Do đó, doanh nghiệp xuất khẩu được tính doanh thu sẽ được tính trên cả kim ngạch xuất khẩu và nhập khẩu.

● Tạm nhập tái xuất: Tạm nhập tái xuất là hình thức mà thương nhân Việt Nam nhập khẩu tạm thời hàng hóa vào Việt Nam, nhưng không được đưa vào nước tiêu thụ, sau đó lại xuất khẩu chính hàng hóa đó ra khỏi Việt Nam sang một nước thứ 3 để thu lợi nhuận. Hình thức tạm nhập tái xuất bao gồm cả nhập khẩu và xuất khẩu với mục đích thu lại lượng ngoại tệ lớn hơn số vốn ban đầu đã bỏ ra. Khi tiến hành tạm nhập tái xuất, hợp đồng bán hàng gồm hai hợp đồng được ký kết với doanh nghiệp xuất khẩu và hợp đồng được ký kết với doanh nghiệp nơi sẽ nhập khẩu. Đặc biệt, hai hợp đồng riêng biệt, bao gồm hợp đồng mua bán được kí kết với thương nhân tại nước nhập khẩu, Ngoài ra, nó có thể giống như tạm nhạp để tái xuất nhưng nó được chuyển trực tiếp từ nước bán sang nước mua mà không thực hiện thủ tục nhập khẩu vào Việt Nam hoặc thủ tục xuất khẩu vào Việt Nam.

Đây gọi là quá trình chuyển đổi. ● Nhập khẩu gia công: Đây là hình thức mà bên nước ta nhập khẩu nguyên vật liệu, máy móc và công nghệ từ nước ngoài về, sử dụng hàng hóa nhập khẩu để gia công hàng hóa theo đúng yêu cầu nhà nước thuê gia công yêu cầu theo hợp đồng gia công đã ký kết. Sau khi hàng hóa hoàn thiện thì chuyển giao cho nước thứ 3 theo yêu cầu của bên thuê gia công. Chẳng hạn như doanh nghiệp dệt may, giầy da của Việt Nam nhập nguyên phụ liệu từ Trung Quốc để sản xuất hàng gia công cho đối tác Trung Quốc.

Vai trò của nhập khẩu Ngày nay, trước sự giao thoa, hội nhập nền kinh tế giữa các quốc gia trên thế giới, thị trường thương mại vô cùng sôi động, các nước không thể cô lập một mình 16 trước sự giao thoa đó. Với sự phát triển ngày càng cao, nhu cầu tiêu dùng ngày càng lớn. Với lượng sản xuất trong nước lớn sẽ không có quốc gia nào có thể tự sản tự tiêu hoàn toàn. Hơn nữa, bản thân các nước cũng không thể đáp ứng đầy đủ tất cả thì việc nhập khẩu hàng hóa từ các quốc gia bên ngoài là rất cần thiết.

Với những quốc gia phát triển, nguồn tài nguyên của quốc gia đó được khai thác tốt, kim ngạch xuất khẩu cao hơn, còn với những quốc gia kém phát triển hơn thì hàng hóa thiếu thốn hơn, kim ngạch nhập khẩu sẽ cao hơn. Do vậy, hoạt động nhập khẩu đóng vai trò vô cùng quan trọng như sau: ● Nhập khẩu thúc đẩy nhanh quá trình sử dụng cơ sở vật chất kỹ thuật chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. ● Bổ sung kịp thời những mặt mất cân đối của nền kinh tế, đảm bảo một sự phát triển cân đối ổn định khai thác đến mức tối đa tiềm năng và khả năng của kinh tế vào vòng quay kinh tế. ● Nhập khẩu đảm bảo đầu vào cho sản xuất tạo việc làm ổn định cho người lao động góp phần cải thiện và nâng cao mức sống của nhân dân.

● Nhập khẩu có vai trò tích cực thúc đẩy xuất khẩu góp phần nâng cao chất lượng sản xuất hàng xuất khẩu, tạo môi trường thuận lợi cho xuất khẩu hàng hoá ra thị trường quốc tế đặc biệt là nước nhập khẩu. Có thể thấy rằng vai trò của nhập khẩu là hết sức quan trọng đặc biệt là đối với các nước đang phát triển (trong đó có Việt Nam) trong việc cải thiện đời sống kinh tế, thay đổi một số lĩnh vực, nhờ có nhập khẩu mà doanh nghiệp có tiếp thu những kinh nghiệm quản lí, công nghệ hiện đại,… thúc đẩy nền kinh tế phát triển nhanh chóng. ● Vai trò nhập khẩu mặt hàng hoá chất Nhập khẩu mặt hàng hoá chất đáp ứng nhu cầu sử dụng và tiếp cận các loại hoá chất không có sẵn trong nước từ các nguồn cung cấp quốc tế.