MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm gần đây, chăn nuôi lợn Rừng đang đƣợc xem là một nghề có nhiều triển vọng và thu hút đƣợc sự quan tâm của nhiều ngƣời chăn nuôi vì hiệu quả kinh tế mang lại. Lợn Rừng là loài có nhiều đặc tính sinh học tốt nhƣ: khả năng thích nghi và chống chịu tốt với điều kiện khắc nghiệt, có thể tận dụng đƣợc nguồn thức ăn tự nhiên, yêu cầu về kỹ thuật chăn nuôi không cao (Lê Đình Phùng và cs, 2011). Hầu hết các trang trại lợn Rừng hiện tại chăn nuôi theo hình thức bán hoang dã, chủ các trang trại nuôi lợn Rừng chƣa có nhiều kinh nghiệm, kỹ thuật chăn nuôi và tài liệu tham khảo nên còn gặp nhiều khó khăn.
Các thông tin về đặc điểm ngoại hình, tập tính, khả năng sinh sản, khả năng sinh trƣởng phát triển còn rất hạn chế chỉ có kết quả của một vài tác giả nhƣ: Lê Đình Phùng và cs, (2011); Chu Đức Uy, (2017); Văn Lệ Hằng và cs, (2007); Tăng Xuân Lƣu và cs (2010); Vũ Đình Tôn và cs, (2009)…. Phần lớn số lƣợng lợn Rừng đang đƣợc nuôi ở Việt Nam là lợn Rừng có nguồn gốc từ ThaiLand (Lê Đình Phùng và cs, 2011). Hiện nay, chƣa có nhiều nghiên cứu hệ thống về các đặc điểm sinh học cũng nhƣ nguồn thức ăn bổ sung cho giống lợn này trong điều kiện chăn nuôi Việt Nam. Bên cạnh đó, do đặc tính hoang dã và nguồn thức ăn chủ yếu là tận dụng các loại phế phụ phẩm nông nghiệp nên khả năng sinh trƣởng và phát triển của chúng còn thấp và hiệu quả chăn nuôi chƣa cao.
Giun quế, từ lâu đã đƣợc biết đến là loài mang lại lợi ích kinh tế cao là nguồn cung cấp nguồn thức ăn dinh dƣỡng cao trong chăn nuôi, đƣợc sử dụng nhiều trong nuôi thủy sản và gia cầm (Vũ Đình Tôn và cs, 2021).Mason (2016) và Hiệp hội nuôi gà của Mỹ cho rằng: Giun là phƣơng án hàng đầu cung cấp Protein chất lƣợng cao, rẻ nhất, dễ nhất cho vật nuôi, đặc biệt là gà. Thức ăn đƣợc trộn 2 - 3 % bột giun để nuôi lợn, tốc độ tăng trọng trên 74,2 % ; nếu nuôi gà, thì năng suất trứng tăng 17 % - 25 %, tốc độ sinh trƣởng tăng 56 % - 100 %. Đặc biệt, nếu nuôi gà bằng thức ăn có giun tƣơi thì hầu nhƣ gà không bị bệnh; trong khi nếu nuôi bằng thức ăn không có giun, tỉ lệ mắc bệnh cúm gà 16 % - 40 %. Mặt khác, nuôi giun quế góp phần giải quyết vấn đề xử lý chất thải sinh hoạt, chất thải trong chăn nuôi gia súc, tạo ra chuỗi sản xuất khép kín cho các trang trại chăn nuôi.
Giun quế rất dễ nuôi, không đòi hỏi trình độ chuyên môn kỹ thuật cao, chi phí đầu tƣ thấp, ít rủi ro nên hiệu quả kinh tế mang lại khá cao. Tuy nhiên, hiện nay chƣa có nhiều nghiên cứu về việc bổ sung giun quế trong chăn nuôi gia súc, gia cầm đặc biệt là trong chăn nuôi lợn Rừng để tăng hiệu quả kinh tế cũng nhƣ bổ sung thay thế thức ăn hỗn hợp trong chăn nuôi. Vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu “Nghiên cứu ảnh hưởng của các mức bổ sung giun quế đến khả năng sinh trưởng của lợn Rừng nuôi bán chăn thả tại Thanh Hóa”. Mục tiêu nghiên cứu Đánh giá đƣợc ảnh hƣởng của các mức bổ sung giun quế vào khẩu phần ăn đến khả năng sinh trƣởng của lợn Rừng.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3. Ý nghĩa khoa học Đánh giá đƣợc khả năng sinh trƣởng của lợn Rừng có bổ sung thêm giun quế vào khẩu phần ăn 3. Ý nghĩa thực tiễn Đề tài thành công sẽ là cơ sở để khuyến cáo mức bổ sung giun quế phù hợp vào trong khẩu phần ăn của lợn Rừng góp phần tăng năng suất, chất lƣợng và hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi lợn Rừng tại Thanh Hóa. Đóng góp mới của đề tài Kết quả của đề tài sẽ là cơ sở để khuyến cáo mức bổ sung giun quế phù hợp vào trong khẩu phần ăn của lợn Rừng góp phần tăng năng suất, chất lƣợng và hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi lợn Rừng tại Thanh Hóa.
2 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1.1 Cơ sở khoa học của đề tài 1. Đặc điểm sinh trưởng của lợn 1. Khái niệm và các chỉ tiêu đánh giá sự sinh trưởng ở lợn Sinh trƣởng là một quá trình tích lũy các chất hữu cơ do đồng hóa và dị hóa, là sự tăng chiều dài, chiều cao, bề ngang, thể tích, khối lƣợng các cơ quan bộ phận và toàn bộ cơ thể con vật trên cơ sở các tính chất di truyền từ đời trƣớc truyền lại. Trong quá trình sinh trƣởng sự tăng số lƣợng tế bào và tăng thể tích tế bào do kết quả của quá trình đồng hóa là quan trọng nhất (Đặng Vũ Bình và cs, 2018).
Quá trình phát triển của cơ thể là quá trình đồng hóa các vật chất dinh dƣỡng, các chất dinh dƣỡng lấy vào cơ thể vừa là điều kiện để tế bào sinh sôi, nảy nở, vừa là cơ sở để hình thành chất trong tế bào và giữa các tế bào, đó là protein, lipit, gluxit và các chất khoáng. Về mặt sinh học, sinh trƣởng ở lợn đƣợc xem là sự tăng cƣờng tổng hợp protein trong các mô bào, vì thế thƣờng lấy việc tăng khối lƣợng và kích thƣớc các chiều làm chỉ tiêu đánh giá quá trình sinh trƣởng. Quá trình này thể hiện ở ba mặt: Phân chia tế bào để làm tăng số lƣợng tế bào Tăng thể tích của mỗi tế bào Tăng thể tích giữa các tế bào Sinh trƣởng của gia súc là một quá trình mang 3 đặc tính: tốc độ, thời gian và tính chất diễn biến. Tốc độ sinh trƣởng biểu thị sự tăng khối lƣợng, thể tích, kích thƣớc các chiều cơ thể trong một khoảng thời gian nhất định.
Thời gian sinh trƣởng là khoảng thời gian xác định để cân đo và tính tốc độ sinh trƣởng nói trên (Đặng Vũ Bình và cs, 2018). Tốc độ sinh trƣởng là tính trạng có hệ số di truyền cao (h2 = 0,4-0,5) và liên quan chặt chẽ tới các đặc điểm trao đổi chất đặc trƣng cho từng dòng, giống, cá thể. - Các chỉ tiêu đánh giá sức sinh trƣởng: Trong chăn nuôi lợn và các gia súc, gia cầm ngƣời ta thƣờng dùng 3 chỉ tiêu đánh giá tốc độ sinh trƣởng là sinh trƣởng tích lũy, sinh trƣởng tuyệt đối và sinh trƣởng tƣơng đối. + Sinh trƣởng tích lũy: Là sự tăng lên về khối lƣợng cơ thể, kích thƣớc theo thời gian khảo sát + Sinh trƣởng tuyệt đối: Là sự tăng lên về khối lƣợng, thể tích và kích thƣớc các 3 chiều cơ thể trong khoảng thời gian giữa 2 lần khảo sát.
Đồ thị sinh trƣởng tuyệt đối của lợn có dạng Parabol. + Tốc độ sinh trƣởng tƣơng đối: Là tỷ lệ phần trăm tăng lên của khối lƣợng, thể tích và kích thƣớc các chiều cơ thể lúc kết thúc khảo sát so với lúc đầu khảo sát đồ thị sinh trƣởng tƣơng đối của lợn có dạng Hyperbol, tốc độ sinh trƣởng tƣơng đối giảm dần theo tuổi của gia súc (Đặng Vũ Bình và cs, 2018). Đặc điểm sinh trưởng của lợn Sinh trƣởng của lợn con tuân theo quy luật sinh trƣởng và phát dục không đồng đều. Từ khi sinh ra đến 28 ngày tuổi lợn con có tốc độ sinh trƣởng nhanh nhất, sau đó tốc độ sinh trƣởng giảm dần.
Lợn sau khi sinh có tốc độ sinh trƣởng rất nhanh, thể hiện thông qua sự tăng về khối lƣợng cơ thể. Thông thƣờng khối lƣợng lợn con lúc 7 - 10 ngày tuổi tăng gấp 2 lần so với lúc sơ sinh, 28 ngày tuổi tăng gấp 4 lần khối lƣợng sơ sinh, 30 ngày tuổi tăng gấp 5 lần, 60 ngày tuổi tăng gấp 10 - 14 lần lúc sơ sinh. Trong vòng 20 ngày đầu sau khi lợn con cai sữa, từ chỗ lợn con đang phụ thuộc vào lợn mẹ và thức ăn bổ sung, khi cai sữa lợn con phải sống độc lập và tự lấy dinh dƣỡng để nuôi cơ thể. Lợn con có tốc độ sinh trƣởng nhanh, đặc biệt là các tổ chức nhƣ xƣơng, cơ bắp và bộ máy tiêu hóa, cũng nhƣ cơ năng hoạt động của nó.
Sức đề kháng của lợn con còn kém, nhạy cảm với các yếu tố của môi trƣờng xung quanh làm cho lợn con dễ nhiễm bệnh tật, đặc biệt là các bệnh về đƣờng tiêu hóa. Lợn con sống độc lập nên thƣờng xảy ra hiện tƣợng nhớ mẹ, nhớ đàn, và có thể cắn xé lẫn nhau để tranh giành thứ bậc trong đàn. Đồ thị sinh trƣởng chung mà động vật sinh trƣởng từ khi đƣợc thụ thai đến khi trƣởng thành có thể biểu diễn dƣới dạng đƣờng cong trên. Ở lợn, sự sinh trƣởng trong giai đoạn đầu sau khi đẻ hầu nhƣ là tuyến tính, trừ lúc bị stress ngay sau khi sinh và sau khi cai sữa đột ngột.
Tốc độ sinh trƣởng, sau đó bị chậm lại và kéo dài đến khi trƣởng thành (Nguyễn Quang Linh và Phùng Thăng Long, 2020). * Các chỉ tiêu đánh giá khả năng sinh trƣởng của lợn - Khối lƣợng cơ thể Khối lƣợng cơ thể ở một thời điểm nào đó là một chỉ số đƣợc sử dụng quen thuộc nhất về sinh trƣởng (tính theo tuổi) song chỉ tiêu này không nói lên đƣợc mức độ khác nhau về tốc độ sinh trƣởng trong một thời gian. Khối lƣợng cơ thể là chỉ tiêu đánh giá khả năng tích lũy của cơ thể đƣợc xác định bằng cân trực tiếp, đơn vị tính là g/con 4 hoặc kg/con. Dựa vào các số liệu thu đƣợc ngƣời ta lập đồ thị khối lƣợng cơ thể còn gọi là đồ thị sinh trƣởng tích lũy.
Sinh trƣởng tích lũy là sự tăng khối lƣợng ở một giai đoạn tuổi nhất định nào đó. Khối lƣợng cơ thể không những chứng minh cho hiệu quả sử dụng thức ăn mà còn cần thiết để quyết định thời gian nuôi dƣỡng tƣơng ứng với khối lƣợng xuất chuồng để giết mổ. Mặt khác để đánh giá khả năng sinh trƣởng ngƣời ta còn sử dụng chỉ tiêu tốc độ sinh trƣởng. - Tốc độ sinh trƣởng: Là cƣờng độ tăng khối lƣợng cơ thể trong một khoảng thời gian nhất định, trong chăn nuôi ngƣời ta thƣờng sử dụng 2 chỉ tiêu để biểu thị tốc độ sinh trƣởng của vật nuôi đó là tốc độ sinh trƣởng tuyệt đối và tốc độ sinh trƣởng tƣơng đối.
Tốc độ sinh trƣởng của vật nuôi phụ thuộc vào loài, giống, giới tính, đặc điểm ngoại hình và điều kiện ngoại cảnh. + Sinh trƣởng tuyệt đối (A) là sự tăng lên về khối lƣợng, kích thƣớc, thể tích cơ thể trong khoảng thời gian giữa 2 lần khảo sát.