Chương 1. Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận về anh hưởng của đòn bay tài chính đến khả năng sinh lời của doanh nghiệp. Phương pháp nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận.
Giải pháp, khuyến nghị nâng cao khả năng sinh lời của các doanh nghiệp sản xuât. TONG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VE ANH HUONG CUA DON BẢY TÀI CHÍNH DEN KHẢ NĂNG SINH LOI CUA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan nghiên cứu Đối với bất kỳ doanh nghiệp nào, chỉ tiêu đo lường hiệu quả kinh doanh — khả năng sinh lời của doanh nghiệp luôn là chỉ tiêu quan trọng và luôn được các nhà quản trị, nhà đầu tư quan tâm, chú ý. Trên thế giới và Việt Nam, rất nhiều nghiên cứu về khả năng sinh lời đã được thực hiện và đánh giá trên nhiều phương diện khác nhau về các nhân tố ảnh hưởng hoặc tác động của từng nhân tố đó đối với khả năng sinh lời của doanh nghiệp.
Tổng quan nghiên cứu nước ngoài Tìm hiểu các nghiên cứu đã được thực hiện trước đây, kết quả nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng tới khả năng sinh lời giữa các mẫu nghiên cứu và khoảng thời gian được chọn có có sự khác nhau. Một số nghiên cứu cho thấy tác động tích cực của đòn bay tài chính tới khả năng sinh lời (đo lường hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp). Trong bối cảnh ở Sri Lanka, Zhao (2012) đã ủng hộ quan điểm về tác động tích cực giữa ty lệ đòn bay tài chính và tăng trưởng lợi nhuận của 62 doanh nghiệp trong giai đoạn 2007-2009 chiếm 30% trong tổng 13 ngành kinh doanh tại Sri Lanka thông qua mô hình hồi quy bội. Tayyaba (2013) nghiên cứu và đánh giá mức độ ảnh hưởng của tỷ lệ đòn bây đến khả năng sinh lời của 25 công ty ngành dầu khí trong giai đoạn 2007-2012 tại Pakistan.
Sử dụng kỹ thuật thống kê mô tả, xác định các hệ số tương quan giữa các biến và phân tích hồi quy mô hình, nghiên cứu kết luận rang tỷ lệ đòn bay tài chính có quan hệ cùng chiều với khả năng sinh lời của doanh nghiệp bao gồm (Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản - ROA, Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu - ROE và Thu nhập trên mỗi cổ phiếu -EPS). Trong khi đó đòn bây hoạt động và các chỉ số này có mối quan hệ tỷ lệ nghịch với nhau. Kết quả nghiên cứu đã cho thấy rằng các công ty có đòn bay cao sẽ gặp ít rủi ro hơn trong cả các thước đo về lợi nhuận dựa trên thị trường và dựa trên kế toán. Nghiên cứu thực nghiệm tại 20 công ty trong lĩnh vực hóa chất tại Pakistan trong khoảng thời gian 2006-2013 của Ali (2014).
Sử dụng phương pháp phân tích hệ số tương quan và hồi quy dữ liệu bảng, nghiên cứu đã chỉ ra mối quan hệ cùng chiều giữa đòn bay tài chính (tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu) va ROA, tỷ suất lợi nhuận sau thuế và tỷ suất sinh lời trên vốn sử dụng, trong khi ROE lại có mối quan hệ tỷ lệ nghịch. Kết quả chung cho thấy mối quan hệ tích cực giữa đòn bẩy tài chính và hiệu quả tài chính; các công ty trong ngành hóa chất có thể nâng cao hiệu quả hoạt động và biên lợi nhuận bằng cách sử dụng ty lệ đòn bay thích hợp trong cấu trúc vốn của họ. Thực hiện đánh giá ảnh hưởng của đòn bẩy tài chính tới khả năng sinh lời của 10 công ty ngành dầu khí tại Ấn Độ trong giai đoạn 2008-2018, Taqi và cộng sự (2014) sử dụng kỹ thuật phân tích tương quan và phân tích hồi quy. Nghiên cứu kết luận khả năng sinh lời của doanh nghiệp chịu ảnh hưởng tích cực bởi đòn bẩy tài chính, có nghĩa là doanh nghiệp có thé nâng cao khả năng sinh lời nhờ kết hợp với tỷ lệ nợ tối ưu dé tăng thu nhập và giá trị của cổ đông.
Với tác động của đòn bẩy, các công ty có thé giảm nghĩa vụ thuế và hưởng lợi trực tiếp từ thu nhập trên mỗi cổ phan. Một số nghiên cứu lại kết luận ngược lại: tỷ lệ đòn bẩy tài chính có tác động tiêu cực đến tỷ suất khả năng sinh lời của doanh nghiệp. Ilyukhin Evgeny (2015) nghiên cứu tác động của đòn bay tài chính đến hiệu quả hoạt động của các công ty ở hầu hết các nhóm ngành kinh doanh tại Nga. Mẫu nghiên cứu được bao gồm 107.000 quan sát được thu thập trong khoảng thời gian 2004-2013.
Nghiên cứu hồi quy mô hình theo từng giai đoạn: giai đoạn ôn định kinh tế (2004-2007), giai đoạn khủng hoảng tài chính (2008-2009) và giai đoạn hậu khủng hoảng (2010-2013). Kết hợp với phân tích nội sinh với các biến công cụ dé kiêm tra mối quan hệ kép của đòn bay tài chính và hiệu quả hoạt động và kiểm định Hausman dé kiểm tra tính nhất quán của ước lượng OLS. Kết quả chỉ ra tác động của đòn bay tài chính đối với hiệu quả hoạt động của các công ty Nga là tiêu cực trong giai đoạn 2004-2013. Nguyên nhân là do sự kiểm soát của các công ty đối với thị trường Nga không hiệu quả, khó thu hút vốn vay và lãi suất cao đối với tài trợ vốn băng nợ vay.
Ngoài ra nghiên cứu mỗi quan hệ giữa đòn bây tài chính và hiệu quả hoạt động ở cấp độ ngành cũng cho kết quả tương tự và ủng hộ lý thuyết trật tự phân hạng. Nghiên cứu một số nhân té tác động đối với khả năng sinh lời của các doanh nghiệp tại Jordan, AlGhusin (2015) đã sử dung kỹ thuật phân tích hồi quy dữ liệu bảng với mô hình hồi quy gộp với hệ số chặn và độ dốc không đối. Kết luận rằng đòn bay tài chính tác động bat lợi đến lợi nhuận của 27 doanh nghiệp ngành công nghiệp trong giai đoan 1995-2005. Nghiên cứu cho thấy, các doanh nghiệp có thé tăng khả năng sinh lời bằng cách giảm nợ vay và tăng tài sản của doanh nghiệp nhờ ảnh hưởng dương của quy mô tới khả năng sinh lời.
Chỉ số về tăng trưởng doanh thu cũng là nhân tố góp phần làm tăng thu nhập của các doanh nghiệp ngành công nghiệp tại Jordan. Ngoài ra Ayoush và cộng sự (2021) cũng cho thấy kết quả tương tự tại 44 công ty về công nghiệp tại Jordan trong khoảng thời gian 2012-2018. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy mối liên hệ âm giữa đòn bây tài chính và khả năng sinh lời của doanh nghiệp có ý nghĩa thống kê 1%; và quy mô được coi là một biến kiểm soát ảnh hưởng giữa tính thanh khoản, đòn bay và khả năng thanh toán đối với tỷ suất sinh lời. Rahman và cộng sự (2020) vận dụng mô hình hồi quy bội với ước lượng Pooled OLS, Fixed Effect OLS — FEM va Generalized Method of Moments (GMM) nham nghiên cứu thử nghiệm tai 22 công ty ngành dệt may tai Bangladesh trong thời gian từ 2011 đến 2015.
Nghiên cứu kết luận rang đòn bẩy tài chính có mối liên quan ngược chiều với tỷ suất sinh lời của doanh nghiệp. Hầu hết các công ty ngành dét may đều sử dụng nợ là một nguồn von dé hoạt động do không có du vốn nội bộ đề sử dụng. Nguyên nhân có thé do sự phụ thuộc vào phương thức tài trợ rủi ro, cạnh tranh ngày càng tăng, sử dụng vốn không hiệu quả dẫn đến các tô chức tài chính và các chủ nợ khác có thé tính chi phí lãi vay cao hơn. Trong điều kiện đất nước đang phát triển, Dey và cộng sự (2018) đã nghiên cứu 48 công ty trong lĩnh vực sản xuất kéo đài trong 17 năm từ 2001 đến 2017 tại Bangladesh vàsSử dụng hồi quy dữ liệu bảng với mô hình bình phương nhỏ nhất dé phân tích mô hình.
Kết quả quan sát được cho biết ROA và Tobin's Q có tương quan nghịch với đòn bay tài chính và kết qua phù hợp với các giả định của lý thuyết trật tự phân hạng, lý thuyết định thời điểm thị trường và nhiều nghiên cứu khác. Trong khi đó, tỷ lệ đòn bẩy tài chính lại có tác động thuận chiều đến ROE. Bunyaminu và cộng sự (2021) đã đánh giá mối tương quan của đòn bây tài chính đến khả năng sinh lời của 11 ngân hàng được tái cấp vốn tai Ghana bao gồm các ngân hàng trong và ngoài nước trong giai đoạn 2008-2017. Sử dụng cách tiếp cận dữ liệu bảng va áp dụng kỹ thuật hồi quy cố định và ngẫu nhiên kết hợp với kiểm định Hausman, nghiên cứu đã lựa chọn mô hình tác động ngẫu nhiên thông qua kiêm định Breusch-Pagan.
Nghiên cứu đã phát hiện ra tác động bat lợi của đòn bây đến sự tăng trưởng lợi nhuận của ngân hàng. Hơn nữa, quy mô ngân hàng cũng thúc đây khả năng sinh lời một cách tích cực. Phân tích ảnh hưởng của đòn bây tài chính đến hiệu quả tài chính của 7 công ty trong lĩnh vực dầu khí tại Nigeria từ năm 2005 đến năm 2018 của Abubakar (2021) cho thấy tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu có ảnh hưởng âm đến hiệu quả tài chính của các công ty tức là đòn bay tài chính trong cau trúc vốn tăng sẽ làm giảm giá trị tài sản của cô đông - ROE. Kết luận dựa trên phương pháp hồi quy tác động ngẫu nhiên - REM thông qua kiểm định F và kiểm định Hausman.
Xem xét và phân tích vai trò của trách nhiệm xã hội trong việc làm trung gian ảnh hưởng của đòn bây và hiệu suất môi trường đối với hiệu quả tài chính tại 56 công ty đang niêm yết ở Indonesia trong giai đoạn 2010-2013, Liswatin (2022) đã sử dụng kỹ thuật chọn mẫu có chủ đích và mô hình hồi quy bội tuyến tính. Tác giả nghiên cứu đã chỉ ra đòn bay có ảnh hưởng xấu đến hiệu quả tài chính, trong khi trách nhiệm xã hội có mối tương quan tích cực. Đồng thời trách nhiệm xã hội cũng góp phần tăng hiệu suất tài chính của công ty thông qua bán hàng và thu hút nhà đầu tư. Nghiên cứu về ảnh hưởng của đòn bay tài chính tới 3 công ty duoc pham được được niêm yết trên thị trường chứng khoán tại Nigeria trong giai đoạn 2001-2012, Enekwe (2014) đã dùng mô hình hồi quy bội với phương pháp Bình phương nhỏ nhất thông thường — Pooled OLS.
Nghiên cứu kết luận răng tỷ lệ nợ và tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu có mối liên hệ nghịch biến với ROA trong khi tỷ suất thanh toán lãi vay lại có mối quan hệ đồng biến với ROA trong ngành công nghiệp dược phẩm. Ngoài đòn bẩy tài chính thì khả năng sinh lời của doanh nghiệp còn chịu tác động bởi các nhân tố bên trong và bên ngoài doanh nghiệp.