Đặt vấn đề: Cây lạc (Arachis hypogaea L.) là cây thực phẩm thuộc họ đậu Fabacaea có nguồn gốc tại Trung và Nam Mỹ. Cây lạc được gieo trồng với diện tích lớn và phân bố trên 100 quốc gia khác nhau do đó sản phẩm của cây lạc chiếm một vị trí quan trọng trong nền kinh tế thế giới trong đó có Việt Nam. Về mặt giá trị dinh dưỡng, trong hạt lạc có hàm lượng lipit từ 40 - 60%, protein từ 26 - 34%, và nhiều loại vitamin như: A, B1, PP, E. Do đó sản phẩm của lạc không chỉ cung cấp thực phẩm cho con người, làm thức ăn cho chăn nuôi mà còn là nguồn nguyên liệu quan trọng cho nhiều ngành công nghiệp chế biến (dầu lạc, bơ thực vật, bánh kẹo.) Trong cây lạc do bộ rễ có khả năng cố định đạm của vi khuẩn Rhizobium vigna sống cộng sinh trong nốt sần của cây lạc là đặc tính tuyệt vời giúp lạc trở thành cây trồng có khả năng bảo vệ, duy trì và cải thiện độ phì nhiêu của đất, tăng hệ số sử dụng đất và hiệu quả kinh tế trên một đơn vị diện tích.
Do vậy, lạc là cây trồng quan trọng trong hệ thống xen canh, luân canh với các cây trồng khác. Cuối thế kỷ 20, sản xuất lạc ở nhiều nước trên thế giới đã đạt được những thành tựu to lớn. Bí quyết thành công trong chiến lược phát triển sản xuất lạc của các quốc gia là nhờ ứng dụng rộng rãi các thành tựu khoa học công nghệ mới trên đồng ruộng đã làm tăng sản lượng lên 30 - 40%. Tuy nhiên, năng suất lạc giữa các vùng, các quốc gia và lãnh thổ còn có sự chênh lệch khá lớn.
Một trong những nguyên nhân làm hạn chế năng suất lạc ở nhiều quốc gia là do chưa áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật và chưa khai thác, tận dụng hết tiềm năng để tăng năng suất và sản lượng lạc. Vì vậy, ngoài việc quan tâm bổ sung 1 các giống lạc mới có tiềm năng năng suất, chất lượng tốt chúng ta cần quan tâm đến sự sinh trưởng và phát triển của cây lạc, mà cây lạc phụ thuộc rất nhiều vào sự cân bằng độ pH của đất, khi đất có độ pH thấp nó thường tạo ra môi trường độc hại và gây ra hiện tượng thiếu hụt dinh dưỡng nghiêm trọng dẫn đến ảnh hưởng tới sự sinh trưởng phát triển và năng suất của cây trồng. Trong đó canxi là một trong những yếu tố làm cân bằng và tăng độ pH của đất trong môi trường đất có pH thấp. Trong sản xuất lạc canxi rất cần thiết cho quá trình sinh trưởng và phát triển đặc biệt quá trình hình thành và phát triển của quả (Cheema & cs.
Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng sự thiếu hụt canxi là nguyên nhân chính làm tăng tỷ lệ hạt lép và quả khó vào chắc dẫn đến làm giảm năng suất lạc (Ntare & cs. Hiện nay người dân sử dụng bột vỏ trứng làm nguồn canxi bón cho cây đang được ứng dụng rộng rãi trên thế giới. Tác giả Faridi & Arabhosseini (2018) cũng cho rằng sẽ rất kinh tế khi chuyển đổi chất thải vỏ trứng để tạo thành nguồn phân bón cung cấp canxi và các hợp chất khác cho cây trồng. Vỏ trứng được nghiền thành bột nhỏ hay còn được gọi là vôi trứng có chứa 95% cacbonat canxi, và các vi chất quan trọng cho sự phát triển của cây trồng là kali, sắt, magie, photpho (các tác giả MacNeil (1997) và Framing (1998), đồng thời lớp màng vỏ bao gồm 10% collagen, 69,2% protein, 2,7% chất béo, 1,5% độ ẩm và 27,2% tro là những chất rất có lợi cho sự sinh trưởng và phát triển đặc biệt kích thích sự phát triển bộ rễ của cây trồng.
Ngoài ra bột vỏ trứng có thể làm tăng độ pH đất giúp cải thiện đất và bảo vệ cây trồng. Ngoài các biện pháp phân bón, giống còn áp dụng các biện pháp khác như trồng lạc trên các điều kiện che phủ, làm cho cây sinh trưởng phát triển tốt, năng suất cao. Theo tác giả Cheng Dong Wean (1990) cũng cho biết ở các tỉnh miền Bắc Trung Quốc kỹ thuật trồng lạc có che phủ nilon đã mở ra thời vụ trồng lạc xuân sớm khi nhiệt độ còn thấp, mặt khác áp dụng kỹ thuật này đã tăng năng suất lạc lên 36,6%. Tại Hàn Quốc, đầu những năm 1990 năng suất lạc đã tăng 2 gấp 4 lần so với năm 1960 nhờ kết hợp giống mới với các biện pháp kỹ thuật canh tác che phủ nilon.
Đồng thời khi nghiên cứu về kỹ thuật che phủ nilon cho lạc, tác giả Ngô Thế Dân (2000) cũng đã khẳng định kỹ thuật che phủ nilon làm tăng nhiệt độ đất, duy trì độ ẩm, hạn chế sự thoát hơi nước và dinh dưỡng, cải thiện kết cấu đất, tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh vật hoạt động, tăng khả năng phát triển của hệ thống rễ, làm cho cây lạc sinh trưởng phát triển tốt cho năng suất cao. Lợi ích về kỹ thuật che phủ nilon mang lại kết quả to lớn nhưng vẫn chưa có nhiều các công trình nghiên cứu ứng dụng liều lượng bột vỏ trứng cho cây lạc khi áp dụng kỹ thuật che phủ này. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Ảnh hưởng của lượng bột vỏ trứng đến sinh trưởng và năng suất của giống lạc MD7 trong điều kiện che phủ khác nhau ở vụ xuân 2022 tại Phú Xuyên - Hà Nội” góp phần nâng cao năng suất, nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất lạc. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU 1.
Mục đích Nghiên cứu ảnh hưởng của lượng bón bột vỏ trứng đến sinh trưởng và năng suất của giống lạc MD7 trong điều kiện che phủ khác nhau trong vụ xuân năm 2022 tại Phú Xuyên - Hà Nội từ đó góp phần xây dựng quy trình thâm canh tăng năng suất, nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất lạc ở Việt Nam. Yêu cầu của đề tài Nghiên cứu ảnh hưởng của các mức bón bột vỏ trứng đến một số chỉ tiêu sinh trưởng của giống lạc MD7 trong điều kiện che phủ khác nhau. Nghiên cứu ảnh hưởng của các mức bón bột vỏ trứng đến khả năng chống chịu sâu bệnh hại của giống lạc MD7 trong điều kiện che phủ khác nhau. Nghiên cứu ảnh hưởng của các mức bón bột vỏ trứng đến các yếu tố cấu thành năng suất của giống lạc MD7 trong các điều kiện che phủ khác nhau.
3 Phần II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT LẠC TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 2. Tình hình sản xuất lạc trên thế giới Lạc (Arachis hypogaea L.) là cây trồng nhiệt đới có nguồn gốc phát sinh từ Nam Mỹ, là cây công nghiệp ngắn ngày, cây thực phẩm và cũng là cây có dầu quan trọng. Trong số các loại cây có dầu ngắn ngày, lạc xếp thứ 2 sau đậu tương về diện tích và sản lượng, xếp thứ 13 trong các loại cây thực phẩm, xếp thứ 4 về nguồn dầu thực vật và thứ 3 về các loại cây trồng cung cấp protein.
Cây lạc được sử dụng rộng rãi để làm thực phẩm và nguyên liệu cho công nghiệp. Nhu cầu sử dụng và tiêu thụ ngày càng tăng đã và đang khuyến khích nhiều nước đầu tư phát triển sản xuất lạc với quy mô ngày càng mở rộng. Chính vì cây lạc có giá trị kinh tế cao và cơ hội được ra thị trường trong nước và quốc tế nên cây lạc được xem là tiềm năng để phát triển kinh tế Tình hình sản xuất lạc trên thế giới trong giai đoạn 2011 - 2020 được thể hiện ở bảng 2. Diện tích, năng suất và sản lượng lạc trên thế giới giai đoạn (2011 - 2020) Năm Diện tích Năng suất Sản Lượng (triệu ha) (tạ/ha) ( triệu tấn) 2011 25,10 16,38 41,11 2012 25,56 16,58 42,41 2013 27,26 17,22 46,95 2014 27,32 16,87 46,08 2015 26,51 16,98 45,01 2016 28,36 16,29 46,20 2017 29,29 16,54 48,44 2018 29,76 17,30 51,47 2019 29,82 16,61 49,53 2020 31,56 17,00 53,65 Nguồn: Faostat.org năm 2022 4 Theo thống kê của tổ chức FAO, từ năm 2022 diện tích, năng suất và sản lượng lạc của thế giới có sự thay đổi khi mà đa số các nước trên thế giới đã áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, sử dụng giống lạc mới vào sản xuất nhưng vẫn chưa có sự đồng đều dẫn đến sự chênh lệch năng suất lạc giữa các nước là khá lớn.
Nguyên nhân là do các nước đang phát triển chưa áp dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật mới vào sản xuất, các giống lạc có năng suất cao phẩm chất tốt còn ít. Việc ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật và công tác chọn tạo giống mới vào sản xuất ở các nước đang phát triển phù hợp với từng điều kiện sinh thái của các vùng là rất cần thiết, nhằm nâng cao năng suất, sản lượng và chất lượng của lạc để đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và quốc tế. Về diện tích: Theo thống kê của tổ chức FAOSTAT (2022), tính đến năm 2020 diện tích trồng lạc trên toàn thế giới là khoảng 31,56 triệu ha, sản lượng đạt 53,65 triệu tấn và năng suất đạt 17 tạ/ha. Năng suất lạc trên toàn thế giới vẫn còn khá thấp, so với thời điểm năm 2011 năng suất lạc bình quân trên thế giới năm 2020 tăng nhẹ (0,96%).
Diện tích trồng lạc qua các năm cũng có sự biến động. Diện tích, sản lượng và năng suất lạc giữa các quốc gia trên thế giới cũng có sự chênh lệch rất lớn. Theo FAOSTAT, đến hết năm 2022, cây lạc đã và đang được gieo trồng trên 123 quốc gia khác nhau trong đó có 15 nước có diện tích trồng lạc lớn nhất là Ấn Độ, Trung Quốc, Nigeria, Sudan, Senegan, Indonesia, Công gô, Mỹ. Trong đó Ấn Độ là nước có diện tích lớn nhất thế giới (6,1 triệu ha) và chủ yếu phát triển sản xuất ở những vùng đất khô hạn, dựa vào nước trời.
Trung Quốc là nước đứng thứ hai sau Ấn Độ về diện tích trồng lac của thế giới nhưng sản lượng đạt 18,05 triệu tấn, chiếm 33,64% (18,05/53,65) tổng sản lượng toàn thế giới (FAOSTAT, 2022). Tình hình sản xuất lạc ở một số nước trên thế giới thể hiện qua bảng 2.2: Tình hình diện tích, năng suất và sản lượng lạc của một số nước trên thế giới (2019 - 2020) Diện tích Năng suất Sản lượng (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) Nước 2019 2020 2019 2020 2019 2020 Trung Quốc 4,64 4,62 37,86 39,07 17,57 18,05 Ấn Độ 4,73 6,10 14,22 16,32 6,73 9,95 Nigeria 3,88 4,07 11,50 11,03 4,46 4,49 Sudan 3,13 3,19 9,03 8,67 2,83 2,77 Indoneasia 0,51 0,35 23,04 24,93 1,17 0,87 Cameroon 0,45 0,45 11,24 11,11 0,50 0,50 Argentina 0,39 0.37 34,55 34,98 1,34 1,29 Ghana 0,33 0,33 13,64 13,64 0,45 0,45 Israel 0,0027 0,0025 53,12 59,07 0,014 0,015 Nguồn: Faostat.