Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của lượng phân hữu cơ đến khả năng sinh trưởng năng suất và chất lượng của giống dưa lê đài loan tại tỉnh bắc kạn

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của lượng phân hữu cơ đến khả năng sinh trưởng năng suất và chất, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Tác giả: Tăng Thị Dung
• Người hướng dẫn: TS. Hà Duy Trường
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Công nghệ sản xuất Rau Hoa Quả
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Lượng Phân Hữu Cơ Đến Khả Năng Sinh Trưởng, Năng Suất Và Chất Lượng Của Giống Dưa Lê Đài Loan Tại Tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tóm tắt thực trạng sản xuất kinh doanh ở HTX
• 1.2. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.3. Mục tiêu đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội liên quan đến sản xuất kinh doanh tại HTX Bình Sơn
• 2.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ dưa lê trên thế giới và trong nước
• 2.2.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ dưa lê trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ dưa lê ở Việt Nam
• 2.2.3. Tình hình và kết quả sử dụng phân bón trong sản xuất dưa lê
• 2.2.3.1. Tình hình và kết quả sử dụng phân bón trong sản xuất dưa lê ở Việt Nam
• 2.2.3.2. Tình hình và kết quả sử dụng phân bón trong sản xuất dưa lê tại tỉnh Bắc Kạn
• 3. PHẦN 3: NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP THỰC HIỆN
• 3.1. Thực trạng sản xuất của HTX Bình Sơn
• 3.2. Kỹ thuật ứng dụng và phương pháp tổ chức thực hiện của HTX trong những năm gần đây
• 3.3. Phương pháp thực hiện
• 3.3.1. Ứng dụng kỹ thuật và phương pháp thực hiện trong sản xuất dưa lê tại HTX rau Sỹ Bình
• 3.3.2. Đối tượng, địa điểm và thời gian thực hiện
• 3.3.2.1. Đối tượng thực hiện
• 3.3.2.2. Địa điểm và thời gian thực hiện
• 3.3.3. Nội dung thực hiện
• 3.3.4. Phương pháp thực hiện
• 3.3.5. Các chỉ tiêu nghiên cứu và phương pháp theo dõi
• 3.3.6. Các kỹ thuật gieo trồng, chăm sóc
• 3.3.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đánh giá kết quả sản xuất kinh doanh HTX Bình Sơn
• 4.2. Thời tiết khí hậu của Bắc Kạn vụ xuân hè 2017
• 4.3. Đánh giá kết quả sản xuất kinh doanh từ khi thành lập đến nay
• 4.4. Kết quả ứng dụng kỹ thuật và phương pháp thực hiện trong sản xuất dưa lê tại HTX rau Sỹ Bình
• 4.5. Ảnh hưởng của lượng phân hữu cơ đến thời gian sinh trưởng và phát triển cây dưa lê
• 4.6. Ảnh hưởng của lượng phân hữu cơ đến chiều cao cây dưa lê
• 4.7. Ảnh hưởng của lượng phân hữu cơ đến động thái ra lá cây dưa lê
• 4.8. Ảnh hưởng của lượng phân hữu cơ đến sâu, bệnh hại cây dưa lê
• 4.9. Ảnh hưởng của lượng phân hữu cơ đến ra hoa đậu quả
• 4.10. Ảnh hưởng của lượng phân hữu cơ đến năng suất
• 4.11. Ảnh hưởng của lượng phân hữu cơ đến hình thái và chất lượng
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 5.1. Kết quả thực hiện nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của lượng phân hữu cơ đến khả năng sinh trưởng, năng suất và chất lượng của giống dưa lê Đài Loan tại tỉnh Bắc Kạn. Đề tài này được thực hiện nhằm xác định tỷ lệ thích hợp của phân chuồng để nâng cao hiệu quả sản xuất. Theo thống kê, dưa lê là loại trái cây phổ biến, chứa nhiều vitamin và khoáng chất, có giá trị dinh dưỡng cao. Tuy nhiên, việc sử dụng phân bón trong sản xuất dưa lê tại Bắc Kạn vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là sự mất cân đối giữa phân hữu cơ và phân vô cơ. Do đó, nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn mang tính thực tiễn cao, góp phần nâng cao chất lượng nông sản và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Việc sử dụng phân bón hợp lý là yếu tố quyết định đến năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Tại Bắc Kạn, tình hình sản xuất nông nghiệp đang gặp khó khăn do sự lạm dụng phân vô cơ, dẫn đến tình trạng dư lượng nitrat cao trong sản phẩm. Hơn nữa, người nông dân chưa chú trọng đến việc sử dụng phân hữu cơ, khiến năng suất dưa lê chưa ổn định. Nghiên cứu này nhằm tìm ra giải pháp tối ưu cho việc sử dụng phân hữu cơ, từ đó cải thiện năng suất và chất lượng dưa lê, đáp ứng nhu cầu thị trường và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

II. Tình hình sản xuất dưa lê

Tình hình sản xuất và tiêu thụ dưa lê trên thế giới cho thấy sự gia tăng diện tích và năng suất trong những năm gần đây. Theo FAO, diện tích trồng dưa lê toàn cầu năm 2014 đạt khoảng 11.788 nghìn ha với năng suất trung bình 25,13 tấn/ha. Trung Quốc hiện là quốc gia có diện tích trồng dưa lê lớn nhất. Tại Việt Nam, sản xuất dưa lê cũng đang trên đà phát triển, tuy nhiên, năng suất vẫn còn thấp so với tiềm năng. Việc sử dụng phân bón chưa hợp lý, đặc biệt là sự thiếu hụt phân hữu cơ, đã dẫn đến chất lượng sản phẩm không đạt yêu cầu. Nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin cần thiết để cải thiện quy trình sản xuất dưa lê tại Bắc Kạn.

2.1. Tình hình sản xuất dưa lê tại Bắc Kạn

Tỉnh Bắc Kạn có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc trồng dưa lê, tuy nhiên, việc áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại còn hạn chế. Đặc biệt, nông dân thường sử dụng phân vô cơ với liều lượng lớn, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường và giảm chất lượng nông sản. Nghiên cứu này sẽ đánh giá ảnh hưởng của lượng phân hữu cơ đến sự sinh trưởng và phát triển của giống dưa lê Đài Loan, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả sản xuất.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thực nghiệm để đánh giá ảnh hưởng của lượng phân hữu cơ đến khả năng sinh trưởng và năng suất của giống dưa lê Đài Loan. Các chỉ tiêu nghiên cứu bao gồm chiều cao cây, số lượng lá, thời gian ra hoa, và năng suất thu hoạch. Số liệu sẽ được thu thập và phân tích bằng các phương pháp thống kê phù hợp. Điều này giúp xác định mối quan hệ giữa lượng phân hữu cơ và các chỉ tiêu sinh trưởng, từ đó đưa ra kết luận về hiệu quả của việc sử dụng phân hữu cơ trong sản xuất dưa lê.

3.1. Thiết kế thí nghiệm

Thí nghiệm sẽ được thiết kế với nhiều mức lượng phân hữu cơ khác nhau, từ không bón đến bón với tỷ lệ tối ưu. Các thí nghiệm sẽ được thực hiện tại HTX Bình Sơn, nơi có điều kiện sản xuất dưa lê. Thời gian thực hiện thí nghiệm sẽ kéo dài trong suốt vụ xuân hè năm 2017. Số liệu sẽ được ghi nhận định kỳ để theo dõi sự phát triển của cây dưa lê, từ đó có thể đánh giá một cách chính xác ảnh hưởng của phân hữu cơ đến năng suất và chất lượng sản phẩm.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy lượng phân hữu cơ có ảnh hưởng tích cực đến khả năng sinh trưởng và năng suất của giống dưa lê Đài Loan. Cây dưa lê được bón phân hữu cơ đạt chiều cao vượt trội hơn so với cây không bón. Năng suất thu hoạch cũng tăng đáng kể, cho thấy vai trò quan trọng của phân hữu cơ trong việc cải thiện chất lượng sản phẩm. Điều này khẳng định rằng việc áp dụng đúng kỹ thuật bón phân có thể giúp nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp tại Bắc Kạn.

4.1. Đánh giá chất lượng sản phẩm

Chất lượng của dưa lê cũng được cải thiện rõ rệt nhờ việc bón phân hữu cơ. Các chỉ tiêu như độ ngọt, màu sắc và kích thước quả đều được nâng cao. Kết quả này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho nông dân mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường về sản phẩm an toàn và chất lượng. Nghiên cứu khuyến nghị việc áp dụng phân hữu cơ nên được mở rộng để nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp tại địa phương.

V. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng lượng phân hữu cơ có ảnh hưởng rõ rệt đến khả năng sinh trưởng, năng suất và chất lượng của giống dưa lê Đài Loan tại tỉnh Bắc Kạn. Kết quả nghiên cứu không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn mang lại giá trị thực tiễn cao cho sản xuất nông nghiệp. Đề xuất cho các nhà quản lý và nông dân là cần tăng cường sử dụng phân hữu cơ trong canh tác để cải thiện chất lượng nông sản và bảo vệ môi trường. Việc này sẽ góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân và phát triển bền vững ngành nông nghiệp tại địa phương.

5.1. Đề xuất chính sách

Cần có chính sách khuyến khích nông dân sử dụng phân hữu cơ trong sản xuất nông nghiệp. Nhà nước nên tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo để nâng cao nhận thức cho nông dân về lợi ích của phân hữu cơ. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ về kỹ thuật và tài chính để nông dân dễ dàng tiếp cận và áp dụng các phương pháp canh tác bền vững. Điều này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng nông sản, đồng thời bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Theo thống kê từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAO), diện tích canh tác dưa lê toàn cầu đạt trên 11,78 triệu hecta với tổng sản lượng vượt 29,62 triệu tấn. Tại Việt Nam, ngành rau quả đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1,47 tỷ USD (tăng trưởng gần 40%/năm), tuy nhiên diện tích canh tác dưa lê chất lượng cao vẫn còn rất khiêm tốn (chiếm chưa đến 1% so với các cây họ bầu bí khác như dưa hấu). Tại tỉnh Bắc Kạn, dù huyện Bạch Thông đã chuyển đổi hơn 20 ha đất lúa kém hiệu quả sang trồng dưa, nông dân vẫn đối mặt với bài toán chất lượng nông sản bấp bênh và rủi ro an toàn thực phẩm.

       [ Hiện Trạng Canh Tác ]                [ Giải Pháp Kỹ Thuật ]               [ Mục Tiêu Tối Ưu ]

Thực trạng canh tác dưa lê tại địa phương bộc lộ ba điểm nghẽn nghiêm trọng:

• Lạm dụng phân bón vô cơ: Việc bón thừa đạm làm tăng tích lũy nitrat ($NO_3^-$), cây mềm yếu, lá mỏng xanh xỉn và giảm khả năng chống chịu sâu bệnh hại.
• Suy giảm phẩm chất quả: Hàm lượng đường thấp, thịt quả mỏng, thiếu hương thơm tự nhiên do thiếu hụt dinh dưỡng trung - vi lượng (Canxi, Magie, Silic, Bo, Kẽm).
• Quy trình sử dụng phân hữu cơ tự phát: Nông dân sử dụng phân chuồng chưa qua ủ hoai mục đạt chuẩn, liều lượng không theo khuyến cáo khoa học, làm lây lan nấm bệnh trong đất.

Mục tiêu cụ thể của dự án nghiên cứu:

1. Xác định chính xác liều lượng phân chuồng hoai mục tối ưu (khảo sát ở 3 mức: 20, 25, 30 tấn/ha) trên nền phân bón khoáng cố định ($120\text{ kg N} + 100\text{ kg } P_2O_5 + 120\text{ kg } K_2O + 500\text{ kg vôi bột/ha}$).
2. Đánh giá động thái tăng trưởng sinh dưỡng (chiều cao thân chính, tốc độ ra lá) và khả năng phân hóa mầm hoa, tỷ lệ đậu quả của giống dưa lê lai $F_1$ siêu ngọt CAAP số 1 Đài Loan.
3. Định lượng mức độ gây hại của bọ dưa cắn lá và bệnh chết héo cây con theo từng mức dinh dưỡng.
4. Xác lập tương quan giữa lượng phân bón hữu cơ với năng suất lý thuyết, năng suất thực thu và các chỉ tiêu thương phẩm (đường kính quả, độ dày cùi, độ ngọt Brix).
5. Xây dựng bài toán hạch toán kinh tế sơ bộ nhằm chuyển giao kỹ thuật cho Hợp tác xã (HTX) Bình Sơn, xã Sỹ Bình, huyện Bạch Thông.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện trong vụ Xuân - Hè năm 2017 tại vùng đất bãi HTX Bình Sơn, giới hạn trên đối tượng giống dưa lê $F_1$ siêu ngọt CAAP số 1 Đài Loan.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Khảo sát phương thức canh tác truyền thống tại địa phương cho thấy sự chênh lệch rõ rệt so với quy trình chuẩn kỹ thuật:

Tiêu chí so sánh	Canh tác hóa học truyền thống	Bón hữu cơ tự phát (CT1 - Đối chứng)	Mô hình đề xuất tối ưu (CT2)
Nguồn phân hữu cơ	0 - 10 tấn/ha (phân tươi)	20 tấn/ha phân chuồng hoai mục	25 tấn/ha phân chuồng ủ hoai mục
Cân đối N:P:K:Vôi	Lệch đạm, không bón vôi	$120\text{N} : 100P_2O_5 : 120K_2O : 500\text{ vôi}$	$120\text{N} : 100P_2O_5 : 120K_2O : 500\text{ vôi}$
Kiểm soát Nitrat ($NO_3^-$)	Nguy cơ vượt ngưỡng quy chuẩn	Đạt ngưỡng an toàn	Đạt chuẩn an toàn VSTP
Độ ngọt trung bình	$6.5 - 7.5^\circ\text{Brix}$	$7.1^\circ\text{Brix}$	$10.9^\circ\text{Brix}$
Năng suất thực thu	Bấp bênh ($7 - 9\text{ tấn/ha}$)	$9.00\text{ tấn/ha}$	$13.33\text{ tấn/ha}$

Phân loại yêu cầu kỹ thuật theo mô hình MoSCoW:

• Must Have (Bắt buộc): Xử lý đất bằng vôi bột 500 kg/ha trước khi gieo 15 ngày; sử dụng phân hữu cơ ủ hoai mục 100%; mật độ chuẩn 13.333 cây/ha (hàng kép $50\text{ cm} \times 1.5\text{ m}$).
• Should Have (Nên có): Bấm ngọn thân chính khi đạt 4 - 5 lá thật; định hình 3 - 5 quả/cây; cắm giàn cao 50 cm khi xuất hiện tua cuốn.
• Could Have (Có thể có): Phun bổ sung chế phẩm vi lượng qua lá chứa Bo, Kẽm giai đoạn thụ phấn; phủ màng nilon nông nghiệp.
• Won't Have (Tuyệt đối không): Sử dụng phân chuồng tươi chưa hoai mục; tưới nước trực tiếp lên thân lá vào chiều tối; lạm dụng thuốc BVTV hóa học nhóm độc cao.

Thiết kế hệ thống dinh dưỡng và kỹ thuật canh tác

Quy trình kỹ thuật được thiết lập dựa trên công thức lấy đi dinh dưỡng của dưa lê (để tạo 15 tấn quả/ha, cây lấy đi: $112\text{ kg N}$, $45\text{ kg } P_2O_5$, $97\text{ kg } K_2O$, $300\text{ kg CaO}$, $45\text{ kg MgO}$, $100\text{ kg } SiO_2$, $4\text{ kg S}$, $180\text{ g Zn}$, $50\text{ g B}$, $4\text{ g Fe}$):

class MelonNutrientManager:
    """Mô hình tính toán phân bổ phân bón theo từng giai đoạn sinh trưởng của dưa lê."""
    def __init__(self, organic_rate_ton_per_ha: float = 25.0):
        self.organic_rate = organic_rate_ton_per_ha
        self.total_mineral = {"N": 120.0, "P2O5": 100.0, "K2O": 120.0, "Lime": 500.0}

    def calculate_fertilization_schedule(self) -> dict:
        schedule = {
            "Basal_Application (Bón lót)": {
                "Manure_tons": self.organic_rate,
                "Lime_kg": self.total_mineral["Lime"],
                "P2O5_kg": self.total_mineral["P2O5"] * 1.0,  # 100% Super Lân
                "N_kg": self.total_mineral["N"] * 0.20,       # 20% Đạm Urê
                "K2O_kg": self.total_mineral["K2O"] * 0.30     # 30% Kali Clorua
            },
            "Topdressing_Stage_1 (15-20 DAT - Hồi xanh)": {
                "N_kg": self.total_mineral["N"] * 0.10,
                "Action": "Vun xới kết hợp tưới kích rễ"
            },
            "Topdressing_Stage_2 (Ra nụ - Hoa cái nở)": {
                "N_kg": self.total_mineral["N"] * 0.20,
                "K2O_kg": self.total_mineral["K2O"] * 0.20,
                "Action": "Hỗ trợ phân hóa mầm hoa và đậu quả"
            },
            "Topdressing_Stage_3 (40-45 DAT - Nuôi quả)": {
                "N_kg": self.total_mineral["N"] * 0.50,       # Lượng còn lại
                "K2O_kg": self.total_mineral["K2O"] * 0.50,   # Lượng còn lại
                "Action": "Tích lũy đường và tăng kích thước quả"
            }
        }
        return schedule

Methodology

Phương pháp nghiên cứu tuân thủ Tiêu chuẩn ngành 10TCN 219-2006 và Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-38:2010/BNN&PTNT:

• Bố trí thí nghiệm: Khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD - Randomized Complete Block Design) với 3 công thức và 3 lần nhắc lại (NL1, NL2, NL3).
• Quy mô ô thí nghiệm: Diện tích ô $2\text{ m} \times 6\text{ m} = 12\text{ m}^2$. Tổng diện tích thí nghiệm thuần: $108\text{ m}^2$ (chưa bao gồm dải bảo vệ cách ly).
• Các công thức nghiệm thức (tính trên 1 ha):
  • CT1 (Đối chứng): 20 tấn phân chuồng + 500 kg vôi bột + 120 kg N + 100 kg $P_2O_5$ + 120 kg $K_2O$.
  • CT2: 25 tấn phân chuồng + 500 kg vôi bột + 120 kg N + 100 kg $P_2O_5$ + 120 kg $K_2O$.
  • CT3: 30 tấn phân chuồng + 500 kg vôi bột + 120 kg N + 100 kg $P_2O_5$ + 120 kg $K_2O$.
• Phần mềm xử lý thống kê sinh học: IRRISTAT 5.0 và Microsoft Excel Data Analysis Toolpak để phân tích phương sai (ANOVA), xác định hệ số biến động ($CV%$) và sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa ($LSD_{0.05}$).

---

Implementation và kết quả

Development process

Lịch trình triển khai thí nghiệm vụ Xuân - Hè 2017:

• 09/02/2017: Xử lý hạt giống, ngâm ủ hạt dưa lê CAAP số 1.
• 14/02/2017: Đưa hạt vào khay ươm bầu đất giàu mùn hữu cơ.
• 15/03/2017: Xuất vườn ươm, trồng ra ruộng thí nghiệm với mật độ 13.333 cây/ha.
• 15/03 - 25/05/2017: Chăm sóc, điều tiết nước, bấm ngọn, theo dõi định kỳ 10 ngày/lần trên 5 cây cố định mỗi ô lặp lại.

# Script xử lý thống kê ANOVA cho năng suất thực thu dưa lê bằng IRRISTAT / R Core
anova_melon_yield <- function(yield_data) {
  model <- aov(Yield_Ton_Ha ~ Treatment + Block, data = yield_data)
  summary_table <- summary(model)
  lsd_val <- LSD.test(model, "Treatment", alpha = 0.05)
  return(list(ANOVA = summary_table, LSD = lsd_val))
}
# Kết quả tính toán cho thấy sai khác giữa CT2 so với CT1 đạt ý nghĩa thống kê ở mức P < 0.05

Testing và validation

1. Động thái tăng trưởng chiều cao cây và ra lá

Ngày sau trồng (DAT)	CT1 - Đối chứng (cm)	CT2 - 25 tấn/ha (cm)	CT3 - 30 tấn/ha (cm)	$LSD_{0.05}$	Ý nghĩa ($P$)
10 ngày	7.00	8.90	7.85	0.86	$< 0.05$
30 ngày	23.10	28.30	26.90	3.84	$< 0.05$
50 ngày	90.30	104.60	97.10	7.39	$< 0.05$
70 ngày	152.90	164.33	154.90	2.00	$< 0.05$
Số lá cuối cùng (lá)	54.60	65.66	63.26	5.16	$< 0.05$

Nhận xét: CT2 giúp cây dưa lê đạt chiều cao vượt trội (164.33 cm) và số lá quang hợp tối đa (65.66 lá/cây), tăng diện tích đồng hóa dinh dưỡng phục vụ nuôi quả.

2. Tình hình sâu bệnh hại và kiểm soát dịch hại

• Bọ dưa cắn lá: Tỷ lệ gây hại dao động từ 21.33% (CT2) đến 24.00% (CT3). Biện pháp xử lý bằng Altach 5EC (liều lượng 20 ml/16 lít nước) khống chế triệt để mật độ sâu.
• Bệnh chết héo cây con: Tỷ lệ xuất hiện đạt 20.00% ở cả 3 công thức do ảnh hưởng không khí lạnh tháng 3; được kiểm soát bằng thuốc sinh học kết hợp Ridomil Gold (50g/16 lít nước).

Kết quả đạt được

Kết quả thu hoạch quả lứa 2 và đánh giá năng suất - chất lượng thương phẩm:

Chỉ tiêu nghiên cứu	CT1 (Đối chứng)	CT2 (25 tấn PHC/ha)	CT3 (30 tấn PHC/ha)	Mức cải thiện của CT2 vs Đ/C
Số quả đậu toàn cây (quả)	7.80	9.53	8.60	$+ 22.18%$
Số quả thu hoạch bình quân/cây	5.00	6.80	6.00	$+ 36.00%$
Khối lượng trung bình quả (g)	333.00	338.00	421.00	$+ 1.50%$
Năng suất lý thuyết (tấn/ha)	23.60	34.70	33.32	$+ 47.03%$
Năng suất thực thu (tấn/ha)	9.00	13.33	11.61	$+ 48.11%$
Độ dày thịt quả (cm)	1.23	2.16	1.65	$+ 75.61%$
Đường kính quả (cm)	8.30	10.50	9.00	$+ 26.51%$
Độ ngọt ($^\circ\text{Brix}$)	7.10	10.90	8.00	$+ 53.52%$

           So sánh Năng suất thực thu & Độ ngọt Brix giữa các công thức
    Năng suất (tấn/ha)                              Độ ngọt Brix (%)
      CT1   CT2       CT3                              CT1    CT2       CT3

---

Đổi mới và đóng góp

1. Xác lập định mức bón tối ưu: Nghiên cứu chứng minh quy luật điểm uốn dinh dưỡng: Mức bón 25 tấn/ha (CT2) cho năng suất thực thu (13.33 tấn/ha) và độ ngọt (10.9 Brix) cao hơn rõ rệt so với mức bón 30 tấn/ha (CT3 - chỉ đạt 11.61 tấn/ha và 8.0 Brix). Việc bón quá nhiều phân hữu cơ (30 tấn/ha) làm tăng sinh trưởng thân lá quá mức, gây tiêu hao quang hợp và giảm tích lũy đường vào quả.
2. Cải thiện độ dày thịt cùi vượt trội: Bề dày thịt quả tăng từ 1.23 cm lên 2.16 cm (+75.61%), giúp nâng cao tỷ lệ sử dụng thương phẩm và kéo dài thời gian bảo quản sau thu hoạch.
3. Đóng góp cho kinh tế tập thể: Cung cấp cơ sở khoa học để HTX Bình Sơn hoàn thiện hồ sơ chứng nhận Cơ sở đủ điều kiện An toàn thực phẩm do Chi cục Quản lý Chất lượng Nông Lâm sản và Thủy sản Bắc Kạn cấp, đáp ứng tiêu chí số 13 trong xây dựng Nông thôn mới.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản triển khai tại nông hộ

Mô hình canh tác dưa lê hữu cơ 25 tấn/ha được thiết kế cho chu kỳ luân canh: Lúa mùa / Thuốc lá $\rightarrow$ Rau vụ đông $\rightarrow$ Dưa lê Xuân - Hè.

Tháng 1 - 2: Xử lý đất, ủ phân chuồng hoai mục bằng chế phẩm Trichoderma
Tháng 2 - 3: Gieo ươm hạt giống F1 CAAP số 1, lên luống cao 25-30 cm
Tháng 3 - 4: Trồng cây con, bón lót toàn bộ hữu cơ, bón thúc đợt 1 & 2, bấm ngọn
Tháng 4 - 5: Bón thúc đợt 3, thụ phấn, tuyển quả (giữ 3-5 quả/cây), phòng trừ IPM
Tháng 5 - 6: Thu hoạch quả đúng lứa khi vỏ chuyển vàng nhạt, tiêu thụ thị trường

Sơ bộ hạch toán hiệu quả kinh tế (Tính trên 1 ha canh tác)

Khoản mục chi phí & Doanh thu	Đơn vị tính	Đơn giá (VNĐ)	Thành tiền CT1	Thành tiền CT2
Giống dưa lê CAAP số 1	Gói/ha	150.000	4.500.000	4.500.000
Phân chuồng hoai mục	Tấn	800.000	16.000.000 (20T)	20.000.000 (25T)
Phân khoáng (NPK + Vôi)	Trọn gói	-	12.500.000	12.500.000
Thuốc BVTV + Chế phẩm	Trọn gói	-	4.000.000	4.000.000
Công lao động	Công	150.000	25.000.000	27.000.000
TỔNG CHI PHÍ	VNĐ	-	62.000.000	68.000.000
Năng suất thực thu	kg/ha	-	9.000	13.330
Giá bán bình quân	VNĐ/kg	15.000	15.000	18.000 (Chất lượng cao)
TỔNG DOANH THU	VNĐ	-	135.000.000	239.940.000
LỢI NHUẬN THUẦN	VNĐ	-	73.000.000	171.940.000

Hiệu quả đầu tư: Lợi nhuận thuần ở công thức 2 đạt 171.940.000 VNĐ/ha, cao hơn công thức đối chứng 98.940.000 VNĐ/ha (tăng trưởng lợi nhuận $+135.5%$).

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Thời tiết vụ Xuân - Hè 2017 tại Bạch Thông có đợt rét kéo dài trong tháng 3 (nhiệt độ xuống $11 - 13^\circ\text{C}$) làm kéo dài giai đoạn cây con và tăng tỷ lệ chết héo ban đầu lên 20%.
• Địa hình miền núi dốc 26 - $30^\circ$, nguồn nước tưới phụ thuộc suối nhỏ gây khó khăn cho việc duy trì ẩm độ đất ổn định trong giai đoạn nuôi quả.
• Nghiên cứu chưa thử nghiệm bón kết hợp màng phủ nông nghiệp và hệ thống tưới nhỏ giọt tự động.

Hướng phát triển

1. Ứng dụng công nghệ nhà màng nông nghiệp công nghệ cao kết hợp hệ thống tưới châm phân tự động (Fertigation) để giảm triệt để tác động của thời tiết thất thường.
2. Thử nghiệm bổ sung phân hữu cơ vi sinh và phân bón lá nano trung - vi lượng để nâng cao độ Brix vượt ngưỡng $12^\circ\text{Brix}$.
3. Xây dựng chuỗi liên kết bao tiêu nông sản và đăng ký nhãn hiệu tập thể "Dưa lê an toàn Sỹ Bình".

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên Nông học: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp bố trí thí nghiệm đồng ruộng RCBD, quy trình thu thập và xử lý thống kê nông học bằng phần mềm chuyên dụng.
• Kỹ sư nông nghiệp & Khuyến nông viên: Khung quy trình kỹ thuật định lượng chi tiết cho việc thâm canh dưa lê ăn quả chất lượng cao trên đất vùng cao.
• Hợp tác xã & Nông hộ sản xuất: Cẩm nang thực hành trực tiếp giúp tăng năng suất thêm 4.33 tấn/ha, tăng thu nhập bình quân lên 170+ triệu VNĐ/ha/vụ.
• Nhà nghiên cứu khoa học cây trồng: Dữ liệu thực nghiệm tin cậy về tương quan sinh lý giữa hàm lượng chất hữu cơ trong đất với sự tích lũy carbohydrate trong quả chi Cucumis.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật đất và điều kiện triển khai giống dưa lê Đài Loan?

Đất trồng phải là đất thịt nhẹ, cát pha hoặc đất phù sa bãi bồi ven sông suối, tơi xốp, tầng canh tác dày $>30\text{ cm}$, độ pH tối ưu từ 5.5 - 6.5, hàm lượng mùn $>2%$. Đất bắt buộc phải được lên luống cao 25 - 30 cm để chống úng trong vụ mưa hè.

2. Vì sao bón 30 tấn phân hữu cơ/ha lại cho năng suất và độ ngọt thấp hơn mức 25 tấn/ha?

Khi lượng phân chuồng vượt quá ngưỡng cân đối (30 tấn/ha), lượng đạm khoáng hóa từ hữu cơ kích thích thân lá phát triển quá mức (hiện tượng thừa dinh dưỡng sinh dưỡng), đốt thân vươn dài, cạnh tranh ánh sáng quang hợp và làm chậm quá trình vận chuyển đường từ lá về quả, dẫn đến độ Brix giảm từ 10.9% xuống còn 8.0%.

3. Có thể thay thế phân chuồng hoai mục bằng phân hữu cơ vi sinh công nghiệp không?

Hoàn toàn có thể thay thế theo tỷ lệ quy đổi dinh dưỡng hữu cơ tương đương. Nếu dùng phân hữu cơ vi sinh chế biến công nghiệp, định mức khuyến cáo là 2.5 - 3.5 tấn/ha, kết hợp bổ sung chế phẩm vi sinh phân giải lân và đối kháng nấm bệnh Trichoderma.

4. Quy trình phòng trừ sâu bệnh hại chính trong vụ Xuân - Hè gồm những gì?

Áp dụng nghiêm ngặt nguyên lý IPM: Xử lý đất trước khi trồng bằng vôi bột ($500\text{ kg/ha}$); dùng bẫy dính màu vàng để diệt bọ dưa trưởng thành; khi mật độ bọ dưa cao phun Altach 5EC ($20\text{ ml/16L}$); phòng bệnh lở cổ rễ và héo rũ bằng Ridomil Gold 68WG ($50\text{ g/16L}$).

5. Chi phí đầu tư ban đầu và thời gian thu hồi vốn cho 1 ha là bao lâu?

Tổng chi phí sản xuất cho 1 ha dưa lê đạt khoảng 68 triệu đồng. Chu kỳ sinh trưởng từ khi ươm hạt đến khi kết thúc thu hoạch kéo dài 75 - 85 ngày. Doanh thu đạt xấp xỉ 240 triệu đồng, thu hồi toàn bộ vốn đầu tư và tạo lợi nhuận thuần trên 171 triệu đồng chỉ sau gần 3 tháng canh tác.

---

Kết luận

Đề tài khóa luận đã giải quyết thành công bài toán tối ưu hóa dinh dưỡng hữu cơ cho giống dưa lê $F_1$ siêu ngọt CAAP số 1 Đài Loan tại vùng đất khó khăn xã Sỹ Bình, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn. Nghiên cứu khẳng định: Mức bón 25 tấn phân chuồng hoai mục/ha kết hợp 500 kg vôi bột và nền khoáng $120\text{N} - 100P_2O_5 - 120K_2O$ là công thức tối ưu nhất, mang lại năng suất thực thu $13.33\text{ tấn/ha}$ (+48.11%), độ Brix đạt đỉnh $10.9%$ (+53.52%) và lợi nhuận thuần đạt $171.94\text{ triệu VNĐ/ha}$. Đây là mô hình kinh tế nông nghiệp bền vững, đáp ứng trọn vẹn các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm, cần được nhân rộng tại các vùng chuyên canh rau màu miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tóm tắt thực trạng sản xuất kinh doanh ở HTX Trong những năm qua tỉnh Bắc Kạn đang trên đà phát triển trong đó huyện Bạch Thông nói chung và xã Sỹ Bình nói riêng đã thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nhìn chung đạt được một số kết quả nhất định, tạo bước chuyển biến mới trong phát triển kinh tế tại địa phương. Người dân đã nhận thức được việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế là rất cần thiết và đang tiếp tục, quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế đã góp phần xóa đói giảm nghèo nâng cao đời sống vật chất cho nhân dân. Hợp tác xã Bình Sơn là một trong những hợp tác xã có nhiều triển vọng của huyện Bạch Thông phát triển sản xuất rau sạch.

Đặc biệt, tháng 10/2016, HTX Bình Sơn đã được Chi cục Quản lý chất lượng nông lâm sản, thủy sản Bắc Kạn (Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Đây là điều kiện thuận lợi cho việc tiêu thụ sản phẩm rau sạch của HTX ra thị trường, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho xã viên, là cơ sở tạo đà để HTX mở rộng, phát triển sản xuất. Với sự hỗ trợ của Liên minh HTX tỉnh, Hợp tác xã Bình Sơn được thành lập tháng 12/2015 với 18 thành viên, tổng diện tích canh tác 6,5 ha. Hoạt động theo đúng quy định của Luật HTX 2012; lĩnh vực hoạt động gồm phát triển rau màu, trồng thuốc lá, chăn nuôi hỗn hợp, dịch vụ xay sát, cung cấp vật liệu xây dựng.

Riêng hoạt động sản xuất rau của HTX bắt đầu từ tháng 8 năm trước đến tháng 2 năm sau, từ tháng 3 trở đi các thành viên phải dành quỹ đất để trồng thuốc lá vụ xuân do đã hợp đồng với công ty thuốc lá. Năm 2016, đơn vị đã tiến hành sản xuất rau vụ đông với quy mô lên đến 2,5 ha, tập trung vào những loại rau như: Cà chua, bắp cải, su hào. Từ tháng 9/2016, HTX đã có sản phẩm rau bán ra thị trường. Tính đến hết tháng 11/2016, HTX đã tiêu thụ được khoảng 10 tấn cà chua, 8 tấn su hào, 15 tấn bắp cải, thu nhập bình quân của mỗi thành viên đạt 4 - 5 triệu đồng/tháng.

Tổng doanh thu đạt 2.000 nghìn đồng ( chưa trừ chi phí), bình quân của lao động vào khoảng 36 triệu/năm. Mặc dù mới thành lập nhưng đã đạt được những kết 2 quả nhất định thể hiện ngành nghề đi đúng định hướng tạo thu nhập cho các thành viên và người dân trong khu vực. Hiện tại, rau của HTX Bình Sơn nói riêng và của xã Sỹ Bình nói chung tiêu thụ khá thuận lợi, được nhiều người tiêu dùng đánh giá cao. Tuy nhiên, hiện nay rất nhiều trường hợp lợi dụng uy tín của rau sạch Sỹ Bình để buôn bán rau không rõ nguồn gốc; rau sạch của xã Sỹ Bình nói chung và của HTX Bình Sơn nói riêng đang trước nguy cơ mất uy tín nếu tình trạng này kéo dài.

Để tiến tới sản xuất bền vững, HTX Bình Sơn đang tính toán việc liên doanh, liên kết các hộ trồng rau trong vùng, hình thành một số tổ hợp tác tại những xã lân cận, quy hoạch lại quỹ đất sản xuất, xây dựng nhãn mác cho sản phẩm rau an toàn khẳng định thương hiệu sản phẩm. Tính cấp thiết của đề tài Dưa lê là loại trái cây phổ biến ở châu Á. Nó mang vị ngọt thanh mát, hấp dẫn thơm ngon và mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. Quả dưa lê được sử dụng chủ yếu để ăn tươi, ép nước quả.

Giá trị dinh dưỡng của dưa lê phụ thuộc nhiều vào giống. Dưa lê chứa nhiều vitamin C và Potassium. Những giống có vỏ màu vàng như Cantaloupe chứa nhiều beta carotene, tiền tố của vitamin A và các chất khoáng như magie, natri… mà không phải loại hoa quả nào cũng có được. Với sự ra đời của nhiều giống dưa lê siêu ngọt tiến bộ được đưa vào áp dụng trong sản xuất hiện nay đã thúc đẩy thị trường tiêu thụ cũng như được nhiều nông dân các vùng quan tâm để thâm canh giống cây trồng này.

Trong kỹ thuật thâm canh tăng năng suất cây trồng nói chung và cây dưa lê nói riêng, việc không ngừng đầu tư cơ sở vật chất, khoa học kỹ thuật như giống, phân bón, bảo vệ thực vật, thuỷ lợi… đã làm tăng năng suất dưa lê không ngừng. Trong các yếu tố đó, phân bón là yếu tố vô cùng quan trọng đối với năng suất, phẩm chất dưa lê. Theo tính toán, tuỳ từng chân đất, loại cây trồng và vùng sinh thái, phân bón đóng góp từ 30 - 40% tổng sản lượng cây trồng, nhờ có bón phân mà năng suất, sản lượng cây trồng nói chung, cây dưa lê nói riêng tăng cao liên tục. Khảo sát thâm canh dưa lê ở tỉnh Bắc Kạn cho thấy hạn chế lớn nhất trong canh tác cây dưa lê là dư lượng nitrat quá cao, độ ngọt, độ thơm thấp, năng suất 3 chưa ổn định, khả năng chống chịu sâu bệnh kém.

Nguyên nhân do người nông dân thường sử dụng phân không cân đối giữa phân hữu cơ và phân vô cơ, có nhiều nơi họ không còn sử dụng phân hữu cơ nữa mà chỉ dùng phân vô cơ. Sử dụng nhiều phân vô cơ cho rau đặc biệt là phân đạm với liều lượng ngày càng cao, do vậy mà nền nông nghiệp nước ta đang phải đối mặt với những khó khăn như: chất lượng nông sản ngày càng giảm sút, nhiều loại nông sản không đảm bảo tiêu chuẩn xuất khẩu, nhiều loại rau quả bị dư thừa nitrat, gây độc ảnh hưởng đến sưac khoẻ người tiêu dùng và không bảo quản chế biến được. Sử dụng ít phân hữu cơ chủ yếu là tận dụng nguồn phân tự có trong gia đình dẫn đến năng suất không cao và chất lượng rau quả không đảm bảo. Hiện nay nước ta gia nhập vào WTO nhà nước càng quan tâm đến chất lượng sản phẩm nhiều hơn, đặc biệt là chất lượng rau quả.

Do vậy nhà nước đã kêu gọi sự đầu tư từ trong nước cũng như nước ngoài về vốn, giống, khoa học kỹ thuật. Để cây dưa lê sinh trưởng phát triển tốt, đạt năng suất cao nhất, đòi hỏi phải cung cấp nguồn dinh dưỡng đầy đủ hợp lý. Vậy cần phải có nhiều nghiên cứu về dinh dưỡng cho cây rau quả nói chung và cây dưa lê nói riêng. Xuất phát từ các vấn đề trên để đáp ứng yêu cầu của thực tế sản xuất để góp phần vào việc tìm hiểu nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón nói chung và phân hữu cơ nói riêng chúng tôi tiến hành đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của lượng phân hữu cơ đến khả năng sinh trưởng, năng suất và chất lượng của giống dưa lê Đài Loan tại tỉnh Bắc Kạn 1.

Mục tiêu đề tài. - Xác định được tỷ lệ thích hợp của phân chuồng đến sự sinh trưởng, năng suất và chất lượng của giống dưa lê Đài Loan vụ xuân hè năm 2017 tại tỉnh Bắc Kạn. 1 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội liên quan đến sản xuất kinh doanh tại HTX Bình Sơn Điều kiện tự nhiên: * Vị trí địa lý: xã Sỹ Bình nằm ở phía đông bắc của huyện Bạch Thông cách trung tâm huyện 10km + Phía đông giáp xã Vũ Muộn huyện Bạch Thông + Phía tây giáp xã Tân Tiến, thị trấn Phủ Thông huyện Bạch Thông + Phía nam giáp xã Nguyên Phúc, xã Cao Sơn huyện Bạch Thông + Phía bắc giáp xã Hương Nê và xã Lãng Ngâm huyện Ngân Sơn.

* Địa hình: Địa hình của xã Sỹ Bình là nơi hội tụ của hệ thống nếp lồi dạng cánh cung, bị chia cắt bởi hệ thống sông, suối, núi đồi trùng điệp thung lũng sâu tạo thành các kiểu hình khác nhau tương đối phức tạp, địa hình núi cao, độ dốc lớn bình quân 26 – 300, diện tích núi chiếm khoảng 90% tổng diện tích tự nhiên, diện tích đất bằng chiếm khoảng 10%, thôn xa nhất cách trung tâm xã 10 km, giao thông đi lại được đầu tư loại đường cấp 5 qua trung tâm xã. Thủy văn chủ yếu là suối nhỏ, nguồn nước phục vụ sản xuất khó khăn, mùa khô gây ra hạn hán, mùa mưa gây nước lũ cục bộ. * Khí hậu: - Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa hè nóng ẩm mưa nhiều, mùa đông rét và ít mưa. Có thể chia thành hai mùa rõ rệt.

+ Mùa mưa bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 9 có mưa nhiều + Mùa khô bắt đầu từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau * Thủy văn: Hệ thống thủy văn trên địa bàn xã chủ yếu là các con suối được phân bố khá dày đặc, song hầu hết đều ngắn lưu vực nhỏ, độ dốc dòng chảy lớn. Nhìn chung hệ 2 thống sông ngòi trên địa bàn xã được chi phối trực tiếp bởi cấu tạo địa hình. Về mùa mưa địa hình dốc lớn gây ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và sinh hoạt của người dân. Chế độ thủy văn của xã phụ thuộc chủ yếu vào hệ thống sông suối, hồ đập trong khu vực của toàn xã và khu vực phụ cận, các khe nhỏ có độ dốc dọc, thủy văn lớn vì thế sau các trận mưa thường xảy ra lũ quét.[6] * Đất đai: - Tổng diện tích tự nhiên của xã: 2751,56 ha Trong đó: + Đất nông nghiệp: 2505,37 ha chiếm 91,05% + Đất sản xuất nông nghiệp: 397,21 ha chiếm 14,44% + Đất lâm nghiệp: 2106,17 ha chiếm 76,54% + Đất nuôi trồng thủy sản: 1,99 ha chiếm 0,072% + Đất phi nông nghiệp: 84,89 ha chiếm 3,09% + Đất chưa sử dụng: 161,3 ha chiếm 5,86% * Tài nguyên: Có nhiều diện tích rừng, núi đá, mỏ quặng sắt, khai thác tận thu gỗ phục vụ cho chế biến lâm sản đồ dân dụng bàn, ghế, giường tủ phục vụ cho nhu cầu nhân dân trong xã và ngoài xã.[6] Điều kiện kinh tế - xã hội: + Về dân cư: xã Sỹ Bình có 394 hộ gồm 5 dân tộc (Tày, Nùng, Dao, Kinh, Hoa), tổng dân số 1784 người, tổng số lao động 1300 người chiếm 72%.

Lao động tuổi từ 16 đền 30 chiếm 25%, lao động từ 31 đến 50 tuổi chiếm 65%, lao động từ 51 đến 60 tuổi chiếm 10%. Tổng số có 11 thôn bản, xã thuộc xã đặc biệt khó khăn thuộc chương trình 135 CP giai đoạn II của Chính Phủ.