đặt vấn đề “Công nghiệp hóa theo hƣớng hiện đại” là thể hiện sự lựa chọn công nghiệp hóa kiểu mới, tại Đại Hội XI tiếp tục khẳng định “Phát triển mạnh công nghiệp và xây dựng theo hƣớng hiện đại, nâng cao chất lƣợng và sức cạnh tranh”. Cho đến nay có thể hình dung ra những đặc điểm công nghiệp hóa của chúng ta nhƣ sau: Công nghiệp hóa phải rút ngắn thời gian, phát triển nhanh để sớm đuổi kịp trình độ các nƣớc. Công nghiệp hóa gắn kết với hiện đại hóa, phát triển công nghệ mới, công nghệ cao, công nghệ thông tin, tiếp cận kinh tế tri thức. Phát triển kinh tế song song với phát triển xã hội, nâng cao chất lƣợng cuộc sống, bảo đảm công bằng xã hội, định hƣớng xã hội chủ nghĩa.
Phát triển bền vững, gìn giữ và cải thiện môi trƣờng, tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên. CNH là quá trình thực hiện gắn liền với những chặng đƣờng nhất định. Trong mỗi chặng đƣờng đó, công nghiệp hóa luôn gắn liền với hiện đại hóa đƣợc tiến hành với nội dung khác nhau và tất yếu đƣợc hoàn thành với tốc độ không giống nhau. Nhƣng về cơ bản bao gồm các nội dung sau: CNH-HĐH nông nghiệp và kinh tế nông thôn Phát triển công nghiệp Xây dựng kết cấu hạ tần Phát triển khoa học và công nghệ Phát triển hợp lý các vùng lãnh thổ Phát triển kinh tế dịch vụ Phát triển kinh tế đối ngoại Phát triển nguồn nhân lực 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 Vai trò của công nghiệp hóa đối với sự phát triển của địa phƣơng Theo thống kê của Tổng Công Ty Phát Triển Đô Thị và KCN Việt Nam, tính đến thời điểm này (2015) có 290 KCN – KCX phân bố khắp nơi trên nƣớc ta.1 Tình hình phân bố các KCN – KCX tại các địa phƣơng trong cả nƣớc Số lƣợng Số lƣợng STT Địa phƣơng STT Địa phƣơng (khu) (khu) Khu vực Miền Bắc Khu vực Miền Nam 01 Tp.
Hà Nội 14 21 Tp. Hồ Chí Minh 19 02 Tỉnh Vĩnh Phúc 05 22 Tỉnh Đồng Nai 31 03 Tỉnh Quảng Ninh 04 23 Tỉnh Bình Dƣơng 28 04 Tỉnh Bắc Ninh 15 24 Tỉnh Bình Thuận 06 05 Tp. Hải Phòng 05 25 Tỉnh Long An 36 06 Tỉnh Hƣng Yên 05 26 Tỉnh Tiền Giang 05 07 Tỉnh Hải Dƣơng 11 27 Tỉnh Tây Ninh 04 08 Tỉnh Hà Nam 02 28 Tỉnh BR-VT 11 09 Tỉnh Bắc Giang 01 29 Tỉnh Bình Phƣớc 07 Cộng 62 30 Tỉnh Bến Tre 02 Khu vực Miền Trung 31 Tỉnh Vĩnh Long 04 10 Tỉnh Nam Định 02 32 Tỉnh Đồng Tháp 03 11 Tp. Đà Nẵng 06 33 Tỉnh Trà Vinh 01 12 Tỉnh Thừa Thiên 03 34 Tỉnh Cà Mau 04 Huế 13 Tỉnh Khánh Hòa 05 35 Tỉnh Cần Thơ 10 14 Tỉnh Quãng Ngãi 06 36 Tỉnh Kiên Giang 06 15 Tỉnh Quãng Nam 08 37 Tỉnh Hậu Giang 03 16 Tỉnh Bình Định 07 38 Tỉnh Sóc Trăng 04 17 Tỉnh Phú Yên 04 Cộng 184 18 Tỉnh Gia Lai 01 Tổng cộng 290 19 Tỉnh Đăk Nông 01 20 Tỉnh Đăk Lăk 01 Cộng 44 ( Nguồn: IDICO, 2015) 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Qua các giai đoạn phát triển của đất nƣớc quá trình CNH không ngừng tăng tốc ở khắp nơi trong cả nƣớc, đặc biệt ở các vùng nông thôn.
Chính quá trình này đã tạo diện mạo mới thúc đẩy tăng trƣởng và phát triển kinh tế - xã hội cho các vùng xƣa kia là vùng nông nghiệp nay đã trở thành vùng công nghiệp có tên tuổi chẳng hạn: Bắc Ninh, Đồng Nai,…tạo bƣớc đột phá cho sự phát triển của địa phƣơng. Ta thấy sự phân bố các KCN ở từng địa phƣơng nhiều hay ít có ảnh hƣởng quan trọng đến sự phát triển của địa phƣơng đó. Chẳng hạn, ở Đồng Nai trƣớc khi quá trình CNH diễn ra đó là khi chƣa có mặt các KCN tình hình phát triển của địa phƣơng khác hẳn so với hiện nay. Dựa vào bảng 1.1 ta thấy với số lƣợng tập trung nhiều KCN nhất ở Việt Nam ( 31/290 KCN trong cả nƣớc, chiếm 10,7 % trong cả nƣớc), hiện tại Đồng Nai đang nằm trong danh sách một trong những tỉnh, thành có GDP cao của cả nƣớc, và nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam đó là nhờ vào sức mạnh của quá trình CNH.
Bên cạnh đó CNH luôn gắn liền HĐH, điều này đóng vai trò then chốt để một địa phƣơng nâng tầm phát triển cũng nhƣ để một đất nƣớc kém phát triển thoát khỏi nguy cơ tụt hậu, từng bƣớc rút ngắn khoảng cách về sự phát triển kinh tế với các nƣớc phát triển khác. Ngoài ra, quá trình CNH sẽ tạo lập cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại cho chế độ mới, cơ cấu kinh tế hợp lý thay thế lao động thủ công bằng lao động sử dụng máy móc, kỹ thuật công nghê tiên tiến trong toàn bộ nền kinh tế. Cơ sở vật chất kỹ thuật của một xã hội là tổng thể hữu có các yếu tố vật chất của lực lƣợng sản xuất đạt đƣợc trong những điều kiện nhất định của tiến bộ khoa học và công nghệ, dựa trên đó lực lƣợng lao động xã hội ấy sản xuất ra của cải vật chất để thỏa mãn nhu cầu xã hội. Mặt khác, CNH mới tạo ra nền sản xuất bằng máy móc, tạo ra sức sản xuất mới có cơ sở để tăng năng suất lao động xã hội, tạo ra cơ sở kinh tế làm chỏ dựa cho việc cải tạo, phát triển các ngành kinh tế quốc dân khác.
Quá trình CNH còn góp phần củng cố và tăng cƣờng hệ thống chính trị quốc gia, giữ đƣợc ổn định chính trị xã hội, bảo vệ đối lập chủ quyền và định hƣớng phát triển xã hội chủ nghĩa. Đối với Việt Nam, CNH gắn liền HĐH còn là yêu cầu khách 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com quan của việc củng cố và tăng cƣờng khả năng quốc phòng, của sự thống nhất giữa sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa.2 Tác động của công nghiệp hóa 1.1 Tác động của công nghiệp hóa đối với phát triển kinh tế - xã hội Quá trình CNH đã mang lại nhiều sự thay đổi trong sự phát triển kinh tế đất nƣớc, tạo đà cho công cuộc đổi mới tiếp tục đi vào chiều sâu. Bên cạnh đó, quá trình CNH có những mặt tích cực lẫn tiêu cực tác động đến sự phát triển của đất nƣớc 1.1 Những tác động tích cực Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hƣớng tích cực Trong những năm gần đây, quá trình CNH là nhân tố quan trọng thúc đẩy nhanh tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong GDP. Quá trình CNH diễn ra đã làm ra tăng các KCN, KCX, CSSX từ đó cũng kéo theo nhiều loại hình dịch vụ, kinh doanh phát triển theo.
Chính vì thế, kinh tế ở những khu vực chịu tác động của CNH cũng thay đổi theo hƣớng tăng tỷ trọng ngành công nghiệp, dịch vụ giảm tỷ trọng ngành nông nghiệp; Đối với sản xuất nông nghiệp nói riêng, góp phần làm thay đổi về cơ cấu diện tích gieo trồng và cơ cấu giá trị sản xuất. Các loại cây trồng có giá trị kinh tế thấp, sử dụng nhiều lao động đang có xu hƣớng giảm dần diện tích. Các loại cây cần ít lao động hơn và cho giá trị kinh tế cao hơn đang đƣợc tăng dần diện tích canh tác. Trong tổng giá trị sản xuất của ngành nông nghiệp thì xu hƣớng chung là giảm dần tỉ trọng của ngành trồng trọt và tăng tỉ trọng ngành chăn nuôi.[18] Chuyển dịch cơ cấu lao động CNH là xu hƣớng tất yếu của các quốc gia muốn nhanh chóng thoát khỏi tình trạng kinh tế nông nghiệp lạc hậu, năng suất thấp, mức sống thấp sang nền kinh tế công nghiệp, năng suất cao.
Nhờ quá trình hình thành và phát triển KCN, KCX, CSSX cơ hội việc làm đƣợc mở rộng, góp phần quan trọng giải quyết việc làm cho lao động tại chỗ (trong đó có số lao động của những hộ gia đình bị thu hồi đất) và lao động nhập cƣ. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Những năm gần đây, lực lƣợng lao động trong KCN, KCX, CSSX gia tăng mạnh mẽ gắn liền với sự gia tăng của các KCN, KCX, CSSX thành lập mới và mở rộng. Điều đó đồng nghĩa với số cơ hội việc làm có thu nhập ổn định ở các nhà máy, xí nghiệp trong các KCN cho lao động nông thôn tăng lên, đặc biệt là với những thanh niên và những lao động đã qua đào tạo. Mặt khác, khi các KCN phát triển, kéo theo nhiều loại hình dịch vụ phát triển, dẫn đến ngƣời nông dân có nhiều cơ hội đƣợc tiếp cận với nhiều công việc tự do, công việc thời vụ để tăng thêm thu nhập cho nông hộ.
Tuy nhiên, tỷ lệ lao động ở khu vực nông thôn đã qua đào tạo còn ít, thiếu đồng bộ, dẫn đến chất lƣợng nguồn nhân lực thấp, đang là rào cản cho việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới, văn minh và bền vững. Tại các KCN, phần lớn lao động vừa mới thoát ra khỏi đồng ruộng hoặc các trƣờng phổ thông chƣa qua đào tạo ngành nghề cơ bản. Tình trạng thiếu việc làm trong thời vụ trong bối cảnh các công ty thiếu lao động làm thuê đang là vấn đề bất cập hiện nay ở nông thôn [14] Hệ thống CSHT nông thôn đƣợc nâng cấp và xây mới Quá trình CNH thƣờng dẫn đến mở rộng các KCN, phát triển các ngành kinh doanh, dịch vụ nên đòi hỏi cơ sở hạ tầng ở khu vực đó phải thuận tiện và phát triển. Ở những vùng nông thôn, khi chƣa có các KCN, ngƣời dân sống chủ yếu bằng nghề sản xuất nông nghiệp nên cơ sở hạ tầng nông thôn ít đƣợc đầu tƣ, thƣờng chỉ là đƣờng đất, nhà cấp 4… Khi công nghiệp và các loại hình kinh doanh dịch vụ phát triển thì việc xây mới và nâng cấp cơ sở hạ tầng nông thôn là vấn đề tất yếu.
Chính vì vậy, trong tiến trình CNH nông nghiệp, nông thôn, cơ sở hạ tầng ngày càng thuận tiện để việc giao thƣơng vận chuyển đƣợc dễ dàng hơn Thực tế cho thấy ở nhiều những khu vực đƣợc chọn để xây dựng và phát triển các KCN thì thƣờng là những nơi gần các tuyến đƣờng giao thông chính, dễ đi lại hoặc gần những trung tâm kinh tế, các thành phố, thị xã, thị trấn nên cơ sở hạ tầng cũng dễ đƣợc quan tâm đầu tƣ hơn những nơi khác[10] Nâng cao trình độ dân trí CNH và đô thị hóa là hai quá trình làm thay đổi lớn cuộc sống của ngƣời dân vùng nông thôn chịu tác động. Sự gia tăng của các KCN, KCX đồng nghĩa với việc 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.