Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo ở thành phố Bến Tre giai đoạn 2011-2013

Nghiên cứu các yếu tố tác động đến nghèo ở thành phố Bến Tre giai đoạn 2011-2013, cung cấp cái nhìn sâu sắc về tình hình kinh tế xã hội.

• Tác giả: Đoàn Thị Phúc
• Người hướng dẫn: TS. Lê Ngọc Uyển
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính Sách Công
• Đề tài: Những Yếu Tố Tác Động Đến Nghèo Ở Thành Phố Bến Tre Giai Đoạn 2011-2013
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM LƯỢC LUẬN VĂN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Một số chỉ tiêu đo lường nghèo đói
• 1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo
• 1.4. Một số lý thuyết về nghèo đói
• 1.5. Cơ sở thực tiễn
• 1.6. Nghiên cứu thực nghiệm giảm nghèo ở nước ngoài
• 1.7. Nghiên cứu thực nghiệm giảm nghèo ở một số địa phương trong nước
• 1.8. Một số công trình phân tích định lượng về nghèo đói trên thế giới và trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIẢM NGHÈO Ở THÀNH PHỐ BẾN TRE
• 2.1. Cơ sở xác định hộ nghèo
• 2.2. Công tác giảm nghèo trên địa bàn thành phố Bến Tre
• 2.3. Nguyên nhân nghèo
• 2.4. Thuận lợi và hạn chế trong công tác giảm nghèo
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ XÂY DỰNG MÔ HÌNH
• 3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2. Nghiên cứu sơ bộ
• 3.3. Nghiên cứu chính thức
• 3.4. Xây dựng thang đo
• 3.5. Khung phân tích
• 3.6. Phương pháp nghiên cứu
• 3.7. Phương pháp nghiên cứu, khảo sát
• 3.8. Phương pháp xử lý số liệu
• 3.9. Mô hình nghiên cứu
• 3.9.1. Mô hình nghiên cứu định tính
• 3.9.2. Mô hình định lượng các nhân tố ảnh hưởng đến nghèo
• 3.10. Ý nghĩa mô hình
• 3.11. Mô tả các biến và kỳ vọng dấu trong mô hình hồi quy
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả thống kê
• 4.2. Sự khác biệt giữa hộ nghèo và hộ không nghèo ở thành phố Bến Tre
• 4.3. Kết quả đánh giá của chuyên gia
• 4.4. Về nguyên nhân dẫn đến nghèo
• 4.5. Về hiệu quả của các chính sách mà Nhà nước đang hỗ trợ
• 4.6. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo của hộ gia đình
• 4.7. Kết quả hồi qui mô hình Binary logistic xác định các yếu tố ảnh hưởng đến xác suất nghèo của hộ gia đình có tiêu chuẩn Sig. Kiểm định mức độ phù hợp của mô hình
• 4.8. Mức độ dự báo tính chính xác của mô hình
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Gợi ý một số giải pháp liên quan đến các yếu tố có ảnh hưởng đến nghèo tại thành phố Bến Tre
• 5.2. Giới hạn nghiên cứu
• 5.3. Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghèo đói ở Bến Tre giai đoạn 2011 2013

Nghèo đói là một vấn đề nghiêm trọng tại thành phố Bến Tre trong giai đoạn 2011-2013. Tình hình kinh tế xã hội tại đây đã có những chuyển biến tích cực, nhưng vẫn còn nhiều hộ gia đình sống trong cảnh nghèo khó. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ hộ nghèo đã giảm từ 4,18% năm 2006 xuống còn 1,75% năm 2013. Tuy nhiên, vẫn cần phải xem xét các yếu tố tác động đến nghèo để có những giải pháp hiệu quả hơn.

1.1. Tình hình kinh tế xã hội Bến Tre trong giai đoạn 2011 2013

Trong giai đoạn này, Bến Tre đã có những bước tiến trong phát triển kinh tế, với sự gia tăng trong sản xuất tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc giảm nghèo bền vững.

1.2. Đặc điểm của nghèo đói ở Bến Tre

Nghèo đói ở Bến Tre không chỉ là vấn đề thu nhập mà còn liên quan đến giáo dục, y tế và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội. Các hộ nghèo thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn lực và cơ hội phát triển.

II. Những thách thức trong công tác giảm nghèo ở Bến Tre

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc giảm nghèo, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức lớn. Các chính sách giảm nghèo chưa thực sự hiệu quả do thiếu sự đồng bộ và chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của người dân.

2.1. Nguyên nhân nghèo đói ở Bến Tre

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến nghèo đói, bao gồm yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường. Trong đó, tình trạng thất nghiệp và thiếu kỹ năng nghề nghiệp là những yếu tố chính.

2.2. Tác động của chính sách đến nghèo đói

Các chính sách giảm nghèo hiện tại chưa thực sự hiệu quả trong việc cải thiện đời sống của người dân. Cần có sự điều chỉnh và cải tiến để phù hợp hơn với thực tế.

III. Phương pháp nghiên cứu các yếu tố tác động đến nghèo

Nghiên cứu này sử dụng mô hình Binary Logistic để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến xác suất nghèo của hộ gia đình. Phương pháp này cho phép xác định mức độ tác động của từng yếu tố một cách rõ ràng.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ 120 hộ gia đình tại 07 xã có tỷ lệ hộ nghèo cao. Phỏng vấn và khảo sát được thực hiện để thu thập thông tin cần thiết.

3.2. Phân tích dữ liệu và mô hình hóa

Sử dụng phần mềm SPSS để phân tích dữ liệu và kiểm định các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo. Mô hình Binary Logistic giúp xác định các yếu tố chính tác động đến xác suất nghèo.

IV. Kết quả nghiên cứu về các yếu tố tác động đến nghèo

Kết quả nghiên cứu cho thấy có bốn yếu tố chính tác động đến nghèo ở Bến Tre: quy mô hộ, trình độ học vấn của chủ hộ, số người phụ thuộc và tình trạng sức khỏe. Trong đó, số người phụ thuộc có tác động mạnh nhất đến xác suất nghèo.

4.1. Quy mô hộ và nghèo đói

Quy mô hộ gia đình lớn thường dẫn đến tình trạng nghèo đói cao hơn do gánh nặng tài chính và chi phí sinh hoạt tăng.

4.2. Trình độ học vấn và tác động đến nghèo

Trình độ học vấn của chủ hộ có ảnh hưởng lớn đến khả năng kiếm sống và thoát nghèo. Hộ gia đình có chủ hộ có trình độ học vấn cao thường có thu nhập tốt hơn.

V. Giải pháp giảm nghèo bền vững ở Bến Tre

Để giảm nghèo bền vững, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các chính sách cần tập trung vào giáo dục, y tế và hỗ trợ tài chính cho các hộ nghèo.

5.1. Tăng cường giáo dục và đào tạo nghề

Giáo dục là chìa khóa để thoát nghèo. Cần có các chương trình đào tạo nghề phù hợp để nâng cao kỹ năng cho người dân.

5.2. Hỗ trợ tài chính cho hộ nghèo

Cần có các chính sách hỗ trợ tài chính như cho vay ưu đãi và bảo hiểm y tế để giảm bớt gánh nặng cho các hộ nghèo.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai về giảm nghèo ở Bến Tre

Giảm nghèo là một trong những mục tiêu quan trọng của thành phố Bến Tre. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng để đạt được mục tiêu này.

6.1. Tương lai của công tác giảm nghèo

Với những chính sách và giải pháp đúng đắn, Bến Tre có thể giảm tỷ lệ nghèo trong tương lai và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

6.2. Vai trò của cộng đồng trong giảm nghèo

Cộng đồng cần tham gia tích cực vào các chương trình giảm nghèo để đảm bảo tính bền vững và hiệu quả của các chính sách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Bến Tre là trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa của tỉnh Bến Tre với tổng diện tích tự nhiên đạt 6.749 ha, quy mô dân số 117.700 người được phân bổ trên 17 đơn vị hành chính cấp xã, phường. Trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội hướng đến mục tiêu đạt trên 75% tiêu chí đô thị loại II vào năm 2015 và hoàn thiện đô thị loại II trước năm 2020, công tác xóa đói giảm nghèo được xác định là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu. Giai đoạn 2011–2013, thành phố ghi nhận kết quả giảm nghèo ấn tượng khi tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 2,54% (tương đương 879 hộ) năm 2011 xuống 2,10% (725 hộ) năm 2012 và tiếp tục hạ còn 1,75% (604 hộ) vào năm 2013.

Tuy nhiên, tốc độ giảm nghèo của thành phố có xu hướng chậm dần theo thời gian, cụ thể tốc độ giảm đạt 17,52% giai đoạn 2011–2012 nhưng giảm nhẹ xuống 16,69% giai đoạn 2012–2013. Tình trạng nghèo đói phân bố không đồng đều, tập trung phần lớn tại khu vực nông thôn ven đô thuộc 07 xã: Mỹ Thạnh An, Phú Nhuận, Nhơn Thạnh, Bình Phú, Phú Hưng, Sơn Đông và Mỹ Thành. Trong bối cảnh nguồn lực ngân sách có hạn, việc nhận diện chính xác các nguyên nhân gốc rễ và đo lường mức độ tác động của từng yếu tố là yêu cầu cấp thiết.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là phân tích thực trạng nghèo tại thành phố Bến Tre, xác định và lượng hóa các yếu tố tác động đến xác suất rơi vào nghèo đói của hộ gia đình, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp can thiệp có trọng tâm. Luận văn mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, cung cấp cơ sở khoa học định lượng vững chắc giúp cấp ủy và chính quyền địa phương tối ưu hóa chính sách an sinh, hướng đến giảm nghèo bền vững và ngăn ngừa nguy cơ tái nghèo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của nhiều lý thuyết kinh tế phát triển và an sinh xã hội kinh điển:

• Lý thuyết Vòng lẩn quẩn của nghèo đói: Theo Nurkse và Đinh Phi Hổ, các nước và khu vực đang phát triển thường bị kẹt trong cái bẫy thu nhập thấp dẫn đến tiết kiệm thấp, hạn chế đầu tư vào vốn con người và tư liệu sản xuất, dẫn tới năng suất lao động thấp và tiếp tục duy trì mức thu nhập kém cỏi.
• Lý thuyết về bất bình đẳng trong phân phối thu nhập và tăng trưởng kinh tế: Dựa trên quan điểm của Adelman và Morris, quá trình phát triển ban đầu có thể làm gia tăng khoảng cách giàu nghèo và làm trầm trọng thêm tình trạng nghèo tuyệt đối nếu thiếu các chính sách tái phân phối hiệu quả. Tình trạng này được đo lường thông qua đường cong Lorenz, hệ số Gini và các chỉ tiêu phân vị thu nhập.
• Mô hình tương quan giữa tăng trưởng và thu nhập của nhóm nghèo: Nghiên cứu kế thừa khung phân tích của Gillis, Perkins, Roemer và Snodgrass (1983) khẳng định mối liên hệ chặt chẽ giữa mức thu nhập trung bình của 40% hộ nghèo nhất với tổng thu nhập bình quân quốc gia.

Các khái niệm chính được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm: nghèo tuyệt đối, nghèo tương đối, giảm nghèo và chuẩn nghèo thu nhập quốc gia theo Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ (mức thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/người/tháng trở xuống đối với khu vực nông thôn và 500.000 đồng/người/tháng trở xuống đối với khu vực thành thị).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng với nguồn dữ liệu toàn diện:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát trực tiếp 120 hộ gia đình tại 07 xã có tỷ lệ hộ nghèo cao trên địa bàn thành phố Bến Tre và phỏng vấn chuyên gia đối với 17 công chức Lao động – Thương binh và Xã hội các phường, xã. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ Cục Thống kê tỉnh Bến Tre, Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội thành phố giai đoạn 2011–2013.
• Quy mô và phương pháp chọn mẫu: Theo nguyên tắc của Green (1991), cỡ mẫu tối thiểu cần đạt là $n = 50 + 5 \times k$ (với $k$ là số biến độc lập). Mô hình nghiên cứu lựa chọn 8 biến độc lập, xác định quy mô mẫu tối thiểu là 90 quan sát. Tác giả đã quyết định chọn quy mô mẫu khảo sát thực tế gồm 120 hộ gia đình nhằm gia tăng độ chính xác và tính đại diện của mẫu.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel và SPSS 16.0 để làm sạch dữ liệu, phân tích thống kê mô tả và ước lượng mô hình hồi quy Binary Logistic. Mô hình Binary Logistic được lựa chọn vì biến phụ thuộc là biến nhị phân nhận hai giá trị (1 là hộ nghèo, 0 là hộ không nghèo), cho phép tính toán chính xác tỷ số chênh lệch (Odds Ratio), ước lượng tác động biên và kiểm định độ phù hợp mô hình thông qua kiểm định Wald và kiểm định Omnibus.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả ước lượng từ mô hình hồi quy Binary Logistic đã chỉ ra 04 yếu tố có ý nghĩa thống kê tác động trực tiếp đến xác suất rơi vào nghèo đói của hộ gia đình tại thành phố Bến Tre:

• Yếu tố số người phụ thuộc: Tương quan dương với biến nghèo và là nhân tố có tác động mạnh nhất đến xác suất nghèo. Hộ gia đình có càng nhiều trẻ em, người già hoặc người mất sức lao động thì gánh nặng kinh tế càng lớn, thu nhập bình quân đầu người giảm mạnh, làm tăng nguy cơ rơi vào chuẩn nghèo.
• Yếu tố thành viên bị ốm đau, bệnh tật: Tương quan dương với biến nghèo và là nhân tố tác động mạnh thứ hai. Khi trong hộ có người bệnh tật, gia đình phải đối mặt với hai cú sốc cùng lúc: mất nguồn thu nhập từ lao động chính và phát sinh chi phí y tế điều trị rất lớn, dẫn tới kiệt quệ tài chính.
• Trình độ học vấn của chủ hộ: Tương quan âm với biến nghèo (mức tác động lớn thứ ba). Chủ hộ có trình độ văn hóa càng cao thì xác suất nghèo càng giảm, do họ có năng lực tiếp thu tiến bộ kỹ thuật, quản lý tài chính và tìm kiếm việc làm phi nông nghiệp với mức lương ổn định hơn.
• Quy mô hộ gia đình: Tương quan âm với xác suất nghèo (mức tác động thứ tư). Tại khu vực nghiên cứu, hộ có nhiều thành viên trong độ tuổi lao động có khả năng đa dạng hóa nguồn thu nhập từ nhiều công việc khác nhau, giúp giảm thiểu rủi ro kinh tế chung của cả gia đình.

Dữ liệu phân tích có thể được mô tả trực quan qua ma trận phân loại dự báo chính xác trên 85% của mô hình và biểu đồ tác động biên thể hiện mức độ gia tăng xác suất nghèo khi các biến độc lập thay đổi một đơn vị.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phản ánh sát thực tế đời sống kinh tế tại thành phố Bến Tre giai đoạn 2011–2013. Tỷ lệ hộ hoạt động trong khu vực nông nghiệp chiếm phần lớn danh sách hộ nghèo do tính chất bấp bênh của mùa vụ và sự sụt giảm giá bán các nông sản chủ lực như dừa và bưởi trong giai đoạn 2012–2013.

Phát hiện này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu thực nghiệm trước đây tại Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ. Nghiên cứu của Võ Tất Thắng (2004) tại Ninh Thuận và Hồ Duy Khải (2010) tại Tiền Giang đều khẳng định số người phụ thuộc và trình độ học vấn là hai nhân tố then chốt chi phối nghèo đói. Tuy nhiên, điểm khác biệt đáng lưu ý tại thành phố Bến Tre là biến quy mô hộ mang dấu âm, phản ánh lợi thế tích lũy lao động phụ trong các ngành tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ đô thị hóa ven thành phố, khác với mô hình thuần nông thuần túy ở các vùng sâu, vùng xa.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả định lượng, các giải pháp giảm nghèo bền vững cần được triển khai đồng bộ với các chủ thể và mục tiêu cụ thể:

• Giải pháp giảm số người phụ thuộc và kiểm soát mức sinh: Giao Hội Liên hiệp Phụ nữ phối hợp với Trung tâm Dân số - Kế hoạch hóa gia đình thành phố đẩy mạnh công tác truyền thông, tư vấn sức khỏe sinh sản tại 07 xã nông thôn ven đô; đặt mục tiêu giảm tỷ lệ sinh con thứ ba trở lên xuống dưới 5% trong giai đoạn 2016–2020 nhằm giảm áp lực chi tiêu cho hộ gia đình.
• Giải pháp hỗ trợ y tế và giảm thiểu rủi ro bệnh tật: Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp cùng Bảo hiểm Xã hội thành phố triển khai cấp miễn phí và hỗ trợ 100% chi phí mua thẻ Bảo hiểm Y tế cho thành viên hộ nghèo, cận nghèo và hộ có người mắc bệnh hiểm nghèo mạn tính; phấn đấu 100% người dân thuộc diện nghèo được tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh ban đầu từ năm 2016. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền an toàn lao động và văn hóa giao thông để giảm thiểu tai nạn thương tật.
• Giải pháp nâng cao học vấn và kỹ năng nghề nghiệp: Phòng Giáo dục và Đào tạo phối hợp Thành đoàn Bến Tre thực hiện các chương trình khuyến học, vận động học sinh có hoàn cảnh khó khăn tiếp tục đến trường, ngăn chặn tình trạng bỏ học sớm. Trung tâm Dạy nghề thành phố chủ động mở các khóa đào tạo nghề ngắn hạn miễn phí, liên kết doanh nghiệp để giải quyết việc làm cho ít nhất 500 lao động thuộc hộ nghèo mỗi năm.
• Giải pháp tối ưu hóa chính sách tín dụng và phân loại hộ nghèo: Ngân hàng Chính sách Xã hội chi nhánh Bến Tre tăng cường giải ngân nguồn vốn vay ưu đãi với quy trình thẩm định tinh gọn; UBND 17 xã, phường thực hiện rà soát, phân loại nguyên nhân nghèo định kỳ 06 tháng/lần để áp dụng đúng gói hỗ trợ (vốn, kỹ thuật, nhà ở), nâng cao hiệu quả giám sát độc lập.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tế cao, đặc biệt hữu ích cho 04 nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý Nhà nước và hoạch định chính sách an sinh xã hội: Cung cấp bức tranh thực nghiệm và cơ sở dữ liệu định lượng phục vụ công tác xây dựng chương trình giảm nghèo tại Bến Tre cũng như các địa phương có điều kiện tương đồng.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế, Chính sách công: Là tài liệu tham khảo mẫu mực về quy trình xây dựng khung phân tích, thiết kế thang đo khảo sát và ứng dụng mô hình hồi quy Binary Logistic trong nghiên cứu kinh tế lượng ứng dụng.
• Các tổ chức phi chính phủ (NGOs) và tổ chức phát triển quốc tế: Nắm bắt sâu sắc các rào cản xã hội tại địa bàn nghiên cứu để thiết kế các dự án tài trợ phát triển cộng đồng, y tế cơ sở và giáo dục dạy nghề đúng trọng tâm.
• Cán bộ Lao động – Thương binh và Xã hội cấp cơ sở: Cung cấp phương pháp luận nhận diện nguyên nhân nghèo đói tại địa bàn quản lý, giúp nâng cao tính chính xác trong công tác điều tra, bình xét hộ nghèo hàng năm.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu lại tập trung vào giai đoạn 2011–2013 tại thành phố Bến Tre?
Đây là giai đoạn bản lề áp dụng chuẩn nghèo quốc gia mới theo Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg trong bối cảnh kinh tế phục hồi sau khủng hoảng, đồng thời là thời điểm thành phố Bến Tre đẩy mạnh tiêu chí giảm nghèo để nâng cấp đô thị loại II.

2. Yếu tố nào có tác động mạnh nhất làm tăng nguy cơ rơi vào hộ nghèo?
Số người phụ thuộc trong gia đình là yếu tố có tác động mạnh nhất. Gia đình có nhiều thành viên không tạo ra thu nhập (trẻ nhỏ, người cao tuổi) làm giảm tỷ lệ thu nhập bình quân đầu người và gia tăng áp lực chi tiêu cơ bản.

3. Tại sao trong mô hình này quy mô hộ lại tương quan âm với xác suất nghèo?
Tại khu vực ven đô thành phố Bến Tre, quy mô hộ lớn hơn đồng nghĩa với việc có thêm nhân lực tham gia làm các công việc phi nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, giúp phân tán rủi ro và tăng tổng thu nhập gia đình.

4. Mô hình hồi quy Binary Logistic có vai trò gì trong đề tài?
Mô hình giúp định lượng chính xác mức độ thay đổi xác suất nghèo khi một yếu tố độc lập thay đổi một đơn vị, khắc phục hạn chế của các phương pháp thống kê mô tả truyền thống và đưa ra dự báo có độ tin cậy cao.

5. Luận văn đề xuất ưu tiên chính sách nào trước mắt để giảm nghèo nhanh?
Nghiên cứu nhấn mạnh ưu tiên chính sách hỗ trợ thẻ bảo hiểm y tế để ngăn ngừa rủi ro tài chính do ốm đau bệnh tật, kết hợp kiểm soát tỷ lệ sinh và đẩy mạnh đào tạo nghề cho lao động nông thôn.

Kết luận

• Nghiên cứu đã lượng hóa thành công 04 yếu tố cốt lõi tác động đến xác suất nghèo tại thành phố Bến Tre gồm: số người phụ thuộc, tình trạng ốm đau bệnh tật, trình độ học vấn chủ hộ và quy mô hộ gia đình.
• Số người phụ thuộc và chi phí do bệnh tật là hai rào cản lớn nhất đẩy các hộ gia đình rơi vào cảnh nghèo túng và làm chậm tiến độ giảm nghèo.
• Trình độ học vấn cao và năng lực tham gia thị trường lao động đa dạng là chìa khóa then chốt giúp các hộ gia đình thoát nghèo bền vững.
• Hệ thống 04 nhóm chính sách đề xuất đã gắn kết chặt chẽ các biện pháp an sinh y tế, kế hoạch hóa gia đình, giáo dục nghề nghiệp và tín dụng ưu đãi với lộ trình phát triển đô thị.
• Đề tài cung cấp luận cứ khoa học thực chứng hỗ trợ hiệu quả cho chính quyền thành phố Bến Tre trong việc điều hành chính sách an sinh xã hội giai đoạn tiếp theo.

Để tiếp tục nâng cao chất lượng công tác giảm nghèo, các nhà quản lý và các cơ quan hữu quan cần nhanh chóng tích hợp các phát hiện này vào quy trình rà soát hộ nghèo hàng năm, đẩy mạnh số hóa dữ liệu dân cư và triển khai đồng bộ các gói hỗ trợ sinh kế dựa trên bằng chứng khoa học vững chắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm nghèo của các tổ chức Thế giới Vấn đề nghèo đói được xem xét ở nhiều góc độ khác nhau như: nghèo về văn hoá, nghèo về tri thức, nghèo về kinh tế… Dưới góc độ kinh tế, nghèo cũng được xem xét với các khía cạnh khác nhau như: nghèo về lương thực thực phẩm, nghèo về điều kiện sinh hoạt, nghèo trong mối quan hệ với giàu, nghèo trong việc bị hạn chế tiếp cận các nguồn lực phát triển; nghèo trong việc khó tiếp cận được thị trường. Tại Hội nghị bàn về giảm nghèo đói trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, được ESCAP tổ chức vào tháng 9/1993 tại Bangkok (Thái Lan), các quốc gia trong khu vực đã thống nhất cho rằng: “Nghèo đói là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người đã được xã hội thừa nhận, tùy theo trình độ phát triển KT-XH và phong tục tập quán của từng địa phương”.

Đây là khái niệm tương đối đầy đủ, bao quát chung nhất và có tính hướng dẫn về phương pháp nhận diện nét chính yếu phổ biến về đói nghèo của các quốc gia. Tuy nhiên, các tiêu chí và chuẩn mực về mặt lượng hóa chưa được xác định vì còn phải tính đến sự khác biệt về mặt chênh lệch giữa các điều kiện tự nhiên, xã hội và trình độ phát triển của mỗi vùng, miền khác nhau. Hội nghị thượng đỉnh thế giới và phát triển xã hội tổ chức tại Copenhagen, Đan Mạch năm 1995, đã đưa ra khái niệm cụ thể hơn “Người nghèo là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn 1 USD/ngày cho mỗi người, số tiền được coi như đủ để mua những sản phẩm thiết yếu để tồn tại” Theo Abapiasen, chuyên gia hàng đầu của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) cho rằng “Nghèo đói là sự thiếu cơ hội lựa chọn tham gia vào sự phát triển cộng đồng”. Theo bản báo cáo của UNDP năm 1998 có nhan đề “Khắc phục sự nghèo đói của con người”: - Sự nghèo khổ của con người: Thiếu những quyền cơ bản của con người TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 như biết đọc, biết viết, được tham gia vào các quyết định của cộng đồng và được nuôi dưỡng tạm đủ.

- Sự nghèo khổ về tiền tệ: Thiếu thu nhập tối thiểu thích đáng và khả năng chi tiêu tối thiểu. - Sự nghèo khổ cực độ: nghèo khổ, khốn cùng tức là không có khả năng thỏa mãn những nhu cầu tối thiểu. - Sự nghèo khổ chung: Mức độ nghèo kém nghiêm trọng hơn được xác định như không có khả năng thỏa mãn những nhu cầu lương thực và phi lương thực chủ yếu, những nhu cầu này đôi khi được xác định khác nhau ở nước này hay nước khác. Ngân hàng thế giới (WB) cũng có những cách tiếp cận khác nhau về nghèo trong các báo cáo: - Theo WB (1990), cho rằng nghèo bao gồm tình trạng thiếu thốn các sản phẩm và dịch vụ thiết yếu như giáo dục, y tế, dinh dưỡng.

Đến năm 2000/2001, báo cáo này đã bổ sung thêm và làm cho khái niệm về nghèo được cụ thể và chi tiết hơn “Xét về mặt phúc lợi, nghèo có nghĩa là khốn cùng, không có nhà cửa, quần áo, ốm đau không ai chăm sóc, mù chữ và không được đến trường. Nhưng đối với người nghèo, sống trong cảnh bần hàn còn mang nhiều ý nghĩa hơn thế. Người nghèo đặc biệt dễ tổn thương trước những sự kiện bất thường nằm ngoài khả năng kiểm soát. Họ thường bị các thể chế của nhà nước và xã hội đối xử tồi tệ, bị gạt ra bên lề xã hội nên không có tiếng nói và quyền lực trong các thể chế đó”.

- Theo WB (2008), “Nghèo là tình trạng đói, nghèo là thiếu nơi cư trú. Nghèo là bị bệnh và không thể gặp bác sĩ. Nghèo là không thể đi học và không biết cách đọc như thế nào. Nghèo là không tìm được việc làm, lo lắng cho tương lai”.

TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1: Đồ thị nghèo đói theo quan điểm của WB Nguồn: TS. Nguyễn Hoàng Bảo (2013), Tài liệu Giảng dạy Môn Chính sách Kinh tế vùng và địa phương 1. Khái niệm nghèo của Việt Nam Theo Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (2003), “Nghèo đói đồng nghĩa với nhà ở bằng tranh, không có đủ đất đai, không có trâu bò, không có tivi, con cái thất học, ốm đau không có tiền khám chữa bệnh”. Nghèo ở Việt Nam được xét ở ba cấp độ: người nghèo, hộ nghèo và vùng nghèo.

Chương trình mục tiêu quốc gia về XĐGN giai đoạn 1998 - 2000 của Việt Nam đã căn cứ vào các cấp độ trên để đưa ra các khái niệm: nghèo, đói, hộ nghèo, vùng nghèo v. và có các tiêu chí xác định cho từng loại cụ thể: - Hộ nghèo: là hộ đói ăn nhưng không đứt bữa, mặc không đủ lành, không đủ ấm, không có khả năng phát triển sản xuất. - Xã nghèo: là xã có tỷ lệ nghèo cao, không có hoặc rất thiếu những cơ sở hạ tầng thiết yếu như điện, đường, trường, trạm, nước sạch v. trình độ dân trí thấp, tỷ lệ mù chữ cao.

- Vùng nghèo: là địa bàn nằm ở những khu vực khó khăn hiểm trở, giao thông không thuận tiện, có tỷ lệ xã nghèo, hộ nghèo cao. Ở Việt Nam không có khái niệm cụ thể về huyện nghèo. Tuy nhiên, theo Nghị quyết số 30a/2008/NQ-CP ngày 27/12/2008 của Chính phủ về Chương trình TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững đối với 61 huyện nghèo, những huyện nghèo là huyện có tỷ lệ hộ nghèo trên 50%. Hầu hết các huyện nghèo là ở vùng trung du, miền núi, biên giới, điều kiện đi lại khó khăn.

Chuẩn nghèo là một khái niệm động, thay đổi theo không gian, thời gian và trình độ phát triển KT-XH. Ở Việt Nam, lúc đầu nghèo được xác định tiêu chí đánh giá là dựa vào nhu cầu chi tiêu, sau đó chuyển sang chỉ tiêu thu nhập. Mức chuẩn này gọi là chuẩn nghèo, được xác định dựa trên các tính toán của các cơ quan chức năng như Tổng cục Thống kê hay Bộ LĐ-TBXH. Kết quả là, Việt Nam đã 5 lần công bố chuẩn nghèo đói cho từng giai đoạn khác nhau: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1: Quy định về chuẩn nghèo đói theo chuẩn quốc gia của Việt Nam Chuẩn nghèo đói qua Mức thu nhập bình Phân loại người nghèo đói các giai đoạn quân/người/tháng Đói (khu vực nông thôn) Dưới 8Kg 1993-1995 Đói (khu vực thành thị) Dưới 13Kg (Mức thu nhập qui ra gạo) Nghèo (khu vực nông thôn) Dưới 15Kg Nghèo (khu vực thành thị) Dưới 20Kg Dưới 13Kg Đói (tính cho mọi khu vực) (45.000 đồng) Dưới 25Kg Nghèo (khu vực thành thị) (90.000 đồng) Nghèo (KV nông thôn Dưới 80.000 đồng 2001 – 2005 miền núi, hải đảo) (Mức thu nhập tính Nghèo (khu vực nông thôn Dưới 100.000 đồng bằng tiền) đồng bằng trung du) Nghèo (khu vực thành thị) Dưới 150.000 đồng 2006 - 2010 Nghèo (khu vực nông thôn) Dưới 200.000 đồng 2011 – 2015 Nghèo (khu vực nông thôn) Dưới 400.000 đồng Nguồn: Bộ LĐ-TBXH, chương trình mục tiêu quốc gia về XĐGN giai đoạn 1998 - 2000; Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg và Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Tất cả những khái niệm về nghèo đói nêu trên đều phản ảnh ba khía cạnh chủ yếu của người nghèo: (i) có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 cộng đồng dân cư; (ii) không được thụ hưởng những nhu cầu cơ bản, tối thiểu dành cho con người trong cộng đồng đó; (iii) thiếu cơ hội lựa chọn tham gia vào quá trình phát triển của cộng đồng. Nghèo tuyệt đối Nghèo tuyệt đối là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn nhu cầu cơ bản, tối thiểu để duy trì cuộc sống. Nhu cầu cơ bản, tối thiểu đó là mức bảo đảm tối thiểu về ăn, mặc, nhà ở, nước sinh hoạt, y tế, giáo dục và vệ sinh môi trường. Nhu cầu này cũng có sự thay đổi, khác biệt từng quốc gia và cũng được mở rộng dần.

Theo Đinh Phi Hổ (2006), nghèo tuyệt đối được hiểu là một người hoặc một hộ gia đình khi có mức thu nhập thấp hơn mức thu nhập tối thiểu được quy định bởi một quốc gia hoặc tổ chức quốc tế trong khoảng thời gian nhất định. Nghèo tương đối Nghèo tương đối là tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng ở một thời kỳ nhất định. Nghèo tương đối gắn liền với sự chênh lệch về mức sống của một bộ phận dân cư so với mức sống trung bình của địa phương ở một thời kỳ nhất định. Theo Đinh Phi Hổ (2006), nghèo tương đối là tình trạng mà một người hoặc hộ gia đình thuộc về nhóm người có thu nhập thấp nhất trong xã hội xét theo không gian và thời gian nhất định.

Như vậy, nghèo tương đối được xác định trong mối tương quan xã hội về tình trạng thu nhập với nhóm người. Ở bất kỳ xã hội nào, luôn luôn tồn tại nhóm người có thu nhập thấp nhất trong xã hội, người nghèo đói tương đối sẽ luôn hiện diện bất kể trình độ phát triển kinh tế nào. Giảm nghèo Giảm nghèo tức là tạo điều kiện cho bộ phận dân cư nghèo tiếp cận được với các nguồn lực cần thiết để họ tự nâng cao mức sống, từng bước thoát khỏi tình trạng nghèo. Biểu hiện ở tỷ lệ phần trăm và số lượng người nghèo giảm xuống làm cho mức sống chung của toàn bộ cộng đồng được nâng lên.

Giảm nghèo là quá trình chuyển một bộ phân dân cư nghèo lên mức sống cao hơn nhờ sự hỗ trợ của Nhà nước, cộng đồng và sự nỗ lực vươn lên của bản thân hộ nghèo. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 12 Giảm nghèo là chuyển từ tình trạng có ít điều kiện lựa chọn sang tình trạng có đầy đủ điều kiện lựa chọn hơn để cải thiện đời sống mọi mặt của mỗi người. Một số chỉ tiêu đo lường nghèo đói 1. Tiêu chí xác định nghèo và chuẩn nghèo của thế giới Để đánh giá nghèo đói, UNDP dùng cách tính dựa trên cơ sở phân phối "thu nhập" theo đầu người hay theo nhóm dân cư.

Thước đo này tính phân phối thu nhập cho từng cá nhân hoặc hộ gia đình nhận được trong thời gian nhất định, không quan tâm đến nguồn mang lại thu nhập hay môi trường sống của dân cư mà chia đều cho mọi thành phần. Cách tính của phương pháp này là chia dân số của một nước, một châu lục hoặc toàn cầu ra làm 5 nhóm, mỗi nhóm có 20% dân số, bao gồm: rất giàu, giàu, trung bình, nghèo và rất nghèo.