phần Mở đầu và Kết luận, được chia làm ba chương: Chương một: Không gian đặc thù Chương hai: Thế giới của những nhân vật bất thường Chương ba: Giấc mơ và những ý niệm siêu hình Sau cùng là Tài liệu tham khảo và Phụ lục z Chương một KHÔNG GIAN ĐẶC THÙ Vào những thập niên cuối của thế kỷ XVIII, trong nền văn học Anh, sự yêu thích cái quái dị và điều ghê rợn trong một khung cảnh có những lâu đài và những đổ nát điêu tàn đã được Horace Walpole khai thác trong Lâu đài Otranto (The Castle of Otranto - 1764) và William Becford trong một tiểu thuyết viết bằng tiếng Pháp: Vathek (1782) tạo nên thể loại tiểu thuyết đen: The Gothic novel. Bà Radcliffe là người đầu tiên khai thác tuyến tiểu thuyết này khi cố tạo cho được một không khí khiếp sợ trong tác phẩm Những bí ẩn của Udolpho (The Mysteries of Udolpho -1794). Sự tôn thờ điều ghê sợ này đạt được cực điểm trong Thầy tu (The Monk - 1796) của Mathew Gregory Lewis. Thành công của những tác phẩm này đã ảnh hưởng rất lớn đến thời kỳ lãng mạn ngay sau đó.
Ở Đồi Gió Hú, ta cũng sẽ tìm thấy những nét đặc thù của kiểu không gian làm phông nền để cái kì ảo xuất hiện 1. Ngôi nhà bị ma ám Ta có thể dễ dàng tìm thấy những motif về không gian của tiểu thuyết Gothic trong thơ và tiểu thuyết của Emily Bronte. Như đã nói, tác phẩm của cô là một sự kế thừa có chọn lọc và sáng tạo. Chẳng thế mà ngay khi trình làng văn, tác giả và tác phẩm được công chúng đón nhận bởi chính điều đó và có người đã chú ý ngay tới không gian đặc thù trong tiểu thuyết: “Đồi Gió Hú là một cuốn sách lạ lùng, không chỉ nằm ở sức mạnh to lớn mà còn ở tính hoang dã, lộn xộn, rời rạc và không chắc có thực.
Những người tạo nên vở kịch này - vở kịch bi thảm cho tới hồi kết - là những người độc ác, thô lỗ hơn cả những cư dân thời Homer. Không z gian, nơi diễn ra những hành động của họ là ngôi nhà cũ kỹ, thô kệch trên đỉnh một trong những dải đồng hoang cao ở phía bắc nước Anh.” [61] Để tạo điều kiện chó cái kì ảo xuất hiện, ngôi nhà - nơi xảy ra sự kiện - đã có một vẻ dị biệt. Mở đầu tác phẩm, Lockwood, người kể chuyện, đã đưa bạn đọc đến với Đồi Gió Hú - “một thiên đường hoàn hảo cho kẻ yếm thế” trong chuyến viếng thăm đầu tiên của anh trong vai người thuê nhà. Anh không tin mình “có thể cố định ở nơi nào cách biệt sự nhộn nhạo của xã hội đến như thế”.
Qua lời kể và con mắt của một người đến từ một thành phố ồn ào, Đồi Gió Hú hiện lên cũ kĩ và thô kệch y như chủ nhân của nó. Xích cổng mở, Lockwood đi theo vị chủ nhà trên con đường đắp cao, cỏ mọc đầy giữa những phiến đá lát và chỉ thấy gia súc làm công việc tỉa xén hàng rào. “Ở mặt tiền ngôi nhà là một lô hình chạm thô kệch, quanh cửa chính phía bên trên, giữa một mớ tùm lum những quái vật sư tử đầu chim và những thằng bé trơ trẽn, lòi ra cái niên hiệu 1500 và cái tên Hareton Earnshaw”. Tiếp đến, họ tiến thẳng vào phòng khách mà người ta trịnh trọng gọi là chính sảnh.
Căn phòng lộn xộn những đĩa, bình, cốc vại xếp thành từng chồng trên một cái tủ buýp phê bằng gỗ sồi, ngất ngưởng đến tận mái. Chẳng có gì là khác thường nếu căn phòng và đồ đạc thuộc về một điền chủ miền Bắc nước Anh. “Mái không có trần lót phía dưới; toàn bộ rui mè phô ra trước con mắt tọc mạch, trừ một chỗ lấp sau một khung gỗ trĩu nặng những bánh yến mạch cùng những chùm đùi bò, đùi cừu và giăm bông. Trên ống khói là những cây súng cổ tinh tinh trông gớm chết và một cặp súng lục kị mã; và, thay vì đồ trang trí, ba cái hộp nhỏ sơn loè loẹt được bày dọc theo rìa ống khói.
Sàn nhà lát đá trắng nhẵn; các ghế tựa cao thành kiểu cổ lỗ sĩ sơn màu lục, một vài cái khác nặng nề màu đen, lẩn trong bóng tối. Trong một vòm cuốn, dưới tủ buýp phê, một con chó săn cái to tướng, lông nâu đỏ sẫm nằm giữa một bầy chó nhép kêu ăng ẳng; và còn nhiều chó khác lởn vởn ở những xó khác” [11; 9-10]. z Đó hoàn toàn là một thế giới khép kín với những quy tắc và tập tục riêng. Chính nơi đây, nhiều biến cố lạ lùng sẽ xảy đến với các cư dân lập dị của Đồi.
Trong khi ở lại ấp Thrushcross, Lockwood đã làm một cuộc hành trình hết sức nguy hiểm tới Đồi Gió Hú thăm ông Heathcliff lần thứ hai. Cơn bão tuyết khủng khiếp anh chạm trán trong khi cuốc bộ tới Đồi là tác nhân đầu tiên giúp anh hiểu rõ về tính cách của Heathcliff. Vào chuyến viếng thăm lần này của anh, tuyết bắt đầu rơi dày trong khi anh cuốc bộ sang Đồi và thời tiết khủng khiếp đó hẳn phải là điềm báo trước về tính khí thực sự của Heathcliff và của những thành viên khác trong nhà. Khi đến nơi, may mắn thoát khỏi sự truy đuổi của cơn bão tuyết, anh được đón tiếp nồng hậu tới mức phải gõ cửa liên tục kỳ cho tới khi các khớp ngón tay tê dại đi, và chó thì sủa nhặng liên hồi.
Cùng lúc đó, “một trận mưa tuyết đang rắc xuống những bông đầu tiên phấp phới tựa lông chim. Trên đỉnh đồi hiu hắt ấy, đất bị sương giá làm cho đen cứng lại”. Ngôi nhà cũng là nơi ám ảnh của mộng mị, đặc biệt gợi lên hình ảnh cảu cái chết. Buộc phải lưu lại Đồi Gió Hú, Lockwood dở khóc dở cười, e chề nhục nhã trước những ác cảm và giễu cợt mà họ dành cho anh.
Người tốt bụng duy nhất trong nhà là Zilla, một phụ nữ to khoẻ, cư dân của nhà bếp. Chị tỏ ra ái ngại cho tình cảnh đáng buồn của Lockwood và đưa anh đến phòng ngủ - một không gian gắn với những mộng mị ma quái mà anh sẽ gặp trong khi ở lại qua đêm. Anh được Zilla đưa tới một căn buồng cài chặt cửa. Quá đờ đẫn chẳng còn bụng dạ nào mà tọc mạch, anh cài chặt cửa và nhìn quanh xem giường nằm ở đâu.
Mượn lời nhân vật “tôi”, Emily đã quay một thước phim sống động về căn buồng hẹp, âm u trên gác mái. Không gian rờn rợn của nó khiến độc giả cảm thấy như đã gặp ở đâu đó. Cái “giường hòm” được miêu tả kín bưng như một cỗ quan tài. Rồi những chồng z sách cũ nát, ánh nến rung rinh, những bậc cầu thang tối gấp khúc… Đó đều là những hình ảnh quen thuộc chúng ta thường gặp trong tiểu thuyết Gothic truyền thống.
“Toàn bộ đồ đạc gồm một chiếc ghế tựa, một tủ đựng quần áo và một cái hòm lớn bằng gỗ sồi có những ô vuông được khoét ở gần mép trên, giống như những cửa sổ xe ngựa… nó là một thứ giường nằm kỳ lạ kiểu cổ, thiết kế rất tiện để cho mỗi thành viên của gia đính khỏi cần có một buồng riêng… Cái gờ cửa sổ, nơi tôi đặt cây nến, có mấy quyển sách mốc meo chồng ở một góc, và đầy những chữ rạch vào lớp sơn trên mặt… ”[11; 28]. Đó là căn buồng mà Heathcliff không bao giờ muốn cho ai đặt chân đến vì ông vốn có một ý niệm kỳ quặc về nó. Sau khi dập tắt nến, lật cuốn Kinh Thánh sực mùi da bê cháy do bị bén lửa và đánh vần những cái tên Catherine Earnshaw - Heathcliff - Linton viết nhằng nhịt trong đó, Lockwood uể oải nhắm mắt lại. “Chưa chợp mắt được năm phút thì những chữ cái trắng loá thành một vầng hào quang bừng lên từ bóng tối, sinh động như những bóng ma”.
Và Lockwood đã qua một đêm khủng khiếp chưa từng gặp kể từ khi có khả năng chịu đựng “…một cành cây linh sam chạm vào cửa sổ mắt cáo buồng tôi khi gió rền rĩ thổi qua và quật đôm đốp những những quả khô của nó vào những ô kính… tiếng gió thổi từng hồi, cùng tiếng tuyết xối xả rơi… chỉ có tuyết và gió xoáy lộn điên cuồng qua cửa sổ, vào thấu tận chỗ tôi làm tắt phụt ngọn nến” [11; 35-40]. Trong không gian của căn phòng xa lạ và kỳ quái ấy, cộng với sự chuyển động dữ dội của thời tiết khắc nghiệt của mùa đông trên miền Bắc nước Anh, Lockwood đã trải qua những mộng mị kinh hoàng. Có thể nói đó là một căn phòng bị ma ám. Không phải ngẫu nhiên mà không gian ấy có tác động tới một người lành mạnh như Lockwood.
Cái kì ảo thường xuất hiện qua những trùng hợp ma quái. Căn phòng đó trước đây lại chính là phòng ngủ của Catherine Earnshaw - con ma nhỏ ghê gớm đã ám ảnh Lockwood trong đêm bão tuyết và đã làm tan nát trái tim vị chủ nhà Heathcliff hơn hai mươi năm z qua. Và có vẻ như những căn phòng kiểu Gothic như vậy đều ít nhiều được các nhà văn gia công bằng những ván, những giường, hòm, tủ buýp phê… bằng gỗ sồi, cùng sự lộn xộn của những cuốn sách da bê cũ kĩ, nhập nhoè dưới ánh nến mở ra một không gian u ám, tù túng, chật hẹp không lối thoát. Tuy căn phòng bị ma ám tại Đồi Gió Hú không được miêu tả đặc biệt tỉ mỉ hơn những khung cảnh khác, cũng không được nhấn mạnh nhiều song qua một vài lời kể của chị Zilla khi đưa Lockwood lên những bậc cầu thang tối gấp khúc người đọc có thể hiểu rằng Heathcliff đã coi đây là chốn linh thiêng không một ai được phép xâm phạm.
Trong căn buồng bí hiểm, chật hẹp và sặc mùi mê tín ấy, ánh nến leo lét cháy và bị tắt phụt khi gặp phải một cơn gió lồng lộn thổi qua. Đối với độc giả yếu bóng vía thì khung cảnh mơ hồ, u tịch mà Lockwood đối mặt vào cái đêm bão tố đó thật đáng sợ. Không gian khép kín quen thuộc “có sức mạnh làm khung một bức tranh” này, trong đó hơn một lần xuất hiện hình ảnh của một người đàn ông gớm guốc lặng lẽ ngồi chờ đợi người phụ nữ đã chết của mình trở lại dưới ánh nến leo lét cháy, chúng ta đã bắt gặp ở nhiều tác phẩm văn chương kì ảo cùng thời với Đồi Gió Hú, chẳng hạn trong Jane Eyre của Charlotte Bronte hay trong Ligeia, Sự sụp đổ của ngôi nhà Usher, Bức chân dung hình Oval, Mặt nạ tử thần đỏ… của Edgar Allen Poe.