Nghiên cứu các yếu tố tác động đến ý định dùng xe máy điện giao hàng tại TP.HCM

Nghiên cứu các yếu tố then chốt tác động đến ý định dùng xe máy điện giao hàng chặng cuối tại TP.HCM. Phân tích dựa trên mô hình TAM mở rộng.

• Tác giả: Nhóm Tác Giả
• Trường học: Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Đề tài: Nghiên cứu về các yếu tố tác động đến ý định sử dụng xe máy điện trong giao hàng chặng cuối của các đơn vị vận chuyển tại TP.HCM thông qua người giao hàng
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của xe máy điện trong giao hàng chặng cuối

Xe máy điện đã trở thành một giải pháp quan trọng trong ngành giao hàng chặng cuối tại các thành phố lớn như TP.HCM. Với sự gia tăng nhanh chóng của thương mại điện tử, nhu cầu vận chuyển hàng hóa ngày càng tăng, tạo ra áp lực lớn lên môi trường và giao thông đô thị. Xe máy điện không chỉ giúp giảm khí thải độc hại mà còn đóng góp vào việc xây dựng một hệ thống giao hàng bền vững. Việc hiểu rõ ý định sử dụng xe máy điện của các đơn vị vận chuyển là chìa khóa để thúc đẩy sự chuyển đổi xanh trong lĩnh vực logistics. Những tác động tích cực đối với môi trường và chi phí vận hành thấp làm cho xe máy điện giao hàng trở thành lựa chọn thông minh cho các doanh nghiệp.

1.1. Định nghĩa xe máy điện và ứng dụng trong giao hàng

Xe máy điện là phương tiện vận chuyển sử dụng động cơ điện thay thế động cơ đốt lửa truyền thống. Trong lĩnh vực giao hàng chặng cuối, đây là những chiếc xe được thiết kế để vận chuyển gói hàng nhỏ đến từng địa chỉ khách hàng. Ưu điểm của xe máy điện bao gồm chi phí nhiên liệu thấp, độ ồn nhỏ, không phát thải khí CO2 và dễ bảo trì. Những lợi ích này đặc biệt phù hợp với môi trường đô thị và yêu cầu bảo vệ môi trường ngày càng cao.

1.2. Bối cảnh phát triển giao hàng điện tử tại TP.HCM

TP.HCM là thành phố có mức độ phát triển thương mại điện tử cao nhất Việt Nam, với hàng triệu đơn hàng được giao mỗi ngày. Tình trạng ô nhiễm không khí và tắc đường ngày càng trầm trọng tạo áp lực lớn lên các nhà hoạch định chính sách. Sử dụng xe máy điện trong giao hàng chặng cuối được coi là một giải pháp hữu hiệu để giảm tác động tiêu cực này, đồng thời đáp ứng nhu cầu vận chuyển ngày càng tăng của khách hàng.

II. Các yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến ý định sử dụng xe máy điện

Theo mô hình TAM (Technology Acceptance Model) mở rộng, ý định sử dụng xe máy điện của người giao hàng chịu tác động từ nhiều yếu tố tâm lý khác nhau. Nhận thức về sự hữu ích đóng vai trò quan trọng, khi mà người giao hàng đánh giá cao hiệu quả và tiện lợi của việc sử dụng phương tiện này. Nhận thức về tính dễ sử dụng cũng là yếu tố không thể bỏ qua, vì xe máy điện cần phải dễ vận hành và bảo trì. Thái độ của người lao động tương ứng với những nhận thức này, cuối cùng hình thành ý định hành vi của họ. Ngoài ra, nhận thức về hình ảnh xanh và nhận thức về rủi ro cũng có ảnh hưởng đáng kể đến quyết định sử dụng.

2.1. Nhận thức về sự hữu ích và tính dễ sử dụng

Nhận thức về sự hữu ích của xe máy điện giao hàng liên quan đến mức độ tin rằng sử dụng phương tiện này sẽ nâng cao hiệu suất công việc, tiết kiệm chi phí nhiên liệu và giảm thời gian giao hàng. Nhận thức về tính dễ sử dụng đề cập đến độ khó khăn trong việc vận hành, sạc pin và bảo trì. Những người giao hàng cảm thấy xe máy điện dễ sử dụng sẽ có ý định sử dụng cao hơn, vì họ tin tưởng vào khả năng thích ứng với công nghệ mới này.

2.2. Thái độ và ý định hành vi

Thái độ của người giao hàng đối với xe máy điện được hình thành từ những nhận thức tích cực hoặc tiêu cực về phương tiện này. Một thái độ tích cực sẽ dẫn đến ý định hành vi sử dụng mạnh mẽ hơn. Ý định hành vi chính là khuynh hướng thực tế của người lao động để sử dụng hoặc không sử dụng xe máy điện trong công việc giao hàng chặng cuối của mình hàng ngày.

III. Nhận thức về hình ảnh xanh và rủi ro trong sử dụng xe máy điện

Nhận thức về hình ảnh xanh là yếu tố ngày càng quan trọng trong ý định sử dụng xe máy điện của các đơn vị vận chuyển. Nhiều người giao hàng nhận thức rõ về lợi ích môi trường của việc sử dụng phương tiện sạch, từ đó tạo ra sự cam kết với hành động xanh. Tuy nhiên, nhận thức về rủi ro như sự lo ngại về phạm vi hoạt động, thời gian sạc pin, độ bền của pin và khả năng chịu tải cũng ảnh hưởng không nhỏ. Điều kiện thuận lợi như cơ sở hạ tầng sạc pin, chính sách hỗ trợ và nguồn cung cấp phụ tùng là những yếu tố bên ngoài quyết định khả năng thành công của việc áp dụng xe máy điện giao hàng.

3.1. Yếu tố hình ảnh xanh và trách nhiệm môi trường

Nhiều người giao hàng hiện nay có nhận thức về hình ảnh xanh và mong muốn đóng góp vào bảo vệ môi trường. Sử dụng xe máy điện không chỉ giảm khí thải CO2 mà còn giúp xây dựng hình ảnh tích cực cho các đơn vị vận chuyển. Điều này có tác động trực tiếp đến ý định sử dụng, đặc biệt khi khách hàng ngày càng ưu tiên các dịch vụ giao hàng bền vững.

3.2. Rủi ro và những rào cản thực tế

Nhận thức về rủi ro bao gồm lo ngại về độ tin cậy của pin, phạm vi hoạt động hạn chế, thời gian sạc dài và chi phí mua sắm ban đầu cao. Những rủi ro này có thể làm giảm ý định sử dụng xe máy điện nếu không được khắc phục. Điều kiện thuận lợi như mạng lưới trạm sạc, chính sách trợ cấp và sự hỗ trợ kỹ thuật là yếu tố cần thiết để khuyến khích áp dụng rộng rãi.

IV. Các đề xuất để tăng ý định sử dụng xe máy điện giao hàng

Để thúc đẩy ý định sử dụng xe máy điện trong ngành giao hàng chặng cuối, cần có sự phối hợp giữa các nhà hoạch định chính sách, nhà sản xuất và các đơn vị vận chuyển. Trước tiên, cần nâng cao nhận thức về sự hữu ích thông qua các chương trình đào tạo, trình diễn sản phẩm và chia sẻ kinh nghiệm thực tế. Thứ hai, cải thiện cơ sở hạ tầng như xây dựng thêm trạm sạc công cộng và tư nhân sẽ giảm nhận thức về rủi ro. Thứ ba, các chính sách hỗ trợ tài chính như trợ cấp mua sắm, miễn giảm thuế sẽ giảm bớt gánh nặng kinh tế. Cuối cùng, tiếp thị hình ảnh xanh thông qua các chiến dịch truyền thông sẽ tạo ra thái độ tích cực và nâng cao ý định hành vi của mọi bên liên quan.

4.1. Chiến lược nâng cao nhận thức và xây dựng thái độ tích cực

Các chương trình đào tạo cho người giao hàng về cách sử dụng, bảo trì xe máy điện sẽ nâng cao nhận thức về tính dễ sử dụng. Các cuộc trình diễn sản phẩm, so sánh chi phí vận hành và lợi ích sức khỏe sẽ tăng nhận thức về sự hữu ích. Tiếp thị hình ảnh xanh thông qua mạng xã hội và quảng cáo sẽ giúp xây dựng thái độ tích cực đối với xe máy điện giao hàng.

4.2. Cải thiện cơ sở hạ tầng và chính sách hỗ trợ

Xây dựng mạng lưới trạm sạc dày đặc trong khu vực giao hàng sẽ giảm lo ngại về phạm vi hoạt động. Chính sách hỗ trợ tài chính từ nhà nước và doanh nghiệp như trợ cấp mua sắm, vay ưu đãi sẽ giảm nhận thức về rủi ro tài chính. Điều kiện thuận lợi mạnh sẽ chuyển ý định thành hành vi sử dụng thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỐNG QUAN NGHIÊN cứu 1. Lý do chọn đề tài Theo nghiên cứu của Cơ quan năng lượng quốc te 1EA (2022), lượng phát thải CO2 toàn cầu từ lĩnh vực giao thông vận tái đà tàng hơn 250 Mt CO2 lên gần 8 Gt CO2, nhiều hơn 3% so với năm 2021 ’. Trong đỏ, hoạt động vận chuyên hàng hóa chiếm 11% tông lượng phát thái CO2. Ngoài ra, ngành thương mại điện tứ và nhu câu giao hàng tận nhà là nguyên nhân chính dần đen sự gia tăng phương tiện giao hàng.

Đây là tác nhân ánh hường nghiêm trọng đên chât lượng không khí thành phỏ và gia tăng lượng khí thái toàn cầu gây nôn hiện tượng nóng len toàn cầu. Tố chức Y tc Thế giới tuycn bố rằng chât lượng không khí kém là nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng đôi với người dân. Mặc dù vận tái hàng hóa trong thảnh phố có những lác động này, nhưng thế giới vần phái duy trì cuộc sổng bàng cách cung cấp tất cả hàng hóa. Do đó, càn phái liên lục tìm kiếm, thử nghiệm các khâ năng đê giám tác động tiêu cực trong khi vần duy tri hệ thống vận tai hàng hóa hiệu quá.

Việc sư dụng các phương tiện không phát thái có thê là một yếu lố quan trọng. Một trong những giái pháp kỳ thuật hứa hẹn nhất hiện nay là xe chạy băng điện, cụ thê là xe máy điện: nó không tạo ra khí thải - có tiêm năng rât lớn trong viộc giảm lượng khí thải CO2 (Rcquia và cộng sự, 2018; Ọuak và cộng sự, 2014) và giám tiêng ôn trong thành phô (Lan và cộng sự, 2018; Selamat và cộng sự, 2020). Giái pháp này cũng có thê góp phân đáp ứng mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 cua Việt Nam. Ngoài lý do môi trường, còn có những yếu tố khác có thế thúc đấy việc áp dụng xe máy điện, ví dụ: chi phỉ sử dụng năng lượng điện thấp hơn chi phí sư dụng nhiên liệu cua động cơ đốt trong và chi phí bảo trì xe điện cũng thấp hơn xe xăng (Liu và cộng sự, 2021; Lebeau và cộng sự, 2015).

Ngoài việc được coi là phương tiện giao thông xanh và sạch hơn trong khoảng cách ngắn, xe máy điộn đang được sứ dụng đa dạng trôn khắp thế giới trong các lình vực khác nhau, trong đó cỏ lĩnh vực giao hàng chặng cuổi. Theo công ty nghiên cửu thị trường Mordor Intelligence dự báo doanh so xe máy điện sè tăng đều đặn 10% hàng năm trong giai đoạn 2020-2025, do nhu cầu về các giái pháp giao thông bền vừng ngày càng tăng. Châu Á - Thái Bỉnh Dương được dự đoán sẽ dần đầu thị trường trong giai đoạn dự báo. Trung Quốc, Ân Độ, Hàn Quốc và Nhật Bán là nhừng nền kinh tể lớn trong 1 Transport - Energy System - IEA.

International Energy Agency. 2023, from https://wvvw.org/cncrgy-svstem/transport 2 thị trường khu vực, dự kiến SC ánh hường đến thị trường chung. Đồng thời, một số quốc gia khác trong khu vực cũng đã bắt đâu đón nhận loại phương tiện này như Đài Loan, Indonesia, Thái Lan và Việt Nam. Ngoài ra, theo Mordor Intelligence, các quốc gia châu A đang nô lực khuyên khích và đưa ra chính sách hồ trợ phát triên ngành công nghiệp xe máy điện.

Cụ thế, vào năm 2019, chính phú Ấn Độ đà quy định tất cà xe hai bánh công suât dưới 150cc sàn xuât trong nước lừ 31/3/2025 phãi chạy hoàn toàn băng điện. Tương tự, tù' năm 2020, Đài Loan trợ cấp 250 USD cho mồi chiếc xe máy điện mới được bán và 107 USD với pin sản xuât trong nước. Nhà nước Việt Nam cũng có chính sách, chù trương phát tricn năng lượng xanh đối với ngành giao thông vận tái khi phấn đấu đến 2050 sè có 100% phương tiện giao thông đường bộ chuyên sang chạy bằng điện; đồng thời, hoàn thiên hạ tầng sạc điộn đe đám bảo cung cấp năng lượng xanh trôn toàn quốc2. Song song đó, việc xử lỷ pin cũ từ xe điện cũng đang dần được các quốc gia (Mỳ, Trung Quốc, Nhật Bàn, Liên minh Châu Âu) phát triên các chỉnh sách và quy định, thiết lập mạng lưới thu gom và tái chế để tránh những tác hại của pin đối với môi trường.

Những quy định này thúc đây việc cung cấp hướng dần kỳ thuật về quán lý pin, nhằm nâng cao kiên thức vê tái chê cho các bên sử dụng xe điện và tạo cơ hội kinh doanh cho các nhà sán xuất pin xc điộn; điều này không chi tốt cho môi trường mà còn góp phần cung câp khoáng chât cân thiêt đê sản xuâl pin trong tương lai '. Có thê thây, tât cà nhừng điều kiện thuận lợi: tiềm năng thị trường, chính sách của chính phú, các kiến thức cần thiết đã góp phần thúc đây và thể hiện rõ tiềm năng cúa việc áp dụng xe máy điện trong giao hàng chặng cuổi. Tuy nhiên, những lợi ích của xe máy điện dường như không thể trờ thành hiện thực trừ khi các đơn vị vận chuyển sằn sàng sử dụng xe máy điện chờ hàng. Vì vậy, điều quan trọng là phải nghiên cứu xem liệu các đơn vị vận chuyên có quan tâm đên xe máy điện chở hàng hay không và các yêu tô chính ánh hương đên ỷ định sứ dụng chúng cùa các đơn vị này.

Trong lĩnh vực giao hàng chặng cuối, xe điện chờ hàng đang ngày càng nhận được sự quan tâm của một số học giả (Anosike và cộng sự, 2023; Lebeau và cộng sự, 2016; Quak và cộng sự, 2016; Schùcking và cộng sự, 2017). Các nghiên cứu đã được 2 Xe máy điện trờ thành "trend" ờ Châu A như thế nào? (29/4/2021). Công an nhân dân online. Truy cập ngày 31/10/2023 tại: https://cand.vn/thc-gioi-phuong-ticn/Xc-niay-dicn-tro-thanli-trcnd-o-chau-A-nhu-thc-nao- 1603827/ 3 Popova, A.

Post: Batter)' laws in the top EV producing countries. from https://www.com/blog/ev-battery-rcgulations-around-the-world-what-you- nccd-to-know 3 tiến hành trong lĩnh vực công nghệ đố xác định các rào cân lớn đổi với viộc áp dụng xc điện, chăng hạn như hiệu suâl không ôn định, phạm vi hoạt động hạn chê và hệ thông sạc không đủ. Tuy nhiên, Wang và cộng sự (2018) chi ra rang những rào cản này có thế không ảnh hường trực tiếp đến ý định sử dụng xe điện của người tiêu dùng vỉ công nghệ xe điện sẽ phát triến nhanh chóng trong tưong lai gần và mạng lưới các trạm sạc đang được phát triẻn nhanh chóng. Ngoài ra còn có các nghiên cứu đánh giá tông quan lợi ích và các yếu to ảnh hướng đen việc ứng dụng xe tải điện trong giao hàng (Zhou, M.

và cộng sự, 2019; Siragusa và cộng sự, 2022). Có thế thấy rằng các nghiên cứu trôn chi đồ cập đến phương tiện chạy bằng điộn hoặc xe tải điện, có rất ít nghiên cứu về việc áp dụng xe máy điện cho giao hàng chặng cuối. Ngoài ra, bài nghiên cứu này cỏn cung cấp một góc nhìn khác, cách tiổp cận khác về việc sử dụng xe máy điện như sau: - Việc điều tra mức độ sẵn sàng sử dụng và tiềm năng phát triên xe máy điện chớ hàng lừ góc độ tâm lý học ít được chủ ỷ. Hầu hết sự quan lâm đều tập trung vào xc chở khách chạy bằng điên vi chúng có ánh hường lớn đến chinh sách vận tái và các ngành sân xuât (Kampman và cộng sự, 2011).

Tuy nhiên, Foltynski (2014) đà đề xuất sử dụng xc máy điện làm phương án thay thế trong giao hàng chặng cuôi. Xe máy điện chờ hàng có thê hình thành một thị trường tiêm năng cho các nhà sản xuất xe máy điện, đặc biệt tại Việt Nam, nơi dịch vụ giao hàng chặng cuối đang cỏ mức tăng trương vượt trội qua từng năm. Do đỏ, sẽ rất có ý nghĩa khi khám phá và nêu bật tầm quan trọng cùa các yểu tố tâm lý quyết định ý định sử dụng xe máy điện chờ hàng cúa các đơn vị vận chuyên trong giao hàng chặng cuối. - Các nghiên cứu trước đây vê xe điện chờ hàng chủ yêu tập trung vào công nghệ như vận hành phương tiện, mạng lưới các trạm sạc, dung lượng pin, các vấn đề an loàn cho phương tiện (Anosike và cộng sự, 2023; Ọuak và cộng sự, 2016; Schucking và cộng sự, 2017; Lebeau và cộng sự, 2016) và thường ít chú ý đen việc tìm hiểu tác động của các yếu tổ tâm lỷ đến ý định hành vi của người lái phương tiện chờ hàng.

Do đó, bài nghiên cứu này sè thực hiện khảo sát các yếu tố tâm lý cua người giao hàng, vì họ sè trực tiếp sử dụng phương tiện này nên những ý kiến đánh giá của họ sẽ ánh hưởng trực tiếp và đáng kể đến ý định sử dụng xe máy điện cùa các đơn vị vận chuyển. 4 Trong nghiên cứu này, nhóm sử dựng mô hình chấp nhận công nghẹ (TAM) của Davis và cộng sự (1989). Ngoài những yếu tố đà có trong mô hình: Nhận thức vê sự hữu ích, Nhận thức về tính dề su dụng, Thái độ, Ỷ định hành vi; bài nghiên cứu còn có những yêu tố mới: Nhận thức về hình ánh xanh, Nhận thức vê rủi ro, Điều kiện thuận lợi. Đây là những yếu tố được thêm vào đế phù hợp với bổi cảnh hiện tại và cỏ thế đánh giá chính xác hơn vê nhừng khía cạnh ânh hường đên ý định sử dụng xe máy điện trong giao hàng.

Bài nghiên cứu này bao gồm phân tích các yếu tố tác động đến ỷ định sử dụng của xe máy điện trong giao hàng chặng cuôi từ góc nhìn của người giao hàng với thị trường cụ thô là TP. Bài nghicn cứu cũng góp phần nâng cao kiến thức vồ ý định hành vi sử dụng xe máy điện cùa người giao hàng dần đến việc áp dụng xe máy điện trờ nôn khả thi hơn cho các đơn vị vận chuyên. Sau khi phân lích, chúng tôi đưa ra các kết quá đánh giá và đề xuất các kiến nghị phù họp với bối cánh nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu Từ những vấn đề được trình bày ờ lỷ do chọn đề lài, nhóm nghiên cứu đà đặt ra những câu hói: - Nhùng yêu tô nào ảnh hường đẽn ý định sử dụng xe máy điện trong giao hàng chặng cuối cùa các đơn vị vận chuyến và mối quan hộ giừa chúng như thế nào? - Các kiên nghị cho viộc sử dụng xe máy điện giao hàng chặng cuôi trờ nên thuận lợi hơn là gì? Tương quan với câu hói nghiên cứu, bài nghiên cứu được thực hiện với các mục tiêu sau đây: Xác định nhừng yểu tổ cỏ tác động đến ý định của đơn vị vận chuyển về việc sừ dụng xe máy điện trong giao hàng chặng cuối thông qua người giao hàng.

Xây dựng được mô hình thê hiện các yêu tô tác động đên ý định sư dụng xe máy điộn trong giao hàng chặng cuối của các đơn vị vận chuyến trôn địa bàn TP.