Luận văn Thạc sĩ Mai Thị Ngọc Diễm: Yếu tố Ảnh hưởng Rủi ro Tín dụng Quỹ TDND Bến Tre

Nghiên cứu luận văn thạc sĩ về yếu tố ảnh hưởng rủi ro tín dụng của các Quỹ Tín dụng Nhân dân tại Bến Tre giai đoạn 2014-2018. Phân tích định lượng, đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Mai Thị Ngọc Diễm
• Người hướng dẫn: Ts. Phạm Kim Loan
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Yếu Tố Ảnh Hƣởng Đến Rủi Ro Tín Dụng Của Các Quỹ Tín Dụng Nhân Dân Trên Địa Bàn Tỉnh Bến Tre
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. Chương 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa đề tài nghiên cứu
• 1.7. Đóng góp mới của đề tài
• 1.8. Kết cấu đề tài
• 1.9. Kết luận Chương 1
• 2. Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.1. Rủi ro tín dụng
• 2.2. Các chỉ tiêu đo lường rủi ro tín dụng
• 2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng
• 2.3.1. Các yếu tố bên trong
• 2.3.2. Các yếu tố bên ngoài
• 2.4. Ý nghĩa của việc phòng ngừa và hạn chế rủi ro tín dụng
• 2.4.1. Đối với hoạt động kinh doanh của các TCTD
• 2.4.2. Đối với nền kinh tế
• 2.5. Lược khảo các nghiên cứu trước đây
• 2.6. Kết luận Chương 2
• 3. Chương 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Dữ liệu thu thập
• 3.4. Kết luận Chương 3
• 4. Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng hoạt động kinh doanh của các QTDND trên địa bàn tỉnh Bến Tre giai đoạn 2014 - 2018
• 4.2. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các QTDND
• 4.2.1. Tỷ lệ nợ xấu
• 4.2.2. Các yếu tố bên trong QTDND
• 4.2.2.1. Quy mô tổng tài sản (SIZE)
• 4.2.2.2. Tăng trưởng tín dụng (LG)
• 4.2.2.3. Lợi nhuận ròng trên tổng tài sản (ROA)
• 4.2.2.4. Tỷ lệ an toàn vốn (CAR)
• 4.2.2.5. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR)
• 4.2.3. Các yếu tố bên ngoài QTDND
• 4.2.3.1. Tăng trưởng kinh tế (GDPG)
• 4.3. Kết quả nghiên cứu
• 4.3.1. Thống kê mô tả dữ liệu nghiên cứu
• 4.3.2. Kết quả kiểm định giả thuyết
• 4.3.2.1. Kiểm định tự tương quan
• 4.3.2.2. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.3.2.3. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 4.3.2.4. Kiểm định hiện tượng biến nội sinh
• 4.3.2.5. Kiểm định giả thuyết nghiên cứu
• 4.4. Thảo luận kết quả nghiên cứu, so sánh với kết quả thực nghiệm trước
• 4.5. Kết luận Chương 4
• 5. Chương 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Tổng kết kết quả nghiên cứu
• 5.2. Giải pháp phòng ngừa, hạn chế rủi ro tín dụng của các QTDND trên địa bàn tỉnh Bến Tre
• 5.2.1. Giải pháp từ kết quả nghiên cứu mô hình
• 5.2.2. Một số giải pháp khác
• 5.3. Hạn chế của đề tài và gợi ý hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.4. Kết luận Chương 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Tài liệu Tiếng Việt
• Tài liệu Tiếng Anh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Rủi Ro Tín Dụng Quỹ TDND Bến Tre

Quỹ Tín Dụng Nhân Dân (QTDND) là tổ chức tín dụng hợp tác, hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Mục tiêu chính là tương trợ giữa các thành viên để phát triển sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và cải thiện đời sống. Trong quá trình hoạt động, QTDND phải đối mặt với nhiều loại rủi ro, trong đó rủi ro tín dụng là quan trọng nhất. So với các loại hình TCTD khác, QTDND có khả năng đổ vỡ cao hơn do các đặc thù riêng: QTDND chủ yếu huy động vốn để cho vay đối với thành viên ở khu vực nông nghiệp, nông thôn, nơi mặt bằng kinh tế còn thấp và sản xuất kinh doanh còn khó khăn. Phần lớn các QTDND có quy mô hoạt động nhỏ, năng lực quản lý, điều hành và trình độ chuyên môn của cán bộ còn hạn chế. QTDND không có lợi thế như các ngân hàng về hoạt động trên thị trường vốn và thị trường liên ngân hàng. Vì vậy, việc đảm bảo an toàn hoạt động của các QTDND là yêu cầu được đặt lên hàng đầu. Chủ đề về rủi ro tín dụng của các TCTD nói chung và các Quỹ TDND nói riêng nhận được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu. Tuy nhiên, có rất ít công trình nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các Quỹ TDND nói chung và chưa có công trình nghiên cứu nào về các Quỹ TDND trên địa bàn tỉnh Bến Tre nói riêng.

1.1. Vai Trò Quan Trọng Của Quỹ TDND Tại Bến Tre

Với địa bàn Bến Tre là một tỉnh thuần nông, tăng trưởng kinh tế xếp thứ 5/13 tỉnh thành trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, trong đó khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm tỷ trọng 36% cơ cấu kinh tế. Các Quỹ TDND trên địa bàn tỉnh Bến Tre hoạt động tương đối ổn định, tỷ lệ nợ xấu được duy trì ở mức thấp, tuy nhiên có biến động tăng. Với những đặc điểm riêng biệt của hệ thống Quỹ TDND, việc nghiên cứu yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các Quỹ TDND trên địa bàn tỉnh Bến Tre có ý nghĩa hết sức quan trọng cả về mặt học thuật và thực tiễn.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Giảm Thiểu Rủi Ro Tín Dụng Quỹ TDND

Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là xác định yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các Quỹ TDND trên địa bàn tỉnh Bến Tre trên cơ sở kế thừa mô hình của các nghiên cứu trước, từ đó gợi ý các giải pháp phù hợp cho các nhà quản trị nhằm góp phần hạn chế, giảm thiểu rủi ro tín dụng. Mục tiêu cụ thể bao gồm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng, đo lường mức độ tác động của các yếu tố này, và đưa ra những kiến nghị, gợi ý giải pháp cho các nhà điều hành, quản lý Quỹ TDND.

II. Phân Tích Các Vấn Đề Thách Thức Về Rủi Ro Tín Dụng

Các Quỹ TDND cũng gặp phải những rủi ro phổ biến của một TCTD. Trong đó, rủi ro tín dụng là một vấn đề được các TCTD nói chung và các Quỹ TDND nói riêng đặc biệt quan tâm và kiểm soát chặt chẽ do mức độ quan trọng của nó. Hơn nữa, so với các loại hình TCTD khác, Quỹ TDND phải đối mặt với nhiều rủi ro, khả năng đổ vỡ cao hơn bởi những đặc thù riêng biệt của hệ thống này. Cụ thể, Quỹ TDND chủ yếu huy động vốn để cho vay đối với thành viên ở khu vực nông nghiệp, nông thôn là nơi mặt bằng kinh tế còn thấp, sản xuất kinh doanh còn khó khăn do phụ thuộc nhiều yếu tố khách quan như thời vụ, thiên tai, giá cả,... Trong khi đó, phần lớn các Quỹ TDND có quy mô hoạt động nhỏ, năng lực quản lý, điều hành cũng như trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ và nhân viên còn hạn chế, bất cập. Các Quỹ TDND không có lợi thế như các ngân hàng về hoạt động trên thị trường vốn, thị trường liên ngân hàng, được Ngân hàng Nhà nước cho vay tái cấp vốn. Với những đặc thù trên, khả năng phòng vệ của mỗi Quỹ TDND trước biến cố xấu còn rất hạn chế, khi một Quỹ TDND gặp rủi ro, nếu không kịp thời xử lý thì nguy cơ đổ vỡ dây chuyền trong hệ thống rất cao.

2.1. Thiếu Nghiên Cứu Về Rủi Ro Tín Dụng Quỹ TDND Bến Tre

Có thể nói chủ đề về rủi ro tín dụng của các TCTD nhận được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong thời gian gần đây. Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu thực nghiệm trước đây đề cập các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng mà cụ thể là tỷ lệ nợ xấu của các ngân hàng. Một số nghiên cứu chỉ đo lường ảnh hưởng của các đặc điểm bên trong ngân hàng đến tỷ lệ nợ xấu. Một số nghiên cứu đi sâu phân tích ảnh hưởng của các yếu tố bên ngoài. Các nghiên cứu gần đây đã kết hợp các yếu tố bên trong ngân hàng và các yếu tố bên ngoài khi đo lường ảnh hưởng của chúng đến tỷ lệ nợ xấu. Tuy nhiên, cho đến nay có rất ít công trình nghiên cứu được công bố liên quan đến các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các Quỹ TDND nói chung và chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập vấn đề trên của các Quỹ TDND trên địa bàn tỉnh Bến Tre nói riêng.

2.2. Thực Trạng Nợ Xấu Tại Quỹ TDND Bến Tre Biến Động Thách Thức

Với địa bàn Bến Tre là một tỉnh thuần nông, tăng trưởng kinh tế xếp thứ 5/13 tỉnh, thành trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, trong đó khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm tỷ trọng 36% cơ cấu kinh tế, các Quỹ TDND trên địa bàn tỉnh Bến Tre hoạt động tương đối ổn định, tỷ lệ nợ xấu được duy trì ở mức thấp, tuy nhiên có biến động tăng. Với những đặc điểm riêng biệt của hệ thống Quỹ TDND, việc nghiên cứu yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các Quỹ TDND trên địa bàn tỉnh Bến Tre có ý nghĩa hết sức quan trọng cả về mặt học thuật và thực tiễn. Do đó, tác giả chọn đề tài “Yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các Quỹ tín dụng nhân dân trên địa bàn tỉnh Bến Tre” làm đề tài nghiên cứu.

III. Cách Xác Định Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Rủi Ro Hiệu Quả

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu dưới đây: Phương pháp nghiên cứu định tính: Phân tích, đánh giá tình hình chung dựa trên thông tin thu thập được, dẫn chiếu các quy định pháp luật, dựa vào kết quả và mô hình nghiên cứu của các nghiên cứu trước để xây dựng các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các Quỹ TDND trên địa bàn tỉnh Bến Tre, thảo luận kết quả nghiên cứu, kết luận và đưa các gợi ý, khuyến nghị có liên quan. Phương pháp nghiên cứu định lượng: Sử dụng các phương pháp thống kê mô tả, xây dựng các dữ liệu và mô hình hồi quy, ước lượng phương trình hồi quy bằng phương pháp GMM (Generalized Method of Moments) để xác định mối quan hệ giữa các biến trong mô hình nghiên cứu và kiểm định mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến rủi ro tín dụng thể hiện qua tỷ lệ nợ xấu của các Quỹ TDND trên địa bàn.

3.1. Mô Hình Nghiên Cứu Yếu Tố Ảnh Hưởng Rủi Ro Tín Dụng Quỹ TDND

Trương Đông Lộc và Nguyễn Văn Thép (2015) đã nghiên cứu đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các quỹ tín dụng nhân dân ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long” với mô hình có dạng như sau: Yit= α + ∑ βk Xkit + εit Trong đó: Yit là tỷ lệ nợ xấu của Quỹ TDND i ở năm t; Xk (k=1,6) là các biến độc lập (ROA, quy mô Quỹ TDND, tăng trưởng tín dụng, đảm bảo an toàn vốn tối thiểu, tăng trưởng kinh tế, lạm phát). Trên cơ sở tham khảo mô hình nghiên cứu đối với quỹ tín dụng nhân dân trên, đồng thời tác giả xem xét thêm ảnh hưởng của biến trễ tỷ lệ nợ xấu trong mô hình qua tham khảo mô hình nghiên cứu dạng bảng động của tác giả Võ Thị Quý và Bùi Ngọc Toản (2014) khi nghiên cứu “Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam”, với các giả thuyết nghiên cứu đã được phát biểu ở chương trước, bài viết xây dựng mô hình như sau: NPLRi,t = β0 + β1 SIZEi,t + β2 LGi,t-1 + β3 ROAi,t + β4 CARi,t + β5 NPLRi,t-1 + β6 LLRi,t + β7 GDPGt-1 + β8 INFt + εi,t

3.2. Thu Thập Dữ Liệu Yếu Tố Tác Động Rủi Ro Tín Dụng Bến Tre

Số liệu sử dụng trong bài viết là số liệu thứ cấp, dữ liệu dạng bảng được thu thập từ nguồn tổng hợp các báo cáo thường niên của Quỹ TDND đang hoạt động trên địa bàn tỉnh Bến Tre. Ngoài ra, bài viết còn sử dụng số liệu thống kê của Tổng Cục Thống kê, Niên giám thống kê tỉnh Bến Tre và các trang website khác. Đề tài nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các Quỹ TDND trên địa bàn tỉnh Bến Tre chọn mẫu nghiên cứu có kích thước mẫu gồm 140 quan sát, thu thập số liệu hàng quý trong vòng 5 năm (giai đoạn 2014 - 2018) của 7 Quỹ TDND trên địa bàn tỉnh Bến Tre.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Giải Pháp Giảm Thiểu Rủi Ro Tín Dụng

Tương tự như các chỉ tiêu khác, trong giai đoạn 2014 - 2018 dư nợ tín dụng bình quân của các Quỹ TDND trên địa bàn tỉnh Bến Tre có xu hướng tăng. Cụ thể là dư nợ tín dụng bình quân của các Quỹ TDND đạt 26.825 triệu đồng ở năm 2014 tăng lên 41. Tuy nhiên, với áp lực cạnh tranh gay gắt với các TCTD khác trên địa bàn, dư nợ tín dụng bình quân của các Quỹ TDND vẫn còn ở mức khá thấp, khả năng tiếp cận tín dụng giữa các Quỹ TDND không đồng đều, song khoảng cách chênh lệch dần được thu hẹp. Tổng dư nợ các Quỹ TDND và GRDP khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản trên địa bàn tỉnh Bến Tre (2014 - 2018)

4.1. Biện Pháp Kiểm Soát Phòng Ngừa Rủi Ro Tín Dụng

Tuy nhiên, trong hoạt động tín dụng của các Quỹ TDND trên địa bàn vẫn còn tiềm ẩn một số rủi ro trong tác nghiệp. Chẳng hạn như một số Quỹ TDND vi phạm nguyên tắc, điều kiện cho vay vốn: Cho vay khách hàng thiếu giấy tờ chứng minh mục đích sử dụng vốn, thiếu phương án sản xuất kinh doanh, khách hàng không đủ khả năng tài chính để trả nợ theo cam kết. Trong thực hiện quy định bảo đảm tiền vay, chưa thực hiện đăng ký giao dịch đảm bảo theo quy định đối với quyền sử dụng đất, hợp đồng thế chấp tài sản chưa đúng quy định của pháp luật về giao dịch đảm bảo, cho vay vượt quá giá trị tài sản đảm bảo theo quy định của Quỹ TDND. Bên cạnh đó, dư nợ cho vay không có tài sản đảm bảo của Quỹ TDND khá cao, tiềm ẩn rủi ro. Một số Quỹ TDND còn biểu hiện thẩm định trước khi cho vay chưa chặt chẽ, chưa đủ tài liệu xây dựng hạn mức cho vay cũng như định kỳ trả nợ không rõ ràng. Công tác kiểm tra, giám sát sau cho vay còn sơ sài, mang tính hình thức, chất lượng kiểm tra chưa phản ánh rõ tình hình sản xuất, kinh doanh cũng như việc sử dụng vốn vay của khách hàng, một số khách hàng sử dụng vốn vay sai mục đích thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng.

4.2. Giải Pháp Tăng Cường Kiểm Soát Quản Trị Rủi Ro

Qua đó cho thấy chất lượng công tác kiểm tra, giám sát của Hội đồng quản trị, Ban điều hành, Ban Kiểm soát của một số Quỹ TDND chưa cao, chưa sâu sát, từ đó chưa phát hiện một số tồn tại trong hoạt động. Bên cạnh đó, Quỹ TDND chủ yếu tập trung ở địa bàn nông thôn và cho vay chủ yếu trong lĩnh vực nông nghiệp nên dễ bị tác động bởi các yếu tố bất lợi trong lĩnh vực này như được mùa mất giá, thiên tai, dịch bệnh. Những rủi ro trên là một phần nguyên nhân làm gia tăng rủi ro tín dụng của các Quỹ TDND trên địa bàn.

V. Thực Trạng Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Tín Dụng

Kết quả thu thập dữ liệu cho thấy nợ xấu của hệ thống Quỹ TDND trên địa bàn tỉnh Bến Tre được duy trì ở mức khá thấp, đảm bảo thực hiện đúng định hướng của Ngân hàng Nhà Nước Việt Nam về việc duy trì tỷ lệ nợ xấu dưới 3%. Tuy nhiên, nợ xấu có xu hướng tăng nhanh qua các năm, đặc biệt năm 2017 tỷ lệ nợ xấu bình quân của các Quỹ TDND lên đến 0,72%. Nhờ những nỗ lực giám sát, chỉ đạo của Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh cũng như bản thân các Quỹ TDND, nợ xấu ngày càng được kiểm soát chặt chẽ, chuyển biến tích cực hơn trong hai năm trở lại đây. Tình hình nợ xấu của các Quỹ TDND (2014 - 2018)

5.1. Thay Đổi Pháp Lý Ảnh Hưởng Tới Nợ Quá Hạn

Hình 4.3 cho thấy rằng nợ xấu của hệ thống Quỹ TDND trên địa bàn tỉnh Bến Tre tăng nhanh cả về số dư và tỷ lệ trên tổng dư nợ trong giai đoạn 2014 - 2016, đáng chú ý là chỉ tiêu này có xu hướng giảm tốc độ tăng trong năm 2017 và có dấu hiệu giảm đáng kể ở năm 2018. Một trong những nguyên nhân đó là sự thay đổi về pháp lý. Điểm mới về quy định chuyển nợ quá hạn tại Thông tư 39/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 của Ngân hàng Nhà nước đã phần nào làm giảm nợ quá hạn. Theo đó, Quỹ TDND chỉ chuyển nợ quá hạn đối với số dư nợ gốc mà khách hàng không trả được nợ đúng hạn theo thỏa thuận và không được chấp thuận cơ cấu lại thời hạn trả nợ thay vì chuyển nợ quá hạn đối với toàn bộ số dư nợ gốc của hợp đồng tín dụng theo quy định trước đó.

5.2. Cơ Cấu Lại Góp Phần Xử Lý Nợ Xấu

Hơn nữa, những tín hiệu khả quan về nợ xấu trên cũng là kết quả của việc đẩy mạnh thực hiện phương án cơ cấu lại gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2016 - 2020 đối với các Quỹ TDND trên địa bàn.

VI. Hướng Phát Triển Tương Lai Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng

Hoạt động cho vay của Quỹ TDND chủ yếu nhằm mục đích tương trợ giữa các thành viên để thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh dịch vụ và cải thiện đời sống của các thành viên Quỹ TDND. Bên cạnh đó, Quỹ TDND cho vay đối với khách hàng là pháp nhân, cá nhân không phải là thành viên, có tiền gửi tại Quỹ TDND; cho vay thành viên của hộ nghèo có đăng ký thường trú trên địa bàn hoạt động của Quỹ TDND. Qua số liệu tổng hợp của các Quỹ TDND, có thể thấy hoạt động cho vay của Quỹ TDND tăng đều hàng năm trong giai đoạn 2014 - 2018, với mức tăng trưởng trung bình đạt 11,3%, tốc độ tăng trưởng tín dụng bình quân năm sau cao hơn năm trước, trong đó năm 2017 đạt tốc độ tăng trưởng cao nhất là 14,2%.

6.1. Mục Tiêu Mở Rộng Tín Dụng Hiệu Quả An Toàn

Riêng năm 2018, tốc độ tăng trưởng tín dụng bình quân có giảm so với năm 2017 nhưng vẫn cao hơn những năm trước đó, phù hợp với mục tiêu mở rộng tín dụng hiệu quả gắn liền với an toàn, nâng cao chất lượng tín dụng của Ngân hàng Nhà nước đề ra.

6.2. Quản Lý Rủi Ro Cho Sự Phát Triển Bền Vững

Để hoạt động bền vững trong thời gian tới, các Quỹ TDND cần kiểm soát chặt chẽ việc phân loại nợ, chủ động trích lập dự phòng rủi ro để ứng phó kịp thời khi xảy ra biến cố.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quỹ tín dụng nhân dân đóng vai trò huyết mạch trong cấu trúc tài chính vi mô, cung ứng nguồn vốn phục vụ tam nông và đẩy lùi nạn tín dụng đen tại khu vực nông thôn. Tại tỉnh Bến Tre, một địa phương thuần nông với khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm tới 36% cơ cấu kinh tế GRDP, hệ thống quỹ tín dụng nhân dân đã phát triển sâu rộng với 9 đơn vị hoạt động trên địa bàn 28 xã, phường, thu hút 12.651 thành viên tham gia, đạt bình quân 1.405 thành viên trên mỗi quỹ. Dù tổng quy mô tài sản của các quỹ chỉ chiếm khoảng 0,9% toàn hệ thống ngân hàng trên địa bàn, tính chất tương trợ cộng đồng và đặc thù cho vay nông nghiệp quy mô nhỏ khiến các tổ chức này đối mặt với áp lực rủi ro tín dụng rất lớn.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ thực trạng nợ xấu có xu hướng biến động phức tạp, đạt đỉnh bình quân 0,72% vào năm 2017 trước khi có chuyển biến tích cực trong năm 2018. Mục tiêu cụ thể của đề tài là nhận diện các yếu tố nội tại và vĩ mô tác động đến rủi ro tín dụng, đo lường chính xác mức độ ảnh hưởng của từng biến số thông qua mô hình kinh tế lượng hiện đại, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp kiểm soát rủi ro khả thi.

Phạm vi nghiên cứu được xác lập trên bộ dữ liệu thứ cấp gồm 140 quan sát theo quý, thu thập liên tục trong 5 năm từ giai đoạn 2014 đến 2018 tại 7 quỹ tín dụng nhân dân tiêu biểu trên địa bàn tỉnh Bến Tre. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở khoa học để các nhà quản trị giữ vững tỷ lệ nợ xấu dưới ngưỡng an toàn 3%, tối ưu hóa hệ số an toàn vốn vượt mức 8% theo quy định và nâng cao hiệu quả phân bổ vốn tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của lý thuyết thông tin bất cân xứng của tác giả Akerlof cùng mô hình phân phối tín dụng của Stiglitz và Weiss, chỉ ra rằng sự thiếu hụt thông tin giữa bên cho vay và bên đi vay là nguồn gốc sâu xa dẫn đến hiện tượng lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức. Bên cạnh đó, khung giám sát an toàn ngân hàng của Ủy ban Basel với các chuẩn mực Basel II về quản trị rủi ro tín dụng được vận dụng để phân loại và nhận diện các nguy cơ tổn thất nợ.

Khung khái niệm chính của đề tài bao gồm năm chỉ tiêu cốt lõi:

• Rủi ro tín dụng: Tổn thất phát sinh khi khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN.
• Tỷ lệ nợ xấu: Thước đo đại diện cho rủi ro tín dụng, phản ánh tỷ lệ nợ thuộc nhóm 3, 4 và 5 trên tổng dư nợ theo Văn bản hợp nhất 22/VBHN-NHNN.
• Tỷ lệ an toàn vốn: Tỷ lệ giữa vốn tự có trên tổng tài sản có rủi ro, bắt buộc duy trì tối thiểu 8% theo Thông tư 32/2015/TT-NHNN.
• Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng: Tỷ lệ quỹ trích lập dự phòng cụ thể và dự phòng chung trên tổng dư nợ.
• Tỷ suất sinh lời trên tài sản: Chỉ số đo lường hiệu quả quản trị và sinh lời từ tài sản.

Các nghiên cứu thực nghiệm nền tảng như nghiên cứu của Salas và Saurina năm 2002, Trương Đông Lộc và Nguyễn Văn Thép năm 2015, Võ Thị Quý và Bùi Ngọc Toản năm 2014 cung cấp cơ sở vững chắc cho việc thiết lập hệ thống giả thuyết nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hài hòa phương pháp định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan và chiều sâu khoa học. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 140 quan sát dạng bảng động, thu thập theo tần suất quý trong khoảng thời gian 5 năm từ năm 2014 đến năm 2018. Mẫu được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích đối với 7 quỹ tín dụng nhân dân hoạt động ổn định gồm Quỹ tín dụng nhân dân An Thủy, Đại Thành, Định Thủy, Mỹ Thạnh An, Phú Long, Phước Hiệp và Tân Thành Bình; đồng thời loại trừ 2 quỹ mới thành lập năm 2018 nhằm tránh làm sai lệch dữ liệu.

Phương pháp phân tích định lượng chủ đạo là mô hình hồi quy GMM (Generalized Method of Moments) được ước lượng trên phần mềm EViews. Việc lựa chọn phương pháp GMM là bước đi khoa học tối ưu nhằm khắc phục triệt để các khuyết tật thường gặp trong dữ liệu bảng động như hiện tượng biến nội sinh sinh ra từ biến trễ của nợ xấu, hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan. Phương pháp này đảm bảo các ước lượng hệ số thu được luôn vững, không chệch và đạt hiệu quả thống kê cao hơn hẳn so với các phương pháp OLS, FEM hoặc REM truyền thống.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mô hình hồi quy thực nghiệm GMM kết hợp phân tích thống kê mô tả giai đoạn 2014 - 2018 đã mang lại bốn phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, tốc độ tăng trưởng tín dụng kỳ trước có tác động ngược chiều có ý nghĩa thống kê đối với tỷ lệ nợ xấu. Trong giai đoạn khảo sát, dư nợ tín dụng bình quân của các quỹ tăng từ 26.825 triệu đồng năm 2014 lên mức 41.100 triệu đồng năm 2018, tương ứng tốc độ tăng trưởng tín dụng bình quân đạt 11,3%/năm (đạt đỉnh 14,20% vào năm 2017). Tăng trưởng tín dụng an toàn giúp mở rộng quy mô danh mục, gia tăng mẫu số dư nợ và làm suy giảm tỷ lệ nợ xấu tức thời.

Thứ hai, tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản có tác động ngược chiều đến rủi ro tín dụng. Chỉ số ROA bình quân của các quỹ biến động trong khoảng 1,48% đến 1,62%. Quỹ có khả năng sinh lời tốt phản ánh năng lực quản trị xuất sắc, quy trình kiểm soát tín dụng chặt chẽ, từ đó trực tiếp kéo giảm phát sinh nợ quá hạn.

Thứ ba, hệ số an toàn vốn và tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng có mối tương quan cùng chiều với tỷ lệ nợ xấu. Toàn bộ 7 quỹ đều duy trì hệ số an toàn vốn vượt chuẩn 8%, dao động từ 8,21% đến 26,77%. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng cũng tăng từ mức 0,76% năm 2014 lên 0,89% năm 2018. Đồng thời, biến trễ nợ xấu kỳ trước thể hiện tác động cùng chiều mạnh mẽ đến nợ xấu kỳ hiện hành do tính tích tụ của các khoản nợ khó đòi chưa được xử lý dứt điểm.

Thứ tư, nguồn nhân lực và rủi ro tác nghiệp bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Đến cuối năm 2018, tổng số cán bộ nhân viên của 7 quỹ là 100 người (79 cán bộ chuyên trách, 21 không chuyên trách), song chỉ có 2 người đạt trình độ sau đại học, 36 người có bằng đại học và 57 người sở hữu chứng chỉ nghiệp vụ, thiếu vắng bộ phận kiểm toán nội bộ độc lập tại nhiều đơn vị.

Thảo luận kết quả

Mối tương quan nghịch giữa lợi nhuận tài sản, tăng trưởng tín dụng kỳ trước và nợ xấu hoàn toàn tương đồng với các kết luận của Robert T. Clair năm 1992 cũng như Trương Đông Lộc và Nguyễn Văn Thép năm 2015. Kết quả này khẳng định chính sách mở rộng tín dụng thận trọng đi đôi với hiệu quả sinh lời cao là lá chắn phòng vệ tốt nhất cho tổ chức tín dụng.

Ngược lại, mối quan hệ cùng chiều giữa tỷ lệ an toàn vốn và rủi ro tín dụng cho thấy một đặc thù tại các quỹ quy mô nhỏ: nguồn vốn tự có tăng nhanh (tỷ trọng vốn chủ sở hữu tăng từ 4,4% năm 2014 lên 6,0% năm 2018) tạo tâm lý chủ quan, thúc đẩy các nhà quản trị tìm kiếm lợi nhuận qua các khoản vay nông nghiệp tiềm ẩn rủi ro cao. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tác động cùng chiều thể hiện cơ chế trích lập mang tính ứng phó bị động khi nợ xấu đã phát sinh thay vì mang tính dự báo sớm, phù hợp với nghiên cứu của Hasna Chaibi và Zied Ftiti năm 2015.

Về mặt trình bày trực quan, các kiểm định thống kê được minh chứng rõ nét qua ma trận tương quan và bảng ước lượng GMM. Diễn biến tỷ lệ nợ xấu được phản ánh tương phản qua biểu đồ đường xu hướng: nợ xấu gia tăng từ 2014 đến đỉnh 0,72% năm 2017, sau đó giảm mạnh vào năm 2018 nhờ tác động tích cực của Thông tư 39/2016/TT-NHNN về quy định chuyển nợ quá hạn theo số dư gốc thực tế và nỗ lực tái cơ cấu nợ của ngành ngân hàng địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả định lượng, bốn nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm ngăn ngừa và kiểm soát rủi ro tín dụng:

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình thẩm định và tái cơ cấu danh mục cho vay. Hội đồng quản trị và Ban điều hành các quỹ tín dụng nhân dân cần thực hiện nghiêm ngặt khâu kiểm tra trước và sau vay, hạn chế tối đa việc cấp tín dụng thiếu tài sản bảo đảm, phấn đấu duy trì tốc độ tăng trưởng tín dụng ổn định từ 10% đến 12%/năm trong giai đoạn 2020 - 2025, kiểm soát tỷ lệ nợ xấu duy trì dưới 1,5% toàn hệ thống.

Thứ tư, hoàn thiện công tác trích lập dự phòng và phân loại nợ. Ban Kiểm soát phối hợp cùng cán bộ tín dụng rà soát định kỳ 100% hồ sơ vay vốn theo đúng Thông tư 02/2013/TT-NHNN và Thông tư 39/2016/TT-NHNN, đảm bảo tỷ lệ bao phủ nợ xấu đạt trên 100% nhằm tạo nguồn đệm tài chính hấp thụ tổn thất ngay trong quý I hàng năm.

Thứ ba, nâng cao năng lực tài chính và quản trị vốn chủ sở hữu. Đại hội thành viên và Ban Giám đốc các quỹ cần tích cực vận động thành viên tăng vốn góp thường niên, nâng tỷ trọng vốn chủ sở hữu từ 6,0% lên mức mục tiêu 8% - 10% trong tổng nguồn vốn, điều hòa hệ số an toàn vốn trong biên độ an toàn 12% - 15% để vừa phòng ngừa rủi ro vừa tránh tình trạng ứ đọng vốn.

Thứ tư, đào tạo đội ngũ nhân sự và thiết lập bộ phận kiểm toán nội bộ. Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Bến Tre chủ trì phối hợp cùng các quỹ tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên sâu, nâng tỷ lệ cán bộ có chứng chỉ chuyên ngành lên 100% trước năm 2023, đồng thời bắt buộc thành lập kiểm toán nội bộ độc lập tại 100% các quỹ tín dụng nhân dân nhằm triệt tiêu các rủi ro tác nghiệp từ con người.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo thực tiễn và học thuật sâu sắc cho bốn nhóm đối tượng:

Thứ nhất, Ban Quản trị, Ban Điều hành và cán bộ tín dụng tại các Quỹ tín dụng nhân dân. Tài liệu là cẩm nang thực chiến giúp nhà quản trị nhận diện sớm các dấu hiệu suy giảm chất lượng tín dụng, hiểu rõ mối liên hệ giữa tăng trưởng quy mô và nợ xấu để điều chỉnh hạn mức cho vay an toàn.

Thứ hai, Cơ quan quản lý và Thanh tra Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Bến Tre. Nghiên cứu cung cấp bức tranh dữ liệu toàn diện về tình hình an toàn vốn, cơ cấu huy động vốn chiếm 70% tổng nguồn và thực trạng nhân sự để phục vụ công tác thanh tra, hoạch định chính sách điều hành tiền tệ địa phương.

Thứ ba, Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng. Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp ứng dụng mô hình kinh tế lượng GMM trong xử lý dữ liệu bảng động ngân hàng và phân tích định chế tài chính hợp tác xã.

Thứ tư, Các tổ chức tài chính vi mô và nhà nghiên cứu kinh tế nông nghiệp. Đề tài cung cấp góc nhìn sâu sắc về rủi ro tín dụng tại địa bàn nông thôn chịu tác động lớn bởi thiên tai, thời vụ và biến đổi kinh tế ngành.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp ước lượng GMM mang lại ưu thế vượt trội nào so với các phương pháp hồi quy thông thường? Phương pháp GMM xử lý hoàn hảo hiện tượng biến nội sinh xuất hiện khi đưa biến trễ nợ xấu vào phương trình hồi quy. Phương pháp này giải quyết triệt để hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi trong mẫu 140 quan sát, mang lại hệ số ước lượng vững chắc và chuẩn xác hơn các mô hình OLS hay FEM.

Tại sao hệ số an toàn vốn lại có tác động cùng chiều với tỷ lệ nợ xấu trong nghiên cứu này? Hiện tượng này phản ánh hành vi chấp nhận rủi ro của các quỹ tín dụng nhân dân tại Bến Tre. Khi hệ số an toàn vốn ở mức rất cao, bình quân từ 8,21% đến 26,77%, các nhà quản lý có xu hướng chủ quan, nới lỏng điều kiện thẩm định và đẩy mạnh cho vay các dự án nông nghiệp rủi ro cao nhằm gia tăng thu nhập.

Quy mô tổng tài sản tăng trưởng ảnh hưởng như thế nào đến khả năng kiểm soát rủi ro của các quỹ? Tổng tài sản bình quân tăng 1,5 lần, từ 30.507 triệu đồng lên 46.716 triệu đồng trong giai đoạn 2014 - 2018. Quy mô mở rộng giúp các quỹ tăng cường nguồn lực tài chính, đầu tư công nghệ và đa dạng hóa danh mục cho vay, qua đó gia tăng khả năng hấp thụ rủi ro tín dụng tốt hơn.

Yếu tố rủi ro tác nghiệp từ con người ảnh hưởng ra sao đến chất lượng tín dụng tại địa phương? Rủi ro tác nghiệp xuất phát từ việc chỉ có 57% cán bộ có chứng chỉ nghiệp vụ quỹ tín dụng và thiếu kiểm toán nội bộ chuyên trách. Điều này dẫn đến các sai sót nghiêm trọng như định giá tài sản bảo đảm chưa chuẩn xác, bỏ qua bước công chứng giao dịch bảo đảm và giám sát vốn vay sau giải ngân còn lỏng lẻo.

Thông tư 39/2016/TT-NHNN đã tạo ra bước ngoặt gì trong việc kiểm soát nợ xấu của hệ thống quỹ? Thông tư quy định tổ chức tín dụng chỉ thực hiện chuyển nợ quá hạn đối với phần số dư nợ gốc bị quá hạn thực tế thay vì chuyển toàn bộ tổng dư nợ của hợp đồng. Quy định này giúp phản ánh chính xác bản chất rủi ro, hỗ trợ tỷ lệ nợ xấu bình quân năm 2018 giảm rõ rệt so với mức đỉnh 0,72% năm 2017.

Kết luận

• Đề tài đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về rủi ro tín dụng tại 7 quỹ tín dụng nhân dân tỉnh Bến Tre trong 5 năm (2014 - 2018) với 140 quan sát.
• Mô hình GMM khẳng định tăng trưởng tín dụng trễ và ROA kéo giảm nợ xấu; trong khi CAR, dự phòng rủi ro và nợ xấu quá khứ tác động cùng chiều với rủi ro tín dụng.
• Nghiên cứu chỉ rõ các hạn chế về nguồn vốn tự có chỉ chiếm 6,0% tổng nguồn và rủi ro tác nghiệp do 43% cán bộ chưa qua đào tạo chứng chỉ chuyên môn.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ được đề xuất với lộ trình thực hiện chi tiết đến năm 2025 nhằm giữ tỷ lệ nợ xấu dưới 1,5% và duy trì CAR tối ưu từ 12% đến 15%.
• Các nhà quản trị quỹ tín dụng và cơ quan giám sát cần sớm triển khai ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tế thẩm định tín dụng để bảo đảm hệ thống tài chính nông thôn phát triển an toàn, bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 cũng trình bày rõ nghĩa đề tài nghiên cứu, đóng góp mới của đề tài cũng như cấu tr c của luận văn. download by : [e-mail] 6 Chƣơng 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM 2. Rủi ro tín dụng Trong các loại rủi ro mà TCTD phải đối mặt trong quá trình hoạt động thì rủi ro tín dụng là loại rủi ro quan trọng nhất, nó phụ thuộc cả về phía khách hàng và TCTD (Wang, 2013). Có nhiều định nghĩa khác nhau về rủi ro tín dụng.

Khái niệm Theo Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng - BCBS (1999): Rủi ro tín dụng là khả năng mà người đi vay hoặc đối tác của ngân hàng thất bại trong việc thực hiện theo các điều khoản trả nợ đ th a thuận. Rủi ro tín dụng còn được gọi là rủi ro vỡ nợ, phát sinh từ việc không chắc chắn liên quan đến việc không hoàn trả các khoản nợ từ phía khách hàng cho ngân hàng. Theo Basel II (2006): Rủi ro tín dụng là rủi ro mất vốn do khách hàng không thanh toán khoản vay đ ng hạn hoặc các khoản tín dụng khác. Theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN ngày 21/01/2013 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Rủi ro tín dụng là tổn thất có khả năng xảy ra đối với nợ của TCTD do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình theo cam kết.

Từ những quan điểm trên có thể hiểu khái quát rủi ro tín dụng là loại rủi ro phát sinh trong quá trình cấp tín dụng của TCTD, khách hàng không trả được nợ gốc và/hoặc l i đ ng hạn cho TCTD. Các chỉ tiêu đo lƣờng rủi ro tín dụng Rủi ro tín dụng có thể được đánh giá thông qua tỷ lệ nợ xấu (Fadzlan Sufian và Royfaizal R. Chong, 2008; Somanadevi Thiagarajan và cộng sự, 2011; Trương Đông Lộc và Nguyễn Văn Thép, 2015). Một số nghiên cứu khác đo lường rủi ro tín dụng qua tỷ lệ của dự phòng rủi ro tín dụng (Hess và cộng sự, 2009; Daniel Foos và cộng sự, 2010).

Yingying Zhu và cộng sự (2009) đ sử dụng kết hợp tỷ lệ nợ xấu và tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng để đại diện cho rủi ro tín dụng. download by : [e-mail] 7 Thứ nhất: Tỷ lệ nợ xấu (NPLR) Theo Văn bản hợp nhất số 22/VBHN-NHNN ngày 04/6/2014 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, nợ xấu là nợ thuộc các nhóm 3, 4 và 5 như sau: - Nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn) bao gồm: (i) Nợ quá hạn từ 91 ngày đến 180 ngày; (ii) Nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu, trừ các khoản nợ điều chỉnh kỳ hạn trả nợ lần đầu phân loại vào nhóm 2; (iii) Nợ được miễn hoặc giảm l i do khách hàng không đủ khả năng trả l i đầy đủ theo hợp đồng tín dụng; (iv) Nợ được phân loại vào nhóm 3 theo quy định tại khoản 3 Điều 6 Văn bản hợp nhất số 22/VBHN-NHNN. - Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ) bao gồm: (i) Nợ quá hạn từ 181 ngày đến 360 ngày; (ii) Nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu quá hạn dưới 90 ngày theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần đầu; (iii) Nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ hai; (iv) Nợ được phân loại vào nhóm 4 theo quy định tại khoản 3 Điều 6 Văn bản hợp nhất số 22/VBHN-NHNN. - Nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn) bao gồm: (i) Nợ quá hạn trên 360 ngày; (ii) Nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu quá hạn từ 90 ngày trở lên theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần đầu; (iii) Nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ hai quá hạn theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần thứ hai; (iv) Nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ ba trở lên, kể cả chưa bị quá hạn hoặc đã quá hạn; (v) Nợ khoanh, nợ chờ xử lý; (vi) Nợ được phân loại vào nhóm 5 theo quy định tại khoản 3 Điều 6 Văn bản hợp nhất số 22/VBHN-NHNN.

Tỷ lệ nợ xấu là tỷ lệ giữa nợ xấu so với tổng nợ từ nhóm 1 đến nhóm 5. Nợ xấu Tỷ lệ nợ xấu = Tổng dư nợ tín dụng Chỉ tiêu này phản ánh chất lượng của khoản tín dụng cấp cho khách hàng. Tỷ lệ này cho ta biết trong một đồng dư nợ có bao nhiêu đồng là nợ xấu không có khả năng thu hồi, tỷ lệ này càng cao chứng t chất lượng tín dụng là rất thấp, khả năng rủi ro tín dụng càng cao. Hiện nay tỷ lệ nợ xấu là một trong những chỉ tiêu luôn được các TCTD ch trọng, duy trì ở mức thấp.

download by : [e-mail] 8 Thứ hai: Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng Theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN ngày 21/01/2013 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, dự phòng rủi ro là số tiền được trích lập và hạch toán vào chi phí hoạt động để dự phòng cho những tổn thất có thể xảy ra đối với nợ của TCTD. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng là tỷ lệ giữa dự phòng rủi ro tín dụng so với tổng dư nợ tín dụng. Dự phòng rủi ro tín dụng Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng = Tổng dư nợ tín dụng Tỷ lệ này cho biết quỹ dự phòng rủi ro có khả năng bù đắp bao nhiêu cho khoản nợ xấu khi ch ng chuyển thành nợ mất vốn. Tỷ lệ này càng cao thì khả năng quỹ dự phòng rủi ro đủ bù đắp thiệt hại có thể xảy ra trong quá trình hoạt động kinh doanh của TCTD càng cao.

Trong luận văn, tác giả sử dụng biến tỷ lệ nợ xấu để đo lường rủi ro tín dụng của QTDND (biến phụ thuộc). Ưu điểm của chỉ tiêu này là phản ánh tổng quan về tình hình hoạt động tín dụng. Tuy nhiên, tỷ lệ nợ xấu chưa thể hiện đ ng mức độ rủi ro trong trường hợp cho khách hàng vay với mục đích trả nợ cũ để che giấu nợ xấu. Đối với các QTDND ở Việt Nam, tỷ lệ nợ xấu là một trong ba tiêu chí thành phần đánh giá chất lượng tài sản thuộc nhóm các tiêu chí xếp hạng QTDND hàng năm, tỷ lệ nợ xấu càng thấp thì tính điểm tiêu chí càng cao (theo quy định tại Thông tư 42/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam).

Ngoài ra, các QTDND chủ yếu cho vay những món nh lẻ ở khu vực nông thôn với thời hạn theo mùa vụ nên việc cho vay mới để trả nợ cũ ít xảy ra so với các ngân hàng thương mại. Vì vậy tỷ lệ nợ xấu phù hợp để đo lường rủi ro tín dụng tại các QTDND ở Bến Tre. Các yếu tố ảnh hƣởng đến rủi ro tín dụng Rủi ro tín dụng phát sinh phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, ở phạm vi mô hình nghiên cứu của luận văn, tác giả chỉ đề cập đến một số yếu tố bên trong và yếu tố bên ngoài của QTDND mang tính chất định lượng được. Một số yếu tố khác ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của QTDND trên địa bàn được trình bày ở nghiên download by : [e-mail] 9 cứu định tính.

Là một loại hình TCTD thực hiện một số hoạt động ngân hàng, các biến sau đây liên quan TCTD nói chung cũng được sử dụng để đo lường đối với các QTDND. Các yếu tố bên trong Thứ nhất: Quy mô tổng tài sản (SIZE) Quy mô tổng tài sản của TCTD thể hiện ở tổng tài sản Nợ và tổng tài sản Có. Cụ thể đối với QTDND: Tài sản Nợ (Tổng nợ phải trả và vốn chủ sở hữu): Bao gồm vốn và các quỹ, tiền gửi của khách hàng, tiền gửi và vay của các TCTD khác, vốn tài trợ, các khoản nợ Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước và các khoản nợ khác. Tài sản Có: Bao gồm tiền mặt, tiền gửi tại Ngân hàng Nhà nước và các TCTD khác, cho vay khách hàng, góp vốn đầu tư dài hạn, tài sản cố định và tài sản có khác.

Các TCTD có quy mô càng lớn sẽ có nguồn lực trong công tác xử l và phân tích các vấn đề sự lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức. Bên cạnh đó tổ chức có quy mô lớn thường có năng lực quản trị rủi ro tín dụng tốt hơn nên có tỷ lệ nợ xấu thấp hơn như kết quả nghiên cứu của Salas và Saurina (2002), Trương Đông Lộc và Nguyễn Văn Thép (2015). Tuy nhiên, TCTD có quy mô lớn có thể sẵn sàng chấp nhận rủi ro, mạo hiểm hơn để tăng tỷ phần vốn vay, do đó có nợ xấu cao hơn (Dash và Kabra, 2010; Đ Quỳnh Anh và Nguyễn Đức Hùng, 2013). Trong luận văn này, tác giả đặt giả thuyết nghiên cứu: Quy mô tổng tài sản có mối tương quan tỷ lệ thuận với tỷ lệ nợ xấu.

Thứ hai: Tăng trưởng tín dụng (LG) Tăng trưởng tín dụng là tỷ lệ gia tăng dư nợ tín dụng của năm này so với năm trước đó. Chỉ tiêu này dùng để so sánh tốc độ tăng trưởng dư nợ tín dụng qua các năm, đồng thời đánh giá tình hình cho vay của TCTD. Dư nợ tín dụngt – Dư nợ tín dụngt-1 Tăng trưởng tín dụng = Dư nợ tín dụngt-1 Với áp lực cạnh tranh, các TCTD chạy đua tăng trưởng tín dụng cao có nguy cơ gặp phải những khoản vay kém chất lượng dẫn đến gia tăng nợ xấu trong tương download by : skknchat@gmail. Một số nghiên cứu cho thấy rằng, tăng trưởng tín dụng có tác động cùng chiều đến rủi ro tín dụng sau hai, ba năm (Daniel Foos và cộng sự, 2010; Somanadevi Thiagarajan và cộng sự, 2011).

Tuy nhiên, tăng trưởng tín dụng không phải l c nào cũng tác động cùng chiều đến rủi ro tín dụng. Tăng trưởng tín dụng sẽ có thể làm giảm rủi ro tín dụng trong trường hợp các TCTD thường tăng l i suất cho vay hoặc tăng tiêu chuẩn xét duyệt tín dụng khi nhu cầu tín dụng tăng cao. Trong trường hợp này, tăng trưởng tín dụng (năm hiện hành hoặc với độ trễ một năm) có tác động ngược chiều đến rủi ro tín dụng như kết quả nghiên cứu của Robert T. Do đó, tác giả đặt giả thuyết nghiên cứu: Tăng trưởng tín dụng kỳ trước (LGt-1) có mối tương quan tỷ lệ nghịch với tỷ lệ nợ xấu.

Thứ ba: Lợi nhuận ròng trên tổng tài sản (ROA) Là chỉ số lợi nhuận đo lường khả năng sinh lời trên m i đồng tài sản, chỉ số này đo lường hiệu quả quản l và sử dụng tài sản tạo ra lợi nhuận của TCTD. Chỉ số này càng cao cho thấy hoạt động kinh doanh càng hiệu quả. Tỷ suất sinh lời thấp (đồng nghĩa với tỷ suất chi phí cao) là kết quả của năng lực quản l kém.