Các nhân tố tác động đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng của các doanh nghiệp nhỏ và vừa vùng kinh tế trọng điểm phía nam luận văn thạc sĩ tài chính ngân hàng

Bài viết phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

• Tác giả: Đinh Hoàng Minh
• Người hướng dẫn: PGS. TS. Lý Hoàng Ánh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Tác Động Đến Khả Năng Tiếp Cận Vốn Tín Dụng Của Các Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Vùng Kinh Tế Trọng Điểm Phía Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. HỒ CHÍ MINH

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG
• 1.1. Tính cấp thiết và ý nghĩa của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Nội dung nghiên cứu
• 1.8. Tổng quan các nghiên cứu về tín dụng ngân hàng đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.8.1. Các công trình nghiên cứu trước có liên quan đến khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng của các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.8.2. Các công trình nghiên cứu thực nghiệm về các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.9. Đóng góp của nghiên cứu
• 1.10. Cấu trúc của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG TIẾP CẬN VỐN TÍN DỤNG CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM PHÍA NAM
• 2.1. Những lý thuyết chung về tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2. Vốn tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.3. Khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.3.1. Các hình thức tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.3.2. Các nhân tố tác động đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.4. Một số kinh nghiệm và bài học về nâng cao khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.4.1. Kinh nghiệm về xây dựng và thực thi các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng tại một số quốc gia trên thế giới
• 2.4.2. Kinh nghiệm nâng cao khả năng tiếp cận vốn tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa ở một số ngân hàng thương mại trên thế giới
• 2.4.3. Kinh nghiệm nâng cao khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa thông qua Quỹ bảo lãnh tín dụng tại Việt Nam
• 2.5. Thực trạng nguồn vốn tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa vùng kinh tế trọng điểm phía Nam
• 2.5.1. Tổng quan về hoạt động của doanh nghiệp nhỏ và vừa Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam
• 2.5.2. Thực trạng hoạt động tín dụng các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa bàn Vùng KTTĐ phía Nam
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN KHẢ NĂNG TIẾP CẬN VỐN TÍN DỤNG CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM PHÍA NAM
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Xây dựng thang đo chính thức
• 3.2.1. Nhóm nhân tố thuộc về năng lực của doanh nghiệp
• 3.2.2. Nhóm nhân tố thuộc về ngân hàng thương mại
• 3.2.3. Nhóm nhân tố thuộc về chính sách của nhà nước
• 3.2.4. Nhóm nhân tố thuộc về thông tin bất cân xứng
• 3.2.5. Thang đo khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức cho doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.4. Mô hình nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 3.5.2. Nghiên cứu định lượng chính thức
• 4. CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả nghiên cứu
• 4.1.1. Tổng quát về tình hình các doanh nghiệp được khảo sát
• 4.1.2. Đánh giá sơ bộ bằng Cronbach’s Alpha các nhân tố tác động đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 4.1.3. Đánh giá sơ bộ bằng Cronbach’s Alpha khả năng tiếp cận vốn tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 4.1.4. Kiểm định thang đo các nhân tố tác động đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và vừa bằng phân tích nhân tố (EFA)
• 4.1.5. Kiểm định thang đo khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của doanh nghiệp nhỏ và vừa bằng phân tích nhân tố khám phá (EFA)
• 4.2. Mô hình và giả thuyết được hiệu chỉnh
• 4.3. Phân tích hồi quy các nhân tố tác động đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 4.4. Đánh giá kết quả nghiên cứu hồi quy
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI MỞ CHÍNH SÁCH
• 5.1. Kết luận
• 5.2. Gợi mở một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng của các doanh nghiệp nhỏ và vừa vùng kinh tế trọng điểm phía Nam
• 5.2.1. Nhân tố năng lực doanh nghiệp
• 5.2.2. Nhân tố thông tin bất cân xứng giữa doanh nghiệp nhỏ và vừa và ngân hàng thương mại
• 5.2.3. Nhân tố rào cản từ ngân hàng thương mại
• 5.2.4. Nhân tố khả năng tiếp cận thông tin của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 5.3. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu trong tương lai
• KẾT LUẬN TOÀN LUẬN VĂN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu chung

Nghiên cứu tập trung vào yếu tố ảnh hưởng đến tiếp cận vốn tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại miền Nam, đặc biệt là vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Vùng này đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, chiếm 60% dự án và gần 50% vốn FDI cả nước. Tuy nhiên, DNNVV tại đây gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận vốn tín dụng, đặc biệt là từ ngân hàng thương mại (NHTM). Nghiên cứu nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận vốn.

1.1 Tính cấp thiết và ý nghĩa

Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam là động lực phát triển kinh tế, nhưng DNNVV tại đây gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn tín dụng. Theo số liệu, chỉ 1/3 DNNVV tiếp cận được vốn ngân hàng. Nghiên cứu này nhằm làm rõ nguyên nhân và đề xuất giải pháp tháo gỡ khó khăn, giúp DNNVV phát huy tiềm năng, góp phần phát triển kinh tế vùng và cả nước.

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tiếp cận vốn tín dụng của DNNVV tại miền Nam, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận vốn. Mục tiêu cụ thể bao gồm khái quát thực trạng, phân tích các yếu tố ảnh hưởng, và đề xuất giải pháp chính sách.

II. Cơ sở lý thuyết và thực trạng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết về tín dụng doanh nghiệp và vốn tín dụng, tập trung vào các hình thức tiếp cận vốn và yếu tố ảnh hưởng từ phía DNNVV, NHTM, và chính sách nhà nước. Thực trạng cho thấy, DNNVV tại miền Nam gặp nhiều rào cản trong việc tiếp cận vốn tín dụng, đặc biệt là từ NHTM do thiếu tài sản đảm bảo và thông tin bất cân xứng.

2.1 Lý thuyết về tín dụng và vốn tín dụng

Lý thuyết về tín dụng doanh nghiệp và vốn tín dụng là nền tảng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tiếp cận vốn tín dụng. Các hình thức tiếp cận vốn bao gồm vay ngắn hạn, dài hạn, và các hình thức hỗ trợ tín dụng khác.

2.2 Thực trạng tiếp cận vốn tín dụng

Thực trạng cho thấy, DNNVV tại miền Nam gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận vốn tín dụng. Chỉ 1/3 DNNVV tiếp cận được vốn ngân hàng, phần lớn chỉ được vay 25-50% số tiền đề xuất. Các rào cản chính bao gồm thiếu tài sản đảm bảo, thông tin bất cân xứng, và chính sách tín dụng khắt khe.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả và nghiên cứu định lượng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tiếp cận vốn tín dụng của DNNVV. Dữ liệu được thu thập từ 346 DNNVV tại miền Nam, sau đó phân tích bằng phần mềm SPSS để đánh giá mức độ tác động của các yếu tố.

3.1 Phương pháp thống kê mô tả

Phương pháp này sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các nguồn thống kê để phân tích thực trạng tiếp cận vốn tín dụng của DNNVV tại miền Nam. Các nguồn dữ liệu bao gồm báo cáo của VCCI, CIEM, và các tài liệu liên quan.

3.2 Phương pháp nghiên cứu định lượng

Nghiên cứu định lượng sử dụng dữ liệu sơ cấp từ khảo sát 346 DNNVV tại miền Nam. Dữ liệu được phân tích bằng phần mềm SPSS, bao gồm phân tích Cronbach’s Alpha, EFA, và hồi quy để đánh giá mức độ tác động của các yếu tố ảnh hưởng.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu chỉ ra 4 nhóm yếu tố ảnh hưởng chính đến tiếp cận vốn tín dụng của DNNVV: năng lực doanh nghiệp, thông tin bất cân xứng, rào cản từ NHTM, và khả năng tiếp cận thông tin. Trong đó, năng lực doanh nghiệp là yếu tố tác động mạnh nhất. Nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận vốn, bao gồm cải thiện minh bạch thông tin và hỗ trợ từ chính sách nhà nước.

4.1 Nhóm yếu tố năng lực doanh nghiệp

Năng lực doanh nghiệp, bao gồm quy mô vốn, kinh nghiệm quản lý, và khả năng tài chính, là yếu tố tác động mạnh nhất đến tiếp cận vốn tín dụng. Các DNNVV có năng lực mạnh thường dễ dàng tiếp cận vốn hơn.

4.2 Nhóm yếu tố thông tin bất cân xứng

Thông tin bất cân xứng giữa DNNVV và NHTM là rào cản lớn trong việc tiếp cận vốn. Các DNNVV cần cải thiện tính minh bạch trong báo cáo tài chính để tăng cơ hội tiếp cận vốn.

V. Kết luận và gợi mở chính sách

Nghiên cứu kết luận rằng, các yếu tố ảnh hưởng đến tiếp cận vốn tín dụng của DNNVV tại miền Nam bao gồm năng lực doanh nghiệp, thông tin bất cân xứng, và rào cản từ NHTM. Để nâng cao khả năng tiếp cận vốn, cần có sự hỗ trợ từ chính sách nhà nước, cải thiện minh bạch thông tin, và tăng cường năng lực tài chính của DNNVV.

5.1 Giải pháp nâng cao năng lực doanh nghiệp

Các giải pháp bao gồm đào tạo nâng cao năng lực quản lý, tăng cường vốn tự có, và cải thiện hiệu quả hoạt động tài chính của DNNVV.

5.2 Giải pháp cải thiện thông tin bất cân xứng

Cần cải thiện tính minh bạch trong báo cáo tài chính, tăng cường hợp tác giữa DNNVV và NHTM, và hỗ trợ từ chính sách nhà nước để giảm thiểu thông tin bất cân xứng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam là khu vực phát triển năng động nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 60% số dự án và gần 50% vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của cả nước. Theo Tổng cục Thống kê năm 2017, trong tổng số 517.900 doanh nghiệp (DN) đăng ký trên toàn quốc, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) chiếm tới 98,1% về số lượng, với hơn 216.200 DNNVV tập trung tại vùng Đông Nam bộ thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Tuy nhiên, các DNNVV tại đây vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng, một trong những nguồn vốn chủ yếu chiếm tới 74,47% nhu cầu vốn của DN theo báo cáo của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI, 2018). Chỉ khoảng 1/3 DNNVV có thể tiếp cận được vốn ngân hàng, trong đó chỉ 10,5% DN được vay đúng nhu cầu, còn lại chỉ được cấp khoảng 25-50% số tiền đề xuất.

Nghiên cứu nhằm làm rõ các nhân tố tác động đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng của DNNVV vùng kinh tế trọng điểm phía Nam trong giai đoạn 2015-2018, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp cận vốn. Mục tiêu cụ thể gồm: khảo sát thực trạng tiếp cận tín dụng, phân tích các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất chính sách hỗ trợ. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, giúp tăng cường năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững cho DNNVV, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế vùng và cả nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên bốn nhóm lý thuyết chính về khả năng tiếp cận vốn tín dụng của DNNVV:

1. Lý thuyết về năng lực doanh nghiệp: Bao gồm các yếu tố như quy mô DN, tài sản bảo đảm, vốn đối ứng, năng lực quản trị, báo cáo tài chính minh bạch và mối quan hệ với ngân hàng. Các yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đáp ứng yêu cầu vay vốn và mức độ tín nhiệm của DN.

2. Lý thuyết về ngân hàng thương mại (NHTM): Tập trung vào các yếu tố như lãi suất cho vay, thủ tục hồ sơ, thời gian xét duyệt, sản phẩm tín dụng phù hợp và năng lực cán bộ tín dụng. Những rào cản từ phía ngân hàng có thể làm giảm khả năng tiếp cận vốn của DNNVV.

3. Lý thuyết về chính sách nhà nước: Các quy định pháp luật, chính sách bảo lãnh tín dụng, ưu đãi vay vốn và sự ổn định của chính sách vĩ mô ảnh hưởng đến môi trường tín dụng và khả năng tiếp cận vốn của DNNVV.

4. Lý thuyết về thông tin bất cân xứng: Sự thiếu minh bạch thông tin giữa DN và ngân hàng làm tăng rủi ro tín dụng, ảnh hưởng đến quyết định cho vay và điều kiện vay vốn.

Các khái niệm chính bao gồm: DNNVV, vốn tín dụng ngân hàng, khả năng tiếp cận vốn tín dụng, tài sản bảo đảm, vốn đối ứng, thông tin bất cân xứng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với mẫu khảo sát gồm 346 DNNVV tại 8 tỉnh, thành phố thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, thu thập trong 4 tháng đầu năm 2019. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua bảng câu hỏi Likert 5 bậc, đánh giá các nhân tố tác động đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng.

Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm SPSS 20 với các kỹ thuật: phân tích Cronbach’s Alpha để kiểm định độ tin cậy thang đo, phân tích nhân tố khám phá (EFA) để xác định cấu trúc nhân tố, và phân tích hồi quy đa biến để đánh giá mức độ tác động của các nhân tố đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng. Phương pháp chọn mẫu là ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho các DNNVV trong vùng.

Thời gian phân tích dữ liệu tập trung vào giai đoạn 2015-2018, với các đề xuất chính sách hướng đến năm 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Năng lực doanh nghiệp là nhân tố tác động mạnh nhất đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng, với các biến quan sát như khả năng đáp ứng yêu cầu tài sản bảo đảm, vốn đối ứng, lập phương án sử dụng vốn, báo cáo tài chính minh bạch và mối quan hệ với ngân hàng. Ví dụ, 66,7% DNNVV cho rằng tài sản thế chấp không đảm bảo là rào cản lớn (CIEM, 2011).

2. Thông tin bất cân xứng giữa ngân hàng và DNNVV làm giảm khả năng tiếp cận vốn. Khoảng 90% DNNVV không có thông tin đầy đủ về các khoản vay ưu đãi và thủ tục vay vốn (Nguyễn Thế Bính, 2013). Việc DN không sử dụng vốn đúng mục đích cũng làm giảm niềm tin của ngân hàng.

3. Rào cản từ phía ngân hàng thương mại như thủ tục vay vốn phức tạp, lãi suất cao, thời gian xét duyệt kéo dài và sản phẩm tín dụng chưa phù hợp cũng ảnh hưởng tiêu cực. Thời gian xét duyệt trung bình từ 20-30 ngày, gây mất cơ hội kinh doanh cho DN (Nguyễn Thế Bính, 2013).

4. Khả năng tiếp cận thông tin của DNNVV còn hạn chế, DN chưa biết nhiều về sản phẩm tín dụng và chính sách hỗ trợ, dẫn đến việc không tận dụng được các nguồn vốn ưu đãi.

Phân tích hồi quy cho thấy năng lực doanh nghiệp có hệ số tác động lớn nhất, tiếp theo là thông tin bất cân xứng, rào cản từ ngân hàng và khả năng tiếp cận thông tin. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trước tại Việt Nam và quốc tế, đồng thời được minh họa qua bảng hệ số hồi quy và biểu đồ tỉ lệ DNNVV tiếp cận vốn qua các năm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân năng lực doanh nghiệp chi phối mạnh mẽ khả năng tiếp cận vốn là do các yêu cầu về tài sản bảo đảm, vốn đối ứng và báo cáo tài chính minh bạch là điều kiện tiên quyết trong thẩm định tín dụng. Các DNNVV quy mô nhỏ, vốn hạn chế và năng lực quản trị còn yếu nên khó đáp ứng các tiêu chí này.

Thông tin bất cân xứng làm tăng rủi ro tín dụng, khiến ngân hàng thận trọng hơn trong việc cho vay. Việc DN thiếu kiến thức về sản phẩm và chính sách cũng làm giảm hiệu quả tiếp cận vốn.

Rào cản từ phía ngân hàng như thủ tục phức tạp và lãi suất cao phản ánh hạn chế trong chính sách và quy trình cho vay, cần được cải thiện để phù hợp với đặc thù DNNVV.

Khả năng tiếp cận thông tin thấp cho thấy cần tăng cường truyền thông và tư vấn cho DNNVV về các sản phẩm và chính sách tín dụng.

Các kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Nguyễn Thế Bính (2013), Võ Đức Toàn (2012) và các nghiên cứu quốc tế tại Malaysia, Ethiopia, Nigeria, cho thấy tính phổ quát của các nhân tố tác động.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao năng lực quản trị và tài chính của DNNVV: Tổ chức các khóa đào tạo về lập phương án kinh doanh, quản lý tài chính và kế toán minh bạch nhằm giúp DN đáp ứng yêu cầu thẩm định tín dụng. Mục tiêu tăng tỷ lệ DNNVV có báo cáo tài chính chuẩn hóa lên 50% trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Sở Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với các trường đại học và hiệp hội doanh nghiệp.

2. Cải tiến thủ tục và sản phẩm tín dụng của ngân hàng: Đơn giản hóa hồ sơ vay vốn, rút ngắn thời gian xét duyệt xuống dưới 15 ngày, phát triển các sản phẩm tín dụng linh hoạt phù hợp với chu kỳ kinh doanh của DNNVV. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước và các NHTM trong vùng, với lộ trình 2 năm.

3. Tăng cường truyền thông và tư vấn về tín dụng: Xây dựng kênh thông tin chính thức, tổ chức hội thảo, tư vấn trực tiếp và qua mạng để nâng cao nhận thức của DNNVV về các sản phẩm và chính sách hỗ trợ. Mục tiêu 70% DNNVV được tiếp cận thông tin đầy đủ trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Công Thương, VCCI và các ngân hàng.

4. Phát triển và nâng cao hiệu quả Quỹ bảo lãnh tín dụng: Tăng vốn điều lệ, cải thiện năng lực quản lý và phối hợp chặt chẽ với ngân hàng để giảm rủi ro cho vay, từ đó mở rộng phạm vi bảo lãnh và số lượng DNNVV được hỗ trợ. Chủ thể thực hiện: UBND các tỉnh, Ngân hàng Nhà nước, với kế hoạch 3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý DNNVV: Giúp hiểu rõ các rào cản và nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn, từ đó có chiến lược phát triển phù hợp và nâng cao năng lực quản trị tài chính.

2. Ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng: Cung cấp cơ sở khoa học để cải tiến sản phẩm, thủ tục và chính sách cho vay, nâng cao hiệu quả phục vụ DNNVV.

3. Cơ quan hoạch định chính sách và quản lý nhà nước: Hỗ trợ xây dựng chính sách tín dụng, bảo lãnh và hỗ trợ tài chính phù hợp với đặc thù DNNVV vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành Tài chính - Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá về mô hình nghiên cứu, phương pháp phân tích và thực trạng tín dụng DNNVV tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Khả năng tiếp cận vốn tín dụng của DNNVV là gì?
   Khả năng tiếp cận vốn tín dụng là khả năng DNNVV có thể vay được vốn từ ngân hàng thương mại khi có nhu cầu sản xuất kinh doanh, đáp ứng các điều kiện vay và được ngân hàng chấp thuận với chi phí vốn hợp lý.

2. Những nhân tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến khả năng tiếp cận vốn của DNNVV?
   Năng lực doanh nghiệp, bao gồm tài sản bảo đảm, vốn đối ứng và báo cáo tài chính minh bạch, là nhân tố quan trọng nhất. Ngoài ra, thông tin bất cân xứng, rào cản từ ngân hàng và khả năng tiếp cận thông tin cũng có ảnh hưởng đáng kể.

3. Tại sao nhiều DNNVV khó tiếp cận vốn ngân hàng?
   Do hạn chế về tài sản thế chấp, năng lực quản trị tài chính yếu, thủ tục vay vốn phức tạp, lãi suất cao, thời gian xét duyệt lâu và thiếu thông tin về sản phẩm tín dụng.

4. Ngân hàng có thể làm gì để hỗ trợ DNNVV tiếp cận vốn dễ dàng hơn?
   Đơn giản hóa thủ tục, đa dạng hóa sản phẩm tín dụng phù hợp, rút ngắn thời gian xét duyệt, nâng cao năng lực cán bộ tín dụng và tăng cường tư vấn, truyền thông cho DNNVV.

5. Chính sách nhà nước đóng vai trò thế nào trong việc nâng cao khả năng tiếp cận vốn của DNNVV?
   Chính sách bảo lãnh tín dụng, ưu đãi lãi suất, hỗ trợ đào tạo và cải thiện môi trường pháp lý giúp giảm rủi ro cho ngân hàng và tạo điều kiện thuận lợi cho DNNVV tiếp cận vốn.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định bốn nhóm nhân tố chính ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng của DNNVV vùng kinh tế trọng điểm phía Nam: năng lực doanh nghiệp, thông tin bất cân xứng, rào cản từ ngân hàng và khả năng tiếp cận thông tin.
• Năng lực doanh nghiệp được đánh giá là nhân tố tác động mạnh nhất, đặc biệt là khả năng đáp ứng yêu cầu tài sản bảo đảm và báo cáo tài chính minh bạch.
• Thực trạng tiếp cận vốn của DNNVV còn nhiều khó khăn do các rào cản thủ tục, lãi suất, thời gian xét duyệt và thiếu thông tin.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực DN, cải tiến thủ tục ngân hàng, tăng cường truyền thông và phát triển quỹ bảo lãnh tín dụng nhằm thúc đẩy khả năng tiếp cận vốn.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các nhà quản lý, ngân hàng và nhà hoạch định chính sách trong việc hỗ trợ phát triển bền vững DNNVV vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Các cơ quan liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và thời gian để đánh giá hiệu quả chính sách đến năm 2025.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: GIỚI THIỆU CHUNG Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG TIẾP 11 CẬN VỐN TÍN DỤNG CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM PHÍA NAM. Chương 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN KHẢ NĂNG TIẾP CẬN VỐN TÍN DỤNG CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM PHÍA NAM Chương 4: ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Chương 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI MỞ CHÍNH SÁCH 12 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG TIẾP CẬN VỐN TÍN DỤNG CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM PHÍA NAM 2.1 Những lý thuyết chung về tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa 2.1 Khái niệm Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh. Doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa thường được gọi chung là doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), là những doanh nghiệp có quy mô nhỏ về các yếu tố như tổng vốn, số lượng lao động và doanh thu.

DNNVV cũng có thể được chia thành ba loại căn cứ vào quy mô của doanh nghiệp bao gồm (1) doanh nghiệp siêu nhỏ, (2) doanh nghiệp nhỏ và (3) doanh nghiệp vừa. Căn cứ theo quy mô của doanh nghiệp, thì doanh nghiệp được phân thành các nhóm: Doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp vừa, và doanh nghiệp lớn. Tiêu chí để xác định ranh giới giữa các nhóm doanh nghiệp này ở các quốc gia, các tổ chức, các ngành kinh tế lại khác nhau, và trong mỗi quốc gia thì tùy từng giai đoạn phát triển kinh tế xã hội nhất định lại phân loại doanh nghiệp theo các tiêu chí khác nhau (Phụ lục 3). Theo nghiên cứu của tác giả, thì các quốc gia sử dụng phổ biến nhất hiện nay 3 tiêu chí là số lao động, doanh thu và tổng tài sản để phân loại DNNVV.

Ở Việt Nam, DNNVV được xác định là những doanh nghiệp có số lao động ít và quy mô vốn nhỏ hoặc doanh thu ở mức hạn chế (Phụ lục 4). Tóm lại, DNNVV là tổ chức sản xuất kinh doanh có quy mô giới hạn theo những tiêu chí nhất định, gắn với từng giai đoạn phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia.2 Đặc điểm Những đặc điểm cơ bản của DNNVV bao gồm: Thứ nhất, DNNVV có quy mô vốn hạn chế, đa phần là vốn tự có và khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng thấp. 13 Để bắt đầu hoạt động sản xuất kinh doanh, DNNVV chỉ cần một lượng vốn đầu tư ban đầu không lớn, diện tích mặt bằng nhỏ hoặc có thể tận dụng chính nhà cửa của chủ sở hữu,… Điều này tạo cho DNNVV lợi thế hơn so với doanh nghiệp lớn như thành lập và gia nhập thị trường dễ dàng, vốn đầu tư được thu hồi nhanh do lĩnh vực DNNVV tham gia có chu kỳ sản xuất ngắn, không đỏi hỏi đầu tư trang thiết bị công nghệ nhiều,… Thứ hai, DNNVV có lĩnh vực đầu tư sản xuất kinh doanh đa dạng. Những lợi thế của DNNVV như quy mô, tiềm lực tài chính nhỏ, linh hoạt trong kinh doanh, dễ thành lập, dễ ra nhập thị trường, khả năng thu hồi vốn nhanh,… đã tạo điều kiện cho các DNNVV hoạt động dưới nhiều loại hình doanh nghiệp, trên nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác nhau.

Nhờ quy mô vốn đầu tư nhỏ, khai thác tốt nguồn lao động và nguyên vật liệu sẵn có tại địa phương, nắm bắt và đáp ứng nhanh chóng được những thay đổi của thị trường nên DNNVV ngày càng đóng vai trò quan trọng trong ổn định đời sống xã hội, thúc đẩy và phát triển kinh tế của địa phương và đất nước. Thứ ba, DNNVV có số lượng lao động hạn chế, lao động có trình độ và tay nghề cao không nhiều. DNNVV sử dụng số lao động hạn chế, lao động thường có trình độ tay nghề không cao, chủ yếu là lao động phổ thông. Do hạn chế về nguồn tài chính, môi trường làm việc cũng như chế độ đãi ngộ nên DNNVV khó tuyển dụng được lao động có trình độ và tay nghề cao.

Thực tế này dẫn đến tình trạng DNNVV gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong quản trị tài chính và xây dựng, quản lý, thực hiện các dự án đầu tư/phương án sản xuất kinh doanh. Thứ tư, đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp năng động nhưng năng lực quản trị chưa cao. DNNVV có đặc điểm là số lượng lao động hạn chế, công tác quản lý thường do chủ doanh nghiệp trực tiếp thực hiện, xử lý công việc hầu như được chuyển thẳng từ chủ doanh nghiệp đến từng nhân viên mà không cần qua nhiều cấp quản lý trung gian. Điều này làm hiệu quả quản trị điều hành của DNNVV tăng lên, tiết kiệm được chi phí quản lý, nhanh chóng.

Tuy nhiên, việc phân công công việc trong DNNVV thường có hiện 14 tượng đa nhiệm, mức độ chuyên môn hóa không cao, người lao động phải đảm nhận nhiều công việc chuyên môn khác nhau. Thứ năm, DNNVV có khả năng tiếp cận thị trường thấp, gặp nhiều khó khăn khi hội nhập kinh tế quốc tế. DNNVV thường không dành kinh phí lớn cho hoạt động marketing nên việc xây dựng và định vị thương hiệu trên thị trường còn nhiều hạn chế, khó vươn ra thị trường quốc tế. Thị phần của DNNVV không lớn, khả năng chi phối thị trường không cao.

Thị trường thường phản ứng ít quyết liệt, thậm chí không có phản ứng trước những thay đổi chiến lược kinh doanh của DNNVV.2 Vốn tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa Vốn là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ tài sản của DNNVV huy động vào quá trình sản xuất kinh doanh nhằm mục đích sinh lời. Vốn là một yếu tố đầu vào đặc biệt quan trọng của DNNVV, cấu trúc vốn của DNNVV gồm vốn chủ sở hữu và vốn vay. Để có đủ vốn cho sản xuất kinh doanh, các DNNVV thường huy động từ nhiều nguồn khác nhau như: vốn góp của các cổ đông, vốn tín dụng ngân hàng, vay người thân, bạn bè, tín dụng thương mại,. Tùy theo điều kiện và loại hình mà DNNVV huy động linh hoạt, kết hợp có hiệu quả vốn chủ sở hữu và vốn vay trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm mục đích tối đa hóa giá trị tài sản của chủ sở hữu và tối đa hóa lợi nhuận doanh nghiệp.

NHTM là một trung gian tài chính, vừa đóng vai trò là “người đi vay” thông qua việc huy động vốn tiền tệ nhàn rỗi trong nền kinh tế, vừa đóng vai trò là “người cho vay” để đáp ứng nhu cầu vốn cho nền kinh tế. Do đó, thuật ngữ “tín dụng ngân hàng” một mặt nói tới hoạt động huy động vốn, đồng thời mặt khác nói tới hoạt động cấp tín dụng của NHTM. Trong luận văn này, tín dụng ngân hàng được đề cập trên khía cạnh hoạt động cho vay của NHTM đối với DNNVV. Do vậy, tín dụng ngân hàng được hiểu là việc NHTM chuyển giao cho khách hàng (DNNVV) một khoản tiền để khách hàng (DNNVV) sử dụng vào mục đích sản xuất kinh doanh, trong một khoảng thời gian nhất định với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi đúng hạn.

15 Từ những phân tích trên, luận văn thống nhất khái niệm vốn tín dụng ngân hàng được hiểu là khoản tiền mà NHTM cho DNNVV vay để thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh.3 Khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa 2.1 Khái niệm Thuật ngữ “Khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng” đã được một số nghiên cứu đề cập tới, tuy nhiên cho đến nay các nhà nghiên cứu vẫn chưa đưa ra khái niệm đầy đủ về thuật ngữ này. Nguyễn Thị Kim Lý (2013) trong luận án tiến sĩ “Nghiên cứu khả năng tiếp cận vốn cho các DNNVV ở tỉnh Thái Bình” cho rằng: “Khả năng tiếp cận vốn là khả năng của doanh nghiệp nghiên cứu, nhận biết, nắm bắt và có thể được cung ứng vốn với các chi phí vốn thấp nhất, có thể chấp nhận được bởi cả hai phía là doanh nghiệp (người cần vốn) và người cung cấp vốn”. Đặng Thị Huyền Hương (2016) trong luận án tiến sĩ “Các nhân tố ảnh hưởng đến sự tiếp cận nguồn vốn vay của các DNNVV trên địa bàn Hà Nội” cho rằng: “Sự tiếp cận nguồn vốn vay của doanh nghiệp là khả năng doanh nghiệp có thể đáp ứng được các điều kiện vay vốn theo quy định của các tổ chức tín dụng tại mức lãi suất phù hợp và tổ chức tín dụng sẵn sàng cho vay.” Đặng Thị Thu Hằng (2017) trong bài báo “Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng đi vay của doanh nghiệp” cho rằng: “Khả năng đi vay của khách hàng là khả năng của khách hàng để được nhận và sử dụng nguồn vốn vay từ ngân hàng”. Các nghiên cứu trên đã phần nào khái quát được nội dung khái niệm “khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng”, tuy nhiên các nghiên cứu đó chưa diễn đạt được nội hàm khái niệm khi sử dụng chính các cụm từ “khả năng”, “tiếp cận” để diễn đạt trong khái niệm.

Vì vậy, trong khuôn khổ luận văn này, khái niệm “khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng" của DNNVV được hiểu như sau: Khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng 16 của DNNVV là việc DNNVV có thể vay được tiền của NHTM khi có nhu cầu sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.2 Các hình thức tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa 2.1 Đi vay Đi vay là việc DNNVV nhận từ NHTM một khoản tiền để sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong một thời gian nhất định, theo nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi cho NHTM. DNNVV thường sử dụng hình thức vay theo món hoặc vay theo hạn mức tín dụng khi tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng.2 Chiết khấu Chiết khấu là việc DNNVV bán các công cụ chuyển nhượng hoặc giấy tờ có giá khác còn thời hạn thanh toán cho NHTM. Khi đó, NHTM sẽ ứng trước tiền cho DNNVV tương ứng với giá trị của giấy nhận nợ trừ đi phần thu nhập của NHTM. Khi đến hạn thanh toán của giấy tờ có giá, NHTM sẽ thực hiện đòi tiền người mua hàng của DNNVV.3 Thuê tài chính Thuê tài chính là việc DNNVV thuê máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển,…của NHTM trên cơ sở hợp đồng thuê tài chính giữa NHTM và DNNVV.

Đây là hình thức cấp tín dụng trung và dài hạn của NHTM cho DNNVV, trong đó NHTM (bên cho thuê) cam kết mua máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển,… theo yêu cầu của DNNVV và NHTM sẽ nắm giữ quyền sở hữu đối với các tài sản cho thuê.