chương 1 tác giả đã trình bày tổng quan những vấn đề cần nghiên cứu, bao gồm tính cấp thiết của đề tài, tình hình nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, đóng góp về mặt lý luận, thực tiễn và bố cục của đề tài. Những định hướng nêu trên là cơ sở để tác giả trình bày bài luận này ở những chương tiếp theo. 6 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN TRƯỚC 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ NGÂN HÀNG SỐ 2.
Tổng quan về ngân hàng số Trong vài năm trở lại đây, ngân hàng số dần trở thành một phần không thể thiếu của cuộc sống hiện đại và đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp các dịch vụ ngân hàng tiện lợi và linh hoạt thông qua hệ thống kỹ thuật số. Trên thế giới, những “gã khổng lồ” trong nền kinh tế như Trung Quốc, Mỹ, Ấn Độ, Singapore,… đang trong cuộc chạy đua phát triển Fintech và ứng dụng này vào hoạt động ngân hàng. Có nhiều định nghĩa khác nhau về khái niệm, chức năng cũng như vai trò của ngân hàng số. Trong cuốn sách “Ngân hàng số: Chiến lược ra mắt hoặc trở thành một ngân hàng số”, Chris (2014) có đề cập: “Ngân hàng số là mô hình hoạt động của ngân hàng mà trong đó, các hoạt động chủ yếu dựa vào các nền tảng và dữ liệu điện tử và công nghệ số, là giá trị cốt lõi của hoạt động ngân hàng”.
Sharma (2016) cho rằng: “Ngân hàng số là ngân hàng ứng dụng nền tảng công nghệ mới nhất đối với tất cả các chức năng và dịch vụ của ngân hàng, và ở mọi cấp độ trong hoạt động của ngân hàng”. Theo Phan Thị Hoàng Yến (2021), “Ngân hàng số là việc cung cấp sản phẩm dịch vụ ngân hàng trên nền tảng công nghệ số. Ngân hàng số dựa vào những công nghệ khuyến nghị mới như chuỗi khối, phân tích dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, tự động hoá,.chủ yếu được thực hiện thông qua internet, điện thoại di động, máy tính bảng và có thể mạng xã hội sau này. Vì thế, Ngân hàng số cho phép giao dịch ngân hàng diễn ra thuận tiện, nhanh chóng, an toàn và rẻ hơn, giúp khách hàng có những trải nghiệm vượt trội hơn so với ngân hàng truyền thống”.
Tóm lại, ngân hàng số là ngân hàng hoạt động dựa trên ứng dụng tài chính hoặc website cho phép thực hiện hầu hết các giao dịch như tại một ngân hàng thông thường bằng hình thức trực tuyến thông qua mạng internet. 7 Hiện nay, các ngân hàng trong nước đang tích cực triển khai chuyển đổi số vào hoạt động kinh doanh của mình. Một vài ví dụ điển hình có thể kể đến như: Timo – Bản Việt, VCB Digibank, Livebank, Viettel Pay,…Tuy nhiên, đối với một sản phẩm còn non trẻ thì đa phần các khách hàng sẽ khó tiếp cận và sử dụng dẫn đến những thách thức to lớn cho ngân hàng. Phân biệt khái niệm ngân hàng số và ngân hàng điện tử Khái niệm về ngân hàng số và ngân hàng điện tử thường dễ gây nhầm lẫn vì chúng có những tính năng tương đồng như quản lý tài khoản cá nhân trực tuyến, chuyển khoản, thanh toán, và nhiều tính năng khác.
Ngân hàng điện tử là một dịch vụ tài chính mà người dùng có thể truy cập và sử dụng thông qua internet hoặc ứng dụng di động. Ngân hàng điện tử cho phép khách hàng thực hiện nhiều thao tác tài chính trực tuyến như kiểm tra số dư tài khoản, thanh toán hóa đơn, chuyển tiền và nhiều tiện ích khác,… Còn ngân hàng số phát triển cao hơn so với ngân hàng điện tử. Điểm giống nhau giữa ngân hàng số và ngân hàng điện tử là việc khách hàng có thể quản lý tài khoản cá nhân và thực hiện giao dịch mọi lúc mọi nơi trên thiết bị với Internet khả dụng. Đối với ngân hàng số, khách hàng sử dụng những hoạt động và dịch vụ đã được số hóa của ngân hàng như vay vốn, tham gia các sản phẩm đầu tư, bảo hiểm,… Ngân hàng số cũng đòi hỏi cao hơn về công nghệ như chuỗi khối (blockchain), API, bigdata,… 2.
Lợi ích của ngân hàng số Đối với khách hàng Đầu tiên, khách hàng có thể tiết kiệm thời gian và chi phí giao dịch. Các dịch vụ ngân hàng có thể thực hiện tại bất kỳ địa điểm, thời điểm thuận tiện cho khách hàng thay vì phải theo thời gian làm việc của ngân hàng. Theo đó, khi giao dịch với ngân hàng số, khách hàng có thể giao dịch trong thời gian nhanh chóng, độ chính xác cao và đơn giản được những thủ tục, giấy tờ liên quan. Thứ hai, khách hàng có thể dễ dàng quản lý tài khoản ngân hàng của mình khi tất cả hoạt động liên quan đến ngân hàng số mà khách hàng sử dụng đều được ghi lại 8 lên trang web hoặc ứng dụng để họ có thể kiểm soát các hoạt động.
Bên cạnh đó, khách hàng có thể thực hiện các giao dịch một cách linh hoạt và dễ dàng. Thứ ba, việc sử dụng dịch vụ Ngân hàng số giúp khách hàng trải nghiệm dịch vụ một cách dễ dàng hơn. Khi mọi thủ tục được đơn giản hóa và tự động hóa, khách hàng có thể tìm hiểu và làm quen với sản phẩm cũng như điền thông tin vào biểu mẫu một cách thuận tiện. Cuối cùng, ngân hàng số giúp giảm thiểu một số rủi ro nhất định cho khách hàng.
Bên cạnh đó, sự xuất hiện những công nghệ mới như Blockchain góp phần giúp cho thông tin của khách hàng sẽ được bảo mật cao hơn, hạn chế nguy cơ bị đánh cắp thông tin riêng tư. Đối với Ngân hàng Thứ nhất, Ngân hàng có thể giảm một số chi phí ngân hàng nhất định. Các sản phẩm ngân hàng được cung cấp thông qua ứng dụng di động và trang web giúp giảm thời gian và nhân lực cần thiết để thực hiện các giao dịch ngân hàng, từ đó giảm chi phí nhân lực và cơ sở hạ tầng, chi phí xử lý giấy tờ, quy trình,. Thứ hai, các ngân hàng sẽ nâng cao hiệu quả kinh doanh, từ đó làm tăng doanh thu và lợi nhuận của các tổ chức ngân hàng.
Nhờ hệ thống web, việc giao tiếp được cải thiện nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng nhanh hơn, đồng thời giúp hoạt động nội bộ của ngân hàng trở nên hiệu quả hơn. Thứ ba, ngân hàng số cho phép ngân hàng tạo sự khác biệt so với các đối thủ cạnh tranh bằng cách cung cấp các sản phẩm độc đáo và hoàn toàn mới so với các ngân hàng khác. Ngoài ra, ngân hàng số còn là công cụ đắc lực giúp các ngân hàng thương mại mở rộng trên toàn cầu mà không cần mở rộng mạng lưới chi nhánh. Ngân hàng số còn cho phép ngân hàng tiếp cận nhóm khách hàng mới, bao gồm cả thanh thiếu niên hoặc những người không có thời gian tiếp cận tài khoản doanh nghiệp.
Cuối cùng, Ngân hàng số giúp ngân hàng tăng độ chính xác trong giao dịch. Đối với các ngân hàng, việc tuân thủ luật pháp của chính phủ, sự chính xác về mặt tài chính là rất quan trọng. Tính chính xác trong hoạt động ngân hàng phụ thuộc rất nhiều vào thái độ và trình độ của nhân viên. Việc các NHTM truyền thống chủ yếu sử dụng hình thức xử lý trên giấy tờ có thể gây ra một số sai sót trong kinh doanh 9 ảnh hưởng đến hoạt động và uy tín của ngân hàng.
Ngân hàng có thể thay thế các công việc thủ công dư thừa rườm rà bằng tự động hóa bằng cách đơn giản hóa quy trình xác minh với eKYC, giúp tính toán chính xác hơn. Đối với nền kinh tế Đầu tiên, việc ứng dụng chuyển đổi số giúp giảm lượng tiền mặt lưu thông trong nền kinh tế. Sử dụng ngân hàng số không chỉ giúp giảm chi phí in ấn và phát hành tiền mặt mà còn giúp xác định chính xác lượng tiền mặt lưu thông trên thị trường. Điều này góp phần giảm bớt sự phụ thuộc vào tiền mặt, phát triển hình thức thanh toán không dùng tiền mặt và hệ thống thanh toán số.
Thứ hai, việc ứng dụng chuyển đổi số giúp tăng tốc độ xử lý các giao dịch, tăng năng suất làm việc từ đó giúp các ngân hàng gia tăng ổn định thanh khoản, giảm chi phí huy động vốn,… Cuối cùng, sự phát triển của ngân hàng số sẽ thúc đẩy phát triển kinh tế ở các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Sự phát triển của ngân hàng số mang đến cơ hội mở rộng quy mô của các ngân hàng, đồng thời thúc đẩy sự phát triển kinh tế của các khu vực này. Ngoài ra, việc mở rộng ngân hàng số cũng đồng nghĩa với việc thúc đẩy hoạt động thương mại điện tử. Hạn chế Hạn chế đầu tiên là về rủi ro an ninh.
Mặc dù đã có những công nghệ hiện đại giúp Ngân hàng số trở nên an toàn hơn nhưng khách hàng vẫn có thể phải đối mặt với những hacker chuyên nghiệp, các rủi ro an ninh, các trường hợp lừa đảo khách hàng thực hiện giao dịch. Dẫn đến có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho uy tín của ngân hàng và độ tin tưởng của khách hàng. Thứ hai, khách hàng bắt buộc phải truy cập Internet để sử dụng ngân hàng số. Vẫn còn tồn tại những khu vực chưa được phủ sóng Internet do đó gây cản trở cho ngân hàng đến việc phổ biến dịch vụ ngân hàng số cũng như việc tiếp cận của khách hàng.
Hơn nữa, một số khách hàng như nhóm khách hàng lớn tuổi không rành về công nghệ nên khó sử dụng các ứng dụng công nghệ số vào thực tế cuộc sống do không quen thuộc với công nghệ hoặc không có công cụ tiếp cận đến dịch vụ ngân hàng số. 10 Thứ ba là những sai sót về kỹ thuật có thể ảnh hưởng đến toàn bộ quy trình vận hành của ngân hàng. Vấn đề phần mềm độc hại trong một tài khoản có thể lan truyền, xâm nhập và phá hủy toàn bộ hệ thống tài chính. Bên cạnh đó, nếu hệ thống bị lỗi hoặc gặp sự cố kỹ thuật, khách hàng có thể gặp khó khăn trong việc truy cập và quản lý tài khoản cá nhân.
Cuối cùng, những khách hàng liên hệ trực tuyến với ngân hàng không gặp trực tiếp nhân viên, điều này có thể dẫn đến một số khoản vay gian lận mà không có tài sản thế chấp phù hợp. Một số khách hàng có thể cảm thấy thiếu sự tương tác, đặc biệt khi họ cần sự phản hồi và hỗ trợ ngay lập tức từ nhân viên ngân hàng. CÁC LÝ THUYẾT LIÊN QUAN 2.