Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin (CNTT), việc ứng dụng CNTT trong quản trị doanh nghiệp, đặc biệt là trong lĩnh vực kế toán, ngày càng trở nên phổ biến và quan trọng. Theo báo cáo của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam năm 2019, tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử đạt trên 30% so với năm trước, với khoảng 80% doanh nghiệp sử dụng phần mềm kế toán tài chính và 18% doanh nghiệp ứng dụng hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP). Tuy nhiên, các nghiên cứu về tác động của CNTT đến kết quả công việc cá nhân, đặc biệt là nhân viên kế toán trong môi trường ứng dụng CNTT tại Việt Nam còn hạn chế.

Luận văn tập trung nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả công việc của nhân viên kế toán trong môi trường ứng dụng CNTT, với mục tiêu kiểm tra tác động của sự thỏa mãn người sử dụng, sự ủng hộ của nhà quản trị cấp cao, truyền thông và đào tạo đến kết quả công việc. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 177 nhân viên kế toán tại 114 doanh nghiệp đang sử dụng phần mềm kế toán hoặc hệ thống ERP tại Việt Nam. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT trong công tác kế toán, góp phần cải thiện năng suất và chất lượng công việc của nhân viên kế toán, đồng thời hỗ trợ các nhà quản lý và nhà cung cấp phần mềm trong việc phát triển và triển khai các giải pháp phù hợp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết thành công của hệ thống thông tin (DeLone và McLean, 1992; 2003) và phiên bản mở rộng của Petter và cộng sự (2013). Lý thuyết này đo lường sự thành công của hệ thống thông tin qua các yếu tố: chất lượng hệ thống, chất lượng thông tin, chất lượng dịch vụ, sự thỏa mãn người sử dụng, việc sử dụng hệ thống và kết quả cá nhân/tổ chức.

Bốn khái niệm chính được nghiên cứu gồm:

  • Sự thỏa mãn của người sử dụng HTTT kế toán: mức độ hài lòng của nhân viên kế toán khi sử dụng phần mềm kế toán hoặc hệ thống ERP.
  • Sự ủng hộ của nhà quản trị cấp cao: sự tham gia tích cực và hỗ trợ của lãnh đạo trong việc triển khai và sử dụng CNTT.
  • Truyền thông: quá trình trao đổi thông tin liên tục, minh bạch giữa các bên liên quan trong quá trình ứng dụng CNTT.
  • Đào tạo: các hoạt động hỗ trợ nâng cao kiến thức và kỹ năng sử dụng CNTT cho nhân viên kế toán.

Ngoài ra, loại phần mềm ứng dụng (ERP hoặc phần mềm kế toán đơn lẻ) được xem là biến điều tiết, còn đặc điểm cá nhân của người sử dụng (giới tính, tuổi, trình độ, kinh nghiệm) là biến kiểm soát trong mô hình nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với kỹ thuật khảo sát thu thập dữ liệu từ 177 nhân viên kế toán tại 114 doanh nghiệp Việt Nam đang sử dụng phần mềm kế toán hoặc hệ thống ERP. Mẫu nghiên cứu được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện, đảm bảo cỡ mẫu vượt mức tối thiểu 110 theo yêu cầu của kỹ thuật phân tích dữ liệu PLS-SEM.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng mô hình cấu trúc tuyến tính dựa trên bình phương tối thiểu từng phần (PLS-SEM), theo quy trình đề xuất của Hair và cộng sự (2016). Quy trình gồm: xây dựng mô hình đo lường, kiểm tra độ tin cậy và giá trị hội tụ của thang đo, sau đó kiểm tra mô hình cấu trúc để đánh giá các giả thuyết nghiên cứu. Thang đo các khái niệm sử dụng thang đo Likert 7 điểm, đảm bảo độ tin cậy và tính hợp lệ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Sự thỏa mãn của nhân viên kế toán có tác động tích cực đến kết quả công việc: Kết quả phân tích cho thấy sự thỏa mãn của người sử dụng HTTT kế toán có ảnh hưởng đáng kể đến kết quả công việc cá nhân với hệ số tác động dương rõ rệt. Hệ số xác định R² đạt 45.8%, cho thấy mô hình có khả năng dự báo kết quả công việc ở mức chấp nhận được.

  2. Sự ủng hộ của nhà quản trị cấp cao và đào tạo tác động tích cực đến sự thỏa mãn người sử dụng: Hai yếu tố này đều có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến sự thỏa mãn của nhân viên kế toán trong quá trình ứng dụng phần mềm kế toán hoặc ERP. Điều này khẳng định vai trò quan trọng của lãnh đạo và công tác đào tạo trong việc nâng cao sự hài lòng của người dùng.

  3. Truyền thông không có tác động đáng kể đến sự thỏa mãn người sử dụng: Mặc dù truyền thông được xem là yếu tố quan trọng trong các nghiên cứu trước, kết quả nghiên cứu này không tìm thấy bằng chứng rõ ràng về tác động tích cực của truyền thông đến sự thỏa mãn của nhân viên kế toán trong môi trường ứng dụng CNTT.

  4. Loại phần mềm (ERP hoặc non-ERP) không đóng vai trò biến điều tiết: Kết quả kiểm định cho thấy loại phần mềm ứng dụng không ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa sự thỏa mãn của nhân viên kế toán và kết quả công việc, tức là tác động của sự thỏa mãn đến kết quả công việc không bị điều chỉnh bởi loại phần mềm sử dụng.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sự thỏa mãn của nhân viên kế toán là nhân tố trung gian quan trọng ảnh hưởng đến kết quả công việc trong môi trường ứng dụng CNTT, phù hợp với lý thuyết thành công của hệ thống thông tin và các nghiên cứu trước đây. Sự ủng hộ của nhà quản trị cấp cao và đào tạo được xác nhận là các yếu tố then chốt thúc đẩy sự thỏa mãn, qua đó gián tiếp nâng cao hiệu quả công việc. Điều này nhấn mạnh vai trò của lãnh đạo trong việc tạo điều kiện và hỗ trợ nhân viên, cũng như tầm quan trọng của các chương trình đào tạo bài bản để nhân viên làm quen và sử dụng hiệu quả các công nghệ mới.

Việc truyền thông không có tác động rõ ràng có thể do đặc thù môi trường nghiên cứu hoặc cách thức truyền thông chưa thực sự hiệu quả, cần được cải thiện trong thực tế. Loại phần mềm không điều tiết mối quan hệ có thể do cả phần mềm ERP và phần mềm kế toán đơn lẻ đều được thiết kế để hỗ trợ công việc kế toán, nên sự thỏa mãn người dùng mới là yếu tố quyết định kết quả công việc.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường thể hiện mối quan hệ giữa các biến, bảng hệ số tác động và bảng phân tích độ tin cậy thang đo để minh họa tính chính xác và độ tin cậy của mô hình.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Tăng cường sự ủng hộ của nhà quản trị cấp cao: Các doanh nghiệp cần nâng cao vai trò lãnh đạo trong việc hỗ trợ và thúc đẩy ứng dụng CNTT, đặc biệt là trong công tác kế toán. Nhà quản lý nên tham gia tích cực vào quá trình triển khai và sử dụng phần mềm, tạo môi trường làm việc thuận lợi cho nhân viên. Thời gian thực hiện: liên tục, chủ thể: ban lãnh đạo doanh nghiệp.

  2. Đẩy mạnh công tác đào tạo nhân viên kế toán: Tổ chức các khóa đào tạo bài bản, cập nhật kiến thức và kỹ năng sử dụng phần mềm kế toán và ERP cho nhân viên kế toán, giúp họ thích nghi nhanh và sử dụng hiệu quả công nghệ mới. Thời gian thực hiện: trước và trong quá trình triển khai phần mềm, chủ thể: phòng nhân sự và đào tạo.

  3. Cải thiện truyền thông nội bộ về ứng dụng CNTT: Mặc dù truyền thông chưa được chứng minh tác động rõ ràng, doanh nghiệp nên xây dựng kênh truyền thông minh bạch, thường xuyên cập nhật thông tin, giải đáp thắc mắc và thu nhận phản hồi từ nhân viên để nâng cao sự hiểu biết và đồng thuận trong tổ chức. Thời gian thực hiện: liên tục, chủ thể: phòng truyền thông và quản lý dự án CNTT.

  4. Phát triển phần mềm thân thiện với người dùng: Các nhà cung cấp phần mềm kế toán và ERP cần chú trọng thiết kế giao diện dễ sử dụng, tích hợp các chức năng phù hợp với nhu cầu thực tế của nhân viên kế toán nhằm nâng cao sự thỏa mãn và hiệu quả công việc. Thời gian thực hiện: trong quá trình phát triển và cập nhật phần mềm, chủ thể: nhà cung cấp phần mềm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Nhân viên kế toán và kiểm toán: Hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả công việc trong môi trường ứng dụng CNTT, từ đó chủ động nâng cao kỹ năng và sự hài lòng khi sử dụng phần mềm kế toán hoặc ERP.

  2. Nhà quản lý doanh nghiệp: Nắm bắt vai trò quan trọng của sự ủng hộ lãnh đạo và đào tạo trong việc nâng cao hiệu quả công việc của nhân viên kế toán, từ đó xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp.

  3. Các nhà nghiên cứu và giảng viên kinh tế, kế toán: Tham khảo mô hình nghiên cứu và kết quả thực nghiệm để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về ứng dụng CNTT trong lĩnh vực kế toán và quản trị doanh nghiệp.

  4. Công ty cung cấp và triển khai phần mềm kế toán, ERP: Hiểu được tầm quan trọng của sự thỏa mãn người dùng cuối trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng phần mềm, từ đó cải tiến sản phẩm và dịch vụ hỗ trợ khách hàng.

Câu hỏi thường gặp

  1. Sự thỏa mãn của nhân viên kế toán ảnh hưởng thế nào đến kết quả công việc?
    Sự thỏa mãn tạo động lực và tăng hiệu quả sử dụng phần mềm, từ đó nâng cao chất lượng và số lượng công việc hoàn thành. Ví dụ, nhân viên hài lòng với phần mềm sẽ làm việc nhanh hơn và chính xác hơn.

  2. Tại sao sự ủng hộ của nhà quản trị cấp cao lại quan trọng?
    Lãnh đạo tạo điều kiện về nguồn lực, hỗ trợ tinh thần và chính sách, giúp nhân viên yên tâm và có môi trường làm việc thuận lợi để ứng dụng CNTT hiệu quả.

  3. Đào tạo có vai trò gì trong việc ứng dụng phần mềm kế toán?
    Đào tạo giúp nhân viên hiểu rõ chức năng và cách sử dụng phần mềm, giảm thiểu sai sót và tăng năng suất làm việc, đặc biệt khi triển khai phần mềm mới hoặc nâng cấp.

  4. Loại phần mềm ERP và non-ERP có ảnh hưởng đến kết quả công việc không?
    Nghiên cứu cho thấy loại phần mềm không điều tiết mối quan hệ giữa sự thỏa mãn và kết quả công việc, nghĩa là hiệu quả phụ thuộc nhiều hơn vào sự hài lòng và kỹ năng người dùng.

  5. Truyền thông nội bộ có cần thiết trong quá trình ứng dụng CNTT?
    Mặc dù nghiên cứu không tìm thấy tác động rõ ràng, truyền thông vẫn là công cụ quan trọng giúp giảm hiểu lầm, tăng sự đồng thuận và hỗ trợ quá trình chuyển đổi công nghệ.

Kết luận

  • Nghiên cứu xác nhận sự thỏa mãn của nhân viên kế toán có tác động tích cực và đáng kể đến kết quả công việc trong môi trường ứng dụng CNTT.
  • Sự ủng hộ của nhà quản trị cấp cao và công tác đào tạo là các yếu tố quan trọng thúc đẩy sự thỏa mãn của nhân viên kế toán.
  • Truyền thông chưa được chứng minh có tác động rõ ràng, cần được cải thiện trong thực tế doanh nghiệp.
  • Loại phần mềm (ERP hay phần mềm kế toán đơn lẻ) không điều tiết mối quan hệ giữa sự thỏa mãn và kết quả công việc.
  • Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các doanh nghiệp và nhà cung cấp phần mềm trong việc nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT trong công tác kế toán.

Next steps: Doanh nghiệp nên triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng với các nhóm đối tượng và lĩnh vực khác để hoàn thiện hiểu biết về tác động của CNTT đến kết quả công việc cá nhân.

Các nhà quản lý và nhân viên kế toán hãy chủ động áp dụng các kiến thức và giải pháp từ nghiên cứu để nâng cao hiệu quả công việc và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.