CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN ĐỀ TÀI 1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Theo nghiên cứu được công bố trên The Lancet (2019), cho thấy lượng tiêu thụ rượu bia trên toàn cầu đang dần tăng lên. Tổng lượng rượu bia tiêu thụ khắp thế giới mỗi năm đã tăng 70% từ 21 tỷ lít năm 1990 lên 35. Với trung bình 15 lít rượu bia nguyên chất được tiêu thụ trên mỗi người hàng năm tính đến năm 2017, Moldova là quốc gia có lượng tiêu thụ cao nhất. Tại khu vực Đông Nam Á, lượng tiêu thụ rượu đã tăng 34% trong vòng 7 năm (2010- 2017).
Đáng chú ý là ở giai đoạn này, Việt Nam là quốc gia có tốc độ tăng tiêu thụ rượu lớn nhất thế giới, gần 90% kể từ năm 2010. Năm 2017, bình quân mỗi người Việt uống gần 9 lít đồ uống có cồn. Trong một báo cáo công bố năm 2018, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đánh giá mức tiêu thụ rượu bia của người Việt ở bậc cao. Ước tính, trung bình mỗi người Việt trên 15 tuổi tiêu thụ 8.3 lít cồn nguyên chất trong một năm.
Về mức độ phổ biến của việc uống rượu bia, Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ nam giới uống rượu bia cao và tỷ lệ này ở cả hai giới đang gia tăng.6% nữ giới trên 15 tuổi có uống rượu bia. Xu hướng trẻ hóa tuổi sử dụng rượu bia là một vấn đề nghiêm trọng. Tỷ lệ uống rượu bia ở vị thành niên và thanh niên là 79.9% đối với nam và 36.5% đối với nữ. Tỷ lệ có uống rượu bia và đồ uống có cồn trong độ tuổi pháp luật không cho phép (14- 17 tuổi) rất cao với 47.
Theo điều tra sức khỏe học sinh năm 2013, có 43.8% học sinh từ lớp 8 đến lớp 12 đã uống cốc rượu/ bia đầu tiên trước 14 tuổi.5% hộ gia đình có người uống rượu bia và đồ uống có cồn trong 12 tháng qua, 80% có người uống rượu bia và đồ uống có cồn trong 30 ngày qua, đặc biệt có 46% hộ gia đình có ít nhất một người uống ở mức nguy hại. Vấn đề sử dụng rượu bia đã có từ lâu đời nhưng ngày càng trở nên phổ biến và độ tuổi sử dụng rượu bia đang ngày càng trẻ hoá. Hiện nay, rượu bia đang trở thành sản phẩm không thể thiếu trong những hoạt động hợp tác, kinh doanh, giải trí. Thế hệ trẻ được tiếp cận với bia rượu sớm hơn và bằng nhiều cách hơn so với thế hệ trước.
Họ tiếp xúc với rượu bia khá sớm nhưng chưa thực sự hiểu rõ về những mặt tích cực và tiêu cực của sản phẩm này. Việc thiếu kiến thức và ý thức trong tiêu dùng rượu bia có thể dẫn đến những hệ quả tiêu cực về mặt sức khoẻ, tài sản và sự phát triển kinh tế, xã hội. Uống rượu trong thời niên thiếu là một hiện tượng phổ biến liên quan đến tăng nguy cơ phát triển sự phụ thuộc vào rượu và các rối loạn sức khỏe tâm thần khác. Tuổi vị thành niên là giai đoạn phát triển trí não quan trọng, đồng thời với sự chuyển đổi hành vi từ việc phụ thuộc vào cha mẹ trở thành một người độc lập.
Một dấu hiệu hành vi của quá trình 3 0 0 chuyển đổi này là xu hướng gia tăng cho thử nghiệm với những kích thích mới lạ, bao gồm cả rượu. Do đó, không có gì ngạc nhiên khi uống rượu là phổ biến hành vi giữa thanh thiếu niên; khoảng một nửa số học sinh trung học thú nhận đã say rượu và khoảng 5,4 triệu thanh thiếu niên ở Hoa Kỳ, có thể được phân loại là Những người nghiện rượu chè, có nghĩa là họ đã uống nhiều đồ uống có cồn ít nhất mỗi tháng một lần (Johnston, O’Malley, Miech, Bachman, & Schulenberg, 2017; kết quả từ NSDUH 2013: Tóm tắt National Findings, 2014). Uống rượu là một hành vi phổ biến ở thanh thiếu niên mà nhiều thanh thiếu niên và cha mẹ cũng coi như lành tính, thậm chí là bình thường. Mặc dù thanh thiếu niên thường biểu hiện sự quan tâm ngày càng tăng đối với các hành vi kích thích hoặc rủi ro, bằng chứng gắn kết chứng minh rằng uống rượu bia ở tuổi vị thành niên là một yếu tố rủi ro đối với nhiều rối loạn sức khỏe tâm thần, trên thực tế, cho thấy hành vi này là mối quan tâm nghiêm trọng về sức khỏe cộng đồng (Grant et al., 2001; Rose, Winter, Viken, & Kaprio, 2014; Viner & Taylor, 2007).
Cách đây khoảng 20 năm, bệnh nhân nghiện rượu ở Việt Nam thường ở độ tuổi 45-50. Tới hiện nay, độ tuổi nghiện rượu trung bình là 40, cá biệt có trường hợp 26 tuổi đã nghiện rượu. Có rất nhiều nguyên nhân khiến độ tuổi “nghiện rượu” ngày càng trẻ hóa, do điều kiện kinh tế của đa số người dân đã dư dả hơn, thói quen tiệc tùng của một bộ phận giới trẻ, việc quảng bá bia rượu không được kiểm soát chặt, cùng với đó, do các gia đình chưa chú ý đúng mức tới việc giúp trẻ tránh xa rượu bia cũng là một trong những nguyên nhân quan trọng. Một nghiên cứu của Đại học Loyola Chicago vào năm 2018 cho thấy: Uống rượu ở trẻ vị thành niên có thể gây nguy hiểm cho sức khỏe của trẻ em trong tương lai.
“Preconception behaviors and experiences of mothers and fathers can affect future offspring. Recently, our laboratory showed that alcohol-naive offspring of parents who were exposed to repeated binge alcohol during adolescence showed altered DNA methylation patterns in the hypothalamus, a brain region involved in regulation of pubertal development, stress, and behavior.” (Tạm dịch: Những hành vi và kinh nghiệm định kiến của mẹ và cha có thể ảnh hưởng đến con cái trong tương lai. Phòng thí nghiệm của nhóm nghiên cứu cho thấy những đứa trẻ đã lặp đi lặp lại việc tiếp xúc với rượu bia trong thời niên thiếu cho thấy mô hình methyl hóa DNA ở vùng dưới đồi, một vùng não liên quan đến sự điều chỉnh sự phát triển, căng thẳng và hành vi của tuổi dậy thì.) Binge-pattern alcohol drinking is distinguished from casual consumption by the large volumes of alcohol that are consumed in a short time, reaching minimum blood alcohol content (BAC) of 0. It is known that this type of rapid consumption during adolescent development can have long- lasting effects in the brain , and our recent evidence suggests these effects may extend beyond the individual to directly affect first-generation offspring.08% trong vòng 2 giờ.
Được biết, loại tiêu thụ nhanh chóng này trong quá trình phát triển của thanh thiếu niên có thể có tác dụng lâu dài trong não, và bằng chứng gần đây của chúng tôi cho thấy những tác động này 4 0 0 có thể vượt ra ngoài cá nhân để ảnh hưởng trực tiếp đến thế hệ con đầu tiên.) Taken together, our results demonstrated that parental preconception EtOH exposure did not confer any apparent adaptive phenotypic traits for the offspring, but rather had potentially maladaptive consequences on offspring growth, social interactions, and pubertal development. In these studies, we used adolescent binge-pattern EtOH consumption as a model for intergenerational inheritance of parental preconception behaviors, building on recent work demonstrating epigenetic modifications induced by a mild physiological/toxicological stressor. Adolescent binge-pattern alcohol consumption is a major public health concern, and many studies have documented the long-term negative consequences of this risky behavior for the individual. (Tạm dịch: Kết hợp lại với nhau, kết quả đã chứng minh rằng sự phơi nhiễm EtOH của cha mẹ không tạo ra bất kỳ đặc điểm kiểu hình thích nghi rõ ràng nào cho con cái, nhưng có những hậu quả không tốt đối với sự phát triển của con cái, tương tác xã hội và sự phát triển của con cái.
Các nghiên cứu này đã sử dụng tiêu thụ EtOH mô hình tuổi vị thành niên như một mô hình cho sự di truyền giữa các thế hệ của các hành vi định kiến của cha mẹ, dựa trên công trình gần đây chứng minh các sửa đổi biểu sinh do một yếu tố gây căng thẳng sinh lý/độc tính nhẹ. Tiêu thụ rượu bia ở tuổi vị thành niên là một mối quan tâm lớn đối với sức khỏe cộng đồng và nhiều nghiên cứu đã ghi nhận những hậu quả tiêu cực lâu dài của hành vi nguy hiểm này đối với cá nhân. Những nhóm nguyên nhân gây tai nạn giao thông đáng chú ý gồm: số lượng phương tiện giao thông cá nhân đường bộ quá nhiều, hạ tầng không đảm bảo an toàn, văn hóa tham gia giao thông quá kém, uống rượu bia khi tham gia giao thông, độ an toàn của phương tiện quá thấp, thiếu hiểu biết về luật giao thông đường bộ. Có thể thấy rượu bia là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tai nạn giao thông.
Theo số liệu thống kê mới nhất, trung bình mỗi năm Việt Nam có 15000 người chết vì tai nạn giao thông, trong đó 4800 trường hợp có liên quan đến rượu bia… Người sử dụng rượu bia khi tham gia giao thông là những người có thể gây ra những hiểm hoạ khó lường đối với sự an toàn và tính mạng của bản thân và cả những người khác khi tham gia giao thông. Ngoài ra, sử dụng rượu bia không chỉ ảnh hưởng đến bản thân người uống mà còn ảnh hưởng đến tâm lý, sức khoẻ của những người xung quanh, gia đình và cộng đồng. Tình trạng uống rượu bia quá đà ở mức nguy hại gây ra nhiều tổn thất kinh tế cho bản thân, gia đình và xã hội. Theo thống kê, năm 2015 ở Việt Nam, chi phí kinh tế trực tiếp cho tiêu thụ chỉ riêng bia gần 3.4 tỷ USD, ước tính chiếm gần 3% số thu ngân sách của cả nước, nếu không tiêu thụ vào bia rượu thì có thể sử dụng vào nhiều mục đích có ý nghĩa cho xã hội.
Đến 2016 thiệt hại do rượu bia của nước ta tăng lên đến 60 nghìn tỷ đồng. Rượu bia là một trong năm nguyên nhân hàng đầu gây ra nhiều căn bệnh trên thế giới. Khi sử dụng rượu bia quá mức gây ra nhiều tác hại đối với sức khỏe của người uống, gây tổn thương đến nhiều cơ quan, chức năng của cơ thể Theo nghiên cứu gánh nặng bệnh tật toàn cầu, rượu bia là yếu tố nguy cơ xếp thứ 05 trong 15 nguy cơ sức khỏe hàng đầu tại Việt Nam, là nguyên nhân liên quan đến chấn thương, tai nạn giao thông, rối loạn tâm thần và hành vi, xơ gan, bệnh tim mạch, ung thư và một số bệnh truyền nhiễm. Số liệu thống kê chưa đầy đủ ở Việt Nam cho thấy, rượu bia là yếu tố gây ra 2.9% số trường hợp tử vong và 5 0 0 2.2% gánh nặng bệnh tật quốc gia trong năm 2008.3% số trường hợp tử vong cả nước có liên quan đến việc sử dụng rượu bia.