ĐẶT VẤN ĐỀ Trong những năm gần đây cùng với sự phát triển của nền kinh tế xã hội, nhu cầu sử dụng sữa ở nước ta ngày càng gia tăng. Để đáp ứng nhu cầu sữa ngày một tăng, từng bước chủ động nguồn nguyên liệu trong nước thay dần sữa nhập nhằm tiết kiệm ngoại tệ, tạo công ăn việc làm cho người dân, Nhà nước đã có chủ trương phát triển chăn nuôi bò sữa trong nước bằng những chính sách như: hỗ trợ vốn, nhập bò và tinh bò sữa cao sản từ các nước có nền chăn nuôi bò sữa phát triển, qui hoạch và khuyến khích các vùng có điều kiện phát triển chăn nuôi bò sữa trên hầu khắp mọi miền của đất nước và đã đem lại những kết quả đáng khích lệ. Tuy nhiên chăn nuôi bò sữa ở nước ta hiện nay còn đang gặp nhiều khó khăn và thách thức trong đó phải kể tới tình hình dịch bệnh. Bệnh viêm tử cung được xem là một trong những bệnh quan trọng nhất, gây nhiều thiệt hại lớn cho người chăn nuôi.
Viêm tử cung ở bò sữa chủ yếu xảy ra vào thời gian sau khi đẻ, bệnh sảy ra quanh năm và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố. Hậu quả của bệnh thường làm kéo dài thời gian động dục lại sau đẻ, tăng hệ số phối, tăng tỉ lệ loại thải, giảm sản lượng sữa, giảm số con sinh ra trong một đời bò mẹ, từ đó làm giảm năng suất sinh sản, gây thiệt hại lớn về kinh tế cho người chăn nuôi đặc biệt bệnh làm giảm chất lượng sữa tăng nguy cơ tồn dư kháng sinh trong sữa ảnh hưởng lớn tới sức khỏe của cộng đồng. Những vấn đề nêu trên chỉ ra rằng: việc nghiên cứu tìm ra các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung từ đó đề ra các biện pháp phòng trị viêm tử cung bò sữa là việc làm cần thiết. Với mục đích góp phần làm giảm thiệt hại do bệnh viêm tử cung gây ra đồng thời bổ sung vào các tài liệu nghiên cứu về bò sữa, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Một số yếu tố ảnh hưởng đến bệnh viêm tử cung sau đẻ trên đàn bò sữa nuôi tại một số địa phương thuộc khu vực đồng bằng sông Hồng và thực nghiệm điều trị”.
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU - Đánh giá được ảnh hưởng của một số yếu tố đến tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung trên đàn bò sữa tại địa phương nghiên cứu. - Xác định sự biến đổi của một số chỉ tiêu lâm sàng và vi khuẩn học khi bò mắc bệnh viêm tử cung. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Đưa ra phác đồ điều trị hữu hiệu bệnh viêm tử cung bò sữa. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI - Bổ sung thêm những thông tin và bằng chứng xác thực về một số yếu tố ảnh hưởng đến bệnh viêm tử cung trên đàn bò sữa nuôi tại một số địa phương thuộc khu vực đồng bằng sông Hồng.
- Kết quả nghiên cứu là một phần quan trọng để tổng hợp và khuyến cáo tình hình bệnh viêm tử cung trên đàn bò sữa và biện pháp phòng trị. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. HOẠT ĐỘNG SINH SẢN CỦA BÒ CÁI 2.
Giải phẫu cơ quan sinh dục bò cái 2. Bộ phận sinh dục bên ngoài Bộ phận sinh dục bên ngoài là bộ phận sinh dục có thể nhìn thấy, sờ thấy và quan sát được, bao gồm: Âm môn, âm vật và tiền đình. + Âm môn (Vulva) Âm môn hay còn gọi là âm hộ, nằm ở dưới hậu môn. Bên ngoài có hai môi (labia vulvae), bờ trên của hai môi có sắc tố đen, nhiều tuyến tiết chất nhờn màu trắng và tuyến tiết mồ hôi.
+ Âm vật (Clitoris) Âm vật của con cái giống như dương vật của con đực được thu nhỏ lại, bên trong có các thể hổng. Trên âm vật có các nếp da tạo ra mũ âm vật, ở giữa âm vật gấp xuống dưới, đây là chỗ tập trung của các đầu mút dây thần kinh. + Tiền đình (Vestibulum vaginae sinusinogenitalism) Tiền đình là giới hạn giữa âm môn và âm đạo. Trong tiền đình có màng trinh, phía trước là âm đạo.
Màng trinh gồm các sợi cơ đàn hồi do hai lớp niêm mạc gấp lại thành một nếp. Tiền đình có một số tuyến xếp theo hàng chéo, hướng quay về âm vật. Bộ phận sinh dục bên trong Bộ phận sinh dục bên trong bao gồm: Âm đạo, tử cung, ống dẫn trứng, buồng trứng. + Âm đạo (Vagina) Âm đạo là một ống tròn, trước âm đạo là cổ tử cung, phía sau là tiền đình có màng trinh.
Âm đạo được cấu tạo bởi ba lớp: - Lớp liên kết bên ngoài. - Lớp cơ trơn: bên ngoài là cơ dọc, bên trong là cơ vòng. Chúng liên kết với các cơ ở cổ tử cung. - Lớp niêm mạc âm đạo: có nhiều tế bào thượng bì gấp nếp dọc.
3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Âm đạo là cơ quan giao cấu, nơi dịch đọng lại ở đó và chuyển tiếp vào tử cung, phần lớn chúng được thải ra ngoài và một phần hấp thụ qua âm đạo. Ngoài ra, âm đạo còn là bộ phận để thai ra ngoài khi sinh đẻ và là ống thải các chất dịch tử cung. Theo Hoàng Kim Giao và Nguyễn Thanh Dương (1997); Trần Tiến Dũng và cs. (2002) âm đạo của bò Việt Nam dài 22 – 25 cm.
+ Tử cung (Uterus) Tử cung của các loài động vật có vú gồm hai sừng, một thân và một cổ tử cung. Đối với bò cái tơ thì toàn bộ tử cung nằm trong xoang chậu, phía trên là trực tràng, phía dưới là bàng quang. Khi bò đẻ nhiều lứa thì tử cung nằm trong xoang bụng. Tử cung là nơi làm tổ của hợp tử, ở đây hợp tử phát triển được là nhờ chất dinh dưỡng từ cơ thể mẹ cung cấp thông qua lớp nội mạc tử cung.
Giai đoạn đầu hợp tử sống được nhờ vào noãn hoàng, một phần dựa vào sữa mẹ thông qua cơ chế thẩm thấu. Sau này giữa mẹ và thai hình thành hệ thống nhau thai. Niêm mạc tử cung và dịch tử cung giữ vai trò quan trọng trong quá trình vận chuyển tinh trùng và trứng, tham gia điều hòa chức năng thể vàng, đảm nhận sự làm tổ, mang thai và đẻ. * Cổ tử cung Là phần ngoài cùng của tử cung, cổ tử cung của bò hình tròn, thông với âm đạo.
Cổ tử cung dài khoảng 8 – 12 cm, đường kính 5 – 6 cm. Niêm mạc cổ tử cung gấp nếp nhiều lần làm cho thành tử cung không đồng đều tạo thành những tầng gọi là các “tầng hoa nở” hay “thùy hoa nở”, có 3 – 5 hoa nở. Tầng ngoài cùng nhô vào âm đạo 0,5 – 1,0 cm nhìn bên ngoài tựa như hoa cúc đại. Khám qua trực tràng cầm vào cổ tử cung tựa như cầm một đoạn cổ gà.
* Thân tử cung Thân tử cung của bò rất ngắn, chỉ khoảng 2-4 cm nối giữa sừng tử cung với cổ tử cung (Trần Tiến Dũng và cs. * Sừng tử cung Ở bò cái có hai sừng tử cung (sừng trái và sừng phải), độ dài mỗi sừng 20- 35 cm, đường kính phần dưới sừng tử cung 3-4 cm, phần ngọn chỉ khoảng 0,5- 0,8 cm. Khác với gia súc khác, hai sừng tử cung bò gần với thân tử cung và dính lại với nhau tạo thành một lõm hình lòng máng. Phía trên của tử cung gọi là rãnh 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tử cung dài 3-5 cm, rãnh này dễ dàng nhận thấy khi khám qua trực tràng để chẩn đoán gia súc có thai và bệnh lý ở tử cung.
+ Ống dẫn trứng Ống dẫn trứng (vòi fallop), nằm ở màng treo buồng trứng. Chức năng của ống dẫn trứng là vận chuyển trứng và tinh trùng theo chiều ngược nhau, một đầu của ống dẫn trứng thông với xoang bụng. Gần sát với buồng trứng có hình loa kèn, trên loa kèn là một màng mỏng tạo thành một tán rộng lô nhô không đều ôm lấy buồng trứng. Đối với bò, diện tích của loa kèn thường rộng 20-40 mm2 và phủ toàn bộ buồng trứng (Hoàng Kim Giao và Nguyễn Thanh Dương, 1997).
Trứng được chuyển qua lớp nhầy đi đến lòng ống dẫn trứng, nơi xảy ra sự thụ tinh và sự phân chia của phôi. Thời gian tế bào trứng di chuyển trong ống dẫn trứng từ 3-10 ngày. Có thể chia ống dẫn trứng thành 4 đoạn chức năng: Đoạn tua điểm - phễu - phồng ống dẫn trứng và đoạn co của ống dẫn trứng (Nguyễn Tấn Anh và cs. + Buồng trứng (Ovarium) Buồng trứng của bò gồm một đôi treo ở cạnh trước dây chằng rộng, gần nút sừng tử cung và nằm trong xoang chậu.
Hình dáng buồng trứng rất đa dạng nhưng phần lớn có hình bầu dục hoặc ovan dẹt, không có lõm rụng trứng. Khi mới sinh buồng trứng có khối lượng khoảng 0,3g, khi trưởng thành có khối lượng 10-20g, dài 1-2cm, rộng 1-1,5 cm và dày khoảng 1,5cm, thường có màu trắng (Nguyễn Tấn Anh và cs. Buồng trứng của gia súc có chức năng sinh ra trứng và tiết dịch nội tiết. Đặc điểm sinh lý sinh dục của bò Đặc điểm sinh lý sinh dục của gia súc nói chung có tính ổn định với từng giống vật nuôi.
Nó được duy trì qua các thế hệ và luôn củng cố, hoàn thiện qua quá trình chọn lọc. Ngoài ra còn chịu ảnh hưởng của một số yếu tố như: ngoại cảnh, điều kiện nuôi dưỡng chăm sóc, sử dụng… Để đánh giá đặc điểm sinh lý sinh dục của bò sữa người ta thường tập trung nghiên cứu, theo dõi các chỉ tiêu sau đây: + Sự thành thục về tính Gia súc thành thục về tính là thời điểm cơ quan sinh dục cái phát triển hoàn thiện, trên buồng trứng có noãn chín, có trứng rụng và trứng có khả năng 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thụ thai, tử cung cũng sẵn sàng cho thai làm tổ; biểu hiện ở bên ngoài của con vật là lông mượt, tai thính, thường xuyên chạy nhảy và nô đùa với con khác. Bê cái thành thục về tính từ lúc 7 - 10 tháng tuổi, nhưng chỉ cho phối giống được sau 18 - 20 tháng tuổi. Qua nghiên cứu, tác giả Nguyễn Văn Thưởng (1995) đã cho thấy bò sinh sản được ăn đầy đủ các chất dinh dưỡng tại chuồng và được gặm cỏ ngoài bãi trong vụ đông xuân sẽ có tỷ lệ động hớn và phối giống có chửa cao trong vụ hè thu.
Bò đẻ cuối vụ đông xuân do có thời gian vận động và gặm cỏ ngoài bãi trong suốt cả hè.