Xuất khẩu nấm của Việt Nam sang thị trường châu Âu: Cơ hội và thách thức

Ngành nấm Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội lớn khi xuất khẩu sang thị… 109 trang · Trường Đại Học Ngoại Thương Cơ Sở II Tại Tp. Hồ Chí Minh · 2012.

• Tác giả: Bùi Mai Nguyên Anh
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Quốc Trung
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương Cơ Sở II Tại Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh quốc tế
• Đề tài: Xuất khẩu nấm của Việt Nam sang thị trường châu Âu
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ SỰ CẦN THIẾT NGHIÊN CỨU HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU NẤM CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƢỜNG CHÂU ÂU
• 1.1. Tiềm năng và vai trò của thị trƣờng châu Âu đối với sản phẩm nấm của Việt Nam
• 1.2. Các yếu tố ảnh hƣởng đến hoạt động xuất khẩu nấm của Việt Nam sang thị trƣờng châu Âu
• 1.2.1. Các yếu tố vĩ mô
• 1.2.2. Các yếu tố vi mô
• 1.3. Sự cần thiết phải nghiên cứu hoạt động xuất khẩu nấm Việt Nam sang thị trƣờng châu Âu
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU NẤM CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƢỜNG CHÂU ÂU GIAI ĐOẠN 2005 – 2011
• 2.1. Tình hình xuất khẩu nấm của Việt Nam sang thị trƣờng châu Âu giai đoạn 2005 – 2011
• 2.2. Phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến hoạt động xuất khẩu nấm của Việt Nam sang thị trƣờng châu Âu
• 2.2.1. Các yếu tố vĩ mô
• 2.2.2. Các yếu tố vi mô
• 2.3. Đánh giá thực trạng
• 2.3.1. Kết quả đạt được
• 2.3.2. Những trở ngại
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU NẤM CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƢỜNG CHÂU ÂU GIAI ĐOẠN 2012 – 2020
• 3.1. Cơ sở đề xuất giải pháp
• 3.2. Triển vọng xuất khẩu nấm Việt Nam sang thị trường châu Âu
• 3.3. Những vấn đề cần giải quyết liên quan đến mặt tồn tại trong thực trạng xuất khẩu nấm Việt Nam sang thị trường châu Âu giai đoạn 2005 – 2011
• 3.4. Các nhóm giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu nấm Việt Nam sang thị trƣờng châu Âu giai đoạn 2012 – 2020
• 3.4.1. Nhóm giải pháp vĩ mô
• 3.4.2. Nhóm giải pháp vi mô
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về xuất khẩu nấm Việt Nam sang thị trường châu Âu

Ngành nấm Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội lớn khi xuất khẩu sang thị trường châu Âu. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi và nguồn nguyên liệu phong phú, Việt Nam có thể phát triển mạnh mẽ trong lĩnh vực này. Thị trường châu Âu không chỉ là một trong những thị trường tiêu thụ nấm lớn nhất thế giới mà còn có nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm hữu cơ và an toàn cho sức khỏe. Tuy nhiên, để tận dụng được cơ hội này, ngành nấm Việt Nam cần phải vượt qua nhiều thách thức.

1.1. Tiềm năng của thị trường châu Âu đối với nấm Việt Nam

Thị trường châu Âu có nhu cầu cao về nấm, đặc biệt là các sản phẩm hữu cơ. Nhu cầu này ngày càng tăng do xu hướng tiêu dùng thực phẩm sạch và tốt cho sức khỏe. Việt Nam, với lợi thế về điều kiện tự nhiên và nguồn nguyên liệu phong phú, có thể đáp ứng nhu cầu này.

1.2. Vai trò của nấm trong nền kinh tế Việt Nam

Nấm không chỉ là một sản phẩm xuất khẩu tiềm năng mà còn đóng góp vào nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam. Ngành nấm tạo ra việc làm cho hàng triệu người nông dân và góp phần vào việc cải thiện thu nhập cho họ.

II. Những thách thức trong xuất khẩu nấm sang châu Âu

Mặc dù có nhiều cơ hội, ngành nấm Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Chất lượng sản phẩm không ổn định, quy trình sản xuất manh mún và thiếu sự liên kết giữa các doanh nghiệp là những vấn đề cần được giải quyết. Ngoài ra, các quy định nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm tại châu Âu cũng là một rào cản lớn.

2.1. Chất lượng sản phẩm và quy trình sản xuất

Chất lượng nấm xuất khẩu của Việt Nam chưa đồng đều, điều này ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh trên thị trường châu Âu. Cần có các biện pháp nâng cao chất lượng sản phẩm và quy trình sản xuất để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

2.2. Quy định và tiêu chuẩn của thị trường châu Âu

Thị trường châu Âu có nhiều quy định nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm và sức khỏe. Các doanh nghiệp xuất khẩu nấm cần nắm rõ các tiêu chuẩn này để đảm bảo sản phẩm của mình được chấp nhận.

III. Phương pháp nâng cao xuất khẩu nấm Việt Nam sang châu Âu

Để tăng cường xuất khẩu nấm sang châu Âu, Việt Nam cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Từ việc cải thiện chất lượng sản phẩm đến việc xây dựng thương hiệu mạnh mẽ, các doanh nghiệp cần có chiến lược rõ ràng để tiếp cận thị trường này.

3.1. Cải thiện chất lượng sản phẩm nấm

Cần đầu tư vào công nghệ sản xuất và quy trình kiểm soát chất lượng để đảm bảo nấm xuất khẩu đạt tiêu chuẩn quốc tế. Việc này không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo niềm tin cho người tiêu dùng.

3.2. Xây dựng thương hiệu nấm Việt Nam

Xây dựng thương hiệu mạnh cho nấm Việt Nam là rất quan trọng. Các doanh nghiệp cần hợp tác để tạo ra một hình ảnh đồng nhất và chuyên nghiệp cho sản phẩm nấm của mình trên thị trường quốc tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về xuất khẩu nấm

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các giải pháp cải thiện chất lượng và xây dựng thương hiệu đã mang lại kết quả tích cực cho ngành nấm Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp đã thành công trong việc xuất khẩu nấm sang châu Âu và tạo dựng được uy tín trên thị trường.

4.1. Các doanh nghiệp thành công trong xuất khẩu nấm

Một số doanh nghiệp đã áp dụng thành công các phương pháp cải tiến chất lượng và xây dựng thương hiệu, từ đó gia tăng kim ngạch xuất khẩu nấm sang châu Âu. Họ đã tạo ra những sản phẩm nấm chất lượng cao và được thị trường đón nhận.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu thị trường

Các nghiên cứu thị trường cho thấy rằng người tiêu dùng châu Âu ngày càng ưa chuộng nấm Việt Nam, đặc biệt là các sản phẩm hữu cơ. Điều này mở ra nhiều cơ hội cho ngành nấm trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của xuất khẩu nấm Việt Nam

Ngành nấm Việt Nam có nhiều tiềm năng để phát triển xuất khẩu sang thị trường châu Âu. Tuy nhiên, để đạt được thành công bền vững, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các doanh nghiệp, chính phủ và các tổ chức liên quan. Tương lai của ngành nấm phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của các doanh nghiệp.

5.1. Tương lai của ngành nấm Việt Nam

Với sự gia tăng nhu cầu về sản phẩm hữu cơ tại châu Âu, ngành nấm Việt Nam có thể phát triển mạnh mẽ nếu biết tận dụng tốt các cơ hội và vượt qua thách thức.

5.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ từ chính phủ

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể cho ngành nấm, từ việc đầu tư vào công nghệ đến việc xúc tiến thương mại, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu nấm Việt Nam.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Quản trị kinh doanh quốc tế của tác giả Bùi Mai Nguyên Anh (Trường Đại học Ngoại thương Cơ sở II tại TP. Hồ Chí Minh, thực hiện năm 2012 dưới sự hướng dẫn của ThS. Trần Quốc Trung) tập trung vào hoạt động xuất khẩu nấm của Việt Nam sang thị trường châu Âu.

Về bối cảnh thực tiễn, Việt Nam sở hữu tiềm năng tự nhiên thuận lợi cho việc nuôi trồng nhiều chủng loại nấm quanh năm nhờ khí hậu nhiệt đới ẩm cùng nguồn phụ phẩm nông nghiệp ước tính hơn 40 triệu tấn/năm (rơm rạ, mùn cưa, bã mía, thân lõi ngô). Nấm cũng đã được Chính phủ phê duyệt là sản phẩm quốc gia theo Chương trình phát triển sản phẩm quốc gia đến năm 2020. Dù vậy, ngành nấm Việt Nam vẫn chậm phát triển, quy mô sản xuất còn mang tính manh mún, chất lượng sản phẩm không đồng đều. Trong giai đoạn 2005 – 2011, kim ngạch xuất khẩu nấm của Việt Nam ra thế giới duy trì ở mức bình quân khiêm tốn khoảng 20 triệu USD/năm; sản lượng nấm cả nước sản xuất hàng năm đạt trên 250.000 tấn nhưng lượng nấm phục vụ xuất khẩu chỉ đạt khoảng 22,6 nghìn tấn/năm, trong đó sang thị trường Liên minh châu Âu (EU) chỉ đạt hơn 4 nghìn tấn/năm. Trong khi đó, châu Âu là thị trường tiêu thụ nấm lớn thứ hai trên thế giới (chiếm 31% mức tiêu thụ toàn cầu năm 2010), có nhu cầu cao về thực phẩm sạch, an toàn và giàu dinh dưỡng. Xuất khẩu yếu kém đang kìm hãm sự phát triển của ngành nấm, do đó việc nghiên cứu thị trường châu Âu có ý nghĩa thiết thực nhằm định hình phương thức sản xuất bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Mục đích nghiên cứu của khóa luận là đề xuất hệ thống giải pháp nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu nấm của Việt Nam sang thị trường châu Âu, trọng tâm là khu vực EU, cho giai đoạn 2012 – 2020. Để đạt được mục đích này, tác giả xác định 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Phân tích tiềm năng và vai trò của thị trường châu Âu đối với hoạt động xuất khẩu nấm Việt Nam, đồng thời làm rõ các yếu tố vi mô và vĩ mô tác động đến hoạt động xuất khẩu nấm sang khu vực này.
2. Phân tích thực trạng xuất khẩu nấm của Việt Nam sang thị trường châu Âu (cụ thể là thị trường EU) trong giai đoạn 2005 – 2011.
3. Khái quát hóa các cơ sở thực tiễn và đề xuất nhóm giải pháp áp dụng cho giai đoạn 2012 – 2020.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động xuất khẩu các mặt hàng nấm của Việt Nam sang thị trường châu Âu, tập trung đại diện vào thị trường EU (do số liệu của Cơ quan Thống kê Liên Hiệp Quốc giai đoạn 2005 – 2009 cho thấy nhập khẩu nấm từ các nước châu Âu ngoài EU chỉ chiếm khoảng 7% so với nội khối, các nước như Nga, Ukraine có kim ngạch không đáng kể).
• Phạm vi không gian: Lãnh thổ Việt Nam và thị trường Liên minh châu Âu (EU gồm 27 quốc gia thành viên tại thời điểm nghiên cứu).
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu phân tích thực trạng thu thập trong giai đoạn 2005 – 2011; giải pháp đề xuất định hướng đến giai đoạn 2012 – 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận sử dụng khung phân tích ngoại thương và quản trị kinh doanh xuất khẩu, tiếp cận các nhân tố chi phối hoạt động xuất khẩu theo hai tầng vĩ mô và vi mô:

• Tầng vĩ mô: Đánh giá lợi thế cạnh tranh quốc gia (điều kiện tự nhiên, nguồn lao động, phụ phẩm nông nghiệp), hệ thống chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp và xuất khẩu của Chính phủ Việt Nam; cơ chế thuế quan nhập khẩu của EU theo các diện MFN, Hệ thống Ưu đãi Phổ cập (GSP); hệ thống rào cản kỹ thuật phi thuế quan của EU (Quy định 1863/2004/EC về tiêu chuẩn nấm trồng, Quy định REACH, các tiêu chuẩn ISO 9000, ISO 14001, HACCP và GlobalGAP).
• Tầng vi mô: Phân tích năng lực của người nông dân (quy mô nông hộ, kỹ thuật lai tạo giống và nuôi cấy, công nghệ thu hoạch và bảo quản sau thu hoạch); năng lực của doanh nghiệp xuất khẩu (chất lượng nguồn nhân lực, xúc tiến thương mại, cấu trúc kênh phân phối trực tiếp và gián tiếp, mức độ liên kết nội ngành); nghiên cứu đặc tính thị hiếu tiêu dùng tại EU và áp lực cạnh tranh từ các nhà cung ứng quốc tế lớn (đặc biệt là Trung Quốc và Thái Lan).
• Nghiên cứu bài học kinh nghiệm quốc tế: Khảo sát thực tiễn phát triển ngành nấm của Trung Quốc (tại các trung tâm Phúc Kiến, Quảng Đông, Bắc Kinh và mô hình điển hình tại xã Định Đào thuộc tỉnh Quảng Đông) nhằm rút ra bài học cho Việt Nam về vai trò hỗ trợ của chính quyền địa phương, mô hình liên kết giữa trang trại lớn với nông hộ và đầu tư hệ thống viện nghiên cứu chuyên ngành.

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả kết hợp nghiên cứu tại bàn và điều tra khảo sát thực tế:

• Phương pháp nghiên cứu tại bàn: Thu thập, tổng hợp, xử lý dữ liệu thứ cấp từ Tổ chức Lương Nông Liên Hiệp Quốc (FAO), Cơ quan Thống kê Liên Hiệp Quốc (UN Comtrade), Ủy ban châu Âu (EC), Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), các niên giám thống kê và văn bản quy phạm pháp luật trong nước.
• Phương pháp khảo sát thực tế: Sử dụng bảng câu hỏi điều tra gửi qua thư điện tử (email) tới 52 doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu nấm thuộc phạm vi quản lý của Hiệp hội Rau quả Việt Nam. Kết quả thu về phản hồi đầy đủ từ 53 doanh nghiệp (trong đó có 19 doanh nghiệp có hoạt động xuất khẩu nấm trực tiếp sang thị trường châu Âu).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở khoa học và sự cần thiết nghiên cứu hoạt động xuất khẩu nấm của Việt Nam sang thị trường châu Âu

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về thị trường EU và xác lập tính cấp thiết của đề tài. Châu Âu có diện tích gần 10,6 triệu km2, dân số 857 triệu người (năm 2011), GDP danh nghĩa năm 2010 đạt 19,92 nghìn tỉ USD (chiếm 32,4% toàn cầu). Trong đó, khối EU gồm 27 quốc gia với GDP đạt 16,24 nghìn tỉ USD (chiếm 81,52% GDP toàn châu Âu). Năm 2010, lượng nấm tiêu thụ toàn cầu đạt khoảng 3,4 triệu tấn, trong đó EU chiếm 31%, đứng thứ hai sau Trung Quốc (38%) và xếp trên Hoa Kỳ (14%). Năm 2011, EU là thị trường nhập khẩu nấm lớn thứ 3 của Việt Nam (chiếm 15% tổng kim ngạch xuất khẩu nấm, sau Hoa Kỳ 35% và Trung Quốc 29%).

Tác giả phân tích các điều kiện sản xuất trong nước, khẳng định Việt Nam có thế mạnh với hơn 40 triệu tấn phụ phẩm nông nghiệp hàng năm; nếu tận dụng 10 – 15% nguồn này sẽ tạo ra hơn 1 triệu tấn nấm và hàng trăm ngàn tấn phân bón hữu cơ. Nghề trồng nấm có vốn đầu tư ban đầu thấp (khoảng 30 triệu đồng và 100m2 diện tích xưởng cho một lao động, đem lại thu nhập 2,5 – 3 triệu đồng/tháng), giải quyết việc làm cho lao động nông thôn. Tuy nhiên, quy trình nuôi trồng truyền thống qua 5 bước (chuẩn bị nguồn giống, chuẩn bị nguyên liệu, nuôi cấy, chăm sóc, thu hái) còn thiếu tính chuẩn hóa.

Nghiên cứu kinh nghiệm của Trung Quốc, quốc gia có sản lượng nấm chiếm gần 70% toàn cầu năm 2010 (4,2 triệu tấn), tác giả chỉ ra ba yếu tố then chốt:

• Chính quyền địa phương đóng vai trò kiến tạo cơ sở hạ tầng, thành lập hợp tác xã và thu hút đầu tư (tiêu biểu tại xã Định Đào, tỉnh Quảng Đông quy hoạch hơn 300 ha sản xuất nấm mỡ, sản lượng hơn 4.500 tấn với 3.000 hộ tham gia, thu hút Tập đoàn Lider của Tây Ban Nha đầu tư 48 triệu NDT xây dựng dây chuyền chế biến 8.000 tấn/năm).
• Các trang trại quy mô lớn (từ 1 ha trở lên) thực hiện chuyển giao công nghệ, cung cấp cơ chất, bao tiêu sản phẩm cho các nông hộ nhỏ lẻ.
• Nhà nước đầu tư mạnh cho hệ thống viện nghiên cứu khoa học chuyên biệt như Viện Đất trồng và Phân bón, Viện Nghiên cứu Nấm thuộc Viện Khoa học Nông nghiệp Thượng Hải, Viện Nghiên cứu Nấm Tam Minh.

Chương 2: Thực trạng xuất khẩu nấm của Việt Nam sang thị trường châu Âu giai đoạn 2005 – 2011

Chương 2 trình bày bức tranh toàn diện về sản lượng, kim ngạch và cơ cấu nấm xuất khẩu của Việt Nam sang EU dựa trên số liệu thứ cấp và dữ liệu điều tra thực tế.

Trong giai đoạn 2005 – 2011, sản lượng nấm xuất khẩu sang EU giữ mức tương đối ổn định nhưng chiếm thị phần rất nhỏ (chỉ tương đương khoảng 2% tổng mức nhập khẩu nấm hàng năm của EU):

Năm	Khối lượng xuất sang EU (nghìn tấn)	Tỷ trọng trong tổng lượng xuất khẩu của VN (%)	Kim ngạch xuất sang EU (triệu USD)	Tỷ trọng trong tổng kim ngạch nấm của VN (%)
2005	4,1	16,7%	4,1	-
2006	4,7	-	4,5	-
2007	5,3	26,3%	5,4	-
2008	3,9	-	4,2	~22,0%
2009	4,2	-	4,6	-
2010	5,6	22,7%	6,3	-
2011	5,1	-	5,9	~15,0%

Sự sụt giảm trong năm 2008 xuất phát từ tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, trong khi mức giảm nhẹ vào năm 2011 chịu ảnh hưởng trực tiếp từ cuộc khủng hoảng nợ công tại khu vực đồng tiền chung châu Âu khiến người tiêu dùng EU thắt chặt chi tiêu.

Về cơ cấu chủng loại, theo thống kê giai đoạn 2005 – 2009, mặt hàng nấm xuất khẩu sang EU phân bố theo 4 nhóm mã HS:

• Nấm tươi hoặc ướp lạnh (mã HS 0709).
• Nấm đông lạnh (mã HS 0710).
• Nấm bảo quản tạm thời chưa dùng ngay (mã HS 0711).
• Nấm khô các loại bao gồm mộc nhĩ (mã HS 0712).

Nhóm nấm bảo quản tạm thời (mã HS 071159) giữ vai trò chủ lực, đóng góp trên 40% tổng kim ngạch xuất khẩu nấm sang EU mỗi năm. Tiêu biểu là nấm rơm muối đóng lon và đóng hộp xuất sang Italia: năm 2009, kim ngạch nấm rơm muối sang thị trường này đạt 3,5 triệu USD (tăng 75,2% so với 2008), nấm rơm đóng lon đạt 1,9 triệu USD (tăng 87,3%), nấm rơm đóng hộp đạt 1 triệu USD (tăng 769,6%). Nấm khô và nấm tươi chiếm tỷ trọng dao động từ 10 – 20%.

Chương 2 cũng chỉ ra sự thua thiệt lớn về giá bán: nấm Việt Nam xuất khẩu sang EU có đơn giá chỉ bằng 50 – 60% giá nấm của Trung Quốc hay Thái Lan. Điển hình, nấm hương Việt Nam xuất khẩu sang EU chỉ đạt mức giá 1.530 USD/tấn, trong khi sản phẩm cùng loại của Trung Quốc được nhập khẩu với giá khoảng 2.500 USD/tấn. Tỷ lệ thất thoát sau thu hoạch nông sản dạng củ quả của Việt Nam ở mức hơn 22% (cao gấp đôi mức 10% của các nước trong khu vực), do việc thu hoạch, đóng gói và vận chuyển thủ công, sử dụng sọt mềm nén chặt làm dập nát sản phẩm.

Về môi trường pháp lý, tác giả tổng hợp 10 văn bản quy phạm pháp luật hỗ trợ nông nghiệp (như Quyết định 01/2012/QĐ-TTg, Quyết định 63/2010/QĐ-TTg, Nghị định 61/2010/NĐ-CP, Nghị định 41/2010/NĐ-CP). Đồng thời, tác giả phản ánh bất cập tại Thông tư 88/2011/TT-BTC khi khống chế mức hỗ trợ tổ chức hội chợ triển lãm định hướng xuất khẩu trong nước tối đa không quá 6 triệu đồng/doanh nghiệp và tổ chức đoàn giao dịch thương mại tại nước ngoài không quá 40 triệu đồng/doanh nghiệp, mức kinh phí này chưa đủ sức tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Khảo sát thực tế 19 doanh nghiệp có xuất khẩu nấm sang EU cho thấy:

• Về nguồn nhân lực: 26,32% doanh nghiệp rất quan tâm và đầu tư đúng mức; 42,11% có quan tâm nhưng đầu tư chưa đáng kể; 31,58% có quan tâm nhưng chưa đầu tư.
• Về xúc tiến thương mại: Chỉ 9% doanh nghiệp đầu tư đúng mức cho việc xây dựng thương hiệu, tham gia triển lãm quốc tế và quảng bá trực tuyến; gần 60% doanh nghiệp thừa nhận chưa có sự đầu tư đáng kể.

Chương 3: Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu nấm của Việt Nam sang thị trường châu Âu giai đoạn 2012 – 2020

Trên cơ sở phân tích thực trạng và triển vọng thị trường, Chương 3 xây dựng hệ thống các giải pháp đồng bộ theo hai nhóm vĩ mô và vi mô:

• Nhóm giải pháp vĩ mô (thuộc trách nhiệm của Nhà nước và cơ quan quản lý):
  • Quy hoạch các vùng sản xuất nấm tập trung gắn liền với tiêu chuẩn GlobalGAP, đẩy mạnh công tác dồn điền đổi thửa nhằm tạo vùng nguyên liệu lớn.
  • Sửa đổi cơ chế tài chính hỗ trợ xúc tiến thương mại tại Thông tư 88/2011/TT-BTC nhằm nâng định mức kinh phí hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hội chợ, triển lãm nông sản tại châu Âu.
  • Thành lập các viện, trung tâm nghiên cứu chuyên trách về công nghệ sinh học nấm để lai tạo giống thuần chủng, kiểm định và chuyển giao kỹ thuật nuôi cấy sạch bệnh.
  • Triển khai mô hình liên kết "bốn nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp - Nhà nông) nhằm bảo đảm đầu ra và kiểm soát chất lượng từ khâu trồng trọt đến xuất khẩu.
  • Xây dựng thương hiệu quốc gia cho sản phẩm nấm Việt Nam, chuẩn bị năng lực cạnh tranh trước nguy cơ mất chế độ ưu đãi thuế quan GSP sau ngày 31/12/2013.
• Nhóm giải pháp vi mô (thuộc trách nhiệm của nông dân và doanh nghiệp):
  • Đối với nông dân: Chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang hình thức tổ hợp tác, hợp tác xã; tuân thủ nghiêm ngặt kỹ thuật phối trộn cơ chất, khử trùng; áp dụng công nghệ thu hoạch, sơ chế và bảo quản lạnh ngay tại nông trại để hạ tỷ lệ hao hụt xuống dưới 10%.
  • Đối với doanh nghiệp: Chủ động tuyển dụng và đào tạo nhân lực chuyên môn về kiểm soát chất lượng (đạt chuẩn ISO 9000, ISO 14001, HACCP); tăng cường đầu tư công nghệ chế biến sâu để gia tăng giá trị xuất khẩu; chủ động liên kết giữa các doanh nghiệp nội ngành để đáp ứng các đơn hàng lớn từ EU; xây dựng thương hiệu riêng và chủ động tham gia hệ thống kênh phân phối rau quả tươi, sản phẩm đóng hộp tại các nước châu Âu.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã cung cấp chuỗi dữ liệu định lượng cụ thể về hoạt động xuất khẩu nấm của Việt Nam sang thị trường châu Âu giai đoạn 2005 – 2011:

• Xác lập số liệu sản lượng nấm xuất khẩu sang EU đạt từ 3,9 nghìn tấn (năm 2008) đến đỉnh điểm 5,6 nghìn tấn (năm 2010); kim ngạch xuất khẩu đạt từ 4,1 triệu USD (năm 2005) lên mức cao nhất 6,3 triệu USD (năm 2010), chiếm tỷ trọng bình quân 18%/năm trong tổng kim ngạch xuất khẩu nấm của cả nước.
• Bóc tách cấu trúc mặt hàng xuất khẩu sang EU, chỉ rõ nấm rơm muối đóng lon, đóng hộp (thuộc nhóm HS 071159) là mặt hàng xuất khẩu trọng điểm, đóng góp trên 40% kim ngạch toàn ngành nấm sang EU, với thị trường tiêu thụ mạnh nhất là Italia.
• Cung cấp số liệu khảo sát thực tế từ 53 doanh nghiệp ngành nấm, phản ánh định lượng mức độ quan tâm của doanh nghiệp đối với chất lượng nhân lực (chỉ 26,32% đầu tư đúng mức) và hoạt động xúc tiến thương mại (gần 60% đầu tư chưa đáng kể).
• Đóng góp so với các nghiên cứu trước: Đây là công trình đầu tiên tại thời điểm 2012 nghiên cứu chuyên biệt và toàn diện về chuỗi giá trị xuất khẩu nấm của Việt Nam sang riêng thị trường châu Âu; kết hợp giữa phân tích chính sách kinh tế đối ngoại với dữ liệu khảo sát thực tế doanh nghiệp; đồng thời hệ thống hóa chi tiết các rào cản kỹ thuật của EU (Quy định 1863/2004/EC, REACH, GlobalGAP) và biểu thuế ưu đãi GSP đối với từng mã HS ngành nấm.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số giới hạn được tác giả ghi nhận từ thực tế thu thập dữ liệu:

• Về phạm vi dữ liệu: Số liệu thống kê chi tiết về cơ cấu mặt hàng theo mã HS từ Cơ quan Thống kê Liên Hiệp Quốc chỉ cập nhật được đến năm 2009, chưa bao quát toàn diện các chuyển dịch cơ cấu hàng hóa trong hai năm 2010 và 2011.
• Về không gian thị trường: Dữ liệu phân tích thực trạng chủ yếu tập trung vào thị trường EU; các thị trường tiềm năng ngoài EU thuộc lục địa châu Âu (như Nga, Ukraine, Thụy Sĩ) chưa được đánh giá sâu do nguồn số liệu hải quan ghi nhận không đáng kể.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng nghiên cứu sang phân tích chuỗi cung ứng logistics lạnh cho nấm tươi xuất khẩu bằng đường hàng không; khảo sát mở rộng trên quy mô các hợp tác xã nông dân sản xuất nấm theo chuẩn GlobalGAP tại các vùng nông nghiệp trọng điểm phía Bắc và Tây Nam Bộ.

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học và giảng viên các chuyên ngành Kinh doanh quốc tế, Kinh tế đối ngoại, Thương mại quốc tế làm tài liệu tham khảo về phương pháp phân tích thực trạng xuất khẩu nông sản sang thị trường phát triển.
• Doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu rau quả và nấm: Tham khảo biểu thuế nhập khẩu GSP chi tiết theo từng mã HS (0709, 0710, 0711, 0712) và danh mục các yêu cầu kỹ thuật bắt buộc khi thâm nhập thị trường EU (Quy định 1863/2004/EC, GlobalGAP, nhãn mác bao bì).
• Các nhà hoạch định chính sách nông nghiệp và cơ quan xúc tiến thương mại: Cung cấp bằng chứng thực tiễn về những bất cập trong hạn mức hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp tham gia hội chợ triển lãm quốc tế theo Thông tư 88/2011/TT-BTC, từ đó điều chỉnh các cơ chế kích cầu xuất khẩu nông sản phù hợp hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Trong năm 2010, thị trường Liên minh châu Âu (EU) chiếm bao nhiêu phần trăm tổng lượng nấm tiêu thụ trên toàn thế giới? Theo số liệu thống kê của Tổ chức Lương Nông Liên Hiệp Quốc (FAO) được dẫn trong khóa luận, tổng lượng tiêu thụ nấm trên thế giới năm 2010 ước đạt khoảng 3,4 triệu tấn. Trong đó, EU chiếm 31% tổng lượng tiêu thụ toàn cầu, đứng thứ hai thế giới sau Trung Quốc (chiếm 38%) và xếp trên Hoa Kỳ (chiếm 14%).

2. Kim ngạch và khối lượng nấm xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU đạt mức cao nhất vào năm nào trong giai đoạn 2005 – 2011? Cả khối lượng và kim ngạch xuất khẩu nấm của Việt Nam sang EU đều đạt mức cao nhất của toàn giai đoạn vào năm 2010. Cụ thể, khối lượng nấm xuất khẩu sang EU năm 2010 đạt 5,6 nghìn tấn (chiếm 22,7% tổng sản lượng nấm xuất khẩu của Việt Nam) và kim ngạch thu về đạt hơn 6,3 triệu USD.

3. Mặt hàng nấm nào của Việt Nam chiếm tỷ trọng kim ngạch cao nhất khi xuất khẩu sang thị trường EU giai đoạn 2005 – 2009? Nhóm hàng mang lại kim ngạch lớn nhất là các loại nấm đã được bảo quản tạm thời nhưng chưa dùng ngay (mã HS 0711), trong đó phân nhóm HS 071159 (các loại nấm khác ngoài nấm mỡ chi Agaricus) chiếm tỷ trọng cao nhất, mang về trên 40% tổng kim ngạch xuất khẩu nấm sang EU mỗi năm. Nổi bật nhất trong nhóm này là mặt hàng nấm rơm muối đóng lon và đóng hộp xuất khẩu mạnh sang Italia.

4. Khảo sát thực tế trong khóa luận phản ánh như thế nào về mức độ quan tâm của doanh nghiệp đối với nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ xuất khẩu nấm sang EU? Trong số 19 doanh nghiệp có xuất khẩu nấm sang EU tham gia khảo sát, chỉ có 5 doanh nghiệp (tương ứng 26,32%) khẳng định rất quan tâm và đã đầu tư đúng mức cho phát triển chất lượng nguồn nhân lực; 42,11% doanh nghiệp nhận định có quan tâm nhưng mức đầu tư chưa đáng kể; và 31,58% doanh nghiệp thừa nhận có quan tâm nhưng chưa tiến hành đầu tư.

5. Mô hình phát triển ngành nấm tại xã Định Đào (tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc) cung cấp bài học kinh nghiệm gì cho Việt Nam? Xã Định Đào cho thấy hiệu quả của việc chính quyền địa phương đứng ra quy hoạch hơn 300 ha đất chuyên sản xuất giống nấm mỡ, hỗ trợ thành lập Hiệp hội nấm cấp thị xã cùng gần 70 hợp tác xã kinh tế, xây dựng kho xưởng trữ đông, đồng thời thu hút Tập đoàn Lider (Tây Ban Nha) đầu tư 48 triệu NDT (khoảng 7,6 triệu USD) vào dây chuyền sản xuất 8.000 tấn/năm. Hệ thống doanh nghiệp đầu tàu đã tổ chức các trạm thu mua trực tiếp tại làng nghề, giúp giải quyết triệt để đầu ra cho nông dân và chuẩn hóa chất lượng nấm xuất khẩu.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Bùi Mai Nguyên Anh đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn hoạt động xuất khẩu nấm của Việt Nam sang thị trường châu Âu trong giai đoạn 2005 – 2011. Nghiên cứu chỉ ra nghịch lý giữa tiềm năng nông nghiệp phong phú với kim ngạch xuất khẩu khiêm tốn sang EU (đạt đỉnh 6,3 triệu USD năm 2010), nguyên nhân chủ yếu do sản xuất manh mún, tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch cao và năng lực xúc tiến của doanh nghiệp còn hạn chế. Các giải pháp đề xuất cho giai đoạn 2012 – 2020 nhấn mạnh vào quy hoạch vùng nguyên liệu đạt chuẩn GlobalGAP, hoàn thiện chính sách tài chính xúc tiến thương mại và tăng cường liên kết chuỗi giá trị giữa nông dân với doanh nghiệp xuất khẩu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở khoa học và sự cần thiết nghiên cứu hoạt động xuất khẩu nấm của Việt Nam sang thị trường châu Âu; - Chương 2: Thực trạng xuất khẩu nấm của Việt Nam sang thị trường châu Âu giai đoạn 2005 – 2011; - Chương 3: Các giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu nấm của Việt Nam sang thị trường châu Âu giai đoạn 2012 – 2020. Trong quá trình học tập, nghiên cứu để thực hiện khóa luận với đề tài này, tác giả đã nhận được nhiều sự quan tâm giúp đỡ vô cùng quý báu. Tác giả xin chân thành cảm ơn Quý Thầy, Cô trường Đại học Ngoại thương đã tận tình giảng dạy trong suốt thời gian học tập tại trường. Đặc biệt, tác giả xin gửi lời tri ân đến Thạc sĩ Trần Quốc Trung, người đã nhiệt tình hướng dẫn và giúp đỡ tác giả xác định hướng nghiên cứu thích hợp cho đề tài cũng như trong suốt cả quá trình thực hiện khóa luận.

Do hạn chế về thời gian nghiên cứu cũng như năng lực chuyên môn nên khóa luận không tránh khỏi những tồn tại, thiếu sót. Tác giả rất mong nhận được những ý kiến đóng góp, chỉ bảo của Quý Thầy, Cô và người đọc để khóa luận được hoàn chỉnh hơn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Chƣơng 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ SỰ CẦN THIẾT NGHIÊN CỨU HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU NẤM CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƢỜNG CHÂU ÂU 1. Tiềm năng và vai trò của thị trƣờng châu Âu đối với sản phẩm nấm của Việt Nam 1.

Tiềm năng của thị trƣờng châu Âu Châu Âu, với diện tích gần 10,6 triệu km2 gồm 57 quốc gia chiếm 12,26% dân số thế giới (857 triệu người - số liệu năm 2011), là châu lục có nền kinh tế phát triển cao với GDP danh nghĩa năm 2010 đạt mức 19,92 nghìn tỉ USD, đóng góp 32,4% vào GDP toàn cầu. Căn cứ vào sự khác biệt về mức thu nhập và đặc điểm kinh tế của các nước trong khu vực, thị trường châu Âu có thể được phân chia thành hai khối thị trường chính là Liên minh châu Âu (EU) và Khối thịnh vượng chung các quốc gia độc lập (CIS)…. Được đánh giá là thị trường chung lớn nhất thế giới, thị trường EU là một liên hiệp về Hải quan và tiền tệ, cho phép hàng hóa, dịch vụ, con người và vốn được di chuyển một cách tự do dưới sự điều hành của các định chế chung, các hệ thống quy định, chính sách, luật lệ mang tính hoà hợp chung. Thị trường EU có 27 quốc gia thành viên (tính đến thời điểm nghiên cứu), đóng góp vào GDP Thế giới 16,24 nghìn tỉ USD, chiếm 81,52% GDP toàn khu vực châu Âu trong năm 2010 (theo thống kê của Quỹ tiền tệ Quốc tế).

Đối với hoạt động xuất khẩu nấm của Việt Nam nói riêng, thị trường châu Âu, mà quan trọng là EU, được xem là thị trường tiềm năng và đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển lâu dài của ngành nấm Việt Nam. Tiềm năng đó được biểu hiện cụ thể qua các điểm sau: Thứ nhất, liên minh châu Âu đang là thị trường nhập khẩu rau hoa quả hàng đầu thế giới với nhu cầu không ngừng tăng lên. Sự sụt giảm trong sản lượng sản xuất rau quả do thời tiết xấu trong những năm gần đây của Tây Ban Nha, Đức,… cùng với xu hướng tiêu dùng rau quả nhiệt đới ngày một tăng lên đã khiến cho một số nước trong khu vực chuyển sang nhập khẩu rau củ quả từ các nước sản xuất rau quả nhiệt đới. Hơn nữa, người tiêu dùng châu Âu ngày càng ưa chuộng các sản phẩm hữu cơ có lợi cho sức khỏe, trong đó có sản phẩm nấm với giá trị dinh dưỡng cao và giá cả hợp lý.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.