Xuất Khẩu Giày Dép Việt Nam Sang Thị Trường Hoa Kỳ: Cơ Hội và Thách Thức

Ngành xuất khẩu giày dép đóng vai trò then chốt trong sự phát triển kinh tế của Việt Nam. 79 trang · Trường Đại học Thủy Lợi · 2016.

• Tác giả: Hà Thị Thanh Hà
• Người hướng dẫn: Ths. Ngô Mến
• Trường học: Trường Đại học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Xuất Khẩu Giày Dép Việt Nam Sang Thị Trường Hoa Kỳ: Cơ Hội và Thách Thức
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 1.1. Tổng quan lý thuyết
• 1.2. Các lý thuyết thương mại cổ điển và tân cổ điển
• 1.3. Hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.4. Khái quát về hoạt động xuất khẩu
• 1.5. Tổng quan thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU GIÀY DÉP VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG HOA KỲ GIAI ĐOẠN 2008-2016
• 2.1. Thực trạng xuất khẩu giày dép Việt Nam
• 2.2. Khái quát về quá trình phát triển của ngành giày dép Việt Nam
• 2.3. Hoạt động sản xuất
• 2.4. Hoạt động xuất khẩu
• 2.5. Cơ cấu thị trường xuất khẩu
• 2.6. Thị trường giày dép Hoa Kỳ
• 2.6.1. Tình hình sản xuất
• 2.6.2. Tình hình tiêu thụ
• 2.6.3. Đặc điểm, xu hướng và thị hiếu tiêu dùng
• 2.6.4. Các quy định về quản lý nhập khẩu sản phẩm giày dép của Hoa Kỳ
• 2.6.5. Xuất khẩu sản phẩm giày dép Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ
• 2.6.6. Sản lượng và kim ngạch xuất khẩu
• 2.6.7. Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu
• 2.6.8. Đối thủ cạnh tranh của Việt Nam trên thị trường Hoa Kỳ
• 2.6.9. Đánh giá sức cạnh tranh của giày dép Việt Nam trên thị trường Hoa Kỳ
• 3. CHƯƠNG 3: CƠ HỘI, THÁCH THỨC VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO SỨC CẠNH TRANH CỦA GIÀY DÉP VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƯỜNG HOA KỲ
• 3.1. Cơ hội và thách thức đối với giày dép xuất khẩu Việt Nam
• 3.2. Thách thức
• 3.3. Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu giày dép Việt Nam trên thị trường Hoa Kỳ
• 3.3.1. Giải pháp từ phía Chính Phủ
• 3.3.2. Giải pháp từ phía doanh nghiệp
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Xuất Khẩu Giày Dép Việt Nam Cơ Hội Vàng

Ngành xuất khẩu giày dép đóng vai trò then chốt trong sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Đây là ngành công nghiệp mũi nhọn, sử dụng nhiều lao động, khai thác hiệu quả nguồn nguyên liệu trong nước và mang lại nguồn ngoại tệ lớn. Việt Nam hiện nằm trong top 4 quốc gia sản xuất giày dép lớn nhất thế giới về số lượng và đứng thứ 3 về giá trị xuất khẩu. Sản phẩm giày dép Việt Nam đã có mặt tại hơn 50 quốc gia, trong đó thị trường Hoa Kỳ chiếm vị trí quan trọng. Theo tài liệu gốc, năm 2016, xuất khẩu giày dép sang Hoa Kỳ chiếm tới 34,5% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước, cho thấy tiềm năng và cơ hội lớn cho ngành này.

1.1. Lợi Thế So Sánh và Chuyên Môn Hóa Sản Xuất

Lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo nhấn mạnh rằng các quốc gia nên chuyên môn hóa sản xuất và xuất khẩu những mặt hàng mà họ có chi phí sản xuất tương đối thấp hơn. Điều này giúp tối ưu hóa nguồn lực và tăng hiệu quả kinh tế. Việt Nam có lợi thế về lao động giá rẻ và nguồn cung nguyên liệu ổn định, tạo điều kiện thuận lợi cho việc sản xuất giày dép với chi phí cạnh tranh. Việc tập trung vào các sản phẩm giày dép có lợi thế so sánh giúp Việt Nam nâng cao vị thế trên thị trường Hoa Kỳ.

1.2. Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế và Mở Rộng Thị Trường

Hội nhập kinh tế quốc tế, thông qua các hiệp định thương mại như BTA, tạo điều kiện cho giày dép Việt Nam tiếp cận thị trường Hoa Kỳ với mức thuế ưu đãi. Việc giảm thuế nhập khẩu giúp tăng tính cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam so với các đối thủ khác. Tuy nhiên, các doanh nghiệp cũng cần đối mặt với các hàng rào kỹ thuật và phi thuế quan ngày càng khắt khe. Theo tài liệu, lộ trình đến năm 2018 sẽ thực hiện việc xóa bỏ mức thuế hiện tại từ 17% -45% về 0%, đây sẽ là triển vọng giúp doanh nghiệp sản xuất giày dép tăng trưởng xuất khẩu.

II. Phân Tích Thực Trạng Xuất Khẩu Giày Dép Sang Thị Trường Mỹ

Để đánh giá đầy đủ tiềm năng xuất khẩu giày dép sang thị trường Hoa Kỳ, cần phân tích thực trạng hoạt động xuất khẩu trong giai đoạn 2008-2016. Điều này bao gồm việc xem xét cơ chế điều hành quản lý xuất khẩu, khối lượng và kim ngạch xuất khẩu, giá giày dép xuất khẩu, chất lượng sản phẩm và cơ cấu thị trường xuất khẩu. Việc phân tích này giúp xác định những điểm mạnh, điểm yếu và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu giày dép của Việt Nam.

2.1. Sản Lượng và Kim Ngạch Xuất Khẩu Giày Dép Việt Nam

Số liệu thống kê cho thấy sự tăng trưởng đáng kể trong sản lượng và kim ngạch xuất khẩu giày dép của Việt Nam sang Hoa Kỳ trong giai đoạn 2008-2016. Tuy nhiên, cần so sánh với các đối thủ cạnh tranh như Trung Quốc, Indonesia và Italy để đánh giá vị thế của Việt Nam trên thị trường. Việc phân tích cơ cấu mặt hàng xuất khẩu cũng giúp xác định các sản phẩm có tiềm năng tăng trưởng cao và các sản phẩm cần cải thiện chất lượng và mẫu mã.

2.2. Cơ Cấu Mặt Hàng Xuất Khẩu và Đối Thủ Cạnh Tranh

Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu giày dép của Việt Nam sang Hoa Kỳ bao gồm nhiều loại sản phẩm khác nhau, từ giày da, giày thể thao, dép, sandal đến giày cao gót và giày trẻ em. Việc đa dạng hóa sản phẩm giúp giảm thiểu rủi ro và đáp ứng nhu cầu đa dạng của người tiêu dùng Mỹ. Tuy nhiên, Việt Nam phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia khác, đặc biệt là Trung Quốc, về giá cả và chất lượng sản phẩm.

2.3. Đánh Giá Sức Cạnh Tranh của Giày Dép Việt Nam

Sức cạnh tranh của giày dép Việt Nam trên thị trường Hoa Kỳ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm giá cả, chất lượng, mẫu mã, thương hiệu và dịch vụ hậu mãi. Việt Nam có lợi thế về giá cả do chi phí lao động thấp, nhưng cần cải thiện chất lượng và mẫu mã để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng Mỹ. Xây dựng thương hiệu giày dép Việt Nam cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh.

III. Cơ Hội Xuất Khẩu Giày Dép Việt Nam Tận Dụng Hiệp Định

Hiệp định thương mại tự do (FTA) giữa Việt Nam và Hoa Kỳ mang lại nhiều cơ hội xuất khẩu cho ngành giày dép. Việc cắt giảm thuế quan và các rào cản thương mại tạo điều kiện thuận lợi cho giày dép Việt Nam thâm nhập thị trường Hoa Kỳ. Tuy nhiên, các doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt thông tin về các quy định, tiêu chuẩn và yêu cầu của thị trường để tận dụng tối đa các cơ hội này.

3.1. Tác Động của Hiệp Định Thương Mại Tự Do FTA

Các FTA giúp giảm chi phí xuất khẩu, tăng tính cạnh tranh và mở rộng thị trường cho giày dép Việt Nam. Tuy nhiên, các doanh nghiệp cũng cần đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt hơn từ các quốc gia khác có FTA với Hoa Kỳ. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế là yếu tố then chốt để tận dụng cơ hội từ các FTA.

3.2. Nắm Bắt Xu Hướng Tiêu Dùng và Thị Hiếu Thị Trường Mỹ

Người tiêu dùng Mỹ ngày càng quan tâm đến chất lượng, mẫu mã, thương hiệu và tính bền vững của sản phẩm giày dép. Các doanh nghiệp Việt Nam cần nghiên cứu kỹ xu hướng thị trường và thị hiếu tiêu dùng để phát triển các sản phẩm phù hợp. Đầu tư vào thiết kế, công nghệ sản xuất và marketing là cần thiết để đáp ứng yêu cầu của thị trường Hoa Kỳ.

3.3. Xây Dựng Thương Hiệu và Mở Rộng Kênh Phân Phối

Xây dựng thương hiệu giày dép Việt Nam là một yếu tố quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường Hoa Kỳ. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào marketing, quảng bá và xây dựng mối quan hệ với các nhà phân phối lớn. Mở rộng kênh phân phối trực tuyến và ngoại tuyến cũng giúp tiếp cận nhiều khách hàng hơn.

IV. Thách Thức Xuất Khẩu Giày Dép Vượt Qua Rào Cản Thương Mại

Bên cạnh những cơ hội, ngành xuất khẩu giày dép của Việt Nam cũng đối mặt với nhiều thách thức trên thị trường Hoa Kỳ. Các rào cản thương mại, tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu về trách nhiệm xã hội và biến động tỷ giá hối đoái là những yếu tố có thể ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu. Các doanh nghiệp cần chủ động đối phó với những thách thức này để duy trì và phát triển thị phần.

4.1. Rào Cản Thương Mại và Tiêu Chuẩn Kỹ Thuật

Thị trường Hoa Kỳ áp dụng nhiều rào cản thương mại và tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe đối với sản phẩm giày dép. Các doanh nghiệp Việt Nam cần tuân thủ các quy định về an toàn, chất lượng, môi trường và lao động để được phép xuất khẩu sang thị trường này. Việc đầu tư vào công nghệ sản xuất và hệ thống quản lý chất lượng là cần thiết để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

4.2. Yêu Cầu Về Trách Nhiệm Xã Hội Doanh Nghiệp CSR

Người tiêu dùng Mỹ ngày càng quan tâm đến trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR) của các nhà sản xuất giày dép. Các doanh nghiệp Việt Nam cần đảm bảo điều kiện làm việc tốt cho người lao động, bảo vệ môi trường và tuân thủ các quy định về đạo đức kinh doanh. Thực hiện CSR không chỉ giúp nâng cao uy tín của doanh nghiệp mà còn tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường.

4.3. Biến Động Tỷ Giá Hối Đoái và Rủi Ro Xuất Khẩu

Biến động tỷ giá hối đoái có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận của các doanh nghiệp xuất khẩu giày dép. Các doanh nghiệp cần có chiến lược quản lý rủi ro tỷ giá hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực. Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng cần đối phó với các rủi ro xuất khẩu khác như rủi ro thanh toán, rủi ro vận chuyển và rủi ro chính trị.

V. Giải Pháp Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Giày Dép Xuất Khẩu

Để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững ngành xuất khẩu giày dép, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan. Các giải pháp bao gồm hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn, công nghệ, thông tin thị trường và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Đồng thời, cần xây dựng chuỗi cung ứng giày dép hiệu quả và phát triển công nghiệp hỗ trợ.

5.1. Chính Sách Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Xuất Khẩu Giày Dép

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu giày dép về vốn, công nghệ, thông tin thị trường và đào tạo nguồn nhân lực. Các chính sách này cần được thiết kế phù hợp với đặc thù của ngành và đáp ứng yêu cầu của hội nhập kinh tế quốc tế. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và giảm chi phí tuân thủ cũng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.

5.2. Phát Triển Chuỗi Cung Ứng Giày Dép Bền Vững

Xây dựng chuỗi cung ứng giày dép bền vững là một yếu tố quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm và đáp ứng yêu cầu của người tiêu dùng Mỹ. Các doanh nghiệp cần hợp tác với các nhà cung cấp nguyên liệu, nhà sản xuất và nhà phân phối để tạo ra một chuỗi cung ứng hiệu quả và thân thiện với môi trường. Việc áp dụng các tiêu chuẩn về lao động, môi trường và đạo đức kinh doanh trong chuỗi cung ứng cũng giúp nâng cao uy tín của doanh nghiệp.

5.3. Đầu Tư vào Công Nghệ và Đào Tạo Nguồn Nhân Lực

Đầu tư vào công nghệ sản xuất giày dép hiện đại và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là cần thiết để nâng cao năng suất, chất lượng và mẫu mã sản phẩm. Các doanh nghiệp cần chủ động tiếp cận các công nghệ mới và đào tạo đội ngũ kỹ thuật viên, công nhân lành nghề. Hợp tác với các trường đại học, cao đẳng và trung tâm dạy nghề cũng giúp đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực của ngành.

VI. Tương Lai Xuất Khẩu Giày Dép Phát Triển Bền Vững

Để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành xuất khẩu giày dép, cần chú trọng đến các yếu tố như bảo vệ môi trường, trách nhiệm xã hội và đổi mới sáng tạo. Các doanh nghiệp cần áp dụng các công nghệ sản xuất sạch hơn, sử dụng nguyên liệu tái chế và giảm thiểu chất thải. Đồng thời, cần xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với cộng đồng địa phương và đóng góp vào sự phát triển kinh tế xã hội.

6.1. Phát Triển Giày Dép Xanh và Bền Vững

Xu hướng tiêu dùng xanh và bền vững ngày càng được ưa chuộng trên thị trường Hoa Kỳ. Các doanh nghiệp Việt Nam cần phát triển các sản phẩm giày dép xanh và bền vững để đáp ứng nhu cầu này. Sử dụng nguyên liệu tái chế, giảm thiểu chất thải và áp dụng các công nghệ sản xuất sạch hơn là những giải pháp quan trọng.

6.2. Đổi Mới Sáng Tạo và Nâng Cao Giá Trị Gia Tăng

Đổi mới sáng tạo là yếu tố then chốt để nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm giày dép. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế sản phẩm mới và áp dụng các công nghệ tiên tiến. Hợp tác với các nhà thiết kế, nhà khoa học và các tổ chức nghiên cứu cũng giúp thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

6.3. Hợp Tác Quốc Tế và Chia Sẻ Kinh Nghiệm

Hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm với các quốc gia khác giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững ngành giày dép. Các doanh nghiệp cần tham gia các hội chợ, triển lãm quốc tế, học hỏi kinh nghiệm từ các doanh nghiệp thành công và xây dựng mối quan hệ với các đối tác nước ngoài.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành công nghiệp da giày giữ vị trí quan trọng trong cơ cấu kinh tế của Việt Nam, đóng vai trò là một trong những ngành công nghiệp xuất khẩu mũi nhọn giúp tạo việc làm cho hơn 1,1 triệu lao động, khai thác nguồn lực trong nước và mang lại nguồn thu ngoại tệ đáng kể. Đến năm 2016, Việt Nam nằm trong nhóm 4 quốc gia sản xuất giày dép lớn nhất thế giới về sản lượng (sau Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil) và là quốc gia xuất khẩu lớn thứ 3 thế giới về trị giá (sau Trung Quốc và Ý), với thị trường xuất khẩu mở rộng tới hơn 50 quốc gia.

Đối với thị trường Hoa Kỳ, giày dép Việt Nam liên tục gia tăng thị phần và duy trì vị trí thứ hai sau Trung Quốc. Riêng năm 2016, kim ngạch xuất khẩu giày dép sang Hoa Kỳ chiếm 34,5% tổng kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này của cả nước. Kể từ khi Hiệp định Thương mại Song phương Việt Nam - Hoa Kỳ (BTA) có hiệu lực, mức thuế suất nhập khẩu có lộ trình giảm từ 17% - 45% về 0% (dự kiến đến năm 2018), tạo điều kiện thuận lợi cho sự tăng trưởng quy mô xuất khẩu. Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu giày dép của Việt Nam sang thị trường này đối mặt với nhiều rào cản phi thuế quan và quy định kỹ thuật nghiêm ngặt, cùng sự kiện Hoa Kỳ tuyên bố rút khỏi Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP). Bên cạnh đó, nội tại ngành còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn: tỷ lệ nội địa hóa nguyên phụ liệu thấp, nguồn nhân lực chất lượng cao hạn chế, năng lực quản trị doanh nghiệp và thiết kế mẫu mã còn yếu. Trước bối cảnh đó, đề tài “Xuất khẩu giày dép của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ giai đoạn 2008-2016: Thách thức và triển vọng” được tác giả Hà Thị Thanh Hà thực hiện tại Trường Đại học Thủy Lợi dưới sự hướng dẫn của ThS. Ngô Mến.

Mục tiêu chung của nghiên cứu là đánh giá đầy đủ, toàn diện thực trạng hoạt động xuất khẩu giày dép của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ giai đoạn 2008–2016, nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, từ đó xác định cơ hội, thách thức và đề xuất giải pháp thúc đẩy xuất khẩu mặt hàng này trong tương lai. Nghiên cứu xác định 5 mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động xuất khẩu nói chung và xuất khẩu giày dép nói riêng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
2. Tổng hợp các cam kết quốc tế của Việt Nam liên quan đến hoạt động sản xuất và xuất khẩu giày dép.
3. Đánh giá thực trạng hoạt động xuất khẩu giày dép của Việt Nam giai đoạn 2008–2016 trên các khía cạnh: cơ chế điều hành quản lý xuất khẩu; khối lượng và kim ngạch xuất khẩu; giá cả; chất lượng; cơ cấu thị trường xuất khẩu.
4. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu giày dép của Việt Nam.
5. Đề xuất nhóm giải pháp đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu giày dép của Việt Nam trong thời gian tới nhằm đáp ứng yêu cầu của hội nhập kinh tế quốc tế.

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động xuất khẩu giày dép của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế thế giới.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về không gian: Hoạt động xuất khẩu giày dép của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ.
  • Về thời gian: Tập trung thu thập, xử lý và phân tích chuỗi số liệu trong giai đoạn 2008–2016.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng phân tích dựa trên các lý thuyết thương mại quốc tế cổ điển, tân cổ điển và lý luận về hội nhập kinh tế:

• Lý thuyết Lợi thế so sánh của David Ricardo: Xem xét sự khác biệt về chi phí sản xuất so sánh bắt nguồn từ chênh lệch năng suất lao động giữa các quốc gia. Mỗi quốc gia tiến hành chuyên môn hóa sản xuất và xuất khẩu mặt hàng có chi phí tương đối thấp hơn và nhập khẩu mặt hàng có chi phí tương đối cao hơn để gia tăng thặng dư tiêu dùng.
• Lý thuyết Heckscher - Ohlin (H-O): Phát triển bởi Eli Heckscher (1919) và Bertil Ohlin (1933), lý giải lợi thế so sánh dựa trên mức độ sẵn có và dồi dào của các yếu tố sản xuất (đất đai, lao động, vốn). Quốc gia dồi dào yếu tố nào sẽ có chi phí yếu tố đó rẻ hơn, từ đó sở hữu lợi thế so sánh trong sản xuất các mặt hàng thâm dụng yếu tố sản xuất đó (như thâm dụng lao động trong ngành giày dép Việt Nam).
• Lý luận về Hội nhập kinh tế quốc tế: Hệ thống hóa 5 mô hình liên kết kinh tế từ thấp đến cao gồm: Thỏa thuận thương mại ưu đãi (PTA), Khu vực mậu dịch tự do (FTA), Liên minh thuế quan (CU), Thị trường chung (Common Market), và Liên minh kinh tế - tiền tệ (Economic and Monetary Union).
• Lý luận về vai trò và nhiệm vụ của hoạt động xuất khẩu: Phân tích 4 nhiệm vụ cốt lõi của xuất khẩu: tạo nguồn vốn ngoại tệ cho nhập khẩu phục vụ công nghiệp hóa; sử dụng hiệu quả nguồn lực lao động và tài nguyên; nâng cao đời sống người lao động; mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả sử dụng là phương pháp phân tích - tổng hợp và phương pháp thống kê - so sánh số liệu kinh tế định lượng mô tả.

Nguồn dữ liệu sử dụng hoàn toàn là nguồn số liệu thứ cấp đã qua xử lý, thu thập từ các cơ quan quản lý nhà nước và hiệp hội chuyên ngành:

• Tổng cục Thống kê (GSO)
• Bộ Công Thương (MOIT) và Vụ Thị trường châu Mỹ
• Tổng cục Hải quan Việt Nam
• Hiệp hội Da - Giày - Túi xách Việt Nam (LEFASO)
• Văn phòng Dệt may Hoa Kỳ (OTEXA)
• Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC)
• Ngân hàng Thế giới (WB)

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Tổng quan lý thuyết và thực tiễn về hoạt động xuất khẩu trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý thuyết thương mại quốc tế và hội nhập kinh tế, đồng thời làm rõ vai trò của ngành da giày đối với nền kinh tế quốc dân. Đến hết năm 2016, ngành da giày Việt Nam tạo việc làm cho hơn 1,1 triệu lao động, đạt kim ngạch xuất khẩu 16,2 tỷ USD, chiếm 9,2% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa cả nước, tăng 8,8% so với năm 2015. Khối doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chiếm 81% tổng kim ngạch xuất khẩu của ngành. Tỷ lệ nội địa hóa toàn ngành đạt 35% - 40%.

Về mặt thực tiễn quan hệ thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ, kim ngạch thương mại hai chiều tăng từ 220 triệu USD năm 1994 lên 1,4 tỷ USD năm 2001 và đạt trên 47 tỷ USD vào cuối năm 2016. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ đạt 38,4 tỷ USD (tăng xấp xỉ 15% so với năm 2015), nhập khẩu đạt 8,7 tỷ USD (tăng 11,7%). Việt Nam là đối tác xếp thứ 12 về xuất khẩu hàng hóa sang Hoa Kỳ và đứng thứ 16 trong số các đối tác thương mại hàng đầu của Hoa Kỳ, song kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam mới chỉ chiếm khoảng 1,9% tổng kim ngạch nhập khẩu của thị trường này.

Chương II: Thực trạng xuất khẩu giày dép Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ giai đoạn 2008-2016

Chương 2 trình bày bức tranh thực trạng về năng lực sản xuất, cơ cấu doanh nghiệp, chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu, thị trường Hoa Kỳ và năng lực cạnh tranh của giày dép Việt Nam:

• Cơ cấu và phân bố doanh nghiệp: Năm 2016, cả nước có 507 doanh nghiệp thuộc ngành (465 doanh nghiệp sản xuất giày dép, cặp túi xách và 42 cơ sở thuộc da). Cơ cấu sở hữu gồm: 6 doanh nghiệp nhà nước, 256 doanh nghiệp ngoài quốc doanh, 228 doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài và 17 doanh nghiệp liên doanh. Các cơ sở tập trung mật độ cao tại TP. Hồ Chí Minh (272 doanh nghiệp), Hà Nội (63 doanh nghiệp), Bình Dương (47 doanh nghiệp), Đồng Nai (27 doanh nghiệp) và Hải Phòng (23 doanh nghiệp).
• Phương thức sản xuất và công nghiệp hỗ trợ: Ngành vận hành theo 4 phương thức sản xuất (gia công thuần túy CMT, mua nguyên liệu bán thành phẩm, sản xuất FOB chỉ định và FOB tự thiết kế/thương hiệu riêng). Số liệu năm 2012 cho thấy xuất khẩu theo hình thức gia công chiếm 52,7%, sản xuất xuất khẩu chiếm 44,6% (tổng hai hình thức đạt 97,3%), trong khi xuất khẩu kinh doanh thương mại chỉ chiếm 0,9%. Chi phí nguyên phụ liệu chiếm 68% - 75% giá thành sản phẩm nhưng tỷ lệ nội địa hóa chỉ đạt 40% - 45%. Công nghiệp hỗ trợ ngành da giày gồm 129 doanh nghiệp, giá trị sản xuất chỉ chiếm 20,3% toàn ngành (năm 2016). Ngành phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nguyên liệu: Trung Quốc cung cấp 60% nguyên phụ liệu khác và 36% máy móc; Đài Loan cung cấp 49% máy móc, 20% nguyên phụ liệu và 14% da; Hàn Quốc cung cấp 18% da và 10% phụ liệu. Dự báo đến năm 2025, tỷ lệ nhập khẩu da thuộc là 87%, giả da 99%, vải dệt 92% và vải không dệt 94%.
• Kim ngạch xuất khẩu sang Hoa Kỳ: Hoa Kỳ là thị trường tiêu thụ giày dép lớn nhất của Việt Nam. Kim ngạch xuất khẩu giày dép cả nước tăng từ 7,3 tỷ USD năm 2012 lên 13 tỷ USD năm 2016 (lũy kế giai đoạn 2012-2016 đạt 51 tỷ USD). Xuất khẩu sang Hoa Kỳ năm 2016 đạt 4.483,7 triệu USD, tăng 10% so với năm 2015 và chiếm 34,5% tổng kim ngạch xuất khẩu giày dép cả nước; tổng giá trị xuất khẩu sang Hoa Kỳ trong 6 năm đạt 18,659 tỷ USD.
• Cơ cấu mặt hàng theo mã HS xuất khẩu sang Hoa Kỳ (2016): Mặt hàng chiếm tỷ trọng lớn nhất là HS 6404 (giày mũ nguyên liệu dệt) chiếm gần 40%; tiếp đến là HS 6402 (giày mũ cao su hoặc chất dẻo) và HS 6403 (giày mũ da) mỗi nhóm chiếm khoảng 27%; HS 6405 (giày dép khác) chiếm 6,9%; các mã HS 6401 (giày không thấm nước) và HS 6406 (bộ phận giày dép) chiếm tỷ trọng không đáng kể.
• Đặc điểm thị trường Hoa Kỳ và đối thủ cạnh tranh: Tiêu thụ bình quân tại Hoa Kỳ đạt 8-10 đôi/người/năm; trên 90% lượng giày dép tiêu thụ là hàng nhập khẩu (kim ngạch nhập khẩu năm 2015 đạt 27,2 tỷ USD, năm 2016 đạt 25,6 tỷ USD; sản xuất nội địa đạt 2,2 tỷ USD). Năm 2016, Việt Nam xuất khẩu sang Hoa Kỳ 367 triệu đôi giày dép, giữ vị trí thứ 2 với 19,3% thị phần về số lượng và 15,7% về giá trị. Trung Quốc giữ vị trí thứ nhất với 58% về số lượng và 72,6% về giá trị (bình quân giai đoạn 2011-2016 xuất khẩu sang Hoa Kỳ 1,86 tỷ đôi/năm, tương đương 16,3 tỷ USD/năm, chiếm 67% thị phần).
• Hệ thống quản lý nhập khẩu của Hoa Kỳ: Thuế quan áp dụng theo biểu thuế hài hòa (HS chương 64) dao động từ 17% - 45% đối với các nước có quy chế Tối huệ quốc (MFN). Rào cản phi thuế quan gồm hạn ngạch và visa nhập khẩu theo Hiệp định Đa sợi do DOC quản lý đối với sản phẩm có thành phần vải, quy định nhãn mác (Care Labeling Rule, Luật phân biệt sản phẩm sợi dệt, Luật nhãn hiệu sản phẩm len), tiêu chuẩn an toàn chống cháy của CPSC, quy định kiểm dịch thực vật tại cảng của USDA đối với nguyên liệu thực vật, và các yêu cầu an ninh hàng hóa.

Chương III: Cơ hội, thách thức và giải pháp nâng cao sức cạnh tranh của giày dép Việt Nam trên thị trường Hoa Kỳ

Chương 3 tổng kết các điều kiện thị trường và xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao sức cạnh tranh:

• Cơ hội và thách thức: Cơ hội đến từ dung lượng thị trường tiêu thụ rộng lớn tại Hoa Kỳ, triển vọng cắt giảm thuế quan từ các cam kết thương mại, và xu hướng chuyển dịch đơn hàng gia công từ Trung Quốc sang Việt Nam. Thách thức lớn xuất phát từ việc Hoa Kỳ rút khỏi TPP năm 2017, sự gia tăng của các rào cản kỹ thuật/phi thuế quan, mức thuế suất MFN hiện hành còn cao (17% - 45%), sự áp đảo về quy mô và chuỗi cung ứng của Trung Quốc, cùng những điểm yếu nội tại của doanh nghiệp Việt Nam về vốn, nguồn nguyên liệu và thương hiệu.
• Giải pháp từ phía Chính phủ: Hoàn thiện cơ chế chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ; quy hoạch và xây dựng các khu công nghiệp chuyên ngành (đặc biệt là khu chuyên ngành thuộc da) nhằm xử lý vấn đề môi trường và tập trung nguồn cung; đẩy mạnh xúc tiến thương mại và cung cấp thông tin thị trường; hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các chuẩn mực pháp lý và kỹ thuật của thị trường Hoa Kỳ.
• Giải pháp từ phía doanh nghiệp: Đẩy mạnh chuyển đổi phương thức sản xuất từ gia công đơn thuần (CMT) sang mua nguyên liệu - bán thành phẩm (FOB) và tự thiết kế (ODM); đầu tư đổi mới máy móc thiết bị và công nghệ quản trị nhằm nâng cao năng suất lao động; chủ động xây dựng mạng lưới cung ứng nguyên phụ liệu nội địa; đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; nghiên cứu thị hiếu tiêu dùng từng khu vực địa lý của Hoa Kỳ để đa dạng hóa mẫu mã và xây dựng thương hiệu.

---

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã phản ánh chi tiết thực trạng xuất khẩu giày dép của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ thông qua các số liệu thống kê cụ thể:

Bảng 1: So sánh kim ngạch xuất khẩu và số lượng doanh nghiệp theo thành phần kinh tế năm 2016

Thành phần kinh tế	Số lượng doanh nghiệp (Đơn vị: DN)	Tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu ngành (%)
Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI)	228 (100% FDI) + 17 (Liên doanh)	80,8% – 81,0%
Doanh nghiệp ngoài quốc doanh	256	19,2% (chung khối trong nước)
Doanh nghiệp nhà nước	6	-
Tổng cộng	507	100,0%

Bảng 2: Cơ cấu mặt hàng giày dép Việt Nam xuất khẩu sang Hoa Kỳ năm 2016 theo mã HS

Mã HS	Mô tả nhóm mặt hàng	Tỷ trọng trong kim ngạch sang Hoa Kỳ (%)
HS 6404	Giày có đế ngoài bằng cao su/chất dẻo/da; mũ giày bằng nguyên liệu dệt	Gần 40,0%
HS 6402	Giày có đế ngoài và mũ giày bằng cao su hoặc chất dẻo	Khoảng 27,0%
HS 6403	Giày có đế ngoài bằng cao su/chất dẻo/da; mũ giày bằng da thuộc	Khoảng 27,0%
HS 6405	Giày dép khác	6,9%
HS 6401 & 6406	Giày không thấm nước; các bộ phận của giày dép	Không đáng kể

Bảng 3: So sánh thị phần xuất khẩu giày dép vào Hoa Kỳ giữa Việt Nam và Trung Quốc năm 2016

Chỉ tiêu so sánh	Việt Nam	Trung Quốc
Thị phần theo số lượng (sản lượng)	19,3% (367 triệu đôi)	58,0%
Thị phần theo trị giá (kim ngạch)	15,7% (4.483,7 triệu USD)	72,6%
Vị thế xếp hạng tại Hoa Kỳ	Thứ 2	Thứ 1

Đóng góp của khóa luận gồm việc hệ thống hóa chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2008–2016 từ nhiều nguồn chính thống; làm rõ đặc điểm bất cân xứng trong cơ cấu ngành khi khối FDI chi phối hơn 80% kim ngạch xuất khẩu; chỉ rõ mức độ phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu (nhập khẩu trên 55% - 60%); và xây dựng hệ thống giải pháp phân định rõ trách nhiệm điều hành chính sách vĩ mô của Nhà nước và chiến lược chuyển dịch chuỗi giá trị của các doanh nghiệp sản xuất giày dép.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số hạn chế gắn liền với phạm vi nghiên cứu và dữ liệu:

• Nguồn số liệu nghiên cứu hoàn toàn là dữ liệu thứ cấp dừng lại ở mốc thống kê năm 2016; một số chuỗi thời gian bị ngắt quãng giữa các giai đoạn phân tích (2008-2012 và 2016).
• Nghiên cứu chưa triển khai khảo sát sơ cấp bằng bảng hỏi đối với các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu giày dép cụ thể để lượng hóa chi phí tuân thủ các quy định phi thuế quan của Hoa Kỳ.
• Tác động thực tế của sự kiện Tổng thống Donald Trump nhậm chức và quyết định rút Hoa Kỳ khỏi Hiệp định TPP năm 2017 mới được đề cập dưới dạng nhận định bối cảnh ban đầu, chưa được kiểm chứng qua số liệu thực tế những năm tiếp sau.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng:

• Cập nhật chuỗi số liệu xuất khẩu giày dép sang Hoa Kỳ giai đoạn sau năm 2016 dưới tác động của chính sách thương mại bảo hộ từ phía Hoa Kỳ.
• Ứng dụng mô hình kinh tế lượng (như mô hình trọng lực - Gravity Model) để đo lường định lượng các nhân tố ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu giày dép Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ.
• Nghiên cứu sâu bài toán nâng cao năng lực chuỗi cung ứng công nghiệp hỗ trợ nội địa nhằm đáp ứng các tiêu chí quy tắc xuất xứ trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo nghiên cứu cung cấp tài liệu tham khảo chuyên khảo cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Kinh doanh quốc tế, Thương mại quốc tế và Quản trị kinh doanh khi tìm hiểu thực trạng hoạt động xuất khẩu của một ngành công nghiệp mũi nhọn.
• Các nhà quản trị doanh nghiệp da giày trong việc tra cứu biểu thuế, danh mục mã HS (từ 6401 đến 6406) và các yêu cầu kỹ thuật, dán nhãn, phòng cháy của thị trường Hoa Kỳ.
• Cơ quan quản lý ngành trong việc tham khảo thực trạng phân bố doanh nghiệp, cơ cấu sở hữu vốn và tỷ lệ nội địa hóa của mạng lưới công nghiệp hỗ trợ.

---

Câu hỏi thường gặp

Khối doanh nghiệp FDI đóng góp tỷ trọng bao nhiêu trong tổng kim ngạch xuất khẩu giày dép Việt Nam năm 2016?
Khối doanh nghiệp FDI đóng góp tới 80,8% (theo số liệu khảo sát của LEFASO) hoặc 81% (theo số liệu tổng kết ngành da giày) tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành năm 2016, trong khi khối doanh nghiệp trong nước chỉ chiếm khoảng 19,2%.

Mặt hàng giày dép nào của Việt Nam xuất khẩu sang Hoa Kỳ chiếm tỷ trọng kim ngạch cao nhất năm 2016?
Mặt hàng mã HS 6404 (giày có đế ngoài bằng cao su, chất dẻo, da và mũ giày bằng nguyên liệu dệt) chiếm tỷ trọng cao nhất, đạt gần 40% tổng giá trị xuất khẩu giày dép của Việt Nam sang Hoa Kỳ năm 2016.

Vị thế và thị phần của giày dép Việt Nam tại thị trường Hoa Kỳ năm 2016 được ghi nhận như thế nào so với Trung Quốc?
Việt Nam là nước xuất khẩu giày dép lớn thứ hai vào Hoa Kỳ với sản lượng 367 triệu đôi, chiếm 19,3% về số lượng và 15,7% về giá trị. Trung Quốc duy trì vị trí thứ nhất áp đảo với 58% về số lượng và 72,6% về giá trị.

Tỷ lệ nội địa hóa nguyên phụ liệu ngành giày dép Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu đạt mức nào?
Tỷ lệ nội địa hóa sản phẩm giày dép của các doanh nghiệp Việt Nam chỉ đạt khoảng 40% - 45% (toàn ngành đạt khoảng 35% - 40%), nguyên phụ liệu chiếm 68% - 75% giá thành sản phẩm và ngành phải nhập khẩu phần lớn nguyên phụ liệu quan trọng từ Trung Quốc (60%), Đài Loan (20%) và Hàn Quốc (10%).

Sản phẩm giày dép xuất khẩu sang Hoa Kỳ phải tuân thủ những quy định phi thuế quan chủ yếu nào?
Sản phẩm phải tuân thủ quy chế hạn ngạch và visa nhập khẩu theo Hiệp định Đa sợi do DOC quản lý đối với thành phần vải; quy định về nhãn mác (Care Labeling Rule, Luật phân biệt sản phẩm sợi dệt, Luật nhãn hiệu sản phẩm len); tiêu chuẩn chống cháy của Ủy ban An toàn Tiêu dùng (CPSC); và kiểm dịch nguyên liệu nguồn gốc thực vật tại cảng của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA).

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Hà Thị Thanh Hà đã phản ánh có hệ thống cơ sở lý luận thương mại quốc tế và thực trạng xuất khẩu giày dép của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ giai đoạn 2008–2016. Kết quả nghiên cứu làm nổi bật sự tăng trưởng mạnh mẽ về quy mô kim ngạch và vị thế thị trường đứng thứ hai tại Hoa Kỳ, đồng thời bóc tách các hạn chế cốt lõi như sự phụ thuộc chi phối của khối FDI, tỷ trọng gia công thuần túy cao và điểm nghẽn nguồn cung công nghiệp hỗ trợ. Các kiến nghị được đề xuất theo hai nhóm giải pháp vĩ mô từ Chính phủ và vi mô từ doanh nghiệp, cung cấp cơ sở định hướng nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành giày dép Việt Nam trong giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I : TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ. Tổng quan lý thuyết 1. Các lý thuyết thương mại cổ điển và tân cổ điển Lý thuyết lợi thế so sánh : Thương mại quốc tế đã ra đời từ rất lâu và đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế. Mỗi quốc gia đều có nguồn lực và khả năng sản xuất giới hạn, việc trao đổi buôn bán quốc tế sẽ cho phép mở rộng khả năng tiêu dùng của một nước.

Lý thuyết lợi thế so sánh dựa vào việc xem xét chi phí sản xuất so sánh để sản xuất ra cùng một loại sản phẩm ở các nước. Đồng thời, lý thuyết này được thực hiện trên nguyên tắc chuyên môn hóa sản xuất sản phẩm có chi phí so sánh thấp hơn sau đó trao đổi lấy sản phẩm có chi phí so sánh cao hơn nhằm thu lợi từ mức giá tương đối rẻ hơn so với sản xuất trong nước. Lý thuyết H-O Những hạn chế trong lý thuyết của D.Ricacrdo đã được bổ sung bởi sự hình thành của lí thuyết H-O. Theo lý thuyết của Ricardo thì lợi thế so sánh xuất phát từ những sự khác biệt về năng suất lao động.

Ricardo nhấn mạnh tới năng suất lao động và giải thích rằng những sự khác biệt về năng suất lao động giữa các nước chính là ngụ ý về lợi thế so sánh. Hai nhà kinh tế học người Thụy Điển là Eli Heckscher (vào năm 1919) và Bertil Ohlin (vào năm 1933) đã đưa ra cách giải thích khác về lợi thế so sánh, giải thích được những thiếu sót trong quan điểm của D. Các nhà kinh tế học này đã chứng tỏ rằng lợi thế so sánh xuất phát từ những sự khác biệt trong độ sẵn có các yếu tố sản xuất. Bằng cách sử dụng khái niệm độ sẵn có các yếu tố hai tác giả muốn đề cập đến mức độ mà một nước có sẵn các nguồn lực như đất đai, lao động và vốn.

Các nước có độ sẵn có các yếu tố là khác nhau, và sự sẵn có các yếu tố khác nhau đó giải thích những sự khác biệt về giá cả các nhân tố. Cụ thể là độ dồi dào của các nhân tố càng lớn thì giá cả của nhân tố đó càng rẻ. Hội nhập kinh tế quốc tế Khái niệm Hội nhập kinh tế quốc tế là một quá trình mà trọng tâm là mở cửa kinh tế, tham dự phân công, hợp tác quốc tế tạo điều kiện kết hợp có hiệu quả nguồn lực trong nước với bên ngoài, mở rộng không gian và môi trường để phát triển và chiếm lĩnh vị trí phù hợp nhất có thể được trong quan hệ kinh tế quốc tế. Đây là quá trình gắn kết các nền kinh tế của từng nước với kinh tế khu vực và thế giới thông qua các nỗ lực tự do hóa và mở cửa nền kinh tế theo những hình thức khác nhau, từ đơn phương đến song phương, tiểu khu vực/vùng, khu vực, liên khu vực và toàn cầu.

Hội nhập kinh tế có thể diễn ra theo nhiều mức độ. Theo một số nhà kinh tế, tiến trình hội nhập kinh tế được chia thành năm mô hình cơ bản từ thấp đến cao như sau: Thỏa thuận thương mại ưu đãi (PTA): Các nước thành viên dành cho nhau các ưu đãi thương mại trên cơ sở cắt giảm thuế quan. Tuy nhiên, các ưu đãi này còn hạn chế về phạm vi, số lượng các mặt hàng đưa vào diện cắt giảm thuế quan và mức độ cắt giảm. Hiệp định PTA của ASEAN (1977), Hiệp định Thương mại Việt-Mỹ (2001), Hiệp định GATT (1947 và 1994) là các mô hình điển hình của liên kết kinh tế ở giai đoạn thấp nhất.