Các Biện Pháp Giám Sát, Giáo Dục & Tư Pháp với Người Dưới 18 Tuổi Phạm Tội - Luận Văn

Tìm hiểu biện pháp giám sát giáo dục và tư pháp áp dụng cho người dưới 18 tuổi phạm tội. Quy định pháp luật và thực tiễn thi hành.

• Tác giả: Trần Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Độ
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Các Biện Pháp Giám Sát, Giáo Dục Và Biện Pháp Tư Pháp Đối Với Người Dưới 18 Tuổi Phạm Tội
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Mục lục
• Danh mục các bảng
• Danh mục biểu đồ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÁC BIỆN PHÁP GIÁM SÁT, GIÁO DỤC VÀ BIỆN PHÁP TƯ PHÁP ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI
• 1.1. Khái niệm, bản chất pháp lý biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 1.2. Khái niệm, bản chất pháp lý của biện pháp giám sát, giáo dục
• 1.3. Khái niệm, bản chất pháp lý của biện pháp tư pháp
• 1.4. Cơ sở của việc quy định và áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 1.5. Cơ sở thực tiễn
• 1.6. Kinh nghiệm quốc tế về việc áp dụng các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 1.6.1. Ở Anh và xứ Wales
• 1.6.2. Ở Liên Bang Nga
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP GIÁM SÁT, GIÁO DỤC VÀ BIỆN PHÁP TƯ PHÁP ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI
• 2.1. Quy định của pháp luật Việt Nam về việc áp dụng các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi
• 2.1.1. Các quy định trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 2015
• 2.1.2. Các quy định của Bộ luật hình sự năm 2015
• 2.2. Thực tiễn áp dụng các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 2.3. Những nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm và bất cập, vướng mắc trong xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP GIÁM SÁT, GIÁO DỤC VÀ BIỆN PHÁP TƯ PHÁP ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI
• 3.1. Hoàn thiện pháp luật hình sự
• 3.2. Triển khai tổ chức và hoạt động của Tòa gia đình và người dưới 18 tuổi
• 3.3. Tăng cường công tác giám sát, hỗ trợ tại cộng đồng đối với người dưới 18 tuổi vi phạm pháp luật
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Xử Lý Người Dưới 18 Tuổi Phạm Tội Hiện Nay 50 60 ký tự

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, vấn đề người chưa thành niên phạm tội đang ngày càng trở nên nhức nhối. Cùng với sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, Đảng và Nhà nước ta luôn chú trọng và tăng cường các chính sách bảo vệ, chăm sóc và thực hiện các quyền của trẻ em. Chính sách này được cụ thể hóa trong nhiều văn bản pháp luật về nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó có lĩnh vực hình sự. Do đặc điểm về thể chất và tâm sinh lý lứa tuổi mà người dưới 18 tuổi cần được bảo vệ và chăm sóc đặc biệt. Chính sách pháp luật hình sự đối với các em cần có những quy định riêng nhằm bảo đảm sự phát triển tốt nhất cho các em. Bộ luật hình sự năm 2015 đã dành nhiều điều khoản quy định về chính sách xử lý theo hướng vì lợi ích tốt nhất của họ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy tình trạng tội phạm vị thành niên đang có chiều hướng gia tăng và diễn biến phức tạp. Việc áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự đối với người dưới 18 tuổi vẫn còn gặp một số khó khăn, vướng mắc. Đồng thời, hệ thống tư pháp hình sự hiện hành liên quan đến người dưới 18 tuổi, trong đó có các biện pháp giám sát, giáo dục đối với người dưới 18 tuổi phạm tội cần có thêm những sửa đổi, bổ sung để bảo vệ ngày càng tốt hơn quyền lợi của người dưới 18 tuổi theo tinh thần Công ước về quyền trẻ em. Luận văn thạc sỹ luật học của Trần Hồng Nhung đi sâu nghiên cứu về các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu, phân tích các quy định có liên quan của Bộ luật hình sự trong mối tương quan, so sánh với một số chuẩn mực quốc tế cũng như pháp luật một số nước để từ đó đưa ra kiến nghị sửa đổi, bổ sung một cách hoàn thiện nhất, bảo đảm thực thi các nghĩa vụ quốc tế mà Việt Nam đã cam kết.

1.1. Khái niệm Biện pháp Giám sát Giáo dục cho người dưới 18

Theo cuốn Thuật ngữ tư pháp người dưới 18 tuổi của Bộ Tư pháp phối hợp cùng tổ chức UNICEF thì không chính thức có khái niệm biện pháp giám sát, giáo dục nhưng lại có thuật ngữ “biện pháp không chính thức”. Theo đó, biện pháp không chính thức là biện pháp xử lý vi phạm pháp luật không áp dụng các thủ tục tố tụng hình sự hoặc thủ tục xử lý vi phạm hành chính mà dựa vào cộng đồng để giáo dục, răn đe người có hành vi vi phạm. Ở Việt Nam có những biện pháp xử lý không chính thức như hòa giải, giám sát, phê bình, kiểm điểm, nhắc nhở, giáo dục tại dòng họ, kỷ luật tại nhà trường. Ở nhiều nước trên thế giới, những biện pháp xử lý không chính thức đối với người dưới 18 tuổi phạm tội thường được gọi là “biện pháp xử lý chuyển hướng” vì người dưới 18 tuổi được đưa ra khỏi (chuyển hướng) hệ thống tố tụng chính thức để xử lý tại cộng đồng. Bộ luật hình sự năm 2015 quy định về điều kiện áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục trong trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự như sau: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án chỉ quyết định miễn trách nhiệm hình sự và áp dụng biện pháp khiển trách, hòa giải tại cộng đồng hoặc biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, nếu người dưới 18 tuổi phạm tội hoặc người đại diện hợp pháp của họ đồng ý với việc áp dụng một trong các biện pháp này. Trong lĩnh vực tư pháp hình sự, Bộ luật hình sự đã ghi nhận một nguyên tắc quan trọng trong việc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội, đó là: Việc truy cứu trách nhiệm hình sự người dưới 18 tuổi phạm tội chỉ trong trường hợp cần thiết và phải căn cứ vào những đặc điểm về nhân thân của họ, tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội và yêu cầu của việc phòng ngừa tội phạm.

1.2. Bản chất pháp lý của Biện pháp Tư Pháp người dưới 18

Hình phạt được coi là chế tài nghiêm khắc nhất của Nhà nước dành cho người phạm tội nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người phạm tội. Hình phạt được Nhà nước sử dụng như là một công cụ hữu hiệu trong cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm để bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của xã hội và các lợi ích hợp pháp của công dân. Nhưng với quan điểm của Nhà nước ta trong việc xử lý tội phạm không chỉ nhằm mục đích trừng trị mà còn giáo dục người phạm tội nhận thức được sai lầm của bản thân, trở thành người có ích cho xã hội, có ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc của cuộc sống xã hội chủ nghĩa, ngăn ngừa họ phạm tội mới. Đồng thời, xuất phát từ chính sách nhân đạo trong pháp luật của nước ta nói chung, pháp luật hình sự nói riêng, xuất phát từ tình hình, hoàn cảnh phạm tội, tính chất của tội phạm nên bên cạnh hệ thống hình phạt, còn có các biện pháp tư pháp được quy định trong Bộ luật hình sự. Theo giáo trình Luật hình sự Việt Nam của trường Đại học Luật Hà Nội, biện pháp tư pháp được hiểu là “các biện pháp hình sự được Bộ luật hình sự quy định, do các cơ quan tư pháp áp dụng đối với người có hành vi nguy hiểm cho xã hội, có tác dụng hỗ trợ hoặc thay thế hình phạt”. Qua đó, có thể hiểu một cách tương đối cụ thể về biện pháp tư pháp với những dấu hiệu sau: Thứ nhất, biện pháp tư pháp là biện pháp thể hiện trách nhiệm hình sự của một cá nhân khi người đó có hành vi phạm tội. Biện pháp tư pháp là một chế tài ít nghiêm khắc hơn so với hình phạt, do pháp luật hình sự quy định; là kết quả của sự phân hoá trách nhiệm hình sự nhìn từ góc độ hình phạt. Dấu hiệu này thể hiện vị trí pháp lý và khả năng áp dụng của biện pháp tư pháp.

II. Thách Thức Gia Tăng Tội Phạm Dưới 18 Tuổi 50 60 ký tự

Thực tế cho thấy tình trạng vi phạm pháp luật nói chung và tình trạng phạm tội nói riêng ở người dưới 18 tuổi diễn biến phức tạp, có chiều hướng ngày càng gia tăng về tính chất nguy hiểm và diễn biến hết sức phức tạp, nhất là các băng nhóm thanh, thiếu niên tụ tập ăn chơi, gây rối trật tự công cộng diễn ra rất phức tạp ở nhiều nơi. Bên cạnh đó, cùng với sự phát triển về mọi mặt của đời sống xã hội và trước yêu cầu bảo vệ ngày càng tốt hơn quyền lợi của người dưới 18 tuổi theo tinh thần Công ước về quyền trẻ em, hệ thống tư pháp hình sự hiện hành liên quan đến người dưới 18 tuổi, trong đó có các biện pháp giám sát, giáo dục đối với người dưới 18 tuổi phạm tội cần có thêm những sửa đổi, bổ sung. Các quy định của Bộ luật hình sự và Bộ luật tố tụng hình sự về xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội phải bảo đảm lợi ích tốt nhất của người dưới 18 tuổi và chủ yếu nhằm mục đích giáo dục, giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh, trở thành công dân có ích cho xã hội. Cần xem xét độ tuổi, khả năng nhận thức của họ về tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nguyên nhân và điều kiện gây ra tội phạm. Việc truy cứu trách nhiệm hình sự người dưới 18 tuổi phạm tội chỉ trong trường hợp cần thiết và phải căn cứ vào những đặc điểm về nhân thân của họ, tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội và yêu cầu của việc phòng ngừa tội phạm.

2.1. Nguyên nhân dẫn đến Tội phạm vị thành niên gia tăng

Nhiều yếu tố góp phần vào sự gia tăng tội phạm vị thành niên. Các yếu tố này bao gồm sự thiếu quan tâm từ gia đình, ảnh hưởng tiêu cực từ bạn bè và môi trường xã hội, cũng như sự tiếp xúc với nội dung bạo lực trên internet và các phương tiện truyền thông khác. Ngoài ra, các vấn đề kinh tế và xã hội cũng có thể đẩy người chưa thành niên vào con đường phạm tội. Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi cũng góp phần làm tăng nguy cơ phạm tội ở người dưới 18 tuổi. Họ có thể dễ bị kích động, thiếu kiềm chế và không nhận thức đầy đủ về hậu quả của hành vi của mình. Do đó, cần có các biện pháp phòng ngừa và can thiệp hiệu quả để giảm thiểu tình trạng tội phạm vị thành niên.

2.2. Hậu quả của Tội phạm dưới 18 tuổi đối với xã hội

Tội phạm dưới 18 tuổi gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng cho xã hội. Nó làm gia tăng tình trạng bất ổn xã hội, gây mất trật tự an ninh và ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế. Nạn nhân của tội phạm vị thành niên có thể phải chịu đựng những tổn thương về thể chất và tinh thần, ảnh hưởng đến cuộc sống của họ. Bản thân người phạm tội dưới 18 tuổi cũng phải đối mặt với những hậu quả pháp lý và xã hội, ảnh hưởng đến tương lai của họ. Hơn nữa, tội phạm vị thành niên có thể dẫn đến sự lãng phí nguồn lực của xã hội, do phải chi tiêu cho việc điều tra, xét xử và cải tạo người phạm tội.

III. Các Biện Pháp Tư Pháp Hiệu Quả cho Tuổi Vị Thành Niên 50 60 ký tự

Các biện pháp tư pháp được áp dụng cho người dưới 18 tuổi phạm tội phải mang tính giáo dục, phục hồi và bảo vệ quyền lợi của các em. Thay vì chỉ tập trung vào trừng phạt, các biện pháp này nên hướng đến việc giúp người phạm tội nhận ra sai lầm, sửa chữa hành vi và tái hòa nhập cộng đồng. Các biện pháp tư pháp hiệu quả bao gồm hòa giải, bồi thường thiệt hại, tham gia các chương trình giáo dục và đào tạo nghề, cũng như sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng. Việc áp dụng các biện pháp này cần được thực hiện một cách linh hoạt, phù hợp với từng trường hợp cụ thể và đảm bảo sự tham gia của người phạm tội, gia đình và các chuyên gia. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật để nâng cao nhận thức của người dưới 18 tuổi về các hành vi phạm tội và hậu quả của chúng.

3.1. Giáo dục tại Xã Phường Thị trấn Biện pháp tối ưu

Một điểm mới trong Bộ luật hình sự năm 2015 là biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn được quy định là một trong các biện pháp giám sát, giáo dục trong trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự. Biện pháp này không buộc người dưới 18 tuổi phạm tội phải cách ly khỏi xã hội mà được giáo dục, cải tạo ngay trong môi trường xã hội bình thường. Hay nói cách khác, người dưới 18 tuổi phạm tội khi được áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn thì họ tiếp tục được sinh hoạt, học tập, lao động tại gia đình và nhà trường. Điều này có ý nghĩa rất quan trọng trong việc giúp người dưới 18 tuổi tránh được những mặc cảm về tội lỗi của mình, giúp họ nhanh chóng nhận ra lỗi lầm để tự giác rèn luyện sửa chữa. Biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn được áp dụng với người dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng. Trong thời gian áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, người dưới 18 tuổi không bị cách ly khỏi xã hội nhưng phải chấp hành một số nghĩa vụ nhất định. Thời hạn áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người dưới 18 tuổi phạm tội là từ 1 năm đến 2 năm.

3.2. Trường Giáo Dưỡng Giải pháp cho trường hợp đặc biệt

Trường giáo dưỡng là cơ sở giáo dục tập trung của Nhà nước có nhiệm vụ quản lý, giáo dục đạo đức, pháp luật, văn hóa, hướng nghiệp và tổ chức lao động phù hợp với lứa tuổi cho người dưới 18 tuổi vi phạm pháp luật bị áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng nhằm giúp đỡ các em phục hồi, trở thành người có ích cho xã hội, có khả năng tái hòa nhập cộng đồng sau khi ra khỏi trường. Trường giáo dưỡng là một loại trường chuyên biệt thuộc hệ thống giáo dục quốc dân. Học sinh trường giáo dưỡng được học văn hóa theo chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Văn bằng, chứng chỉ học văn hóa, học nghề trong các trường giáo dưỡng có giá trị như văn bằng của các trường phổ thông. Biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng thường được áp dụng với người dưới 18 tuổi phạm tội có nhân thân tương đối xấu, môi trường trước khi phạm tội không thuận lợi cho việc giáo dục cải tạo họ, như trong gia đình thường xuyên có người vi phạm pháp luật, bạn bè là những người có nhân thân không tốt, bản thân không có chỗ học tập, lao động, sinh hoạt ổn định.

3.3. Hòa Giải tại cộng đồng Phục hồi gắn kết xã hội Vị Thành Niên

Hòa giải tại cộng đồng là việc hướng dẫn, giúp đỡ, thuyết phục các bên tranh chấp để họ tự nguyện giải quyết với nhau những việc vi phạm pháp luật và tranh chấp nhỏ trong cộng đồng dân cư. Bộ luật hình sự năm 2015 quy định: Hòa giải tại cộng đồng được áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong những trường hợp sau đây: a) Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng hoặc phạm tội nghiêm trọng; b) Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng quy định tại điểm b khoản 2 Điều 91 của Bộ luật này. Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức việc hòa giải tại cộng đồng khi người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của người bị hại đã tự nguyện hòa giải và đề nghị miễn trách nhiệm hình sự. Điều đáng lưu ý là một trong những nguyên tắc hòa giải quan trọng được quy định tại Điều 4 của Luật hòa giải ở cơ sở năm 2013 là phải tôn trọng sự tự nguyện của các bên, không bắt buộc, áp đặt các bên trong hòa giải ở cơ sở; bảo đảm phù hợp với chính sách, pháp luật của Nhà nước, đạo đức xã hội, phong tục, tập quán tốt đẹp của nhân dân, phát huy tinh thần đoàn kết, tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau giữa các thành viên trong gia đình, dòng họ và cộng đồng dân cư, quan tâm đến quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ em, phụ nữ, người khuyết tật và người cao tuổi.

IV. Nghiên Cứu Hiệu quả Áp Dụng Biện Pháp Giáo Dục 50 60 ký tự

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các biện pháp giáo dục phù hợp có thể giúp giảm thiểu tình trạng tái phạm ở người dưới 18 tuổi phạm tội. Các chương trình giáo dục, đào tạo nghề và tư vấn tâm lý có thể giúp người phạm tội phát triển các kỹ năng cần thiết để hòa nhập cộng đồng và tránh xa con đường phạm tội. Tuy nhiên, hiệu quả của các biện pháp giáo dục phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, cộng đồng và các cơ quan chức năng. Đồng thời, cần có sự đánh giá thường xuyên và điều chỉnh phù hợp để đảm bảo các biện pháp giáo dục đáp ứng được nhu cầu của người phạm tội và mang lại kết quả tốt nhất.

4.1. Phân tích số liệu Tỷ lệ tái phạm sau giáo dục

Cần tiến hành phân tích số liệu thống kê về tỷ lệ tái phạm ở người dưới 18 tuổi phạm tội sau khi áp dụng các biện pháp giáo dục khác nhau. Số liệu này sẽ giúp đánh giá hiệu quả của từng biện pháp và xác định những yếu tố nào có ảnh hưởng đến tỷ lệ tái phạm. Đồng thời, cần so sánh tỷ lệ tái phạm giữa người dưới 18 tuổi phạm tội được áp dụng các biện pháp giáo dục và người dưới 18 tuổi phạm tội không được áp dụng các biện pháp giáo dục để thấy rõ hơn vai trò của các biện pháp giáo dục trong việc giảm thiểu tình trạng tái phạm.

4.2. Yếu tố ảnh hưởng đến thành công của giáo dục cải tạo

Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến thành công của quá trình giáo dục cải tạo người dưới 18 tuổi phạm tội. Các yếu tố này bao gồm sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng, chất lượng của các chương trình giáo dục và đào tạo nghề, cũng như sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng. Đồng thời, nhân thân của người phạm tội, mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội và môi trường sống của họ cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả giáo dục cải tạo. Việc xác định và phân tích các yếu tố này sẽ giúp xây dựng các chương trình giáo dục cải tạo hiệu quả hơn và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

V. Hoàn Thiện Giải pháp cho Tư Pháp Vị Thành Niên 50 60 ký tự

Để nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp vị thành niên, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật và xây dựng các chương trình phòng ngừa tội phạm hiệu quả. Đồng thời, cần tăng cường sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, cộng đồng và các cơ quan chức năng trong việc chăm sóc, giáo dục và bảo vệ người dưới 18 tuổi. Việc áp dụng các biện pháp tư pháp cần được thực hiện một cách linh hoạt, phù hợp với từng trường hợp cụ thể và đảm bảo quyền lợi của người phạm tội. Cần tạo điều kiện cho người phạm tội tái hòa nhập cộng đồng và trở thành công dân có ích cho xã hội.

5.1. Đề xuất sửa đổi bổ sung luật về xử lý vị thành niên

Cần rà soát và đánh giá lại các quy định pháp luật hiện hành về xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội để xác định những điểm còn bất cập, chồng chéo hoặc không phù hợp với thực tế. Trên cơ sở đó, đề xuất các sửa đổi, bổ sung cần thiết để hoàn thiện hệ thống pháp luật, đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả. Các sửa đổi, bổ sung này có thể bao gồm việc quy định rõ hơn về các biện pháp tư pháp thay thế, tăng cường sự bảo vệ quyền lợi của người phạm tội và nạn nhân, cũng như nâng cao trách nhiệm của các cơ quan chức năng.

5.2. Vai trò của gia đình nhà trường trong phòng ngừa

Gia đình và nhà trường đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa tội phạm vị thành niên. Gia đình cần tạo môi trường sống lành mạnh, yêu thương và quan tâm đến con em mình. Nhà trường cần tăng cường giáo dục đạo đức, pháp luật và trang bị cho học sinh những kỹ năng sống cần thiết. Cả gia đình và nhà trường cần phối hợp chặt chẽ với nhau để phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường ở người dưới 18 tuổi và có biện pháp can thiệp kịp thời. Đồng thời, cần tạo điều kiện cho người dưới 18 tuổi tham gia các hoạt động xã hội, văn hóa, thể thao để phát triển toàn diện và tránh xa các tệ nạn xã hội.

VI. Tương Lai Hướng đến hệ thống Tư Pháp Thân Thiện Trẻ Em 50 60 ký tự

Hệ thống tư pháp đối với người dưới 18 tuổi cần hướng đến việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em và giúp đỡ họ tái hòa nhập cộng đồng. Điều này đòi hỏi sự thay đổi trong cách tiếp cận, từ việc tập trung vào trừng phạt sang việc tập trung vào giáo dục và phục hồi. Cần có sự tham gia của nhiều bên liên quan, bao gồm gia đình, nhà trường, cộng đồng, các tổ chức xã hội và các cơ quan chức năng. Đồng thời, cần có sự đầu tư vào các chương trình hỗ trợ, tư vấn và đào tạo nghề cho người dưới 18 tuổi phạm tội.

6.1. Xây dựng mô hình Tòa Án Gia Đình chuyên biệt

Việc xây dựng mô hình Tòa án gia đình chuyên biệt có thể giúp giải quyết các vụ án liên quan đến người dưới 18 tuổi một cách hiệu quả và chuyên nghiệp hơn. Tòa án gia đình cần có đội ngũ thẩm phán, thư ký và các chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực tư pháp vị thành niên và am hiểu về tâm lý trẻ em. Thủ tục tố tụng tại Tòa án gia đình cần được đơn giản hóa và thân thiện với trẻ em, đảm bảo sự tham gia của người phạm tội, gia đình và các chuyên gia.

6.2. Ứng dụng công nghệ trong quản lý hỗ trợ

Việc ứng dụng công nghệ thông tin có thể giúp nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp vị thành niên. Các phần mềm quản lý thông tin có thể giúp theo dõi quá trình xử lý vụ án và đánh giá hiệu quả của các biện pháp tư pháp. Các ứng dụng hỗ trợ trực tuyến có thể cung cấp cho người dưới 18 tuổi phạm tội và gia đình họ thông tin về pháp luật, các chương trình hỗ trợ và tư vấn. Đồng thời, công nghệ có thể được sử dụng để tạo ra các chương trình giáo dục trực tuyến và các trò chơi giáo dục giúp người dưới 18 tuổi nâng cao nhận thức về pháp luật và các hành vi nguy hiểm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn tư pháp hình sự tại Việt Nam giai đoạn 2011 - 2015 ghi nhận hàng nghìn vụ án có người chưa thành niên vi phạm pháp luật mỗi năm, trong đó nhóm đối tượng từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi chiếm tới hơn 60% tổng số bị cáo bị đưa ra xét xử. Đặc điểm thể chất và tâm sinh lý của lứa tuổi này chưa phát triển hoàn thiện, nhận thức xã hội còn nhiều hạn chế và dễ bị tác động tiêu cực từ môi trường sống. Do đó, việc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội đòi hỏi một chính sách hình sự đặc thù, lấy mục tiêu giáo dục, phục hồi và bảo đảm lợi ích tốt nhất cho trẻ em làm trọng tâm thay vì áp dụng các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc mang tính tước đoạt tự do.

Luận văn thạc sĩ luật học của tác giả Trần Hồng Nhung được thực hiện nhằm giải quyết yêu cầu cấp thiết về mặt lý luận và thực tiễn trong việc áp dụng các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp theo định hướng của Bộ luật Hình sự năm 2015. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là phân tích bản chất pháp lý của từng biện pháp chế tài phi giam giữ, đánh giá thực trạng áp dụng trên phạm vi toàn quốc giai đoạn 2011 - 2015, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả thi hành.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp cơ sở khoa học để đẩy mạnh tỷ lệ áp dụng các biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng lên mức trên 40%, đồng thời hướng tới mục tiêu kéo giảm tỷ lệ tái phạm trong nhóm người chưa thành niên xuống dưới mức 10%. Công trình tạo tiền đề vững chắc cho việc thực thi đầy đủ Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em mà Việt Nam đã cam kết.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng của thuyết gắn mác và lý thuyết tư pháp phục hồi trong khoa học tội phạm học hiện đại. Thuyết gắn mác chỉ ra rằng việc áp dụng các hình phạt hình sự truyền thống và giam giữ tại các cơ sở tập trung dễ khiến người chưa thành niên tiếp thu hành vi tiêu cực, củng cố nhận thức phạm tội và làm gia tăng nguy cơ tái phạm. Ngược lại, lý thuyết tư pháp phục hồi với mô hình chuyển hướng 3R bao gồm Phục hồi, Tái hòa nhập và Trách nhiệm nhấn mạnh việc người vi phạm thừa nhận lỗi lầm, xin lỗi và bồi thường thiệt hại để sửa chữa sai lầm ngay tại cộng đồng.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được vận dụng bao gồm:

• Biện pháp xử lý chuyển hướng: Cơ chế đưa người chưa thành niên ra khỏi quy trình tố tụng tư pháp chính thức để áp dụng các biện pháp giáo dục dựa vào cộng đồng.
• Biện pháp giám sát, giáo dục khi miễn trách nhiệm hình sự: Các chế tài bao gồm khiển trách với thời hạn từ 3 tháng đến 1 năm theo Điều 93, hòa giải tại cộng đồng theo Điều 94, và giáo dục tại xã, phường, thị trấn với thời hạn từ 1 năm đến 2 năm theo Điều 95 Bộ luật Hình sự năm 2015.
• Biện pháp tư pháp: Chế tài cưỡng chế hình sự ít nghiêm khắc hơn hình phạt, mang tính thay thế hoặc hỗ trợ hình phạt, cụ thể là biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng với thời hạn từ 1 năm đến 2 năm quy định tại Điều 96 Bộ luật Hình sự năm 2015.
• Chế định không tính án tích: Quy định nhân văn tại Điều 107 Bộ luật Hình sự năm 2015 bảo đảm người dưới 18 tuổi được áp dụng biện pháp tư pháp hoặc phạm tội ít nghiêm trọng không bị coi là có án tích, tạo điều kiện thuận lợi để tái hòa nhập xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp toàn diện từ các báo cáo thống kê xét xử sơ thẩm của Tòa án nhân dân tối cao, số liệu thụ lý của Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các báo cáo chuyên đề của Bộ Tư pháp trong giai đoạn 5 năm từ 2011 đến 2015.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hơn 10.000 hồ sơ vụ án hình sự sơ thẩm có bị cáo là người dưới 18 tuổi trên địa bàn toàn quốc. Tác giả sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu điển hình tại các đô thị lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh nhằm phản ánh trung thực bức tranh tội phạm vị thành niên.

Việc lựa chọn các phương pháp phân tích định lượng, thống kê mô tả kết hợp phương pháp so sánh luật học và phân tích quy phạm là hoàn toàn phù hợp. Cách tiếp cận này cho phép lượng hóa chính xác tỷ lệ áp dụng các loại chế tài, đối chiếu hiệu quả thực tiễn giữa Bộ luật Hình sự năm 1999 và Bộ luật Hình sự năm 2015, đồng thời so sánh với kinh nghiệm lập pháp của Vương quốc Anh, Liên bang Nga và Kosovo. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt trong giai đoạn 2015 - 2017 để bảo đảm tính cập nhật của các đạo luật mới.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tiễn giai đoạn 2011 - 2015 đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Thứ nhất, tỷ lệ áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người dưới 18 tuổi vẫn chiếm tỷ trọng rất cao, trung bình trên 65% tổng số bị cáo bị kết án sơ thẩm. Trong khi đó, các biện pháp mang tính giáo dục, phòng ngừa tại cộng đồng như giáo dục tại xã, phường, thị trấn chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn từ 12% đến 15%.
• Thứ hai, cơ cấu tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện cho thấy tội phạm xâm phạm sở hữu chiếm tỷ lệ áp đảo với hơn 55% tổng số vụ việc, tập trung chủ yếu vào các hành vi trộm cắp và cướp giật tài sản. Đáng chú ý, độ tuổi vi phạm từ 16 đến dưới 18 tuổi chiếm tới gần 80% tổng số đối tượng vi phạm.
• Thứ ba, việc áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng có xu hướng giảm khoảng 18% trong giai đoạn nghiên cứu, nguyên nhân do các vướng mắc về thẩm quyền chuyển giao và sự thiếu thốn về cơ sở vật chất chuyên biệt.
• Thứ tư, hiệu quả giám sát tại cơ sở chưa đạt yêu cầu khi có tới hơn 70% các trường hợp áp dụng biện pháp giáo dục tại cấp xã thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và các đoàn thể địa phương, khiến nguy cơ tái phạm vẫn tiềm ẩn.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tỷ lệ áp dụng hình phạt tù còn cao phản ánh thói quen tư duy tố tụng truyền thống nặng về trừng trị hơn là phục hồi. Các cơ quan tiến hành tố tụng thường e ngại rủi ro tái phạm khi áp dụng biện pháp miễn trách nhiệm hình sự kèm điều kiện giám sát tại cộng đồng do chưa có quy chế phối hợp cụ thể.

Khi so sánh với kinh nghiệm quốc tế, Vương quốc Anh đã áp dụng thành công mô hình cảnh cáo chuyển hướng kết hợp chương trình bán giam giữ với hơn 4.500 cơ sở cộng đồng, giúp giảm tỷ lệ tái phạm xuống chỉ còn khoảng một phần mười so với việc đưa ra xét xử tại Tòa án. Tương tự, pháp luật Liên bang Nga và Kosovo đều quy định đa dạng từ 5 đến 8 biện pháp xử lý chuyển hướng linh hoạt như lao động công ích, tư vấn tâm lý, đào tạo nghề bắt buộc.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua Bảng thống kê cơ cấu tội phạm vị thành niên 5 năm và Biểu đồ cột kép so sánh tương quan giữa tỷ lệ phạt tù giam với tỷ lệ áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn từ năm 2011 đến năm 2015. Trực quan hóa này làm nổi bật khoảng cách lớn giữa định hướng chính sách nhân đạo của Nhà nước và thực tiễn áp dụng chế tài tại các cấp Tòa án.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao hiệu quả áp dụng các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Hoàn thiện khung pháp luật hình sự: Ban hành Thông tư liên tịch hướng dẫn chi tiết các tiêu chí định lượng về vai trò không đáng kể trong đồng phạm và mức độ tự nguyện khắc phục hậu quả quy định tại Điều 91 và Điều 92 Bộ luật Hình sự năm 2015. Mục tiêu nâng tỷ lệ áp dụng biện pháp hòa giải tại cộng đồng và khiển trách lên ít nhất 30% trong các vụ án đủ điều kiện. Timeline thực hiện trong giai đoạn 2018 - 2019 do Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an chủ trì.
• Kiện toàn tổ chức Tòa gia đình và người chưa thành niên: Mở rộng thành lập Tòa chuyên trách tại 100% Tòa án nhân dân cấp tỉnh và các Tòa án nhân dân cấp huyện trọng điểm. Tổ chức đào tạo chuyên sâu về kỹ năng tâm lý học tư pháp cho tối thiểu 500 Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân trước năm 2022 do Tòa án nhân dân tối cao chịu trách nhiệm.
• Xây dựng mạng lưới hỗ trợ và giám sát cộng đồng: Thành lập các tổ công tác chuyên trách cấp xã có sự tham gia của cán bộ tư pháp, Đoàn Thanh niên và Hội phụ nữ để quản lý, giáo dục người vi phạm. Đảm bảo 100% người chưa thành niên được áp dụng biện pháp giáo dục tại cấp xã có hồ sơ theo dõi và phân công người trực tiếp kèm cặp. Timeline triển khai từ năm 2018 đến 2021 do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Ủy ban nhân dân các cấp.
• Đổi mới toàn diện mô hình trường giáo dưỡng: Hiện đại hóa cơ sở vật chất tại các trường giáo dưỡng, tích hợp chương trình đào tạo nghề gắn liền với nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Đặt mục tiêu trên 85% học sinh hoàn thành chương trình được cấp chứng chỉ nghề phổ thông để thuận lợi tái hòa nhập xã hội. Timeline thực hiện trong giai đoạn 2019 - 2023 do Bộ Công an phối hợp Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị chuyên khảo sâu sắc, phù hợp cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan tiến hành tố tụng và Thẩm phán: Hỗ trợ Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm phán nắm vững căn cứ pháp lý tại Chương XII Bộ luật Hình sự năm 2015 để áp dụng chính xác các biện pháp miễn trách nhiệm hình sự, chuyển hướng xử lý thay cho hình phạt tù trong thực tiễn xét xử sơ thẩm.
• Cơ quan lập pháp và chuyên gia xây dựng chính sách: Cung cấp 5 nhóm luận cứ thực tiễn và bài học kinh nghiệm quốc tế phục vụ công tác rà soát, sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật và ban hành văn bản hướng dẫn thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên luật học: Tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về luật hình sự, tội phạm học và tư pháp người chưa thành niên, cung cấp hệ thống tài liệu tham khảo với hơn 65 nguồn tư liệu chuẩn mực trong nước và quốc tế.
• Cán bộ công tác xã hội, Đoàn thanh niên và hòa giải viên cơ sở: Trang bị kiến thức nghiệp vụ và kỹ năng hòa giải theo Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 và Nghị định số 15/2014/NĐ-CP, giúp nâng cao hiệu quả quản lý, trợ giúp pháp lý và tái hòa nhập cho thanh thiếu niên lầm lỡ tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

• Các biện pháp giám sát, giáo dục đối với người dưới 18 tuổi phạm tội bao gồm những hình thức nào? Theo quy định từ Điều 93 đến Điều 95 Bộ luật Hình sự năm 2015, có 3 biện pháp giám sát, giáo dục khi miễn trách nhiệm hình sự gồm Khiển trách với thời hạn từ 3 tháng đến 1 năm, Hòa giải tại cộng đồng, và Giáo dục tại xã, phường, thị trấn với thời hạn từ 1 đến 2 năm. Các biện pháp này giúp người chưa thành niên tránh bị cách ly khỏi môi trường gia đình và nhà trường.

• Người dưới 18 tuổi bị áp dụng biện pháp tư pháp có phải mang án tích không? Căn cứ Điều 107 Bộ luật Hình sự năm 2015, người dưới 18 tuổi bị áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng hoặc người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi bị kết án đều được coi là không có án tích. Quy định nhân đạo này nhằm xóa bỏ rào cản tâm lý mặc cảm, tạo điều kiện thuận lợi cho người vi phạm tiếp tục học tập và tìm kiếm việc làm.

• Điều kiện để áp dụng biện pháp hòa giải tại cộng đồng theo luật hiện hành là gì? Căn cứ Điều 94 Bộ luật Hình sự năm 2015, biện pháp hòa giải tại cộng đồng được áp dụng cho người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng, người từ 14 đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng được luật định, với điều kiện người bị hại tự nguyện hòa giải, có đơn đề nghị miễn trách nhiệm hình sự và người vi phạm tự nguyện bồi thường thiệt hại.

• Kinh nghiệm quốc tế về mô hình cảnh cáo chuyển hướng mang lại bài học gì cho Việt Nam? Thực tiễn từ Vương quốc Anh với quy trình cảnh cáo 3R và mạng lưới 4.500 cơ sở bán giam giữ đã chứng minh khả năng kéo giảm tỷ lệ tái phạm xuống còn 1/10 so với biện pháp giam giữ. Việc ưu tiên xử lý chuyển hướng tại cộng đồng giúp tiết kiệm hơn 40% chi phí tư pháp và mang lại hiệu quả tái hòa nhập vượt trội.

• Vai trò chính của Tòa gia đình và người chưa thành niên trong tố tụng hình sự là gì? Theo định hướng của Nghị quyết số 49-NQ/TW và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, Tòa gia đình và người chưa thành niên giữ vai trò thiết lập không gian xét xử thân thiện, giảm áp lực tâm lý cho hơn 90% bị cáo vị thành niên, đồng thời bảo đảm phán quyết ưu tiên mục tiêu giáo dục, sửa chữa sai lầm hơn là trừng phạt.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tư pháp phục hồi và bảo đảm lợi ích tốt nhất cho người dưới 18 tuổi phạm tội theo chuẩn mực pháp lý quốc tế.
• Phân tích sâu sắc các quy định mới của Bộ luật Hình sự năm 2015 về 3 biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng.
• Đánh giá khách quan thực trạng xét xử hơn 10.000 hồ sơ vụ án giai đoạn 2011 - 2015, chỉ ra tỷ lệ áp dụng hình phạt tù giam vẫn chiếm trên 65%.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá về hoàn thiện pháp luật, kiện toàn Tòa chuyên trách, xây dựng mạng lưới giám sát cơ sở và hiện đại hóa trường giáo dưỡng.
• Xác lập mục tiêu nâng tỷ lệ chuyển hướng xử lý ngoài tố tụng lên trên 40% và giảm tỷ lệ tái phạm của người chưa thành niên xuống dưới 10% trong vòng 5 năm tới.

Luận văn thạc sĩ luật học của tác giả Trần Hồng Nhung là công trình nghiên cứu công phu, đóng góp nguồn tư liệu học thuật giá trị cao cho quá trình cải cách tư pháp tại Việt Nam. Kế hoạch tiếp theo trong giai đoạn 2018 - 2023 là thúc đẩy việc ban hành các hướng dẫn thi hành liên ngành và nhân rộng mô hình Tòa gia đình và người chưa thành niên tại 63 tỉnh, thành phố. Độc giả, các nhà nghiên cứu và cán bộ thực tiễn quan tâm có thể khai thác toàn văn công trình tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội để ứng dụng hiệu quả vào công tác chuyên môn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÁC BIỆN PHÁP GIÁM SÁT, GIÁO DỤC VÀ BIỆN PHÁP TƯ PHÁP ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI 1. Khái niệm, bản chất pháp lý biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội Theo cuốn Thuật ngữ tư pháp người dưới 18 tuổi của Bộ Tư pháp phối hợp cùng tổ chức UNICEF thì không chính thức có khái niệm biện pháp giám sát, giáo dục nhưng lại có thuật ngữ “biện pháp không chính thức”. Theo đó, biện pháp không chính thức (Informal Measures) [48, tr.5] là biện pháp xử lý vi phạm pháp luật không áp dụng các thủ tục tố tụng hình sự hoặc thủ tục xử lý vi phạm hành chính mà dựa vào cộng đồng để giáo dục, răn đe người có hành vi vi phạm. Ở Việt Nam có những biện pháp xử lý không chính thức như hòa giải, giám sát, phê bình, kiểm điểm, nhắc nhở, giáo dục tại dòng họ, kỷ luật tại nhà trường v.

Ở nhiều nước trên thế giới, những biện pháp xử lý không chính thức đối với người dưới 18 tuổi phạm tội thường được gọi là “biện pháp xử lý chuyển hướng” vì người dưới 18 tuổi được đưa ra khỏi (chuyển hướng) hệ thống tố tụng chính thức để xử lý tại cộng đồng [49]. Bộ luật hình sự năm 2015 quy định về điều kiện áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục trong trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự như sau: Cơ quan điều tra , Viện kiểm sát hoặc Tòa án chỉ quyết định miễn trách nhiệm hình sự và áp dụng biê ̣n pháp khiển trách , hòa giải tại cộng đồng hoặc biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, nế u người dưới 18 tuổi pha ̣m tô ̣i hoặc người đa ̣i diê ̣n hơ ̣p 6 pháp của họ đồng ý với việc áp dụng một trong c ác biê ̣n pháp này [33, Điều 92]. Trong liñ h vực tư pháp hiǹ h sự , Bộ luật hình sự đã ghi nhâ ̣n mô ̣t nguyên tắ c quan tro ̣ng trong viê ̣c xử lý người dưới 18 tuổi pha ̣m tô ̣i, đó là: Việc truy cứu trách nhiệm hình sự người dưới 18 tuổi phạm tội chỉ trong trường hợp cần thiết và phải căn cứ vào những đặc điểm về nhân thân của họ , tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội và yêu cầu của việc phòng ngừa tội phạm ; 4. Khi xét xử, Tòa án chỉ áp du ̣ng hiǹ h pha ̣t đố i với người dưới 18 tuổi phạm tô ̣i nếu xét thấy việc miễn trách nhiệm hình sự và áp dụng một trong các biện pháp quy định tại Mu ̣c 2 hoặc việc áp dụng biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng quy định tại Mục 3 Chương này không bảo đảm hiệu quả giáo dục, phòng ngừa [33].

Xét về bản chấ t , có thể thấy rằng , quy đinh ̣ của khoản 3 và khoản 4 Điều 91 Bộ luật hình sự năm 2015 là cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan tiế n hành tố tu ̣ng xem xét đình chỉ điề u tra , đình chỉ vu ̣ án và giao người dưới 18 tuổi pha m ̣ tô ̣i cho gia đình , cơ quan, tổ chức ta ̣i cô ̣ng đồ ng tổ chức viê ̣c giám sát, giáo dục mà không cần tiếp tục xử lý bằng hệ thống tư pháp hình sự. Khái niệm, bản chất pháp lý của biện pháp giám sát, giáo dục 1. Khiển trách Trong pháp luật của nhiều nước thì khiển trách là việc nhắc nhở của cảnh sát đối với người dưới 18 tuổi vi phạm pháp luật thay cho khởi tố về hình sự hoặc xử phạt hành chính đối với người đó [16, tr. Nhắc nhở của cảnh sát có thể được thực hiện đối với người dưới 18 tuổi ngay tại nơi xảy ra vi phạm hoặc chính thức hơn trước mặt cha mẹ của người dưới 18 tuổi vi phạm.

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, “Khiển trách” được quy định tại 7 Bộ luật hình sự năm 2015 như sau: 1. Khiể n trách đươ ̣c áp du ̣ng đố i với người dưới 18 tuổi pha ̣m tô ̣i trong những trường hợp sau đây nhằ m giúp ho ̣ nhâ ̣n thức rõ hành vi phạm tội và hâ ̣u quả gây ra đố i với cô ̣ng đồ ng , xã hội và nghĩa vụ của họ: a) Người từ đủ 16 tuổ i đế n dưới 18 tuổ i lầ n đầ u phạm tộ i it́ nghiêm tro ̣ng; b) Người dưới 18 tuổi là người đồ ng pha ̣m có vai trò không đáng kể trong vụ án. Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án quyết định áp dụng biện pháp khiển trách. Viê ̣c khiể n trách đố i với người dưới 18 tuổi pha ̣m tô ̣i phải có sự chứng kiến của cha mẹ hoă ̣c người đại diện hợp pháp của người dưới 18 tuổi.

Người bị khiển trách phải thực hiê ̣n các nghĩa vụ sau đây: a) Tuân thủ pháp luật, nội quy, quy chế của nơi cư trú, học tập, làm việc; b) Trình diện trước cơ quan có thẩm quyền khi được yêu cầu; c) Tham gia các chương trình học tập , dạy nghề do địa phương tổ chức, tham gia lao động với hình thức phù hợp. Tuỳ từng trường hợp cụ thể cơ quan có thẩm quyền ấn đinh ̣ thời gian thực hiê ̣n các nghiã v ụ quy định tại điểm b và điểm c khoản 3 Điề u này từ 03 tháng đến 01 năm [33, Điều 93]. Hòa giải tại cộng đồng Hòa giải tại cộng đồng (Mediation at Grass Root Levels) [16, tr.10], là việc hướng dẫn, giúp đỡ, thuyết phục các bên tranh chấp để họ tự nguyện giải quyết với nhau những việc vi phạm pháp luật và tranh chấp nhỏ trong cộng 8 đồng dân cư. Hòa giải ở cộng đồng (cơ sở) được thực hiện thông qua Tổ hòa giải (hòa giải viên) hoặc các tổ chức thích hợp khác của nhân dân ở thôn, bản, ấp, tổ dân phố, cụm dân cư, phù hợp với pháp luật, đạo đức xã hội và phong tục, tập quán tốt đẹp của nhân dân.

Ngoài ra, “hòa giải” có thể được định nghĩa là “nỗ lực của một bên thứ ba trung lập nhằm giúp đỡ các đương sự giải quyết mâu thuẫn thông qua việc tổ chức các cuộc gặp mặt trực tiếp. Trong những cuộc gặp mặt đó, bên thứ ba không có thẩm quyền áp đặt một phương án phân xử nào đối với các đương sự mà chỉ đóng vai trò hỗ trợ họ thiết lập một phương án giải quyết mâu thuẫn phù hợp với tất cả các bên” [60] Bộ luật hình sự năm 2015 quy định: 1. Hòa giải ta ̣i cô ̣ng đồ ng đươ ̣c áp du ̣ng đố i với người dưới 18 tuổi pha ̣m tô ̣i trong những trường hợp sau đây: a) Người từ đủ 16 tuổ i đế n dưới 18 tuổ i pha ̣m tội it́ nghiêm trọng hoặc phạm tội nghiêm trọng; b) Người từ đủ 14 tuổ i đế n dưới 16 tuổ i pha ̣m tô ̣i rấ t nghiêm trọng quy định tại điểm b khoản 2 Điều 91 của Bộ luật này. Cơ quan điều tra , Viện kiểm sát hoặc Tòa án phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức việc hòa giải tại cộng đồng khi người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của người bị hại đã tự nguyện hòa giải và đề nghị miễn trách nhiệm hình sự.

Người đươ ̣c áp du ̣ng biê ̣n pháp hòa giải ta ̣i cô ̣ng đồ ng phải thực hiê ̣n các nghĩa vụ sau đây: a) Xin lỗi người bi ̣ha ̣i và bồi thường thiê ̣t ha ̣i; b) Nghĩa vụ quy định tại khoản 3 Điều 93 của Bộ luật này [32, Điều 94]. 9 Luật hòa giải ở cơ sở năm 2013 xác định rõ việc hòa giải chỉ được tiến hành đối với các mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật, trừ các trường hợp: mâu thuẫn, tranh chấp xâm phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng; vi phạm pháp luật về hôn nhân và gia đình, giao dịch dân sự mà theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự không được hòa giải, vi phạm pháp luật mà theo quy định phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc bị xử lý vi phạm hành chính; ;mâu thuẫn, tranh chấp khác không được hòa giải ở cơ sở theo quy định pháp luật. Điều đáng lưu ý là một trong những nguyên tắc hòa giải quan trọng được quy định tại Điều 4 của Luật hòa giải ở cơ sở năm 2013 là phải tôn trọng sự tự nguyện của các bên, không bắt buộc, áp đặt các bên trong hòa giải ở cơ sở; bảo đảm phù hợp với chính sách, pháp luật của Nhà nước, đạo đức xã hội, phong tục, tập quán tốt đẹp của nhân dân, phát huy tinh thần đoàn kết, tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau giữa các thành viên trong gia đình, dòng họ và cộng đồng dân cư, quan tâm đến quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ em, phụ nữ, người khuyết tật và người cao tuổi. Việc hòa giải phải có lý, có tình; giữ bí mật thông tin đời tư của các bên tranh chấp; tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người khác, không xâm phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng.

Nghị định số 15/2014/NĐ-CP ngày 27/02/2014 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật hòa giải cơ sở thì hòa giải ở cơ sở được áp dụng để giải quyết đối với các vi phạm pháp luật và tranh chấp nhỏ trong cộng đồng dân cư, kể cả vi phạm pháp luật của người dưới 18 tuổi, bao gồm: - Mâu thuẫn, xích mích giữa các thành viên trong gia đình hoặc mâu thuẫn, xích mích giữa các cá nhân trong quan hệ xóm giềng như sử dụng lối đi chung, sử dụng điện, nước, công trình phụ, gây mất vệ sinh chung.; - Tranh chấp về quyền, lợi ích phát sinh từ quan hệ dân sự như quan hệ tài sản, quan hệ hợp đồng dân sự, nghĩa vụ dân sự, thừa kế, quyền sử dụng đất; 10 - Tranh chấp về quyền, lợi ích phát sinh từ quan hệ hôn nhân, gia đình như thực hiện quyền và nghĩa vụ của vợ chồng, quyền và nghĩa vụ của cha mẹ và con; - Tranh chấp phát sinh từ những vi phạm pháp luật mà theo quy định của pháp luật hành vi đó chưa đến mức bị xử lý hình sự hoặc hành chính như: trộm cắp vặt, đánh chửi nhau gây mất trật tự công cộng, đánh nhau gây thương tích nhẹ, va quệt xe cộ gây thương tích nhẹ.