Luận Án Tiến Sĩ Về Đảng Lãnh Đạo Xây Dựng Văn Hóa Ở Miền Bắc Việt Nam (1954-1975)

Luận án tiến sĩ phân tích vai trò của Đảng trong việc xây dựng văn hóa miền Bắc Việt Nam giai đoạn 1954-1975, góp phần vào lịch sử văn hóa dân tộc.

• Tác giả: Phạm Thị Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: PGS.TS Hồ Khang
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch Sử Đảng Cộng Sản Việt Nam
• Đề tài: Đảng Lãnh Đạo Xây Dựng Văn Hóa Ở Miền Bắc Việt Nam Từ Năm 1954 Đến Năm 1975
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• BẢNG QUY ƢỚC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu tiêu biểu
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu về văn hóa và xây dựng văn hóa Việt Nam
• 1.1.3. Các công trình nghiên cứu về sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với xây dựng văn hóa
• 1.1.4. Thành tựu, "khoảng trống" nghiên cứu và những vấn đề luận án tập trung giải quyết
• 1.1.4.1. Thành tựu và "khoảng trống" nghiên cứu
• 1.1.4.2. Những vấn đề luận án tập trung giải quyết
• 1.2. CHỦ TRƢƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO XÂY DỰNG VĂN HOÁ Ở MIỀN BẮC CỦA ĐẢNG GIAI ĐOẠN 1954 – 1964
• 1.2.1. Những yếu tố tác động đến sự lãnh đạo của Đảng đối với xây dựng văn hóa và chủ trƣơng của Đảng
• 1.2.1.1. Những yếu tố tác động đến sự lãnh đạo của Đảng đối với xây dựng văn hóa
• 1.2.1.2. Chủ trương của Đảng
• 1.2.1.3. Chỉ đạo thực hiện
• 1.2.1.4. Xây dựng bộ máy lãnh đạo, quản lý văn hóa và các thiết chế văn hóa
• 1.2.1.5. Xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa
• 1.2.1.6. Xây dựng các lĩnh vực văn học- nghệ thuật, báo chí, xuất bản gắn với giáo dục chính trị - tư tưởng, khơi dậy tinh thần dân tộc
• 1.2.1.7. Phát triển giáo dục, khoa học- kỹ thuật đáp ứng nhu cầu kinh tế- xã hội, củng cố vững chắc miền Bắc
• 1.2.1.8. Xây dựng con người mới, đạo đức mới, nếp sống mới
• 1.2.1.9. Tiểu kết chương
• 1.3. SỰ LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG VĂN HOÁ Ở MIỀN BẮC CỦA ĐẢNG GIAI ĐOẠN 1965 - 1975
• 1.3.1. Miền Bắc trƣớc thƣ̉ thách mới và chủ trƣơng xây dƣṇ g văn hóa của Đảng
• 1.3.1.1. Miền Bắc trước thử thách mới
• 1.3.1.2. Chủ trương xây dựng văn hóa của Đảng
• 1.3.1.3. Sự chỉ đạo thực hiện
• 1.3.1.4. Kiện toàn bộ máy lãnh đạo, quản lý văn hóa và xây dựng các thiết chế văn hóa
• 1.3.1.5. Phát triển đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa
• 1.3.1.6. Phát triển văn học- nghệ thuật, báo chí, xuất bản gắn với giáo dục chính trị - tư tưởng, cổ vũ lòng yêu nước, ý chí chiến đấu
• 1.3.1.7. Phát triển giáo dục , khoa học - kỹ thuật đáp ứng nhu cầu kinh tế - xã hội, xây dựng và bảo vệ vững chắc hậu phương miền Bắc
• 1.3.1.8. Xây dựng con người mới, đạo đức mới, nếp sống mới
• 1.3.1.9. Tiểu kết chương
• 1.4. NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 1.4.1. Một số nhận xét
• 1.4.2. Về hạn chế
• 1.4.3. Xây dựng văn hóa phải gắn với bảo tồn, kế thừa, tiếp thu các giá trị văn hóa truyền thống
• 1.4.4. Xây dựng văn hóa phải đặt trong quan hệ gắn bó chặt chẽ với xây dựng các lĩnh vực then chốt của đời sống xã hội
• 1.4.5. Xây dựng văn hóa phải luôn gắn với khơi dậy và phát huy sức mạnh dân tộc
• 1.4.6. Đặt con người ở vị trí trung tâm trong các chủ trương, biện pháp xây dựng văn hóa
• 1.4.7. Tiểu kết chương
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 2.1. Các công trình nghiên cứu tiêu biểu

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Văn Hóa Ở Miền Bắc Việt Nam 1954 1975

Văn hóa miền Bắc Việt Nam trong giai đoạn 1954-1975 là một quá trình phát triển mạnh mẽ dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đây là thời kỳ mà văn hóa không chỉ là sản phẩm của sự sáng tạo mà còn là công cụ quan trọng trong việc xây dựng và củng cố nền tảng xã hội chủ nghĩa. Đảng đã nhận thức rõ vai trò của văn hóa trong việc nâng cao dân trí, khơi dậy tinh thần yêu nước và tạo động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Những giá trị văn hóa được hình thành trong giai đoạn này đã góp phần quan trọng vào việc xây dựng con người mới, đạo đức mới, và nếp sống mới.

1.1. Vai Trò Của Đảng Trong Xây Dựng Văn Hóa

Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định văn hóa là một trong những nhiệm vụ hàng đầu trong công cuộc xây dựng đất nước. Sự lãnh đạo của Đảng đã tạo ra những chính sách văn hóa rõ ràng, nhằm phát huy sức mạnh của văn hóa trong việc xây dựng xã hội chủ nghĩa. Đảng đã khuyến khích sự phát triển của các lĩnh vực văn học, nghệ thuật, và giáo dục, tạo ra một môi trường văn hóa phong phú và đa dạng.

1.2. Những Thành Tựu Nổi Bật Trong Văn Hóa

Trong giai đoạn này, miền Bắc đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật trong lĩnh vực văn hóa. Các hoạt động văn hóa, nghệ thuật được tổ chức rộng rãi, từ các buổi biểu diễn nghệ thuật đến các hội thảo văn hóa. Những tác phẩm văn học, nghệ thuật không chỉ phản ánh đời sống mà còn cổ vũ tinh thần yêu nước, khơi dậy lòng tự hào dân tộc.

II. Thách Thức Trong Việc Xây Dựng Văn Hóa Ở Miền Bắc

Mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng việc xây dựng văn hóa ở miền Bắc cũng gặp không ít thách thức. Những khó khăn trong bối cảnh chiến tranh, sự chia cắt đất nước đã ảnh hưởng đến quá trình phát triển văn hóa. Đảng đã phải đối mặt với nhiều vấn đề như bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống trong khi vẫn phát triển văn hóa hiện đại.

2.1. Ảnh Hưởng Của Chiến Tranh Đến Văn Hóa

Chiến tranh đã tạo ra nhiều khó khăn cho việc phát triển văn hóa. Nhiều cơ sở văn hóa bị tàn phá, và việc duy trì các hoạt động văn hóa gặp nhiều trở ngại. Tuy nhiên, chính trong hoàn cảnh khó khăn này, văn hóa lại trở thành một nguồn động viên lớn lao cho nhân dân.

2.2. Sự Cần Thiết Của Việc Bảo Tồn Văn Hóa Truyền Thống

Trong bối cảnh hiện đại hóa, việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống là rất quan trọng. Đảng đã có những chính sách nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, đồng thời kết hợp với việc phát triển văn hóa hiện đại.

III. Phương Pháp Xây Dựng Văn Hóa Ở Miền Bắc

Đảng Cộng sản Việt Nam đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để xây dựng văn hóa ở miền Bắc. Những phương pháp này không chỉ bao gồm việc phát triển các lĩnh vực văn hóa mà còn chú trọng đến việc giáo dục chính trị - tư tưởng cho nhân dân.

3.1. Giáo Dục Chính Trị Tư Tưởng

Giáo dục chính trị - tư tưởng là một trong những phương pháp quan trọng trong việc xây dựng văn hóa. Đảng đã tổ chức nhiều chương trình giáo dục nhằm nâng cao nhận thức của nhân dân về vai trò của văn hóa trong sự nghiệp cách mạng.

3.2. Phát Triển Các Lĩnh Vực Văn Hóa

Đảng đã chú trọng phát triển các lĩnh vực văn học, nghệ thuật, và báo chí. Những hoạt động này không chỉ nhằm nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân mà còn góp phần vào việc xây dựng hình ảnh con người mới xã hội chủ nghĩa.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Văn Hóa Trong Cuộc Sống

Văn hóa không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong đời sống hàng ngày. Những giá trị văn hóa được hình thành đã ảnh hưởng sâu sắc đến cách sống, cách nghĩ của người dân miền Bắc trong giai đoạn này.

4.1. Văn Hóa Trong Giáo Dục

Giáo dục là một lĩnh vực quan trọng trong việc ứng dụng văn hóa. Các trường học đã tích cực đưa các giá trị văn hóa vào chương trình giảng dạy, giúp học sinh hiểu rõ hơn về bản sắc văn hóa dân tộc.

4.2. Văn Hóa Trong Cuộc Sống Hàng Ngày

Văn hóa đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của người dân. Các hoạt động văn hóa như lễ hội, phong tục tập quán được duy trì và phát huy, tạo nên sự gắn kết trong cộng đồng.

V. Kết Luận Về Vai Trò Của Đảng Trong Xây Dựng Văn Hóa

Đảng Cộng sản Việt Nam đã đóng vai trò quyết định trong việc xây dựng văn hóa ở miền Bắc từ năm 1954 đến 1975. Những chính sách và phương pháp mà Đảng áp dụng đã tạo ra những giá trị văn hóa bền vững, góp phần vào sự phát triển của đất nước.

5.1. Đánh Giá Thành Tựu

Những thành tựu trong việc xây dựng văn hóa đã góp phần quan trọng vào việc nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân. Văn hóa đã trở thành một nguồn động viên lớn lao trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

5.2. Hướng Tới Tương Lai

Trong bối cảnh hiện nay, việc phát huy những giá trị văn hóa đã được hình thành trong giai đoạn này là rất cần thiết. Đảng cần tiếp tục khẳng định vai trò của văn hóa trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho một loạt các công trình nghiên cứu về văn hóa Việt Nam của Viện nghiên cứu Đông Nam Á. Công trình đã giới thiệu cách tiếp cận mới, một cái nhìn mới về văn hóa dưới khía cạnh người tiếp thu sử dụng hơn là người sáng tạo ra văn hóa. Cuốn sách là một cái nhìn thực tế về văn hóa, mong muốn góp phần vào công việc đổi mới, giao lưu, bảo vệ và phát triển văn hóa một cách hiệu quả. Cuốn sách Bản sắc văn hóa Việt Nam của tác giả Phan Ngọc (NXB Văn học) được tái bản lần thứ 2 vào năm 2001 đã xây dựng hệ thống khái niệm về văn hóa; nhận diện đặc trưng, cách tiếp cận nền văn hóa Việt Nam.

Ngoài khái niệm văn hóa, tác giả cũng đưa ra các khái niệm như tiếp xúc văn hóa, khúc xạ, giao lưu, bản sắc, tâm thức…Cuốn sách đưa người đọc đến những nét riêng của văn hóa Việt Nam so với văn hóa Pháp hay văn hóa Trung Hoa, nhấn mạnh yêu cầu đổi mới và phát huy văn hóa Việt Nam phù hợp với thời đại và thực tiễn đất nước. Ngoài ra, khi bàn đến giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc không thể không nói đến cuốn Phát triển văn hóa, giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc kết hợp với tinh hoa văn hóa nhân loại của tác giả Phạm Minh Hạc thuộc chương trình khoa học công nghệ cấp Nhà nước KX-07 (NXB Khoa học Xã hội, 1996). Cuốn sách bao gồm 4 chương, đề cập khá đầy đủ đến vai trò của văn hóa không những trong thời kỳ chiến tranh mà cả trong công cuộc đổi mới đất nước; đề cập đến yếu tố con người trong phát triển văn hóa và kinh tế- xã hội, nhấn mạnh yếu tố con người luôn đóng vai trò trung tâm trong phát triển văn hóa và phát triển xã hội. Trong việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, tác giả khẳng định: Điều quan trọng phải xây dựng được một môi trường văn hóa lành mạnh, đặc biệt là môi trường văn hóa gia đình.

Cuốn sách Phác thảo chân dung văn hoá Việt Nam (NXB Chính trị quốc gia, 2000) dày hơn 700 trang là công trình của tập thể tác giả, gồm những nhà chính trị, những nhà văn hóa, sử học nổi tiếng của Việt Nam. Cuốn sách khẳng định những giá trị văn hóa truyền thống mà tiêu biểu là chủ nghĩa yêu nước, tinh thần đoàn kết luôn được hình thành, phát triển trong quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc. Cuốn sách phân tích nhiều khía cạnh của văn hóa truyền thống Việt Nam như đức tính cần mẫn của người Việt Nam trong lao động, ý thức tự cường dân tộc, tinh thần gắn kết cộng đồng, gắn kết giữa cá nhân với gia đình, với làng nước, lòng nhân ái khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý và sự tinh tế trong ứng xử, giản dị mà thanh cao trong lối sống người Việt Nam. Một nội dung quan trọng khác của cuốn sách là bàn về tính thống nhất trong đa dạng của nền văn hóa Việt Nam, sự thống nhất 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] giữa sắc thái văn hóa của từng dân tộc với nền văn hóa chung của cả dân tộc Việt Nam, tạo nên bản sắc, sức mạnh của văn hóa, đó là sức mạnh tinh thần, ý chí đánh thắng giặc ngoại xâm, giải phóng dân tộc, xây dựng đất nước.

Văn nghệ cách mạng và cách mạng không ngừng (NXB Sự thật, 1984) là tập hợp những bài viết của tác giả Hồng Chương, được viết từ tháng 10 - 1956 đến năm 1984, đề cập đến một số vấn đề về văn nghệ và cách mạng, mối quan hệ giữa chính trị và văn nghệ. Việc bảo vệ nguyên tắc tính đảng trong văn học, nội dung chủ nghĩa hiện thực XHCN, chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong miêu tả… cũng được tác giả phân tích một cách sâu sắc. Cùng viết về bản sắc văn hóa tập hợp những bài viết của Huy Cận Suy nghĩ về bản sắc văn hóa dân tộc (NXB Chính trị quốc gia, 1994) là một công trình có những đóng góp khá nổi bật. Bắt đầu từ việc làm rõ khái niệm “bản sắc văn hóa”, Huy Cận lần lượt phân tích ý nghĩa, tầm quan trọng của việc giữ gìn bản sắc văn hóa Việt Nam, làm rõ đặc trưng của bản sắc văn hóa Việt Nam.

Từ đó, tác giả Huy Cận kết luận: Việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc luôn là một vấn đề sống còn không những đối với Việt Nam mà đối với toàn bộ thế giới. Bởi vì, bản sắc văn hóa của dân tộc không những giúp cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, mà còn cần thiết cho việc bảo vệ nền độc lập tự do của dân tộc. Văn hoá xã hội chủ nghĩa (Trần Văn Bính - Chủ biên, NXB Chính trị quốc gia, 1983) là tuyển tập các công trình hợp tác nghiên cứu đầu tiên của các nhà sử học Liên Xô và Việt Nam. Công trình làm nổi bật những luận điểm lý luận chung có ý nghĩa cơ bản để hiểu rõ con đường phát triển văn hóa XHCN; xác định các yếu tố cấu thành của nền văn hoá XHCN bao gồm: Khoa học, đạo đức, thẩm mỹ, nghệ thuật, lối sống, giáo dục, nhấn mạnh vấn đề bảo vệ di sản văn hóa và vai trò của khoa học trong công cuộc xây dựng CNXH.

Cuốn Lý luận văn hóa và đường lối văn hóa của Đảng do Đỗ Đình Hãng chủ biên (NXB Chính trị quốc gia, 2007) phân tích các khái niệm, chức năng, vai trò của văn hóa. Cuốn sách đề cập đến những giá trị cơ bản của truyền thống văn hóa dân tộc, từ đó chỉ ra yêu cầu đối với việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Đề cập đến vai trò lãnh đạo của Đảng trên lĩnh vực văn hóa, cuốn sách đã trình bày một cách có hệ thống sự hình thành và phát triển đường lối văn hóa, văn nghệ qua từng giai đoạn cách mạng; khẳng định việc nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ là việc làm thường xuyên liên tục từ khi Đảng ra đời cho đến nay. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Những vấn đề đặt ra với văn hóa Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa (Trần Ngọc Miêu, Tạp chí Cộng sản, 2004) là bài viết khá sâu về văn hoá trong bối cảnh Việt Nam hội nhập quốc tế.

Trong thời đại ngày nay, việc thế giới bước vào xu thế hợp tác, phát triển toàn diện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội đang tạo ra thuận lợi, cơ hội đồng thời cũng đặt ra những thách thức về mọi mặt của đời sống xã hội, đặc biệt là trong lĩnh vực văn hóa. Tác giả bài báo trăn trở về việc quảng bá văn hóa Việt Nam ra nước ngoài nhưng đồng thời phải giữ gìn được bản sắc văn hóa dân tộc và tiếp nhận một cách hiệu quả tinh hoa văn hóa thế giới. Nghiên cứu về lý luận văn hóa, tác giả Trần Thúy Anh có bài Văn hóa Việt Nam và sự phát triển bền vững (Tạp chí Văn hóa nghệ thuật, 2007), đề cập đến yêu cầu phát triển bền vững của văn hóa, khẳng định đó là vấn đề được hầu hết các quốc gia trên thế giới quan tâm. Tác giả khẳng định: Văn hóa và kinh tế là hai lĩnh vực phản ánh trình độ phát triển của một quốc gia nhưng không hoàn toàn tỷ lệ thuận với nhau.

Tuy nhiên, để hướng tới nền văn hóa phát triển bền vững thì phải phát triển kinh tế một cách mạnh mẽ. Hồ Chí Minh được tôn vinh là nhà văn hóa của dân tộc Việt Nam. Trong quá trình hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh luôn nhận thức văn hóa có tầm quan trọng to lớn và ý nghĩa sâu sắc đối với vận mệnh của dân tộc Việt Nam, chủ trương coi phát triển văn hóa đồng nghĩa với phát triển đất nước. Sau khi giành được độc lập, Hồ Chí Minh nhấn mạnh cần bắt tay xây dựng chính quyền non trẻ trên mọi phương diện; phát động một chiến dịch chống giặc dốt, phong trào xây dựng đời sống mới, gìn giữ, phát huy thuần phong, mỹ tục.

Với những lý do đó, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa là chủ đề thu hút, lôi cuốn sự quan tâm của nhiều các nhà khoa học, nhiều học giả. Tác giả Đỗ Huy có khá nhiều công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, trong đó đáng chú ý là 2 công trình: Tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh (NXB Khoa học Xã hội, 2000); Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng và phát triển nền văn hoá mới ở Việt Nam (NXB Khoa học Xã hội, 2000). Trong các cuốn sách kể trên, tác giả đề cập đến các quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng và phát triển nền văn hoá mới ở Việt Nam, về phát triển văn hóa gắn liền với đạo đức, chính trị và kinh tế. Cuốn Tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh trong sự nghiệp xây dựng nền văn hoá Việt Nam (NXB Chính trị quốc gia, 2001) của tác giả Lê Quý Đức đã đi sâu, phân tích tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh thể hiện qua văn hoá chính trị, văn nghệ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nghệ thuật; nêu lên một số nội dung xây dựng văn hoá Việt Nam trong giai đoạn hiện nay dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh Năm 1993, tác giả Bùi Đình Phong bảo vệ thành công luận án Phó tiến sỹ với đề tài “Hồ Chí Minh với việc xây dựng nền văn hóa mới ở Việt Nam (1945- 1954)”.

Luận án tập trung trình bày có hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới, về vai trò của văn hóa trong đấu tranh cách mạng. Luận án đặc biệt nhấn mạnh tới công lao của Hồ Chí Minh trong chuẩn bị những tiền đề cho sự ra đời của nền văn hóa mới ở Việt Nam. Trong cuốn Hồ Chí Minh - Nhà tư tưởng lỗi lạc (NXB Lý luận Chính trị, 2005), tác giả Song Thành dành hẳn một chương khái quát những tư tưởng chủ yếu của Hồ Chí Minh về văn hóa - những tư tưởng đã soi rọi việc xây dựng và phát triển nền văn hóa mới của Việt Nam từ sau Cách mạng Tháng Tám. Nhìn chung, đây là nhóm công trình khá phong phú về số lượng, nghiên cứu nhiều nội dung quan trọng của văn hóa Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc.