MỞ ĐẦU 1. Tĩnh cấp thiết của đề tài. Ấn lệ là một loại nguồn luật phổ biển đồng vai trỏ quan trọng trong Hệ thông, pháp luật của rất nhiều quốc gia trên thể giới. Có nguồn gốc ra đời từ xa xưa, nguồn án lệ đã trải qua thăng trầm của nhiều thời kỳ, lừ chỗ thừa nhận ản lệ đếu thai ky vai trỏ của án lệ bị từ bỏ trong xu hướng pháp diễn hoá pháp luật vào thể kỷ XIX.
Tuy nhiên, trong suét thé kv XX cho đến nay, án lệ đã ngày cảng được khẳng định vả đề cao trong hệ thống pháp luật nói chúng và đối với Dân luật nói riêng của nhiều quốc gia trên thể giới nhờ tỉnh hiệu quả và cơ động của nó. Dựa trên tính thần chung, an lệ có thể được hiểu một cách khái quát nhất là các phán quyết của TẠ được lây làm “tiễn lệ” giải quyết cho những tỉnh huống tương tự về sau. Như vậy, việc áp dụng án lệ trong quả trình xét xử sẽ giúp tạo ra được sự binh đẳng về rnặt pháp luật, giúp Tham phán, luật sư, cũng như các đương sự tiên lượng được trước kết quả của các vụ án, vụ việc; từ đó sẽ lam giảm bớt chỉ phí về công sức, thời gian cũng như tiên của trong quá trinh xét xử. Pháp luật dân sự thuộc nhiều quốc gia theo truyền thống, Civil Law hay pháp luật của cáo nước xã hội chủ nghĩa trên thế giới hiện nay đã và dang có sự tiếp nhận mạnh mế nguồn án lệ, hoặc nhìn nhận lại vai trò, lầm quan trọng của nó, nhằm kịp thời bỗ sung các giải pháp pháp lý khi đời sống xã hội đang, điễn ra ngày cảng sôi nổi và phúc tạp Mục đích của việc chú trọng xây đựng và áp đụng án lệ nhằm “trâm” những lỗ hồng pháp lý từ sự thiểu hụt các giải phảp do các nguồn luật hiện tại, dặc biệt là luật thành văn không cung cấp di, nd sé bao dam kip thời việc tìm kiếm giải pháp nhắm điều chỉnh các tranh chấp pháp lý phát sinh không ngừng trong, hiện tại và tương lai.
Pháp luật Việt Nam hiện nay vẫn thưa nhận sự tổn tại vả tìm kiểm giải pháp trang một số loại nguồn luật chủ yên như luật thành văn, tập quán pháp và tiền lệ pháp (Ban an, Quyết dịnh có hiệu lực của TA, Hưởng dẫn của TA Tếi cao); trong, đó, tiên lệ pháp có thể cai là một dạng án lệ. Liiện nay, luật thánh văn vẫn đang dược xem là nguồn luật chính, án lệ tuy đã dược thừa nhận vá khởi động ap dung bang Nehi quyét 03/2015/NQ-TIDTP, song chính vì mới được khai sinh nên án lệ vẫn chưa thực sự phát huy được hiệu quả đáng có của nó trong hệ thẳng pháp luật nói chung cũng như trong hoạt động giải quyết TCDS nói riêng. Các nhà làm luật Việt Nam trong giai đoán mười năm trở lại đây đã nhìn nhận lại vai trò của án lệ đồng thời chú trợng công tác củng cố, phát Iriển án lệ. Bất đầu với Nghị quyết số 48/NQ-TW và Nghị quyết số 49/NQ-TW của Bộ chính trị, án lệ đã được chú trọng, đề phát triển, và Quéc héi cũng giao cụ thể nhiệm vụ phát triển án lệ che TAND tối cao, luy nhiên, công tác này mới chỉ dùng lại ở mức độ rghiên cứu về khả năng, khai thác, sử dụng án lệ, Đến năm 2012, Quyết dịnh số 74-QĐ/LANDTC về việc phát triển án lê đã cụ thể hóa hơn lô trình phát triển án lệ.
Cho tới gân đây, T.nật tổ chức TAND 2014 với diễu luật quy dink cụ thể về nhiền vụ lựa chọn, tổng kết và công bỗ án lệ đã chỉnh thức ghỉ nhận hoạt động xây dựng án lệ, gân đây nhất, Nghị quyết 03/2015/NQ-TIDTP đã để ra sơ lược lộ trình xây dựng vả áp đụng án lệ nói chung, Như vậy, Việt Nam hiện nay đã chính thức thừa nhận nguồn án lệ và vẫn đang không ngừng tích cực tim cách khai thắc loại nguồn nay bing cách xây dựng xmột khung pháp lý hoàn chỉnh cho việc xây đựng và áp dụng án lệ Bến cạnh đỏ, có thẻ thấy rằng đời sống xã hội luôn tỏn tại ở trạng thải động, nó không ngừng trở mình, biến động, phát triển, và các cả thể trong xã hội cũng không ngừng lam náy sinh những tranh chấp giữa đời sông thưởng ngày. Một khi các quan hệ xã hội phát triển mạnh mỡ như hiện nay kéo theo sự phát sinh khang ngừng các TCDS thị việc thiểu thôn các giải pháp pháp lý nhằm điều chỉnh kịp thời là việc đương nhiên xây ra. Trong khi đó, án lệ với đặc tỉnh là một loại nguồn “mềm” và cơ động, đặc biết thích hợp dễ giải quyết các TCDB, bởi nó dược sinh ra trong quá trình giải quyết tranh chap cu thé nén sé dé dang bắt kịp được với nhịp độ phát triển của TCĐS hơn là pháp luật thành văn. Điều này đặt ra một vấn để cấp thiết đó là cân phải khai thác tốt hơn nguồn ạn lệ, một loại nguồn luật hữu ích nhưng vẫn chưa thục sự dược sử dụng tốt đề phát huy hiệu quả đáng có của nó.
'Việu xui xót ám lệ trở thành mội loại nguồn luật. chính rong Bnh vực đân sự di kem bộ hình thức pháp luậf- Tạp chỉ Luật học, số 10 năm 2000 cia GS.TS Thai Vĩnh Tháng, “Về khái niệm ngân của pháp luật" —Tạp chi Luật học, số 2, năm 2008 va “Các loại nguồn của pháp luật Việt Nam hiện nay` của cùng tác giả PGS.TS Nguyễn Thị Hỏi, Trường Đại học luật Hà Mội, 09/09/2008, “Đa dang hóa hình thức pháp luật trong điều kiện Việt Nam hiện nay” của Ths. Cao Vũ Minh và Nguyễn Đức Nguyên Vy,. Các công trình này tập trung nghiên cứu và để xuất hoàn thiện các loại nguồn đang được sử dụng và thừa nhận trong pháp luật Việt Nam hiện nay.
Bén cạnh đó, cùng có những công trình nghiền cứu về các loại nguồn dang được ap dung rộng rãi trên thế giới để Lừ đó rút ra khả năng áp dụng, hoàn thiên khi về Việt Nam như. “Sự khác biệt giữa cấu trúc nguồn luật trong dòng họ Civil Law va Common Law"; hay bai viet “Nguén pháp luật trong hệ thống pháp luật Anh Mi?" của tác giả Thái Vĩnh Thắng im trong Tạp chí Luật lẹc số 11/2007,. Ở nhỏm nghiên cứu thứ hai vẻ án lẽ, đây cũng lả đối tượng được các học giá quan tâm nghiên cứu bởi sự cần thiết của nó đối với hệ thông pháp luật Việt Nam trong giai doạn hiện nay. Co rat nhiều công trình khoa học với mức dộ khác nhau và dưới khía cạnh khác nhau nghiên cửu án lệ như: để án “Phat irién dn 8 cita LAND tôi cao” đã được TAND tối cao phê duyệt, hiận án tiễn sĩ “Lý luận và thực tiễn về án lệ trong bệ thẳng pháp luật của các meoe Anh, My, Pháp, Đức và những kiến nghị đối với iệt Nam”, của tác giả Nguyễn Vin Nam, Dai hoc Luat 114 Néi 2011, hay nghiên cứu khoa học “ẩn l£ với pháp luật Việt Nam" của nhóm các tác giả Khoa Tuuật Đại học quốc gia Hà Nội, 2010.
Ngoài ra, có rất nhiều những bài viết được đăng trên các tạp chí nh: “Vấn để áp đụng án lệ ó Việt Nam” của tác giả Duong Bích Ngọc và lác giả Nguyễn Thị Thúy đăng trên Tạp chí Luật học số 5/2009; bài viết “Ấn lệ và án mẫu - những khá năng áp dụng ở nước ía hiện nay” của ThS. Cao Việt Tháng - Phó Trưởng phòng Lý luận và Lịch sử nhà nước và pháp luật - Viện Nhà nước và Pháp hiật; bài viết “Ấn lệ và mội số kiến nghị về quy định vấn đề án lệ trong Luật Bạn hành “HQPPL”, dược đăng trên trang chủ gũa Bộ Tư pháp năm 2014, loạt bài của Dỗ Thị Mai Ilạnh như: “Tiếp cận án lệ của Thông luật: một giải pháp cho khuyết điểm của văn bản pháp luệi dại Việt Nam” đăng lrên Tạp dược xem là nguồn luật chính, án lệ tuy đã dược thừa nhận vá khởi động ap dung bang Nehi quyét 03/2015/NQ-TIDTP, song chính vì mới được khai sinh nên án lệ vẫn chưa thực sự phát huy được hiệu quả đáng có của nó trong hệ thẳng pháp luật nói chung cũng như trong hoạt động giải quyết TCDS nói riêng. Các nhà làm luật Việt Nam trong giai đoán mười năm trở lại đây đã nhìn nhận lại vai trò của án lệ đồng thời chú trợng công tác củng cố, phát Iriển án lệ. Bất đầu với Nghị quyết số 48/NQ-TW và Nghị quyết số 49/NQ-TW của Bộ chính trị, án lệ đã được chú trọng, đề phát triển, và Quéc héi cũng giao cụ thể nhiệm vụ phát triển án lệ che TAND tối cao, luy nhiên, công tác này mới chỉ dùng lại ở mức độ rghiên cứu về khả năng, khai thác, sử dụng án lệ, Đến năm 2012, Quyết dịnh số 74-QĐ/LANDTC về việc phát triển án lê đã cụ thể hóa hơn lô trình phát triển án lệ.
Cho tới gân đây, T.nật tổ chức TAND 2014 với diễu luật quy dink cụ thể về nhiền vụ lựa chọn, tổng kết và công bỗ án lệ đã chỉnh thức ghỉ nhận hoạt động xây dựng án lệ, gân đây nhất, Nghị quyết 03/2015/NQ-TIDTP đã để ra sơ lược lộ trình xây dựng vả áp đụng án lệ nói chung, Như vậy, Việt Nam hiện nay đã chính thức thừa nhận nguồn án lệ và vẫn đang không ngừng tích cực tim cách khai thắc loại nguồn nay bing cách xây dựng xmột khung pháp lý hoàn chỉnh cho việc xây đựng và áp dụng án lệ Bến cạnh đỏ, có thẻ thấy rằng đời sống xã hội luôn tỏn tại ở trạng thải động, nó không ngừng trở mình, biến động, phát triển, và các cả thể trong xã hội cũng không ngừng lam náy sinh những tranh chấp giữa đời sông thưởng ngày. Một khi các quan hệ xã hội phát triển mạnh mỡ như hiện nay kéo theo sự phát sinh khang ngừng các TCDS thị việc thiểu thôn các giải pháp pháp lý nhằm điều chỉnh kịp thời là việc đương nhiên xây ra. Trong khi đó, án lệ với đặc tỉnh là một loại nguồn “mềm” và cơ động, đặc biết thích hợp dễ giải quyết các TCDB, bởi nó dược sinh ra trong quá trình giải quyết tranh chap cu thé nén sé dé dang bắt kịp được với nhịp độ phát triển của TCĐS hơn là pháp luật thành văn. Điều này đặt ra một vấn để cấp thiết đó là cân phải khai thác tốt hơn nguồn ạn lệ, một loại nguồn luật hữu ích nhưng vẫn chưa thục sự dược sử dụng tốt đề phát huy hiệu quả đáng có của nó.
'Việu xui xót ám lệ trở thành mội loại nguồn luật. chính rong Bnh vực đân sự di kem bộ MỞ ĐẦU 1. Tĩnh cấp thiết của đề tài.