phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu gồm 2 chương, 7 tiết. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1. VAI TRÕ CỦA MÔI TRƢỜNG VĂN HÓA THẨM MỸ ĐỐI VỚI SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN 1.
Khái niệm văn hoá thẩm mỹ 1.1 Định nghĩa về văn hoá thẩm mỹ Văn hoá thẩm mỹ là khái niệm dùng để chỉ trình độ của con người trong thưởng thức, đánh giá và sáng tạo các giá trị thẩm mỹ, nó biểu hiện trình độ tổng hợp phát triển cao của văn hoá xã hội. Văn hóa thẩm mỹ là một bộ phận quan trọng hợp thành và là bộ phận hữu cơ của nền văn hóa nhân loại. Vì vậy, cần xem xét văn hoá thẩm mỹ trong trong sự thống nhất với văn hoá từ bản chất, đặc trưng đến cấu trúc, đồng thời văn hoá thẩm mỹ lại biểu hiện như một lĩnh vực văn hoá đặc thù. Trên những phương diện tiếp cận khác nhau, khái niệm văn hoá được thể hiện một cách phong phú và đa dạng.Kluckhohn đã trích lục được trên dưới 300 định nghĩa của các tác giả ở nhiều nước khác nhau về văn hoá.
Ngày nay, xu hướng chung là mở rộng nội hàm của khái niệm văn hoá. Việc mở rộng nội hàm của khái niệm văn hoá được dựa trên cơ sở quan niệm của Mác về sự đối tượng hoá những sức mạnh bản chất của con người trong các hoạt động và giá trị hoạt động của họ. Từ đó, văn hoá được nhìn nhận như là mức độ thể hiện và thực hiện các sức mạnh bản chất của con người trong mọi hoạt động xã hội, đồng thời là bản thân phương thức hoạt động đó. Theo quan niệm triết học, văn hoá được định nghĩa: “Văn hoá- toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người tạo ra trong quá trình thực tiễn xã hội lịch sử và tiêu biểu cho trình độ đạt được trong lịch sử phát triển xã hội… Văn hoá là một hiện tượng lịch sử, phát triển phụ thuộc vào sự thay thế các hình thái kinh tế xã hội” [71, 656].
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cũng xuất phát từ sinh hoạt hiện thực của con người, năm 1942 Hồ Chí Minh đã đưa ra định nghĩa văn hoá: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn hoá nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn mặc, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá. Văn hoá là tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn” [47,431]. Theo quan điểm giá trị, Nguyễn Duy Quý và Đỗ Huy coi: “văn hoá là biểu trưng của trình độ phát triển các quan hệ nhân tính, thông qua cách thức hoạt động sống và sáng tạo theo chuẩn chân, thiện, mỹ, có nội dung xã hội cụ thể” [57,10].
Văn hoá là sản phẩm của hoạt động người, là kết quả sáng tạo của nhiều thế hệ nhằm thoả mãn những nhu cầu vật chất và tinh thần không ngừng tăng lên của con người. Văn hoá tồn tại trong tổng thể những sản phẩm do con người sáng tạo ra. Nhưng không phải bất cứ cái gì con người tạo ra cũng là văn hoá mà chỉ trong những sản phẩm vật chất và tinh thần phản ánh, chứa đựng những cái chân, thiện, mỹ. Hơn nữa, văn hoá không phải là bản thân sản phẩm do con người sáng tạo ra mà chỉ là dấu ấn biểu hiện trình độ sáng tạo, trình độ “con người” trên đó mà thôi.
Văn hoá là những hệ giá trị nhân văn được con người sáng tạo và phát triển trong các mối quan hệ của họ với tự nhiên, xã hội và bản thân, đánh dấu trình độ phát triển của “bản chất người” trong lịch sử xã hội và chi phối trở lại đời sống và hoạt động của con người trong một cộng đồng nhất định. Văn hoá là hệ thống những giá trị phong phú trong hiện thực. Các giá trị này biểu hiện trình độ phát triển và những đặc tính riêng của mỗi dân tộc. Mỗi thế hệ vừa cải tạo, vừa sáng tạo thêm nhiều giá trị mới trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc những giá trị của thế hệ trước để lại cùng tinh hoa văn hoá nhân loại làm cho nền văn hoá mỗi dân tộc không ngừng phát triển.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Văn hoá thẩm mỹ là một bộ phận quan trọng hợp thành và là một bộ phận hữu cơ của nền văn hoá nhân loại. Trong giáo trình “Cơ sở lý luận văn hoá Mác- Lênin”, tập thể tác giả Liên Xô do A.Ácnônđốp chủ biên đã dành cả một chương (chương15) để trình bày “Văn hoá thẩm mỹ của xã hội xã hội chủ nghĩa”. Trong chương này, tác giả đã trình bày những quan niệm chung nhất về văn hoá thẩm mỹ, chức năng và các lĩnh vực biểu hiện của nó. Văn hoá nghệ thuật được xem là hạt nhân của văn hoá thẩm mỹ và là một nội dung quan trọng trong nhiệm vụ giáo dục thẩm mỹ cho nhân dân lao động.
Tuy chưa đưa ra định nghĩa hoàn chỉnh song các tác giả đã có quan niệm rõ rệt về bản chất, chức năng đặc thù của lĩnh vực văn hoá này: “văn hoá thẩm mỹ là một thành tố nằm trong hệ thống văn hoá tinh thần. Chức năng đặc thù của văn hoá thẩm mỹ là đem lại cho chủ thể con người một biểu tượng trực quan một hiện thực như lý tưởng mong muốn”[1, 217].Lukin và Scacherosicốp đã cố gắng liệt kê những lĩnh vực biểu hiện của văn hoá thẩm mỹ. Theo các ông “văn hoá thẩm mỹ được hợp thành bởi các giá trị thẩm mỹ (tức là bởi những cái đẹp và cái cao cả trong mọi hoạt động của con người, trong lĩnh vực lao động, trong các quan hệ xã hội, trong giao tiếp, trong sinh hoạt, trong nghệ thuật); bởi những tập quán, phương thức, phương tiện mà con người có được và sử dụng để cảm thụ, nhận thức, chiếm lĩnh các giá trị này; bởi các năng lực tự hoạt động sáng tạo được thực hiện trong các công trình lao động, khoa học và nghệ thuật có mang tính chất và ý nghĩa thẩm mỹ”[37,339]. Trong định nghĩa này, các tác giả đã xuất phát từ giá trị thẩm mỹ, coi đó như là đặc trưng tiêu biểu của văn hoá thẩm mỹ.Kagan trong chuyên khảo “Văn hoá thẩm mỹ của con người Xô Viết” cho rằng: “Văn hóa thẩm mỹ là một hệ thống chỉnh thể phức tạp, bao hàm trong nó tính nhạy cảm và những năng lực trí tuệ của con người, những quan niệm tộc loại và nhóm của nó về “một cuộc sống tốt đẹp” và cuối cùng là những đối tượng hiện thực và những hình thức của hành vi (giao tiếp) được sáng tạo bởi con người không 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chỉ theo những quy luật tất yếu tự nhiên mà còn theo những quy luật cái đẹp” [50,6].
Trong cuốn “Mỹ học với tư cách là một khoa học”, Đỗ Huy coi văn hoá thẩm mỹ là biểu hiện tập trung của quan hệ thẩm mỹ. Văn hoá thẩm mỹ chính là trình độ của con người trong thưởng thức, đánh giá và sáng tạo thẩm mỹ: “Văn hoá thẩm mỹ là sự thể hiện những năng lực thẩm mỹ của bản chất con người. Đó là sự thể hiện toàn bộ sức mạnh, khả năng sáng tạo có dự kiến của con người theo quy luật cái đẹp. Trong quá trình thể hiện các lực lượng bản chất theo quy luật cái đẹp, con người xác lập các quan hệ thẩm mỹ.
Hành động lịch sử đầu tiên của con người là thoả mãn nhu cầu thực dụng. Bản chất người là bản chất sáng tạo. Con người khi sáng tạo ra đời sống xã hội thì nó cần tái sản xuất các thể chất cá nhân. Nó tạo ra các hoạt động sống, kiểu sống nhất định, trạng thái nhất định của hoạt động sống.
Đó là quá trình hoàn thiện cuộc sống vươn tới giá trị chân thiện mỹ” [32,73]. Mặc dù có những khác biệt trong chi tiết song các định nghĩa trên đều thống nhất ở chỗ cho rằng văn hoá thẩm mỹ là một phương diện đặc thù của văn hoá nói chung. Nó không có lĩnh vực tồn tại riêng mà hoà quyện vào nền văn hoá, làm cho nền văn hoá đạt tới sự vận hành “theo quy luật của cái đẹp”. Tính đặc thù của văn hoá thẩm mỹ thể hiện ở nhân tố thẩm mỹ.
Nó giúp con người cảm thụ, nhận thức, đánh giá và sáng tạo các giá trị thẩm mỹ. Văn hoá thẩm mỹ là sự thể hiện và thực hiện năng lực thẩm mỹ của con người trong các hoạt động xã hội. Văn hoá nghệ thuật là hạt nhân của văn hoá thẩm mỹ. Bởi mục đích trực tiếp của sáng tạo nghệ thuật chính là việc thể hiện những năng lực tinh thần, tình cảm, cảm quan, những quan điểm và lý tưởng thẩm mỹ của con người.
Như vậy, không có nghĩa văn hoá thẩm mỹ chỉ tồn tại trong các hoạt động nghệ thuật mà nó còn tồn tại trong những hoạt động ngoài nghệ thuật của con người. Dù trong lĩnh vực sản xuất vật chất hay sản xuất tinh thần thì bản chất của con người chính là năng lực sáng tạo một cách toàn diện, vươn tới cái đẹp, cái hài hoà, hoàn mỹ. Hoạt động của 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com con người bao giờ cũng là hoạt động có đối tượng, kết quả cuối cùng của hoạt động thẩm mỹ là việc tạo nên các giá trị thẩm mỹ. Do đó, ở đâu có hoạt động sống của con người thì ở đó có văn hoá thẩm mỹ.
Văn hoá thẩm mỹ là một hệ thống chỉnh thể bao hàm bên trong nó những năng lực tinh thần - thực tiễn đặc biệt, giúp con người có khả năng hoạt động theo các quy luật của cái đẹp nhằm cảm thụ, nhận thức, đánh giá và sáng tạo các giá trị thẩm mỹ. Nó là một phương diện đặc thù của văn hoá, góp phần to lớn vào việc giáo dục cái đẹp cho con người, làm cho con người và xã hội ngày càng hoàn thiện hơn.2 Cấu trúc của văn hoá thẩm mỹ Có nhiều quan điểm về cấu trúc của văn hoá thẩm mỹ. Đỗ Văn Khang cho rằng văn hoá thẩm mỹ bao gồm: khách thể thẩm mỹ, chủ thể thẩm mỹ và nghệ thuật. Theo Lương Thị Quỳnh Khuê, văn hoá thẩm mỹ bao gồm: năng lực thẩm mỹ, hoạt động thẩm mỹ và các giá trị thẩm mỹ.