PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết Giáo dục hoà nhập trẻ khuyết tật được Bộ GD-ĐT xác định như là con đường chính thực hịên các chỉ tiêu GD cho TKT. Việc đảm bảo chất lượng giáo dục trong giáo dục và dạy học hoà nhập còn có những hạn chế như: giáo viên không được trang bị những kiến thức và kĩ năng để giải quyết những vấn đề hàng ngày đặt ra về áp dụng các kĩ năng đặc thù, giải quyết những tình huống cụ thể; nhà trường gặp khó khăn trong việc huy động trẻ khuyết tật, tổ chức các hoạt động giáo dục phù hợp; phụ huynh học sinh gặp khó khăn trong chăm sóc, giáo dục và phối hợp với các phụ huynh khác; các nhà quản lí giáo dục các cấp thiếu cơ quan tham mưu, thiết kế, xây dựng kế hoạch,. Đáp ứng nhu cầu trên, từ năm 1999 Trung tâm hỗ trợ phát giáo dục trẻ khuyết tật đã được hình thành song mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức và cơ chế hoạt động,.
chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ. Một số nước trên thế giới đã xây dựng Trung tâm hỗ trợ cho GDHN dựa trên đặc điểm kinh tế, xã hội của nước mình. Cụ thể: Thái Lan – Trung tâm Nguồn GDHN cấp tỉnh và huyện; Italy – Trung tâm Nguồn (vùng); New Zea- Land, Australia, - Trung tâm Nguồn GDHN; Vương quốc Anh- Trung tâm Giáo viên,. Những kinh nghiệm của các mô hình này có thể áp dụng được ở Việt Nam? Xây dựng mô hình Trung tâm Hỗ trợ Phát triển giáo dục hoà nhập phù hợp với đặc điểm kinh tế xã hội của vùng miền nước ta là đòi hỏi cấp thiết đáp ứng yêu cầu của giáo viên, cán bộ quản lí giáo dục nhằm thực hiện quyền về cơ hội học tập phát triển có chất lượng của trẻ khuyết tật, góp phần thực hiện Chiến lược phát triển giáo dục 2001-2010 và Chiến lược và Kế hoạch hành động giáo dục trẻ khuyết tật 2006-2010.
Mục tiêu đề tài: Mục tiêu khái quát: Xây dựng mô hình trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hoà nhập cho trẻ khuyết tật Mục tiêu cụ thể: 1) Xây dựng cơ sở lí lụân của Trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hoà nhập cho trẻ khuyết tật 2) Xây dựng cơ sở thực tiễn của đề tài qua Khảo sát thực trạng nhu cầu về giáo dục hoà nhập trẻ khuyết tật của giáo viên, phụ huynh học sinh khuyết tật, cán bộ quản lí giáo dục cấp xã, huyện và tỉnh, bộ 3) Thiết kế mô hình Trung tâm 11 4) Kiểm chứng mô hình 3. Cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu Tiếp cận: Đề tài sử dụng phương pháp tiếp cận cùng tham gia. Điều này được thể hiện từ khâu đánh giá nhu cầu của giáo viên trong giáo dục trẻ khuyết tật, đến phát triển và thống nhất mục tiêu, chức năng, nhiệm nhiệm, cơ cấu tổ chức và nhân lực của Trung tâm đều có sự tham gia tích cực và cam kết thực hiện. Phương pháp nghiên cứu: Đề tài sử dụng 3 nhóm phương pháp - NC lí luận: tổng thuật, phân tích những dữ liệu trong và ngoài nước, đặc điểm kinh tế xã hội vùng miền - NC thực tiễn: Khảo sát thực trạng bằng phỏng vấn và phiếu hỏi - Xin ý kiến chuyên gia và các nhà quản lí qua viết nhận xét, trao đổi, hội thảo 4.
Phạm vi nghiên cứu: 1) Đề tài đề xuất Mô hình Trung tâm hỗ trợ phát triển có tính khả thi trong phạm vi toàn quốc 2) Tiến hành thử nghiệm bước đầu về nâng cấp, chuyển đổi mô hình trường chuyên biệt sang mô hình Trung tâm Nguồn tại tỉnh Vĩnh Long. Nội dung nghiên cứu và tiến độ thực hiện Nội dung nghiên cứu: 1) Nghiên cứu lí luận: Làm rõ các khái niệm của đề tài: mô hình, hỗ trợ, phát triển, giáo dục hoà nhập, trẻ khuyết tật; nghiên cứu cơ sở lí lụân giáo dục hoà nhập nhằm tìm ra triết lí Trung tâm Hỗ trợ giáo dục hoà nhập 2) Nghiên cứu các mô hình hỗ trợ giáo dục hoà nhập ở Vương quốc Anh, Italia, Tây Ban Nha, Thái Lan, nhằm tìm ra mục đích, cấu trúc, vận hành,. của Trung tâm 3) Nghiên cứu thực tiễn: mô hình Trung tâm hỗ trợ giáo dục hoà nhập Thanh Ba- Phú Thọ, Thái Nguyên, Đắk Lắk, thành phố Hồ Chí Minh; mô hình giáo dục hoà nhập tại Ninh Bình, Hoà Bình, Quảng Ninh, Phú Thọ, Tiền Giang, Vĩnh Phúc nhằm tìm ra: nhu cầu, mong muốn,. về Trung tâm 4) Thiết kế Mô hình: Mục đích, chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức, cơ chế vận hành,.
5) Thử nghiệm mô hình tại tỉnh Vĩnh Long 12 Nội dung nghiên cứu và tiến độ thực hiện Thời gian Các nội dung, công Số TT Sản phẩm phải đạt (bắt đầu- việc thực hiện chủ yếu kết thúc) 1. Nghiên cứu Làm rõ các khái niệm Tài liệu về các khái 4 – 7/2006 cơ sở lý công cụ sử dụng trong niệm công cụ của đề luận của đề đề tài tài tài 2. Nghiên cứu Hồi cứu tư liệu, phân Tài liệu tổng quan về 5-10/2006 kinh tích tổng quan các công kinh nghiệm xây dựng nghiệm trình nghiên cứu về mô và hoạt động của nước ngoài hình Trung tâm ở nước Trung tâm ở các nước ngoài 3. Đánh giá Biên soạn công cụ đánh Báo cáo thực trạng 4-12/2006 nhu cầu của giá; Thu thập, phân tích nhu cầu của GV, Cán GV, cán bộ các dữ liệu bộ GD GD các cấp 4.
Đánh giá Xây dựng bộ công cụ; Báo cáo đánh giá về 4-12/2006 hoạt động tiến hành đánh giá; viết hoạt động của các của các báo cáo trung tâm và các trung tâm, trường chuyên biệt trường chuyên biệt 5. Thiết kế Mô Thiết kế mô hình: Mục Báo cáo: mô hình 10/2006- hình Trung đích, chức năng, nhiệm Trung tâm Hỗ trợ phát 6/2007 tâm vụ, cơ cấu tổ chức và cơ triển GDHN chế vận quản lí và hoạt động 6. Thử nghiệm Thử nghiệm mô hình Báo cáo đánh giá kết 7/2007- mô hình trung tâm tại tỉnh Vĩnh quả hoạt động của 3/2008 Long Trung tâm 7. Tổng kết và Viết báo cáo tổng kết và Báo cáo tổng kết 2-4/2008 bảo vệ đề bảo vệ tài 6.
Sản phẩm: • 01 bài báo khoa học • Báo cáo tổng kết 13 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận của Trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật Trong phần này, nhóm nghiên cứu làm rõ một số khái niệm công cụ có liên quan đến đề tài; phân tích mô hình trung tâm giáo dục thường xuyên ở Việt Nam từ đó xây dựng cơ sở và cách thức xây dựng mô hình trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập của đề tài. Đồng thời, nhóm nghiên cứu phân tích một số văn bản qui phạm pháp luật của quốc tế và Việt Nam nhằm tìm cơ sở pháp lý của trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục trẻ khuyết tật. Một số khái niệm Trung tâm được hiểu là nơi, địa điểm mà các hoạt động hoặc các dịch vụ thuộc một hoặc một vài lĩnh vực nào đó được tập trung.
Trung tâm trong đề tài là nơi diễn ra các hoạt động, cung cấp các dịch vụ cho trẻ khuyết tật. Phát triển được hiểu là sự biến đổi hoặc làm cho biến đổi từ ít đến nhiều, từ hẹp đến rộng, từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp. Trẻ khuyết tật là trẻ em đến hết 18 tuổi có khiếm khuyết về cấu trúc, suy giảm về chức năng cơ thể dẫn đến gặp khó khăn nhất định trong hoạt động cá nhân, tập thể, xã hội và học tập theo chương trình giáo dục phổ thông. Trẻ khuyết tật thường được phân thành các nhóm sau: trẻ khiếm thính (Children with hearing impairment), trẻ khiếm thị (Children with visual impairment), trẻ khuyết tật trí tuệ (Children with intellectual impairment), trẻ khó khăn về học (Children with learning difficulties), trẻ khó khăn về vận động (Children with movement/physical difficulties), trẻ khó khăn về ngôn ngữ (Children with language difficulties), trẻ đa tật (Children with multiple disabilities), và trẻ có các dạng khuyết tật khác.
Mặc dù theo Luật Bảo vệ, Chăm sóc và Giáo dục trẻ em năm 2005, trẻ em được qui định là những trẻ em từ lúc sinh đến hết 16 tuổi, nhưng trong đề tài nghiên cứu này, chúng tôi quan niệm trẻ khuyết tật có độ tuổi đến hết 18 tuổi như trong Chiến lược và Kế hoạch hành động giáo dục trẻ khuyết tật giai đoạn 2007-2010 và tầm nhìn đến 2015, cũng như luật của nhiều nước trên thế giới, trẻ khuyết tật được tính thêm tuổi từ 2-5 tuổi do có những đặc điểm phát triển khác biệt so với trẻ em không khuyết tật. Giáo dục hoà nhập Thuật ngữ giáo dục hoà nhập được xuất phát từ Canada và được hiểu là những trẻ ngoại lệ được hoà nhập, qui thuộc vào trường phổ thông. GDHN là giáo dục mọi trẻ em, trong đó có trẻ khuyết tật, trong lớp học bình thường của trường phổ thông. GDHN là “Hỗ trợ mọi học sinh, trong đó có trẻ khuyết tật, cơ hội bình đẳng tiếp nhận dịch vụ giáo dục với những hỗ trợ cần thiết trong lớp học, phù hợp tại trường phổ thông nơi trẻ sinh sống, nhằm chuẩn bị trở thành những thành viên đầy đủ của xã hội”.
Hoà nhập không có nghĩa là "xếp chỗ" cho 14 HSKT trong trường, lớp phổ thông và càng không phải, tất cả mọi trẻ đều đạt trình độ hoàn toàn như nhau trong mục tiêu giáo dục. GDHN đòi hỏi sự hỗ trợ cần thiết để mọi học sinh phát triển hết khả năng. Sự hỗ trợ cần thiết được thể hiện trong việc điều chỉnh chương trình, trong đồ dùng dạy học, dụng cụ hỗ trợ đặc biệt, và trong các kỹ năng giảng dạy đặc thù,. Các giáo viên và nhân viên nhà trường, cần thấm nhuần tư tưởng hoà nhập để trẻ khuyết tật được phụ thuộc lẫn nhau, được chấp nhận, có giá trị và được hỗ trợ của bạn bè,… Trường hoà nhập, "Tổ chức giải quyết vấn đề đa dạng, nhằm chú trọng đến việc học của mọi trẻ.
Mọi giáo viên, cán bộ và nhân viên nhà trường cam kết làm việc cùng nhau, tạo ra và duy trì môi trường đầm ấm, có hiệu quả cho việc học tập. Trách nhiệm cho mọi trẻ được chia sẻ". GDHN dựa trên quan điểm xã hội để nhìn nhận trẻ khuyết tật. Theo quan điểm này, nguyên nhân gây khuyết tật không chỉ do khiếm khuyết của bản thân mà còn do khiếm khuyết xã hội.
Trong đó, khiếm khuyết xã hội đóng vai trò chủ yếu. Như: trẻ khiếm thính, do giảm hoặc mất khả năng nghe nên gặp khó khăn hoặc không thể giao tiếp bằng lời, nếu kí hiệu ngôn ngữ không được chấp nhận như phương tiện giao tiếp chủ yếu thì trẻ khiếm thính trở thành khuyết tật.