Chương 1: CƠ SỞ ĐỀ XÂY DỰNG HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ LÝ TỰ TRỌNG, TAM KY, QUANG NAM 1. Vị trí, tác dụng và nội dung của hoạt động ngoại khóa trong dạy học Lịch sử Hoạt động ngoại khóa là một hình thức tổ chức đạy học ở trường pho thông, nằm ngoài chương trình học chính khóa, có vai trò quan trong trong góp phần thực hiện mục tiêu môn học. Hoạt động ngoại khóa làm cho phương pháp dạy học trở nên đa dạng, đem lại hứng thú học tập cho học sinh, thường mang tính chất tự nguyện hơn là bắt buộc. VỊ trí và tác dụng Nhiệm vụ của các hoạt động ngoại khóa trong dạy học Lịch sử chính là thêm vào phương pháp dạy học màu sắc, sự lôi cuốn, hấp dẫn cho môn học này.
Những hoạt động được tiến hành, thay đổi một cách linh động sẽ đem lại cho học sinh sự mới mẻ trong học tập qua bài dạy của người giáo viên, từ đó tạo cho các em hứng thú học tập, làm mất đi tâm lí chán nản, sự nhàm chán. Thông qua các hoạt động ngoại khóa, học sinh có thể thu nhận và làm sâu sắc kiến thức của mình một cách tự nhiên, nhẹ nhàng, không gò ép mà lại thu được hiệu quả cao. Học sinh sẽ thấy được sự đa dạng, phong phú, hấp dẫn trong bài học của mình; thông qua việc tham gia hoạt động ngoại khóa dành cho bộ môn sẽ tạo hứng thú học tập cho các em. Hoạt động ngoại khóa được áp dụng linh hoạt, đa dạng về nội dung và hình thức sẽ phát huy tính tích cực của học sinh trong việc tiếp nhận, làm phong phú, sâu sắc tri thức được tiếp nhận được trong giờ học chính khóa.
Trong hoạt động ngoại khóa, những cá tính, phẩm chất ý thức, khuynh hướng của học sinh có điều kiện bộc lộ một cách rõ rệt. Từ các hoạt động ngoại khóa, khả năng của học sinh sẽ được thể hiện. Mỗi học sinh có một khả năng tiểm ẩn nhất định nhưng sự phân phối chặt chẽ về mặt thời gian trên lớp không tạo điều kiện, cơ hội để phát huy. Cá tính, khả năng tìm tòi, học hỏi, khả năng tư duy của học sinh sẽ có dịp được tự do thê hiện thông qua hoạt động ngoại khóa một cách tự nhiên, thoải mái.
''Hoạt động ngoại khóa còn góp phần phát triển học sinh. Nếu bài nội khóa là hình thức bắt buộc của việc học tập, tuân thủ nhiêm ngặt chương trình đã quy định về thời gian, nội dung. thì hoạt động ngoại khóa mang tính chất tự nguyện. Các em có thê tự chọn và tham gia một công tác hợp với sở thích và trình độ của mình.
Chính tính chất tự nguyện tham gia hoạt động ngoại khóa đã phát huy năng lực nhận thức độc lập, làm nay sinh va phat triển hứng thú học tập của học sinh. Nhờ vậy, những kết quả học tập của bộ môn khác có liên quan (văn học, địa lí, chính trị. [7, tr 229] Hoạt động ngoại khóa là điều kiện để học sinh vận dụng kiến thức đã học, những kĩ năng được rèn luyện trong gid học nội khóa vào công tác thực tế. Với những kiến thức đã học ở trên lớp, tùy mỗi hoạt động ngoại khóa mà các em có thể áp dụng một cách linh hoạt khác nhau như sưu tầm tài liệu, các công tác xã hội: chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, gặp gỡ, thăm hỏi các gia đình có công với cách mạng, lão thành cách mang,.
Ý nghĩa của hoạt động ngoại khóa Tổ chức hoạt động ngoại khóa là thêm vào phương pháp dạy học một hoạt động làm cho việc học tập bộ môn bớt nặng nè, tạo cảm giác nhẹ nhàng cho học sinh trong quá trình tiếp thu và củng cố kiến thức. Rèn luyện cho học sinh các kĩ năng: hệ thống, ghi nhớ kiến thức, vẽ sơ đồ lịch sử, mạnh dạn trước đám đông, làm việc theo nhóm, khả năng phán đoán, suy luận,. Là cơ hội để học sinh thể hiện sự tìm tòi, sáng tạo, cá tính của mình; hình thành, phát triển phâm chất đạo đức, tỉnh thần trách nhiệm cho học sinh. Ngoài ra, thông qua hoạt động ngoại khóa còn giúp các em phát triển được nhiều phẩm chất đạo đức như: tính nhanh nhẹn, tình đoàn kết, lòng trung thực và tỉnh thần trách nhiệm.
Nội dung và hình thức 1. Nội dung Hoạt động ngoại khóa là hoạt động được tổ chức nhằm làm phong phú, sinh động hơn những bài học lịch sử; nhằm cụ thể hóa, củng cố kiến thức đã thu nhận được trong giờ học nội khóa. Đây là hoạt động mang tính chất tự nguyện nên nội dung và hình thức phải linh hoạt, phù hợp đề bám sát chương trình học nội khóa mà không gây nhàm chán, lại đem lại hiệu quả cao. Tổ chức hoạt động nhằm làm phong phú, sâu sắc những kiến lịch sử đã học trong chương trình nội khóa: những sự kiện lịch sử, những nhân vật lịch sử tiêu biểu sẽ được tiến hành bằng các hình thức tham quan viện bảo tàng.
Tham quan khu di tích lịch sử, mộ của các vị anh hùng dân tộc,. hoặc được tiến hành bằng các cuộc thi tìm hiểu lịch sử được tổ chức tại trường, lớp,. gặp gỡ lão thành cách mạng. Đối với những bài học lịch sử về sự phát triển của xã hội, những thành tựu về văn hóa, nghệ thuật, khoa học,.
sẽ tổ chức cho các em tham gia việc bảo tàng, những di tích lịch sử mang dấu ấn văn hóa, tín ngưỡng của một giai đoạn lịch sử nhất định. Những vấn đề lịch sử địa phương sẽ được tiến hành theo hình thức sưu tầm nội dung, hình ảnh lịch sử địa phương, trang trí và hoàn thiện phòng trưng bày truyền thống của trường; hoặc thể hiện lòng biết ơn của học sinh bằng các hoạt động: chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, thăm các gia đình có công với cách mang,. Đối với các hoạt động đơn giản như sưu tầm tài liệu, thi tìm hiểu lịch sử sẽ được tỏ chức thường xuyên với quy mô nhóm hay một lớp tại trường. Trong các ngày lễ lớn, các hoạt động như tham quan lịch sử, nói chuyện lịch sử sẽ được tiến hành.
Nội dung và hình thức thức thực hiện hoạt động ngoại khóa phụ thuộc vào nhiều điều kiện, yếu tố: nhà trường, địa phương, khả năng của học sinh,. Các hình thức Một số hình thức hoạt động ngoại khóa đễ thực hiện, phù hợp vói điều kiện ở trường trung học cơ sở. Đọc sách là một hình thức đơn giản nhất và dễ thực hiện, có thể tiến hành theo nhóm hoặc cá nhân. Đây là hoạt động giúp các em học sinh có thêm nguồn tri thức, thông tin bổ sung cho những kiến thức cơ bản trong giờ học nội khóa.
Hoạt động này sẽ rèn luyện cho học sinh thói quen làm việc với sách và sự hứng thú trong tìm tòi qua sách vở, phát huy năng lực tìm hiểu của mỗi cá nhân. Giáo viên có nhiệm vụ lập danh mục sách và hướng dẫn cho học sinh cách đọc, cách hiểu để giúp học sinh đọc đúng, tránh sa đà vào tiểu thuyết võ hiệp, bị thu hút bởi tình tiết li kì,. mà bỏ qua việc tìm hiểu kiến thức khoa học. Tùy theo từng nội dung của chương trình nội khóa mà giáo viên lập ra một danh mục sách phù hợp để học sinh có kế hoạch đọc sách, tìm hiểu một cách có hiệu quả, bám sát được chương trình học và bỗ sung nguồn kiến thức liên quan.
Giáo viên lưu ý cho học sinh cách đọc sách, tránh những cuốn sách có nội dung mang tính chất hư cấu, bóp méo lịch sử,. khi đọc sách phải có cách ghi chép phù hợp; đồng thời thông qua đó phải rèn luyện cho các em thói quen đọc sách có kế hoạch, tránh tùy tiện để đạt hiệu quả cao. Kể chuyện lịch. sử là hoạt động ngoại khóa hấp dẫn, dé dẫn học sinh về lại quá khứ, có hiệu quả, tác dụng giáo dục cao.
Nội dung kề chuyện phải có liên quan đến nội dung bài học nội khóa; câu chuyện được kể có thể lấy từ tư liệu lịch sử hoặc do những người chứng, kiến, tham gia sự kiện kế lại. Diều quan trọng là câu chuyện được kê phải có giá trị lịch sử, có tác dụng cung cấp cho người nghe những thông tin lịch sử nhất định. Kể chuyện lịch sử có thé a ` + ` i eee : * được tô chức vào các ngày lề kỉ niệm lịch sử. Nói chuyện lịch sử là một hoạt động tương đối khó thực hiện vì nó có nội dung cao hơn kể chuyện lịch sử, phải có minh họa, dẫn chứng cụ thể bằng những sự kiện lịch sử, minh chứng lịch sử.
Chủ đề buổi nói chuyện phải phù hợp nội dung chương trình chính khóa trên lớp, với nhiệm vụ chính trị trước mắt và người nói chuyện phải là người am hiểu sâu sắc vấn đề trình bày. Chính vì thế nói chuyện lịch sử chỉ có thể được tổ chức vào các ngày lễ ki niệm lịch sử lớn. Dạ hội lịch sử là hoạt động ngoại khóa lịch sử hấp dẫn, thu hút đông đảo học sinh tham gia. Hoạt động vừa có tác dụng làm sâu sắc, củng có kiến thức đã học, vừa có tác dụng giáo dục tình cảm, thâm mĩ, gây hứng thú học tập bộ môn cho học sinh.
Từ những tư liệu lịch sử, giáo viên giúp học sinh biết trình bày, dàn dựng nên những tiết mục sân khấu, văn nghệ mang dấu ấn lịch sử. Dạ hội lịch sử là hoạt động đòi hỏi tính độc lập và tinh thân tập thể của học sinh; đòi hỏi phải có sự chuẩn bị công phu. Hoạt động phải linh hoạt và quan trọng hơn hết là phải có giá trị lịch sử cao. Tham quan lịch sử là hoạt động tuy khó thực hiện nhưng lại có giá trị và hiệu quả giáo dục cao.
Qua những dấu ấn lịch sử còn sót lại sẽ tác động mạnh mẽ đến tư tưởng, nhận thức của các em, nâng cao hứng thú học tập và rèn luyện khả năng quan sát của học sinh. Điều quan trọng là trong quá trình tham quan giáo viên phải chú ý phát huy năng lực tư duy của các em, hướng các em dến mục đích học tập, tránh để các em sa đà vào việc quan sát theo hứng thú, không có chủ đích. Sau chuyến tham quan giáo viên phải có quá trình tổng kết, đánh giá kết quả hoạt động. Ngoài ra, tổ chức trò chơi lịch sử cũng là một hình thức hoạt động ngoại khóa đơn giản, dễ thực hiện, có thể tiến hành tại lớp.
Đây là hoạt động hấp dẫn học sinh, nhưng lại phát huy được năng lực, trí tư duy của các em.
