CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HỆ THỐNG THANH TOÁN ĐIỆN TỬ 1.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN THANH TOÁN ĐIỆN TỬ 1.1 Khái niệm thanh toán điện tử - Theo nguyên nghĩa từ Electronic payment: Thanh toán điện tử là việc thanh toán dựa trên nền tảng công nghệ thông tin, trong đó sử dụng máy tính nối mạng để truyền các thông điệp điện tử, chứng từ điện tử giúp cho quá trình thanh toán nhanh chóng, an toàn và hiệu quả. TTĐT là việc thanh toán tiền thông các thông điệp điện tử thay cho việc trao tay bằng tiền mặt. - Theo góc độ tài chính: TTĐT được hiểu là việc chuyển giao các phương tiện tài chính từ một bên này sang một bên khác thông qua sử dụng các phương tiện điện tử. Quá trình chuyển đổi bao gồm tiền, quyền sở hữu, quyền sử dụng,… - Dưới góc độ viễn thông: TTĐT được hiểu là việc chuyển đổi các thông tin bằng phương tiện thanh toán qua các mạng viễn thông hoặc qua các phương tiện điện tử khác.
- Tiếp cận dưới góc độ CNTT: Thanh toán điện tử được hiểu là việc ứng dụng CNTT để xử lý các thông điệp điện tử, chứng từ điện tử. giúp cho quá tình thanh toán được diễn ra một cách nhanh chóng an toàn và hiệu quả. - Tiếp cận dưới góc độ phương tiện sử dụng: TTĐT được hiểu là việc sử dụng các phương tiện điện tử để thanh toán cho các hàng hóa, dịch vụ được mua bán. - Dưới góc độ tự động hóa: Thanh toán điện tử được hiểu là việc ứng dụng công nghệ chủ yếu là công nghệ thông tin để tự động hóa các giao dịch tài chính và các kênh thông tin thanh toán.
- Tiếp cận thanh toán điện tử dưới góc độ trực tuyến: Thanh toán điện tử được hiểu là việc chi trả cho các hàng hóa dịch vụ trao đổi thông tin trực tuyến trên internet cùng nhiều dịch vụ trực tuyến khác. Từ những khái niệm trên, tôi chọn khái niệm “Thanh toán điện tử là việc thanh toán dựa trên nền tảng công nghệ thông tin, trong đó sử dụng máy tính nối mạng để truyền các thông điệp điện tử, chứng từ điện tử giúp cho quá trình thanh toán nhanh chóng, an toàn và hiệu quả. TTĐT là việc thanh toán tiền thông các thông điệp điện tử thay cho việc trao tay bằng tiền mặt” làm khái niệm chính trong bài khóa luận của mình.2 Khái niệm hệ thống thanh toán điện tử Hệ thống thanh toán điện tử là một hệ thống trao đổi tài chính giữa người mua và người bán trong môi trường mạng được hỗ trợ bởi các công cụ tài chính đã được số hóa (chẳng hạn như thẻ tín dụng đã được mã hóa, séc điện tử, hay tiền mặt só hóa) được công nhận bởi ngân hàng, trung gian hay nhà thầu hợp lệ.3 Sự khác biệt giữa thanh toán điện tử và thanh toán trực tuyến 1.1 Giống nhau - Về phương tiện, công cụ thanh toán: Cả hai hình thức thanh toán đều không sử dụng các phương tiện, công cụ thanh toán truyền thống như tiền mặt, séc giấy, hay chứng từ có giá khác mà sử dụng các thiết bị, các phương tiện thanh toán hiện đại. - Về môi trường hoạt động: Đều hoạt động trong môi trường dựa trên các chuẩn chung về cơ sở hạ tầng pháp lý, cơ sở hạ tầng thông tin, cơ sở hạ tầng bảo mật.2 Khác nhau - Về quy mô thanh toán Về mặt bản chất thanh toán trực tuyến là tập con của thanh toán điện tử và cũng là hình thức chủ yếu để thực thi các giao dịch trong thương mại điện tử.
Thanh toán trực tuyến mang đầy đủ tât cả các đặc điểm của thanh toán điện tử. Tuy nhiên, có nhiều hình thức TTĐT không có các đặc điểm của thanh toán trực tuyến. - Về xác thực giao dịch Quy trình thanh toán điện tử đơn thuần diễn ra trên các thiết bị điện tử như ATM, POS yêu cầu khách hàng, người thanh toán phải xuất trình phương tiện thanh toán một cách vật lý và cho tiếp xúc thực với các thiết bị điện tử này. Với thanh toán trực tuyến khách hàng chỉ cần khai báo thông tin về phương tiện thanh toán trực tuyến mà không cần phải xuất trình phương tiện này một cách vật lý.
Đối với thanh toán điện tử thông thường: Để xác thực thanh toán thiết bị POS, ATM sẽ truyền đi thông tin về phương tiện thanh toán tới ngân hàng của người bán. Và sau đó ngân hàng của người bán tiếp tục truyền thông tin về phương tiện thanh toán tới ngân hàng của người mua thông qua trung tâm xử lý dữ liệu thẻ để ngân hàng của người mua kiểm tra và xác thực thanh toán. Với thanh toán trực tuyến: thông tin về phương tiện thanh toán sẽ được nhà cung cấp dịch vụ thanh toán trung gian truyền tải thẳng tới ngân hàng của người mua thông qua trung tâm xử lý dữ liệu thẻ để ngân hàng của người mua kiểm tra và xác thực thanh toán. 5 Luan van - Về thời gian thực Về thời gian thực: Thanh toán điện tử vẫn chịu sự ràng buộc về không gian và thời gian nên quá trình thanh toán đòi hỏi phải mất thời gian; trong khi đó thanh toán trực tuyến cho phép khách hàng tham gia thanh toán theo thời gian thực bởi nó phá vỡ được các rào cản về không gian và thời gian của thanh toán điện tử.2 MỘT SỐ LÝ THUYẾT VỀ HỆ THỐNG THANH TOÁN ĐIỆN TỬ 1.1 Đặc điểm của hệ thống thanh toán điện tử Hệ thống thanh toán điện tử được thực hiện trên cơ sở kỹ thuật số, chúng được xây dựng và phát triển để thực hiện các thanh toán trên mạng internet.
Về bản chất, hệ thống thanh toán điện tử là phiên bản điện tử của hệ thống thanh toán truyền thống như tiền mặt, séc và các loại thẻ tín dụng. Các đặc điểm của hệ thống thanh toán điện tử - Tính độc lập Hầu như tất cả các phương thức thanh toán điện tử đòi hỏi người bán hàng phải cài đặt phần cứng và phần mềm để có thể thực hiện thanh toán. Yêu cầu là hệ thống thanh toán điện tử phải có tính độc lập, không phụ thuộc vào phần cứng và phần mềm chuyên dụng. - Tính tương tác và di chuyển Các hệ thống thương mại điện tử phải được liên kết với nhau và liên kết với hệ thống thanh toán.
Phương thức thanh toán điện tử phải phù hợp với hệ thống thương mại điện tử và hạ tầng công nghệ thông tin. - Tính an toàn và bảo mật An toàn và bảo mật cho các giao dịch tài chính qua mạng mở như internet là hết sức quan trọng vì đây sẽ là mục tiêu tấn công của các loại tội phạm công nghệ cao, ăn cắp hoặc sử dụng thẻ tín dụng trái phép. Do các dịch vụ trên internet hiện nay được cung cấp toàn cầu với mọi tiện ích phục vụ cho mọi khách hàng, mọi thành phần trong xã hội, vì vây, các hệ thống thanh toán điện tử phải đảm bảo tính khả dụng cũng như chống lại sự tấn công đe dọa tính bí mật thông tin cá nhân, thông tin tài chính của các chủ thể tham gia giao dịch. 6 Luan van - Tính ẩn danh Các hệ thống thanh toán điện tử nếu yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, hình ảnh và những đặc điểm nhận dạng thì các thông tin đó phải được giữ kín.
Phải đảm bảo không làm lộ thông tin cá nhân của khách hàng. - Tính phân đoạn Hầu như người bán chấp nhận thẻ tín dụng cho các giao dịch có giá trị giới hạn. nếu giá trị giao dịch quá nhỏ hoặc quá lớn thẻ tín dụng sẽ không là phương thức thanh toán khả thi - Tính dễ sử dụng Bất kỳ ai, mọi doanh nghiệp hay khách hàng đều có thể sử dụng - Tính tiết kiệm Chi phí cho mỗi giao dịch nên chỉ là một con số rất nhỏ, đặc biệt là với những giao dịch có giá trị thấp. - Tính hoán đổi, chuyển đổi Có thể chuyển đổi từ hình thức thanh toán này sang hình thức thanh toán khác.
- Tính linh hoạt: có nhiều phương tiên thanh toán tiện lợi cho mọi đối tượng. - Được điều chỉnh và quản lý bởi nhà nước Các hệ thống thanh toán điện tử và các giao dịch điện tử cần sự giám sát và điều chỉnh từ nhà nước để đảm các giao dịch an toàn, không gian lận.2 Các yếu tố cấu thành của thanh toán điện tử 1.1 Các bên tham gia thanh toán điện tử - Người bán Trong thanh toán điện tử người bán là những người tham gia cung cấp hàng hóa, dịch vụ và thông tin trên internet. Họ có thể bán hàng trên website của mình theo hai cách. + Thứ nhất: Người bán tự bán hàng.
Người bán tự cung cấp và bán hàng hóa, dịch vụ trên website do mình sở hữu mà không có sự tham gia của bên thứ ba. Lợi nhuận thu về hoàn toàn. + Thứ hai: Người bán thực hiện bán hàng trên website khác. Những người bán sẽ thuê gian hàng hay đăng ký gian hàng của mình trên một website trung gian, sau đó đăng sản phẩm và dịch vụ của mình trên những gian hàng đó và bán hàng thông qua gian hàng trên website đó.
Lợi nhuận thu về phải trừ đi chi phí thuê gian hàng, chi phí thực hiện giao dịch. 7 Luan van - Người mua Họ là những người tham gia vào thị trường điện tử với tư cách là người mua hàng hóa dịch vụ và thông tin. Gồm có người tiêu dùng cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức. + Người tiêu dùng cá nhân có khổi lượng mua nhỏ nhưng tần suất mua lớn.
phương tiện thanh toán phù hợp với các giao dịch có giá trị nhỏ như thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ, ví điện tử. + Người mua là tổ chức, doanh nghiệp thường mua với khối lượng lớn nhưng tần suất nhỏ hơn do vậy họ dùng các phương tiện thanh toán như séc điện tử và hóa đơn điện tử. - Ngân hàng Các ngân hàng đảm bảo cho các giao dịch thanh toán điện tử được xác thực và xử lý chính xác. Cung cấp thông tin cho người bán, người mua và bên trung gian thanh toán các thông tin về việc thực hiện thanh toán cho các giao dịch tới mỗi bên, giúp hoàn tất các giao dịch kinh doanh.
- Nhà cung cấp dịch vụ thanh toán (PSP) Trong thế giới ảo, cơ sở bán hàng thường không sử dụng thiết bị PDQ offline. Do đó, một nhà cung cấp dịch vụ thanh toán sẽ cung cấp phần mềm để mô phỏng việc xử lý “soi” các thẻ thanh toán và thu thập các chi tiết về thẻ sau đó gửi cho ngân hàng của người bán.