Chương 1: Một số vấn đề lý luận chung về xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt Chương 2: Công tác xây dựng cán bộ chủ chốt ở huyện An Lão, tỉnh Bình Định hiện nay - thực trạng, nguyên nhân và kinh nghiệm Chương 3: Phương hướng, mục tiêu và một số giải pháp chủ yếu nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt ở huyện An Lão, tỉnh Bình Định trong thời gian tới. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT 1. Một số khái niệm liên quan 1. Khái niệm cán bộ Cán bộ là một khái niệm có nội hàm rộng, với nhiều cách tiếp cận theo phạm vi, theo đối tượng nghiên cứu và hiện nay quan niệm về cán bộ vẫn còn hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau.
Trong đó có các quan niệm của các nhà tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin, theo đó: C.Mác viết “Muốn thực hiện tốt những tư tưởng thì cần có những con người vận dụng một lực lượng thực tiễn” [13, tr. Những con người vận dụng lực lượng thực tiễn mà C.Mác đề cập đến chính là những người cán bộ của cách mạng.Lênin nói “chính trị là một khoa học và một nghệ thuật, không phải từ trên trời rơi xuống mà đòi hỏi phải có sự cố gắn, rằng giai cấp vô sản muốn thắng giai cấp tư sản thì phải tạo ra những nhà chính trị giai cấp thực sự của mình, những nhà chính trị vô sản và không thua kém các nhà chính trị của giai cấp tư sản” [42, tr. Những nhà chính trị giai cấp mà Lênin đề cấp đến ở đây chính là những cán bộ nòng cốt trong phong trào cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động. Đội ngũ cán bộ ấy tất yếu phải được đào tạo trong phong trào cách mạng quần chúng; là lực lượng chủ yếu là yếu tố tự giác thay tính tự phát trong phong trào cách mạng quần chúng, giác ngộ giai cấp công nhân và nhân dân lao động để thực hiện bằng được mục tiêu của cách mạng.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng “Cán bộ là người đem chính sách của Đảng, Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành, đồng thời đem tình hình dân chúng báo cáo cho Đảng, Chính phủ hiểu rõ để đặt chính sách cho đúng” [19, tr. 10 Theo Đại từ điển tiếng Việt do Nguyễn Như Ý chủ biên thì: “Cán bộ: 1. Người làm việc trong cơ quan nhà nước - cán bộ nhà nước. Người giữ chức vụ, phân biệt với người bình thường, không giữ chức vụ trong các cơ quan, tổ chức nhà nước” [27, tr.
Tại Khoản 1, Điều 4 của Luật Cán bộ, công chức của Quốc hội ban hành ngày 13/11/2008 xác định “Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước” [34]. Theo Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương (khóa XII) ngày 19/5/2018 “Về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ” thì có các loại cán bộ: Cán bộ cấp chiến lược; cán bộ lãnh đạo, quản lý (cấp tổng cục, cục, vụ, phòng và tương đương ở Trung ương, địa phương); cán bộ lãnh đạo, chỉ huy quân đội, công an; cán bộ khoa học, chuyên gia; Cán bộ quản lý doanh nghiệp Nhà nước. Như vậy, theo các văn kiện của Đảng, khái niệm cán bộ được hiểu theo nghĩa rộng, cán bộ là bao gồm tất cả các cán bộ, công chức, viên chức làm việc trong các tổ chức của hệ thống chính trị, các lực lượng vũ trang, các doanh nghiệp nhà nước và các đơn vị sự nghiệp công lập; cả những người được bầu cử, phê chuẩn, bộ nhiệm giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý và những người làm công tác chuyên môn, nghiệp vụ. Cán bộ chủ chốt V.Lênin đã đề cập đến người cán bộ chủ chốt thông qua hình ảnh những người có uy tín, có ảnh hưởng trong tổ chức.
Theo đó, Lênin khẳng 11 định “giai cấp vô sản thực hiện vai trò lãnh đạo của mình thông qua chính đảng vô sản, còn chính đảng vô sản thực hiện sự lãnh đạo của mình trước hết thông qua các cán bộ lãnh đạo của những nhóm ít nhiều có tính chất nhất định, gồm những người có uy tín nhất, có ảnh hưởng nhất và người ta gọi đó là các lãnh tụ” [42, tr. Theo từ điển tiếng Việt - 2006 của Nhà xuất bản Đà Nẵng, từ “chủ chốt” là “quan trọng nhất, có tác dụng làm nòng cốt” [44, tr. Như vậy, nói đến chủ chốt là nói đến mối quan hệ trong một tập hợp nhất định có nhiều phần tử, nhiều đối tượng và vị trí, tính chất của những phần tử, đối tượng tập hợp ấy. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (Khóa IX) ngày 18/03/2002 về “Đổi mới và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn” đã khẳng định “Cán bộ giữ chức vụ qua bầu cử gồm: cán bộ chủ chốt của cấp ủy đảng, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, những người đứng đầu Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội” [9].
Cán bộ chủ chốt là người có vị trí quan trọng, giữ vai trò quyết định trong việc xác định phương hướng, mục tiêu, phương pháp công tác, đề ra các quyết định và tổ chức thực hiện tốt các quyết định của cấp mình hoặc cấp trên giao, kiểm tra, giám sát, chỉnh lý kịp thời những điểm còn bất cập, đúc rút kinh nghiệp, tổng kết thực tiễn để bổ sung, hoàn thiện chủ trương, chính sách, là hạt nhân tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết của quần chúng trong thực thi nhiệm vụ chính trị, xây dựng nội bộ tổ chức vững mạnh; là người đại diện một tổ chức, một tập thể… được hình thành thông qua quá trình bổ nhiệm hoặc bầu cử, giữ chức danh trưởng, phó cơ quan Đảng, Chính quyền; trưởng các đoàn thể chính trị và chịu trách nhiệm trước các cấp trong mọi hoạt động của địa phương, đơn vị hoặc mảng công việc mà bản thân được 12 phân công phụ trách. Đây là bộ phận cán bộ rất quan trọng, có ảnh hưởng đến toàn bộ hoạt động của tổ chức và cả hệ thống chính trị. Vì vậy, việc xác định cán bộ chủ chốt hay không chủ chốt nên căn cứ vào chức trách, nhiệm vụ cụ thể của từng cán bộ và đặt nó trong một tổ chức nhất định. Có thể cán bộ ở tổ chức này là chủ chốt nhưng trong tổ chức khác, mối quan hệ khác, vị trí khác thì lại không phải là chủ chốt.
Cán bộ chủ chốt là cán bộ có chức vụ, giữ vai trò, vị trí quan trọng, nòng cốt trong hệ thống bộ máy của một cấp nào đó, có trách nhiệm lãnh đạo, quản lý tổ chức thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao, chịu trách nhiệm trước cấp trên và nhân dân về nhiệm vụ chính trị được giao đảm trách. Từ những nội dung trên, có thể hiểu cán bộ chủ chốt là Cán bộ lãnh đạo chủ chốt bao gồm những người đứng đầu trong các tổ chức, có vị trí, chức vụ cao nhất trong một tổ chức chính trị, có trách nhiệm và quyền lãnh đạo, chỉ đạo, dẫn dắt một tập thể, một đơn vị, một tổ chức để thực hiện những nhiệm vụ chính trị cấp trên giao hoặc thực hiện các quyết định do chính người lãnh đạo chủ chốt đó đề ra nhằm đạt được hiệu quả. Trong hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay có thể xác định một số chức danh chủ chốt như sau: - Trong tổ chức đảng: Đảng Cộng sản Việt Nam hoạt động theo nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách. Vì vậy, cán bộ chủ chốt là những người đứng đầu ban chấp hành đảng bộ, ban thường vụ trong quá trình lãnh đạo.
- Trong tổ chức bộ máy nhà nước: Hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân là các cơ quan thuộc hệ thống lập pháp và hành pháp ở địa phương. Cán bộ chủ chốt là chủ tịch HĐND và chủ tịch UBND, là những người chịu trách nhiệm trước đảng bộ và nhân dân ở huyện, xã, trước cấp trên trong việc tổ chức các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội, chăm lo đời sống nhân dân. - Trong các đoàn thể chính trị - xã hội, có thể xác định cán bộ chủ chốt 13 là những người đứng đầu chịu trách nhiệm chính về hoạt động của tổ chức chính trị - xã hội, đó là Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và trưởng các đoàn thể nhân dân cấp huyện, xã, họ là những người chịu trách nhiệm trong việc tổ chức chăm lo lợi ích cho hội viên, tổ chức các hoạt động của các đoàn thể, tổ chức các phong trào cách mạng của nhân dân. Đội ngũ cán bộ chủ chốt Theo định nghĩa của từ điển Tiếng Việt “Đội ngũ là tập hợp gồm một số đông người cùng chức năng, nhiệm vụ hoặc nghề nghiệp, hợp thành lực lượng hoạt động trong hệ thống (tổ chức) và cùng chung một mục đích nhất định” [44] Đội ngũ cũng có thể hiểu là một nhóm đông người được tập hợp lại thành một lực lượng để cùng thực hiện một mục tiêu, nhiệm vụ chung nào đó.
Đội ngũ cán bộ là một bộ phận đội ngũ cán bộ của Đảng và Nhà nước, đó là những công dân Việt Nam được bầu cử, bổ nhiệm, phê chuẩn giữ các chức vụ, chức danh trong biên chế theo nhiệm kỳ của các tổ chức thuộc hệ thống chính trị. Đội ngũ cán bộ chủ chốt là tập hợp những cán bộ lãnh đạo chủ chốt ở huyện, cùng nhau lãnh đạo, chỉ đạo giải quyết các mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân trong quá trình lãnh đạo giải quyết các mối quan hệ ở cơ sở, quản lý kinh tế - xã hội, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, củng cố an ninh, quốc phòng ở địa phương, góp phần xây dựng thành công Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam và bảo vệ vững chắc xã hội chủ nghĩa. Họ là những người giữ vai trò nòng cốt có tác động, ảnh hưởng đến lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, điều hành hoạt động của tổ chức và được hưởng lương từ ngân sách nhà nước.