Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC LÃNH ĐẠO VÀ YÊU CẦU NÂNG CAO NĂNG LỰC LÃNH ĐẠO CỦA ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CƠ SỞ VÙNG DÂN TỘC THIỂU SỐ 1. QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VÀ ĐẢNG TA VỀ CÁN BỘ VÀ CÁN BỘ CHỦ CHỐT Ở CƠ SỞ 1.1 Khái niệm về cán bộ và cán bộ chủ chốt ở cơ sở - Cán bộ: Xung quanh khái niệm cán bộ cho đến nay vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau. “ Ở nước ta, theo cách hiểu thông thường cán bộ được coi là tất cả những người thoát ly, làm việc trong bộ máy chính quyền, Đảng, đoàn thể, quân đội. Trong quan niệm hành chính cán bộ được coi như những người có mức lương từ cán sự (cũ) trở lên, để phân biệt với nhân viên có mức lương thấp hơn cán sự một” [18, tr.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã nói và khái niệm cán bộ. Trong tác phẩm sửa đổi lối làm việc, Người viết: “Cán bộ là những người đem chính sách của Đảng, Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành. Đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cho Đảng, cho chính phủ rõ, để đặt chính sách cho đúng” [10, tr. Như vậy theo quan niệm chung nhất, “cán bộ là khái niệm chỉ những người có chức vụ, vai trò và cương vị trong một tổ chức, có tác động, ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức và các quan hệ trong lãnh đạo, chỉ huy, quản lý, điều hành, góp phần định hướng sự phát triển của tổ chức” [18, tr.
- Cán bộ lãnh đạo: Theo nghĩa rộng “bao gồm những ai giữ chức vụ và trách nhiệm cao trong một tổ chức, có ảnh hưởng lớn đến hoạt động của tổ chức, của bộ máy, có vai trò tham gia định hướng, điều khiển hoạt động của cả bộ máy” [18, tr. 8 Theo Lênin, cán bộ lãnh đạo là “người đại diện tiên tiến có khả năng tổ chức và lãnh đạo phong trào” [11, tr. Ở nước ta khái niệm cán bộ lãnh đạo còn gắn liền với khái niệm cán bộ quản lý, đó là những người có chức vụ và trách nhiệm điều hành, đứng đầu trong các cơ quan, tổ chức, sự nghiệp….giám đốc, hiệu trưởng, viện trưởng. Nội hàm khái niệm cán bộ lãnh đạo, cán bộ quản lý có những điểm giống nhau vì đều là những chủ thể ra quyết định điều khiển hoạt động của một tổ chức do vậy vừa thực hiện chức năng lãnh đạo vừa thực hiện chức năng quản lý.
Tuy nhiên, khái nhiệm lãnh đạo và quản lý không hoàn toàn đồng nhất với nhau. Hoạt động lãnh đạo chủ yếu là định hướng khách thể thông qua hệ thống cơ chế, đường lối, chủ trương, chính sách… Còn hoạt động quản lý mang tính điều khiển, vận hành thông qua những thiết chế có tính pháp lệnh được qui định từ trước. - Cán bộ lãnh đạo chủ chốt: "Đó là những người đứng đầu quan trọng nhất, có chức vụ cao nhất trong một tập thể, có quyền ra những quyết định và chủ trương, có trách nhiệm và quyền điều hành một tập thể, một đơn vị, một tổ chức, để thực hiện những nhiệm vụ của tập thể hoặc tổ chức ấy, thậm chí có thể chi phối, dẫn dắt toàn bộ hoạt động của một tổ chức nhất định [18, tr. - Cán bộ chủ chốt cơ sở (cấp xã) Chính quyền cấp cơ sở (cấp xã) là cấp cuối cùng trong hệ thống hành chính.
Là bộ máy lãnh đạo quản lý gần dân nhất, sát dân nhất, hệ thống chính trị cơ sở là nền tảng của hệ thống chính trị, là nơi trực tiếp thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước. Từ khái niệm cán bộ chủ chốt có thể hiểu cán bộ chủ chốt của hệ thống chính trị cơ sở là những người đứng đầu giữ vị trí quyết định trong các cơ quan Đảng, chính quyền, đoàn thể trong hệ thống chính trị cơ sở. 9 Theo đó, đội ngũ cán bộ chủ chốt cơ sở được đề tài tiến hành khảo sát điều tra bao gồm: Bí thư Đảng ủy (hoặc Chi bộ), Chủ tịch UBND, Chủ tịch HĐND, Phó Chủ tịch UBND, Phó Chủ tịch HĐND, Chủ tịch UBMTTQVN, Chủ tịch Hội Phụ nữ, Bí thư ĐTNCSHCM, Chủ tịch Hội CCB, Chủ tịch Hội nông dân cấp cơ sở. Vai trò vị trí và tiêu chuẩn cơ bản của cán bộ chủ chốt cơ sở - Vai trò của người cán bộ lãnh đạo: Lênin khẳng định: “Trong lịch sử chưa hề có một giai cấp nào dành được quyền thống trị nếu nó không tạo ra được trong hàng ngũ của mình, những lãnh tụ chính trị, những đại biểu tiền phong có đủ khả năng tổ chức và lãnh đạo phong trào” [11, tr.
Thấm nhuần quan điểm chủ nghĩa Mác-Lênin, Bác Hồ của chúng ta đặc biệt quan tâm đến vấn đề cán bộ. Người viết “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”; “công việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém” và Người khẳng định: “Huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng”. Không có đội ngũ cán bộ tốt thì dù có đường lối, chủ trương, chính sách đúng, sự nghiệp nghiệp cách mạng khó mà thành công. Người nói: “Khi đã có chính sách đúng thì sự thành công hoặc thất bại của chính sách đó là do nơi cách tổ chức công việc, nơi lựa chọn cán bộ và nơi kiểm tra”.
Nếu ba điều ấy sơ sài thì chính sách đúng mấy cũng vô ích [10, tr. Người cho rằng, vai trò của người cán bộ như “chiếc cầu nối” giữa Đảng, chính phủ, với nhân dân. Cán bộ là người đem chính sách của Đảng, Nhà nước vào quần chúng để tuyên truyền, giáo dục vận động quần chúng thực hiện có hiệu quả mọi chủ trương, đường lối, chính sách c ủa Đảng và nhà nước. Điều này lại càng đúng đối với đội ngũ cán bộ cơ sở.
- Những tiêu chuẩn cơ bản của cán bộ chủ chốt. Sự nghiệp cách mạng nước ta do Đảng cộng sản Việt Nam, đội tiên phong của giai cấp công nhân Việt Nam lãnh đạo, Đảng đại diện cho lợi ích của 10 giai cấp công nhân, nhân dân lao động và dân tộc Việt Nam. Vì vậy đội ngũ cán bộ chủ chốt nói chung phải có những tiêu chuẩn cơ bản như sau: + Thứ nhất: Người cán bộ chủ chốt phải có tri thức và văn hoá chính trị, có khả năng lãnh đạo nhân dân đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng Tổ quốc xã hội chủ nghĩa giàu mạnh. Lênin đã chỉ ra rằng: Đảng của giai cấp công nhân là trí tuệ, lương tâm và thời đại.
Hồ Chí Minh cũng khẳng định: “Đảng ta là đạo đức, là văn minh” vì vậy, người cán bộ của Đảng phải biết làm giàu trí tuệ của mình bằng kho tàng tri thức nhân loại đã tạo ra. + Thứ hai: Người cán bộ chủ chốt phải đặt lợi ích của giai cấp, của dân tộc của nhân loại lên trên lợi ích cá nhân. + Thứ ba: Cán bộ chủ chốt phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, trên cơ sở lập trường của giai cấp công nhân tuyệt đối trung thành với lý tưởng cách mạng, với chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Kiên định con đường độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.
Có năng lực dự báo và định hướng sự phát triển, tổng kết thực tiễn, tham gia xây dựng đường lối, chính sách, pháp luật; thuyết phục và tổ chức nhân dân thực hiện nhiệm vụ cách mạng. Có ý thức và khả năng đấu tranh bảo vệ quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước. + Thứ tư: Người cán bộ chủ chốt phải có tinh thần yêu nước sâu sắc, tận tụy phục vụ nhân dân, kiên định mục tiêu, lý tưởng của Đảng, cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, không tham nhũng và kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, có ý thức tổ chức kỷ luật, trung thực không cơ hội gắn bó mật thiết với nhân dân và được nhân dân tín nhiệm. + Thứ năm: Người cán bộ chủ chốt phải có kinh nghiệm và nghệ thuật trong hoạt động chính trị, linh hoạt nhạy bén, giải quyết kịp thời đúng đắn những tình huống phức tạp xảy ra.
11 Như vậy, với vai trò vô cùng quan trọng và trách nhiệm nặng nề người cán bộ lãnh đạo chủ chốt có những tiêu chuẩn cần phải có. Để luôn xứng đáng là người tiêu biểu, đại diện và lãnh đạo nhân dân, được nhân dân tín nhiệm, tin cậy và uỷ thác. Người cán bộ lãnh đạo phải không ngừng rèn luyện tu dưỡng mọi mặt, thống nhất giữa đức và tài thực hiện được mục tiêu to lớn là đưa sự nghiệp cách mạng đến thắng lợi cuối cùng. Trên cơ sở những quan điểm chung, cán bộ chủ chốt cấp cơ sở thể hiện những đặc trưng cơ bản sau: + Là người được giao đảm đương các nhiệm vụ quan trọng để lãnh đạo, điều hành, tổ chức thực hiện nhiệm vụ, chịu trách nhiệm trước tập thể và cấp trên về nhiệm vụ được phân công.
+ Là người có trách nhiệm tiếp nhận các chủ trương chính sách và sự lãnh đạo từ cấp trên. + Là người giữ vị trí quan trọng trong việc cụ thể hoá đường lối, chính sách của Đảng, chính quyền cấp trên vào điều kiện ở cơ sở, chủ trì việc hoạch định chiến lược mục tiêu, phương hướng, đề ra chủ trương, chính sách động viên, tổ chức nhân dân thực hiện những nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội ổn định đời sống nhân dân trên địa bàn xã. + Có thẩm quyền giải quyết các mối quan hệ chính trị, kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng trong phạm vi toàn xã, có khả năng tổ chức công việc và là trung tâm đoàn kết của tổ chức. Như vậy, cán bộ lãnh đạo chủ chốt cơ sở là những người đứng đầu quan trọng nhất trong hệ thống chính trị cơ sở có ảnh hưởng quyết định đến việc chấp hành chủ trương, đường lối, Nghị quyết của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước thông qua việc lãnh đạo và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ kinh tế, chính trị, văn hoá xã hội trên địa bàn cấp xã mà mình phụ trách.
NĂNG LỰC LÃNH ĐẠO VÀ CÁC YẾU TỐ CẤU THÀNH NĂNG LỰC LÃNH ĐẠO CỦA CÁN BỘ CHỦ CHỐT Ở CƠ SỞ 1. Năng lực lãnh đạo Theo từ điển tiếng Việt, năng lực là khả năng, điều kiện chủ quan sẳn có để thực hiện một hoạt động nào đó. Theo nhà Tâm lý học người Nga Cơvaliốp: Năng lực là một tập hợp hoặc tổng hợp những thuộc tính cá nhân con người đáp ứng những nhu cầu của hoạt động và bảo đảm cho hoạt động có kết quả cao. Như vậy, nói đến năng lực là nói đến khả năng đạt được kết quả hoạt động nào đó.