Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG PHƯỜNG ĐẠT CHUẨN ĐÔ THỊ VĂN MINH 1. Một số vấn đề về xây dựng phường đạt chuẩn đô thị văn minh 1. Khái niệm về xây dựng đô thị văn minh 1.
Khái niệm đô thị Trên thực tế, mỗi một quốc gia đều sẽ có những tiêu chí riêng để định nghĩa về đô thị. Tuy nhiên khái quát hóa khái niệm về đô thị của các quốc gia trên toàn thế giới cho thấy rằng các tiêu chí và phương pháp có thể quy thành các nhóm như: Tiêu chí hành chính; dựa trên số dân hoặc mật độ dân số; dựa vào đặc điểm kinh tế; dựa vào sự sẵn có của cơ sở hạ tầng đô thị. Ở Việt Nam, năm 2009 Luật Quy hoạch đô thị ra đời quy định về cách thức tiếp cận đối với thuật ngữ đô thị, trong đó định nghĩa đô thị như sau: “Đô thị là khu vực tập trung dân cư sinh sống có mật độ cao và chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực kinh tế phi nông nghiệp, là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hoá hoặc chuyên ngành, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ, một địa phương, bao gồm nội thành, ngoại thành của thành phố; nội thị, ngoại thị của thị xã; thị trấn” [10]. Khái niệm văn minh Văn minh là một khái niệm đa chiều, thường được sử dụng để mô tả mức độ phát triển của một xã hội trong nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm văn hóa, kinh tế, xã hội, giáo dục và môi trường.
Văn minh được hiểu theo nghĩa rộng là tổng hòa các giá trị sáng tạo của nhân loại, bao gồm văn minh vật chất, văn minh tinh thần, văn minh chính trị, văn minh xã hội, văn minh sinh thái… Đối với văn minh theo nghĩa hẹp là nội dung về phương diện tinh thần, về tư tưởng, lý luận, đạo đức, văn học, nghệ thuật, giáo dục và khoa học, những sinh hoạt xã hội của nhân loại. Với cách tiếp cận như trên, văn minh được xem là một 11 khái niệm phức tạp, phản ánh mức độ phát triển toàn diện của một xã hội trong nhiều lĩnh vực khác nhau, và nó thường được đánh giá dựa trên nhiều yếu tố khác nhau. Khái niệm đô thị văn minh ĐTVM được hiểu là một cấp độ phát triển cao của đô thị, mà trong đó không chỉ có sự phát triển về mặt kinh tế mà còn cả về mặt văn hóa, xã hội và môi trường. ĐTVM thường là loại đô thị có những đặc điểm như cơ sở hạ tầng hiện đại, dịch vụ công cộng chất lượng cao, sự phát triển của ngành công nghiệp và dịch vụ, văn hóa sôi động và môi trường sống lành mạnh.
Khái niệm xây dựng phường đạt chuẩn đô thị văn minh Có rất nhiều cách hiểu khác nhau về xây dựng phường đạt chuẩn ĐTVM, căn cứ đặc điểm tình hình nghiên cứu, tác giả Đề án đưa ra nhận định như sau: “Xây dựng ĐTVM là quá trình thực hiện các biện pháp cụ thể nhằm đạt được trạng thái ĐTVM trong đó bảo đảm đáp ứng 09/09 tiêu chí ĐTVM bao gồm: quy hoạch đô thị; giao thông đô thị; môi trường và an toàn thực phẩm đô thị; an ninh, trật tự đô thị; thông tin, truyền thông đô thị; việc làm, thu nhập bình quân, hộ nghèo ở đô thị; văn hóa, thể thao đô thị; y tế, giáo dục đô thị; hệ thống chính trị và trách nhiệm của chính quyền đô thị. Trong đó, chú trọng việc phát triển và cải thiện cơ sở hạ tầng, thúc đẩy phát triển kinh tế, xây dựng cộng đồng, quản lý môi trường và nâng cao chất lượng đời sống vật chất và cả tinh thần của người dân sinh sống trên địa bàn phường”. Sự cần thiết xây dựng phường đạt chuẩn đô thị văn minh Thứ nhất, việc xây dựng ĐTVM là một đòi hỏi từ thực tiễn, đảm bảo phát triển phù hợp với định hướng của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương. Xây dựng ĐTVM hiện nay là điều tất yếu, khách quan của một quốc gia, là mục tiêu, chủ trương của Đảng, Nhà nước và của địa phương nhằm hướng đến sự phát triển ổn định, bền vững, đem lại hạnh phúc, ấm no thực sự 12 cho người dân địa phương.
Chính vì thế, quá trình xây dựng ĐTVM cần phải được Đảng, Nhà nước ta và chính quyền địa phương nghiên cứu đầy đủ từ tình hình thực tế, có bước đi thận trọng, đúng đắn và phù hợp với đặc điểm ở mỗi vùng của địa phương. Từ đó, xác định cách thức, biện pháp tổ chức thực hiện mang lại hiệu quả tối ưu nhất cho địa phương áp dụng. Thứ hai, việc xây dựng ĐTVM là cơ sở quan trọng để địa phương đánh giá được các tiêu chí và kết quả các hoạt động trên mọi lĩnh vực về đời sống, kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, quốc phòng, an ninh. Việc xây dựng ĐTVM được xem là một trong những nhiệm vụ quan trọng của địa phương góp phần thúc đẩy, phát huy tinh thần sáng tạo, đoàn kết của nhân dân trong phát triển kinh tế - xã hội.
Trên cơ sở đó, quá trình xây dựng và duy trì các tiêu chí để công nhận lại ĐTVM mang một ý nghĩa hết sức quan trọng đối với địa phương, là tiền đề giúp địa phương đó xác định đầy đủ và đúng đắn các nhiệm vụ để phát triển tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh, hướng đến những giá trị tốt đẹp cho địa phương về mọi mặt, làm thay đổi bộ mặt của địa phương. Thứ ba, việc xây dựng ĐTVM đòi hỏi sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, từ cấp ủy Đảng đến chính quyền, đề cao vai trò, trách nhiệm của đội ngũ CB, CC, VC, người lao động và quan trọng nhất là sự đồng lòng của người dân. Hiện nay, với tinh thần giảm đầu mối, cấp nào sát thực tế và phục vụ tốt hơn yêu cầu của người dân thì giao cấp đó thực hiện do đó giúp CB, CC, VC, người lao động chủ động hơn trong công việc, phát huy hết năng lực, trách nhiệm của mình. Từ đó, nâng cao hiệu quả việc xây dựng ĐTVM và phát huy tính năng động của đội ngũ cán bộ sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra.
Thứ tư, xây dựng ĐTVM sẽ góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân và huy động sự tham gia, ủng hộ của người dân với địa 13 phương. Xây dựng ĐTVM với mục đích chính là hướng đến những giá trị tốt đẹp, mang lại ý nghĩa tích cực cho địa phương trên mọi lĩnh vực. Trong đó, sự tham gia và ủng hộ của người dân là một trong cơ sở quan trọng đối với địa phương giúp hoàn thành các nhiệm vụ kinh tế, chính trị, điều này đóng góp lớn thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương trong xây dựng ĐTVM. Thứ năm, việc xây dựng ĐTVM sẽ góp phần lan tỏa những giá trị tích cực cho cộng đồng, xã hội, đồng thời mang lại những bài học kinh nghiệm có giá trị cho chính địa phương đang thực hiện và những địa phương khác trong quá trình triển khai thực hiện.
ĐTVM là một vấn đề mới được áp dụng và triển khai trên thực tế ở nước ta, do đó mỗi địa phương sẽ căn cứ tình hình thực tiễn và tiến hành thực hiện các tiêu chí để được công nhận đạt chuẩn ĐTVM. Việc đáp ứng đầy đủ các nội dung của từng tiêu chí để được công nhận đạt chuẩn ĐTVM cũng là kinh nghiệm quý báu, bài học để địa phương tiến đến việc duy trì, giữ vững các tiêu chí để được công nhận lại ĐTVM. Qua đó, có thể lan toả những bài học hay, kinh nghiệm tích luỹ được trong quá trình thực hiện và cả những giá trị tích cực lẫn những khó khăn thường gặp đến cho các địa phương khác để học hỏi, rút kinh nghiệm, xây dựng ĐTVM hiệu quả hơn ở địa phương đó. Điều kiện xét công nhận lại phường đạt chuẩn đô thị văn minh Căn cứ theo Quyết định số 04/2022/QĐ-TTg ngày 18/02/2022 của Thủ tướng Chính phủ, điều kiện xét công nhận lại phường đạt chuẩn đô thị văn minh khi phường có đăng ký phường đạt chuẩn ĐTVM với UBND cấp huyện; phải đảm bảo đạt 09 tiêu chí đã nêu trên và có từ 90% trở lên người dân hài lòng, đồng ý đề nghị công nhận phường đạt chuẩn ĐTVM.
Tiêu chí, trình tự, thủ tục công nhận lại phường đạt chuẩn đô thị văn minh 1. Tiêu chí công nhận lại phường đạt chuẩn đô thị văn minh Căn cứ theo Quyết định số 04/2022/QĐ-TTg ngày 18/02/2022 của Thủ 14 tướng Chính phủ về ban hành Quy định tiêu chí, trình tự, thủ tục xét công nhận đạt chuẩn ĐTVM, có 09 tiêu chí đánh giá công nhận lại phường đạt chuẩn ĐTVM, cụ thể như sau: - Tiêu chí 1: Quy hoạch đô thị, bao gồm các nội dung cơ bản như: Quy hoạch chung đô thị được cấp có thẩm quyền phê duyệt và công bố công khai; Có nhà xây kiên cố phù hợp với kiến trúc chung của đô thị; Không có nhà tạm, nhà dột nát. - Tiêu chí 2: Giao thông đô thị, bao gồm các nội dung cơ bản như: Tuyến đường được rải nhựa hoặc bê tông hóa; Hành lang an toàn giao thông đảm bảo mỹ quan đô thị. - Tiêu chí 3: Môi trường và an toàn thực phẩm đô thị, bao gồm các nội dung cơ bản như: Trồng cây xanh tại tuyến đường; hộ gia đình sử dụng nước sạch có nhà tiêu, nhà tắm, bể chứa nước sinh hoạt đảm bảo 3 sạch; Không để xảy ra tình trạng ngộ độc thực phẩm lớn >30 người mắc.
- Tiêu chí 4: An ninh, trật tự đô thị, bao gồm các nội dung cơ bản như: Không để xảy ra hoạt động chống đảng, chống chính quyền; Không để xảy ra hoạt động kích động, xúi giục, cưỡng ép, dụ dỗ, mua chuộc, lôi kéo người khác tập trung đông người khiếu nại; Thực hiện tốt công tác phòng, chống tội phạm, tệ nạn xã hội; đạt tiêu chuẩn an toàn về an ninh, trật tự. - Tiêu chí 5: Thông tin, truyền thông đô thị, bao gồm các nội dung cơ bản như: Phường có trạm truyền thanh và loa truyền thanh khu phố; Phường được trang bị sử dụng công nghệ viễn thông, Internet bảo đảm an toàn an ninh mạng; Có kênh giao tiếp chính thức trên mạng xã hội (Zalo, Mocha, Lotus, Gapo,.