PHẦN MỞ ĐẦU Trong những năm gần đây sự lớn mạnh của nền kinh tế Thế giới và các nước trong khu vực đã tạo tiền đề thúc đẩy Việt Nam đi trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Để làm tốt điều này Đảng và nhà nước ta đã không ngừng quan tâm đến giáo dục và phát triển giáo dục. Công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước đòi hỏi giáo dục phải có những con người phát triển toàn diện về trí, đức, thể, mỹ và nghề nghiệp. Vì vậy giáo dục thể chất (GDTC) trong nhà trường cũng có nghĩa to lớn trong việc phát huy và bồi dưỡng nhân tố con người, góp phần nâng cao thể lực giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống lành mạnh, làm phong phú đời sống văn hóa và phát huy tinh thần dân tộc của con người Việt Nam, tăng cường và giữ vững an ninh quốc phòng cho đất nước.
Khi sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Dân cường thì quốc thịnh”. Đặc biệt đối với thanh, thiếu nhi, Người cho rằng: “Thanh niên cần phải chuyên tâm đi học và công tác, nhưng cũng cần có vui chơi. Vui chơi lành mạnh là một phần trong sự sinh hoạt của thanh niên…Trong vui chơi cũng có giáo dục. Cần có những thứ vui chơi văn hóa, thể dục có tính chất tập thể và quần chúng”.
[102] Chỉ thị 36/CTTƯ, ngày 24 tháng 3 năm 1994 của Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã chỉ rõ: “Thực hiện giáo dục thể chất trong tất cả các trường học” nhưng để giáo dục thể chất đạt hiệu quả thì nhân tố quyết định hàng đầu là sự hứng thú của sinh viên với môn học này, nó ảnh hưởng đến tinh thần, tự giác, tích cực rèn luyện và học tập của học sinh, sinh viên. [6] Với xu hướng hội nhập và toàn cầu như hiện nay, nước ta đang có nhiều thời cơ thuận lợi để phát triển nhanh về mọi mặt. Tuy nhiên, cũng tồn tại nhiều nguy cơ thách thức, trong đó giáo dục văn hóa, đạo đức, hướng giới trẻ, đặc biệt là sinh viên vào các hoạt động lành mạnh tránh xa các tệ nạn xã hội là điều cần phải được chú trọng. Một trong những biện pháp hữu dụng để làm việc này là dùng hoạt động thể thao trường học như một phương tiện hữu ích để thu hút sinh viên tham gia, vừa có tác dụng giáo dục phẩm chất, ý chí, nhân cách, rèn luyện 2 sức khỏe, nâng cao tầm vóc giống nòi vừa góp phần giúp các em sử dụng thời gian nhàn rỗi hợp lý, xa rời cám dỗ đời thường để chăm lo học tập, gây dựng tương lai, hữu ích cho đời.
Giáo dục thể chất (GDTC) và y tế trong trường học là hoạt động giáo dục bắt buộc nhằm giáo dục, bảo vệ và tăng cường sức khỏe, phát triển thể chất góp phần hình thành và bồi dưỡng nhân cách, đáp ứng yêu cầu giáo dục toàn diện cho học sinh, sinh viên (HS, SV). Điều 20, Luật thể dục thể thao (TDTT) đã nêu: “GDTC là môn học chính khóa thuộc chương trình giáo dục nhằm cung cấp kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản có người học thông qua các bài tập và trò chơi vận động, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện; Hoạt động thể thao trong nhà trường là hoạt động tự nguyện của người học được tổ chức theo phương thức ngoại khóa phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi và sức khỏe nhằm tạo điều kiện cho người học thực hiện quyền vui chơi, giải trí, phát triển năng khiếu thể thao” cho HS,SV những chủ nhân tương lai của đất nước. [77] Giáo dục thể chất được thực hiện trong giờ học môn thể dục, sức khỏe và các hoạt động TDTT, y tế trường học. Theo đó giờ học nội khóa theo chương trình do Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) ban hành.
Hoạt động TDTT ngoại khóa (còn gọi là hoạt động thể thao ngoại khóa – Luật TDTT – 2006) theo kế hoạch của nhà trường và các cấp quản lý giáo dục, bao gồm: Tự luyện tập, luyện tập có hướng dẫn, luyện tập theo nội dung chỉ tiêu thể lực chung áp dụng cho từng lứa tuổi, luyện tập các môn thể thao có trong chương trình thi đấu của Hội khỏe Phù Đổng, Đại hội TDTT, HSSV chuyên nghiệp trong và ngoài nước; Luyện tập trong các câu lạc bộ TDTT hoặc các Trung tâm TDTT trong và ngoài nhà trường; Luyện tập và thi đấu trong các đội tuyển TDTT của trường, địa phương, ngành và quốc gia. [76] Thực tế đã chứng minh công tác GDTC trong những năm qua tại các trường Đại học, Cao đẳng và Trung học chuyên nghiệp đã và đang giữ một vai trò vô cùng quan trọng trong việc giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ. Phải thừa 3 nhận rằng môn GDTC đã tạo ra được sức hút rất lớn trong phong trào rèn luyện thân thể của sinh viên. Song do đặc thù môn học và mỗi trường lại có những điều kiện khác nhau vì vậy việc áp dụng theo một khung chương trình cứng nhắc là chưa phù hợp.
Tuy nhiên, thực tế ở rất nhiều trường Đại học hiện nay trên cả nước vẫn còn có việc sinh viên coi môn GDTC như một rào cản nhiều sinh viên khó có thể vượt qua. Điều đó xuất phát từ nhiều nguyên nhân, song có một nguyên nhân cơ bản mang tính chủ quan là chúng ta chưa xây dựng được chương trình môn học, nội dung và hình thức hoạt động thể thao ngoại khóa chưa đáp ứng được nhu cầu của sinh viên. Trong những năm qua, công tác GDTC ở một số trường Đại học khối kỹ thuật ở Thành phố Hà Nội đã được quan tâm và đạt được một số kết quả nhất định; Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập. Vấn đề ở đây do nhiều nguyên nhân (khách qua, chủ quan) mà không ít trường Đại học khối trường kỹ thuật ở Thành phố Hà Nội chưa thực hiện nghiêm túc, đầy đủ, thống nhất chương trình theo chỉ đạo của Bộ GD&ĐT.
Đặc biệt các hoạt động TDTT ngoại khóa dành cho sinh viên ở các trường gần như bỏ ngỏ, trong khi nhu cầu được vận động, tập luyện, vui chơi, giao tiếp của sinh viên là rất lớn mà chỉ có GDTC nội khóa không thì chưa đủ đáp ứng được. Việc này làm ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng đào tạo chung mà rõ nhất là thể chất sinh viên khi ra trường. Vì vậy, tổ chức hoạt động TDTT ngoại khóa có hiệu quả, ngoài nhiều việc phải làm như đẩy mạnh công tác tuyên truyền về lợi ích của tập luyện, chú trọng đầu tư về cơ sở vật chất TDTT, tăng cường sự chỉ đạo của lãnh đạo các trường, khoa và bộ môn GDTC… thì vấn đề quan trọng đặc biệt cần quan tâm là phải có nội dung và hình thức hoạt động TDTT ngoại khóa phù hợp nhằm lôi cuốn đông đảo sinh viên tham gia. Theo kết quả nghiên cứu của nhiều tác giả trong và ngoài nước đã có không ít công trình nghiên cứu mang ý nghĩa thực tế về thể thao trường học các cấp của nhiều tác giả theo nhiều chủ đề khác nhau như: Động cơ ham thích tập luyện TDTT của HS, SV; Đặc điểm tập luyện thể thao đối với các môn chuyên 4 biệt, đối với nữ sinh; Xác định nội dung và hình thức hoạt động thể thao NK; Xây dựng Bóng chuyền TDTT trường học; Vấn đề huấn luyện thể thao thành tích cao trong HS, SV và đổi mới hình thức tổ chức thi đấu thể thao trường học…Đã có rất nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu về các lĩnh vực ngoại khóa như tác giả: Hoàng Minh Tần (2001), Phạm Khánh Minh (2001), Trần Kim Cương (2006), Lê Trường Sơn Chấn Hải (2010), Nguyễn Đức Thành (2013)… Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu về môn Bóng chuyền trong nước cũng chỉ tập trung vào đối tượng VĐV còn vấn đề này được ít người quan tâm nghiên cứu, đặc biệt tại khối trường Đại học kỹ thuật khu vực Thành phố Hà Nội chưa có tác giả nào nghiên cứu.
Xuất phát từ ý nghĩa và tầm quan trọng của GDTC, thực trạng và hạn chế về thể lực chung (TLC) của sinh viên Đại học khối các trường kỹ thuật trên địa bàn Thành phố Hà Nội cũng như định hướng của Đảng và Nhà nước về việc nâng cao thể chất và tầm vóc người Việt Nam và việc đưa môn Bóng chuyền vào giảng dạy trong các trường Đại học, chúng tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn Bóng chuyền cho sinh viên Đại học khối các trường kỹ thuật thành phố Hà Nội”. Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành với mục đích đánh giá thực trạng công tác GDTC và hoạt động thể thao ngoại khóa môn Bóng chuyền cho sinh viên Đại học khối các trường kỹ thuật Thành phố Hà Nội, trên cơ sở đó, xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa cho đối tượng nghiên cứu, bước đầu ứng dụng trong thực tế và đánh giá hiệu quả chương trình. Kết quả nghiên cứu của đề tài luận án sẽ góp phần phát triển thể lực cho sinh viên, nâng cao kết quả học tập môn học GDTC và phát triển phong trào tập luyện ngoại khóa môn Bóng chuyền cho đối tượng nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu: Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu thực trạng công tác Giáo dục thể chất và thể thao ngoại khóa của sinh viên Đại học khối các trường kỹ thuật Thành phố Hà Nội 5 Nhiệm vụ 2: Xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn Bóng chuyền cho sinh viên Đại học khối các trường kỹ thuật Thành phố Hà Nội.
Nhiệm vụ 3: Kiểm nghiệm và đánh giá hiệu quả chương trình Bóng chuyền đã xây dựng trên sinh viên Đại học khối các trường kỹ thuật Thành phố Hà Nội. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Chương trình tập luyện ngoại khóa môn Bóng chuyền cho sinh viên đại học khối các trường kỹ thuật thành phố Hà Nội. Khách thể khảo sát: Thực trạng nội dung và hình thức tổ chức TDTT ngoại khóa của sinh viên Đại học. Chương trình môn học ngoại khóa môn Bóng chuyền.
Đội ngũ giáo viên GDTC tại sinh viên Đại học khối các trường kỹ thuật trên địa bàn Thành phố Hà Nội. Đội ngũ HLV Bóng chuyền tại các câu lạc bộ Bóng chuyền tại sinh viên Đại học khối các trường kỹ thuật trên địa bàn Thành phố Hà Nội. Sinh viên tham gia tập luyện ngoại khóa môn Bóng chuyền và các môn thể thao khác khối kỹ thuật trên địa bàn Thành phố Hà Nội. Sinh viên tập luyện ngoại khóa các môn thể thao khác tại các trường khối kỹ thuật tại Hà Nội.
Khách thể phỏng vấn thực trạng và nhu cầu tập luyện TDTT NK: 1635 sinh viên (1168 nam và 467 nữ).