Đặt vấn đề Lan Dendrobium spp. có tên tiếng Việt là lan hoàng thao, được Olof Swartz mô tả lần đầu trên Nova Acta Regiae Societatis Scientiarum Upsaliensis vào năm 1799. Chi nay có 1148 loài được công nhận, Việt Nam có 107 loài thuộc chi Dendrobium phân bỗ ở các vùng núi từ Bắc vào Nam và một số đảo ven biển. Cây được báo cáo bị tan công bởi một số loài nam, gây ra nhiều triệu chứng khác nhau như bạc lá, đốm lá, thối thân, ri sắt và bạc lá hoa.
Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra đa số tác nhân gay bệnh trên Dendrobium spp. thuộc về các chi nam Fusarium (gây bệnh đốm vàng, hội chứng héo), Colletotrichum (gây bệnh than thư), Phytophthora (gây bệnh loét thân), Nigrospora (gây bệnh dém lá), Alternaria sp. Trong nghiên cứu này, các cây lan Dendrobium spp. có triệu chứng đốm lá được thu thập tại vườn lan thuộc thành phô Hồ Chí Minh.
Ở thử nghiệm xác định khả năng gây bệnh trong điều kiện phòng thí nghiệm, các tác nhân được xác định là Fusarium spp. va Pestalotiopsis spp. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rang Fusarium spp. va Colletotrichum spp.
gây nên bệnh đốm lá, héo vàng và than thư trên Dendrobium spp. Ở nghiên cứu này, Curvularia spp. và Pestalotiopsis spp. được phát hiện là gây nên các vết bệnh tương tự đốm lá trên lan Dendrobium spp.
Dựa trên giá trị kinh tế mà lan này mang lại, mục đích nghiên cứu là tìm hiểu về tác nhân gây bệnh đốm lá cho Dendrobium spp. Mục tiêu của đề tài Xác định một số chi nam gây bệnh đốm lá trên lan Dendrobium spp. Nội dung thực hiện Thu thập va phân lập tác nhân gây bệnh trên lan Dendrobium spp. Xác định kha năng gây bệnh trong phòng thí nghiệm của các chủng nam đã phân lập.
Định danh các chủng nam bang đặc điểm hình thái và kiểm tra đặc điểm sinh học của các tác nhân nâm trên môi trường nuôi cây nhân tạo. TÔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Tông quan về Dendrobium spp. Phân bố va đa dạng của Dendrobium spp.
Lan Dendrobium spp. được biết với tên tiếng Việt là Lan hoàng thảo, thuộc giới Plantea, bộ Asparagales, họ Orchidaceae, tông Podochileae va phân tông Dendrobiinae. Ho lan thuộc bộ Măng tây và là một trong những họ có số lượng loài lớn nhất của giới Thực vật, với hơn 28000 loài được xác định trong 763 chi (ZhangS va ctv, 2018). Chi Lan hoàng thao (Dendrobium spp.) có số lượng loài lớn, màu sắc và hình dáng rất đa dạng, gồm hơn 1200 loài.
phân bố ở lục địa nhiệt đới châu Á, Đài Loan, Nhật Bản, Malaysia, Singapore, Brunei, Philippines, Indonesia, Papua New Guinea, Uc, New Zealand, các dao Thái Binh Duong (Cribb va Govaerts, 2005; Wood, 2006). đã có mặt trên luc địa Chau A kể từ thé Tiệm Tân, sau đó chi này đã đa dạng hóa trong khu vực và phân tán sang Malaysia và các lục địa khác (Xiang và ctv, 2016). Các loài ban đầu được phân bố chủ yếu ở các vùng có độ cao thấp (< 1000m), sau đó lan sang các khu vực có độ cao cao hơn (> 1000 m). Ở Việt Nam, có 107 loài Dendrobium spp.
phân bố ở các vùng núi từ Bắc vào Nam và trên một số đảo ven biển (Diém va ctv, 2020). Các loài lan mới được mô tả với tốc độ khoảng 500 loài mỗi năm, chủ yêu phân loại dựa vào đặc điểm kiểu hình và môi trường sống. Các chi mới được mô tả với tốc độ khoảng 10 — 13 chi mỗi năm (Chase và ctv, 2015). Sự đa dạng của Dendrobium spp.
không phải chỉ nằm ở kiểu gen mà còn là sự thay đổi kiểu hình qua từng độ cao và khu vực. Ở Việt Nam, Dendrobium spp. được xếp trong 14 tông, được phân biệt bằng thân (giả hành), lá và hoa (D. Tuy nhiên, nhiều loài tại nước ta đã bị tuyệt chủng hoặc bị đe dọa tuyệt chủng, một số loài nằm trong danh mục đỏ của “Sách đỏ Việt Nam” (Quang va ctv, 2018).
Vì màu sắc và hình dang độc đáo, Dendrobium spp. được xem là một loài lan thanh lịch, mang lại giá tri kinh tế cao. Bên cạnh giá trị thường thức như một loại cây cảnh, một số loài Dendrobium spp. đã được báo cáo là có được tính truyền thống, có các hoạt tính chống ung thư, chống viêm, chống oxy hóa, kháng nắm và tăng cường miễn dịch (Sattayasai và ctv, 2009; Kim va ctv, 2015).
Đặc điểm hình thái và điều kiện sinh thai của Dendrobium spp. Những loài tô tiên của Dendrobium spp. là thực vật biểu sinh, một số ít sống trên cạn và thạch sinh (Hew và Yong, 1997; Xiang và ctv, 2016). Ở thành phố Hồ Chí Minh, lan Dendrobium spp.
là loài phong lan và địa lan có nhiều thân giả (giả hành) và cơ quan sinh sản như hoa, trái. Hoa lan đối xứng hai bên gồm ba lá đài và ba cánh hoa, với cánh hoa ở giữa (hay còn gọi là môi hoa) có kích thước, hình dạng và màu sắc hoa đa dạng như trắng, vàng, hồng và tím. Phan lớn cánh hoa Dendrobium spp. có hình trứng, môi hoa có lông mịn, là điểm nhấn và yếu tố quyết định chính cho giá trị làm cảnh của hoa lan.
Ba lá đài có màu sắc và hình dạng tương tự cánh hoa. Hoa lan có mùi hương rất đa dạng và đặc sắc, thu hút thị hiếu của thị trường cây cảnh tại thành phố Hồ Chí Minh và các khu vực khác. Hoa có thê mọc từ giả hành thành từng chùm hay từng hoa. Hầu hết các loài có hoa lâu tàn, thời gian nở trung bình từ 1 — 2 tháng, có loài đến 3 tháng, có loài có thé nở hoa quanh năm.
Cành hoa mọc ra từ các cuống lá ở giả hành hoặc ngọn sinh trưởng. Hoa lan trong tự nhiên sinh sản bằng hình thức giao phấn và tạo quả. Quả lan thuộc loại quả nang, khi hạt chín, các nang bung ra chỉ còn dính nhau ở phần đỉnh và gốc. Ở một số loài, khi chín quả không nứt ra nên hạt chỉ ra khỏi quả khi quả bị mục nát.
Các giả hành có hệ thống nhánh nằm ngang trên giá thể hoặc nằm sâu trong đất gọi là thân rễ. Giả hành tương đối cứng, có dạng hình trụ hoặc hình nón, một phần của giả hành được bao bọc bởi các cuống lá. Các giả hành này chịu trách nhiệm dự trữ nước cho cây và chứa diệp lục tố nên có thể quang hợp được. Có từ một đến nhiều lá được sắp xếp theo đạng mọc đối hoặc mọc cách, hình dạng khác nhau từ bầu dục, hình thoi đến mũi mác.
Lá không có gân, thường rất day va mong nước, một số loài có lá rụng vào mùa khô. thuộc nhóm rễ khí sinh, có dạng hình trụ, thon dai và có màu trắng, đỉnh sinh trưởng rễ màu xanh nhạt. Rễ có khả năng phân nhánh mạnh tùy theo loài và điều kiện sinh trưởng. ở thành phô Hồ Chí Minh chủ yếu là loài ưa nóng với điều kiện nhiệt độ 25°C — 35°C.
Các loài này sinh trưởng và phát triển tốt trong điều kiện 60 — 70% ánh sáng tự nhiên, thời gian chiếu sáng trung bình 12 giờ/ngày và độ âm không khí 60 — 70%. Cây được bồ sung dinh dưỡng từ các loại phân bón hữu cơ dạng viên, rễ lan hap thụ dan dan các dưỡng chất được phóng thích qua quá trình tưới nước. Sơ lược về triệu chứng bệnh đốm lá trên Dendrobium spp. Ho lan nói chung và Dendronium sp.
được báo cáo là bị tấn công bởi các tác nhân là nam, gây ra nhiều triệu chứng khác nhau như bạc lá, đốm lá, thối thân, ri sắt và bệnh bạc lá hoa. Bệnh đốm lá, nam lá hay nắm hoa anh hưởng xấu đến thầm mỹ của cây và đa số không gay chết cây. Một số nghiên cứu trước đây đã chỉ ra tác nhân gây bệnh dém lá trên lan thuộc về các chi nam Fusarium sp. Phan lớn tác nhân gây đốm lá trên Dendrobium thuộc chi Fusarium (Lee va ctv, 2003; Mohd va M., 2021; Sarsaiya va ctv, 2022), nam Colletotrichum sp.
chu yếu gây bệnh thán thư (Lan va ctv, 2016; Ma và ctv, 2018; Fernández-Herrera và ctv, 2020), 4/ernaria sp. chủ yếu gây bệnh bạc lá (Uchida va ctv, 1979; Stfeda và ctv, 2013), Cladosporium sp. chủ yêu là nam mốc phát tán trong không khí và đôi khi gây nên các vết đốm nâu trên thực vật (Khan M và ctv, 2016; Zhang và ctv, 2022). Ngoài khả năng gây bệnh, một số loai thuộc các chi nắm này được biết đến là nam nội sinh có ich (endophyte), giúp điều hòa quá trình sinh trưởng và phát triển của cây.
Các loài nam nội sinh có thé chuyên từ giai đoạn cộng sinh sang gây bệnh cho cây chủ bởi một số điều kiện ngoại cảnh như stress hoặc do gene (Sarsaiya và ctv, 2019). Điều này ảnh hưởng đến việc xác định tác nhân gây bệnh chính, vì vậy thử nghiệm gây bệnh nhân tạo được thực hiện trong nghiên cứu này. Theo Mohd và M. (2021), triệu chứng của đốm lá là những vết bệnh có màu nâu hoặc nâu đen không đều xuất hiện trên lá, ở giai đoạn nặng, lá nhiễm bệnh bị khô và rụng lá.
Mầm bệnh đốm lá do nắm thường ở dạng bao tử lây nhiễm qua các 16 mở tự nhiên như khí không hoặc xâm nhập trực tiếp qua lớp biểu bì và thành tế bao của lá lan. Các vết thương hở do tác động vật lí hay do côn trùng thường là điều kiện giúp nắm bệnh dễ dàng xâm nhập, vì vậy thử nghiệm gây bệnh nhân tạo được thực hiện với hai nghiệm thức có gây vết thương và không gây vết thương. Dé xâm nhập trực tiếp, nắm tạo ra các enzyme thủy phan như cutinase, cellulase, pectinase và protease dé phá vỡ mô ký chủ. Khi ở bên trong lá cây, nam lay chất dinh dưỡng từ các tế bào và gây chết tế bào (hoại tử).
Nắm gây bệnh xâm nhập vào lá cây chủ yếu trong điều kiện nhiệt độ cao và mưa âm, vì vậy thử nghiệm kiểm tra khả năng gây bệnh nhân tạo được thực hiện trên cây lan mô sạch bệnh trong điều kiện âm độ cao (70% — 80%) và nhiệt độ ồn định (27°C). Các nghiên cứu về nam gây bệnh đốm lá trên Dendrobium spp. Một số nghiên cứu về Fusarium spp. gây bệnh đốm lá trên Dendrobium spp.
Nam Fusarium sp. thuộc ngành Ascomycota, lớp Ascomycetes, bộ Hypocreales, họ Nectriaeae. được mô ta lần đầu bởi Mag và các cộng sự của ông năm 1809. Phân loài trong chi này rất phức tạp, một số sơ đồ phân loại học vẫn còn gây nhiều tranh cãi và hơn 1000 loài đã được xác định (Moretii, 2009).
Chi Fusarium bao gồm nhiều loài nắm gây bệnh thực vật nguy hiểm nhất, xếp hạng thứ năm trong danh sách các loại nắm gây bệnh thực vật hàng đầu dựa trên tầm quan trọng về mặt khoa học và kinh tế (Ploetz, 2005; Dean và ctv, 2012).