phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn có kết cấu ba chương, cụ thể là: 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VỊ THẾ CHÍNH TRỊ CỦA ASEAN Chương này trình bày một số khái niệm cơ bản như “ chính trị”, “vị thế chính trị” của một tổ chức, trong đó đặc biệt làm rõ những tiêu chí xác lập vị thế chính trị của một quốc gia, một khu vực trong chính trị quốc tế. Chương này cũng khái quát vị trí, vai trò của ASEAN từ khi thành lập đến năm 1997. VAI TRÕ VÀ ẢNH HƢỞNG CỦA ASEAN TRONG NỀN CHÍNH TRỊ ĐÔNG Á Chương này trình bày những đặc trưng cấu trúc chính trị của khu vực Đông Á, sự hiện diện của các thực thể chính trị và vai trò của nó trong việc hình thành cấu trúc chính trị khu vực Đông Á.
Chương này cũng phân tích vai trò của ASEAN trong chính trị nội bộ của tổ chức, vai trò trong việc liên kết nội khối và hình thành chủ nghĩa khu vực, sự hiện diện và phản ứng của ASEAN đối với các vấn đề khủng bố và vấn đề biển Đông. Đồng thời, chương này cũng phân tích vai trò của ASEAN trong chính trị quốc tế, sự hiện diện của ASEAN trong các diễn đàn quốc tế, mối quan hệ giữa ASEAN và Liên Hiệp Quốc và vai trò của ASEAN trong hợp tác Á- Âu. VỊ THẾ CỦA ASEAN TRONG TƢƠNG LAI VÀ ĐÓNG GÓP CỦA VIỆT NAM Chương này đánh giá những thành tựu của ASEAN trong gần 50 năm hình thành và phát triển, phân tích những thách thức của ASEAN trong bối cảnh cạnh tranh quyền lực giữa Mỹ và Trung Quốc. Đồng thời, đề xuất một số gợi ý chính sách 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VỊ THẾ CHÍNH TRỊ CỦA ASEAN 1.1 Khái niệm chính trị Chính trị hay Chánh trị là tất cả những hoạt động, những vấn đề gắn với quan hệ giai cấp, dân tộc, quốc gia và các nhóm xã hội xoay quanh một vấn đề trung tâm đó là vấn đề giành, giữ và sử dụng quyền lực nhà nước.
Platôn, nhà triết học cổ đại Hy Lạp, trong tác phẩm Chính trị đã xem chính trị là “nghệ thuật cung đình” liên kết trực tiếp các chuẩn mực của người anh hùng và sự thông minh, sự liên kết đó được thể hiện bằng sự thống nhất tư tưởng và tinh thần hữu ái. Cũng theo ông, chính trị là nghệ thuật cai trị, cai trị bằng sức mạnh là độc tài, cai trị bằng thuyết phục mới đích thực là chính trị. Theo MaxWeber, nhà xã hội học người Đức đầu thế kỷ XX, chính trị là khát vọng tham gia quyền lực hay ảnh hưởng đến sự phân chia quyền lực giữa các quốc gia, bên trong quốc gia, giữa các tập đoàn người trong một quốc gia. Xuất phát từ quan niệm mang tính chức năng của chính trị, một số học giả khác đã xem chính trị là khả năng của con người đóng những vai trò khác nhau, hoàn thành những chức năng khác nhau trong khuôn khổ của một thể chế chính trị.
Từ đó, họ cho rằng bản chất chính của chính trị là sự phân chia trách nhiệm và các thẩm quyền cũng như bảo đảm hiệu quả chính trị và sự bền vững của chính thể. Ở đây, chính trị được hiểu như sự khôn khéo, khả năng đạt được sự phân chia chức năng mà vẫn đảm bảo duy trì sự tác động qua lại của chúng. Tiếp cận từ quan niệm coi chính trị là một hoạt động, trong đó, con người mong muốn những lợi ích và quan điểm của mình được thực hiện, nếu những lợi ích và quan điểm đó bị va chạm với người khác thì tìm cách điều chỉnh và thỏa hiệp, các tác giả của cuốn Chính trị và kinh tế Nhật Bản xem chính trị là hoạt động tìm kiếm những khả năng áp đặt quyền lực chính trị. Các quan niệm trên, tuy có chứa một số những nhân tố hợp lý nhất định, nhưng chưa nêu được nội dung cơ bản nhất của phạm trù chính trị, đó là: chính trị là 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com một thực thể tồn tại trong đời sống với những cấp độ khác nhau (cá nhân, cộng đồng, giai cấp, dân tộc, nhân loại) liên quan đến công việc của nhà nước.
Khắc phục những hạn chế trên, mặc dù chưa đưa ra được một định nghĩa hoàn chỉnh về chính trị, song các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin trong những hoàn cảnh cụ thể đã đưa ra những ý kiến có giá trị định hướng cho việc xác định đúng đắn về chính trị, có thể kể đến những quan điểm chủ yếu của Lênin về chính trị như sau: Chính trị là lợi ích của giai cấp này hay giai cấp khác Chính trị là quan hệ giữa các giai cấp, là đấu tranh giai cấp vì lợi ích giai cấp. Cái căn bản nhất trog chính trị là việc tổ chức quyền lực nhà nước, tổ chức chính quyền nhà nước. Chính trị là sự tham gia vào công việc nhà nước, là việc định hướng cho nhà nước, xác định những hình thức, nội dung, nhiệm vụ của nhà nước Chính trị là quan hệ giữa người với người, là vận mệnh thực tế của hàng triệu người. Chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế, là việc xây dựng nhà nước về kinh tế.
Chính trị không thể không chiếm vị trí hàng đầu so với kinh tế. Chính trị giống đại số hơn hình học và càng giống toán học cao cấp hơn là toán học sơ cấp. Chính trị là một khoa học và là một nghệ thuật. Vậy là, theo Lênin, phạm trù chính trị có thể hiểu với một số nội dung cơ bản sau: Thứ nhất: Chính trị là lợi ích, là quan hệ lợi ích, là đấu tranh giai cấp trước hết vì lợi ích giai cấp.
Thứ hai: Cái căn bản nhất của chính trị là việc tổ chức chính quyền, quyền lực nhà nước; là sự tham gia vào công việc nhà nước; định hướng cho nhà nước, xác định hình thức, nội dung, nhiệm vụ của nhà nước. Thứ ba: Chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế, là việc xây dựng nhà nước về kinh tế. Đồng thời, chính trị là không thể không chiếm vị trí hàng đầu so với kinh tế. Thứ tư: Chính trị là lĩnh vực phức tạp nhất, nhạy cảm nhất, liên quan dến vận mệnh hàng triệu người.
Giải quyết những vấn đề chính trị vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Xuất phát từ quan niệm của Lênin về chính trị, tập thể các tác giả cuốn Từ điển chính trị rút gọn của Liên Xô (cũ) đã đưa ra định nghĩa: Chính trị là công việc của xã hội hay công việc của nhà nước, là hoạt động trong lĩnh vực quan hệ giữa các nhóm xã hội lớn, trước hết là giai cấp, cũng như giữa các dân tộc, giữa các quốc gia. Từ tất cả các quan niệm trên, có thể xem chính trị là hoạt động trong lĩnh vực quan hệ giữa các giai cấp, cũng như giữa các dân tộc và các quốc gia với vấn đề giành, giữ, tổ chức và sử dụng quyền lực nhà nước; là sự tham gia của người dân vào công việc nhà nước và xã hội; là hoạt động chính trị thực tiễn của các giai cấp, các đảng phải chính trị, các nhà nước nhằm tìm kiếm những khả năng thực hiện đường lối và những mục tiêu đã đề ra nhằm thỏa mãn lợi ích. Định nghĩa này đã tiếp cận chính trị từ hai phương diện cơ bản : chính trị với tư cách quan hệ đặc biệt của các chủ thể chính trị liên quan tới vấn đề quyền lực chính trị và chính trị với tư cách là hoạt động xã hội đặc thù của các chủ thể chính trị có liên quan tới vấn đề nhà nước.
Khái niệm “vị thế chính trị” “Vị thế” là thuật ngữ được sử dụng rộng rãi và khá thường xuyên trong nhiều lĩnh vực ở Việt Nam, mặc dù chưa có một định nghĩa thật rõ ràng hoàn chỉnh. Thuật ngữ “vị thế” thường đi kèm với thuật ngữ “vị thế xã hội” hoặc “ vị thế cá nhân”. Theo từ điển tiếng Việt, vị thế xã hội “ là vị trí xã hội với những trách nhiệm và quyền lợi gắn kèm theo”. Nói cách khác, vị thế xã hội chính là một khái niệm tổng hợp nhằm chỉ vị trí xã hội cùng với những quyền lợi và nghĩa vụ tương ứng.
Mỗi cá nhân có nhiều vị trí xã hội khác nhau do đó họ cũng có thể có nhiều vị thế xã hội khác nhau. Khi vị trí xã hội của họ thay đổi thì vị thế cũng thay đổi. Mặc dầu có nhiều vị thế xã hội nhưng các cá nhân luôn có một vị thế chủ đạo xác định rõ chân dung xã hội của họ. Như vậy có thể hiểu thuật ngữ “Vị thế” là vị trí của một chủ thể gắn liền với trách nhiệm và quyền lợi tương ứng của chủ thể đó trong sự tương tác với các chủ thể khác.
Đối với một quốc gia, xét trong mối quan hệ tương tác giữa các chủ thể tức là xem xét vị thế của một chủ thể, một quốc gia trong cục diện của một tổng thể quan hệ giữa các quốc gia. Trong đó sức ảnh hưởng, vai trò, tiếng nói của các nước 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com không giống nhau. Có những nước có khả năng ảnh hưởng lớn đến các nước khác và làm chủ được tình hình, có những nước lại chỉ có những ảnh hưởng nhất định thậm chí là bị ảnh hưởng bởi các nước khác và chịu sự áp đặt ý chí của các nước có thế và lực mạnh hơn mình. Như vậy, vị thế chính trị của một quốc gia, một khu vực trong mối quan hệ với các quốc gia trong khu vực hoặc với các thực thể chính trị trong cùng môi trường tương tác được thể hiện trước hết là ở tầm quan trọng về vị trí địa lý mà quốc gia hay khu vực đó chiếm giữ.
Đồng thời, phát huy vai trò, sức ảnh hưởng của quốc gia, khu vực đó đối với sự phát triển, ổn định chính trị của khu vực và của thế giới. Những đóng góp của quốc gia khu vực đó trong giải quyết những vấn đề quốc tế và hình thành liên kết đa phương, song phương về An ninh- chính trị cũng là những nhân tố then chốt làm nên vị thế của một quốc gia, khu vực. Xét trong tổng thể mối quan hệ giữa các thực thể chính trị khu vực Đông Á hiện nay, không có quốc gia nào có được sự thừa nhận vị trí lãnh đạo, bá quyền.