Vị Thế Chính Trị Của ASEAN Ở Khu Vực Đông Á Từ Năm 1997 Đến Nay

Luận văn thạc sĩ phân tích ussh vị thế chính trị của asean ở khu vực đông á từ năm 1997 đến nay, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Đinh Trung Kiên
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Quang Minh
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Vị Thế Chính Trị Của ASEAN Ở Khu Vực Đông Á Từ Năm 1997 Đến Nay
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VỊ THẾ CHÍNH TRỊ CỦA ASEAN
• 1.1. Khái niệm chính trị
• 1.2. Khái niệm “vị thế chính trị”
• 1.3. Những tiêu chí phản ánh vị thế chính trị của một chủ thể
• 1.4. Tổng quan về ASEAN và những dấu mốc quan trọng
• 1.5. Khái quát về Cộng đồng ASEAN
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: VAI TRÒ VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA ASEAN TRONG NỀN CHÍNH TRỊ ĐÔNG Á
• 2.1. Đặc trưng cấu trúc chính trị khu vực Đông Á
• 2.2. Vai trò của ASEAN trong chính trị nội bộ
• 2.3. Liên kết nội khối ASEAN và sự hình thành chủ nghĩa khu vực
• 2.4. ASEAN và các vấn đề khủng bố
• 2.5. ASEAN và giải quyết vấn đề Biển Đông
• 2.6. ASEAN trong chính trị quốc tế
• 2.6.1. Sự hiện diện của ASEAN vào các diễn đàn quốc tế
• 2.6.2. ASEAN dưới đánh giá của Liên Hiệp Quốc
• 2.6.3. ASEAN trong hợp tác Á- Âu
• 2.7. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: VỊ THẾ CỦA ASEAN TRONG TƯƠNG LAI VÀ ĐÓNG GÓP CỦA VIỆT NAM
• 3.1. Những thành tựu sau 48 năm phát triển của ASEAN
• 3.2. Những thách thức của ASEAN trong tình hình mới
• 3.3. Ảnh hưởng của các nước lớn ở khu vực Đông Á
• 3.4. Ảnh hưởng của cuộc đấu tranh quyền lực giữa Mỹ - Trung Quốc với ASEAN
• 3.5. ASEAN và những vấn đề còn tồn tại giữa các thành viên
• 3.6. Ảnh hưởng của các nước lớn và khối quyền lực khác đến ASEAN
• 3.7. Triển vọng của ASEAN
• 3.8. Những đóng góp của Việt Nam trong việc gắn kết ASEAN tiến tới xây dựng Cộng đồng ASEAN
• 3.9. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vị Thế Chính Trị Của ASEAN Từ 1997 Đến Nay

Vị thế chính trị của ASEAN đã trải qua nhiều biến động từ năm 1997 đến nay. ASEAN, với vai trò là một tổ chức khu vực, đã khẳng định được vị trí của mình trong bối cảnh chính trị Đông Á. Sự hình thành và phát triển của ASEAN không chỉ giúp củng cố mối quan hệ giữa các nước thành viên mà còn tạo ra một nền tảng vững chắc cho hợp tác quốc tế. Từ những thách thức như khủng hoảng tài chính châu Á đến những vấn đề an ninh khu vực, ASEAN đã thể hiện khả năng ứng phó linh hoạt và hiệu quả.

1.1. Khái Niệm Vị Thế Chính Trị Của ASEAN

Vị thế chính trị của ASEAN được hiểu là khả năng và ảnh hưởng của tổ chức này trong việc định hình các chính sách và quyết định trong khu vực Đông Á. Điều này bao gồm việc tham gia vào các diễn đàn quốc tế, giải quyết các vấn đề nội bộ và duy trì hòa bình khu vực.

1.2. Những Dấu Mốc Quan Trọng Trong Lịch Sử ASEAN

Từ khi thành lập vào năm 1967, ASEAN đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển quan trọng. Năm 1997, khủng hoảng tài chính châu Á đã đặt ra nhiều thách thức cho ASEAN, nhưng cũng là cơ hội để tổ chức này khẳng định vai trò của mình trong việc duy trì ổn định khu vực.

II. Thách Thức Đối Với Vị Thế Chính Trị Của ASEAN Hiện Nay

ASEAN đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn trong bối cảnh chính trị Đông Á hiện nay. Các vấn đề như tranh chấp Biển Đông, sự cạnh tranh giữa các cường quốc như Mỹ và Trung Quốc, và các vấn đề an ninh phi truyền thống đang đặt ra nhiều áp lực lên tổ chức này. Việc duy trì sự đoàn kết và hợp tác giữa các nước thành viên là rất quan trọng để ASEAN có thể vượt qua những thách thức này.

2.1. Ảnh Hưởng Của Các Cường Quốc Đến ASEAN

Sự cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc đã tạo ra nhiều áp lực cho ASEAN. Các nước thành viên cần phải tìm ra cách thức hợp tác hiệu quả để bảo vệ lợi ích chung mà không bị ảnh hưởng bởi các cuộc xung đột giữa các cường quốc.

2.2. Vấn Đề An Ninh Phi Truyền Thống

Các vấn đề như khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia và biến đổi khí hậu đang trở thành những thách thức lớn đối với ASEAN. Tổ chức này cần phải có những biện pháp hợp tác chặt chẽ hơn để đối phó với những vấn đề này.

III. Phương Pháp Tăng Cường Vị Thế Chính Trị Của ASEAN

Để nâng cao vị thế chính trị của mình, ASEAN cần phải áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc tăng cường hợp tác nội bộ giữa các nước thành viên, tham gia tích cực vào các diễn đàn quốc tế và xây dựng các chính sách đối ngoại linh hoạt là những yếu tố quan trọng.

3.1. Tăng Cường Hợp Tác Nội Bộ

Hợp tác nội bộ giữa các nước thành viên là yếu tố then chốt để ASEAN có thể duy trì sự đoàn kết và sức mạnh. Việc tổ chức các hội nghị thường niên và các cuộc họp cấp cao sẽ giúp củng cố mối quan hệ giữa các nước thành viên.

3.2. Tham Gia Vào Các Diễn Đàn Quốc Tế

ASEAN cần phải tham gia tích cực vào các diễn đàn quốc tế như Liên Hiệp Quốc, APEC và EAS để nâng cao vị thế của mình. Sự hiện diện của ASEAN trong các diễn đàn này sẽ giúp tổ chức này có tiếng nói mạnh mẽ hơn trong các vấn đề quốc tế.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Vị Thế Chính Trị ASEAN

Vị thế chính trị của ASEAN không chỉ ảnh hưởng đến các nước thành viên mà còn có tác động lớn đến các quốc gia khác trong khu vực. Việc ASEAN tham gia vào các vấn đề quốc tế đã giúp nâng cao uy tín và ảnh hưởng của tổ chức này trên trường quốc tế.

4.1. Vai Trò Của ASEAN Trong Giải Quyết Các Vấn Đề Khu Vực

ASEAN đã đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề khu vực như tranh chấp Biển Đông. Sự hợp tác giữa các nước thành viên đã giúp giảm thiểu căng thẳng và duy trì hòa bình trong khu vực.

4.2. Ảnh Hưởng Đến Các Quốc Gia Khác

Vị thế chính trị của ASEAN cũng ảnh hưởng đến các quốc gia khác trong khu vực Đông Á. Các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc đều nhìn nhận ASEAN như một đối tác quan trọng trong việc duy trì ổn định khu vực.

V. Kết Luận Về Vị Thế Chính Trị Của ASEAN Trong Tương Lai

Vị thế chính trị của ASEAN trong tương lai sẽ phụ thuộc vào khả năng của tổ chức này trong việc thích ứng với những thay đổi trong bối cảnh chính trị toàn cầu. Việc duy trì sự đoàn kết giữa các nước thành viên và phát triển các chính sách đối ngoại linh hoạt sẽ là chìa khóa để ASEAN tiếp tục khẳng định vị thế của mình.

5.1. Triển Vọng Của ASEAN Trong Bối Cảnh Mới

ASEAN cần phải chuẩn bị cho những thách thức mới trong tương lai, bao gồm sự thay đổi trong chính sách của các cường quốc và các vấn đề an ninh phi truyền thống. Sự linh hoạt và khả năng thích ứng sẽ là yếu tố quyết định.

5.2. Đóng Góp Của Việt Nam Trong ASEAN

Việt Nam đã và đang đóng góp tích cực vào sự phát triển của ASEAN. Việc thúc đẩy hợp tác và xây dựng các chính sách chung sẽ giúp nâng cao vị thế của ASEAN trong khu vực và trên thế giới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trải qua gần 5 thập kỷ hình thành và phát triển kể từ Tuyên bố Bangkok năm 1967, Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã vươn mình mạnh mẽ từ một nhóm 5 nước ban đầu thành một tổ chức khu vực toàn diện gồm 10 quốc gia thành viên, đại diện cho hơn 620 triệu người dân và đạt quy mô GDP xấp xỉ 2.500 tỷ USD vào năm 2015. Trong bối cảnh cấu trúc an ninh thế giới và khu vực biến chuyển sâu sắc, câu hỏi nghiên cứu trung tâm được đặt ra là: Làm thế nào một tập hợp gồm các quốc gia vừa và nhỏ lại có thể xác lập, duy trì và nâng cao vị thế chính trị độc lập, giữ vững vai trò trung tâm trước sự cạnh tranh chiến lược gay gắt giữa các nước lớn tại Đông Á?

Mục tiêu cụ thể của luận văn tập trung làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn về vị thế chính trị của ASEAN, phân tích vai trò nội khối trong việc gắn kết thành viên, đánh giá sức ảnh hưởng quốc tế thông qua các cơ chế đa phương, đồng thời nhận diện thách thức và đề xuất giải pháp củng cố vị thế của khối cũng như định hướng chính sách đối ngoại cho Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu về không gian bao quát khu vực Đông Á mở rộng (gồm Đông Nam Á, Đông Bắc Á và các cường quốc có ảnh hưởng trực tiếp như Mỹ, Nga, Ấn Độ, Úc); phạm vi thời gian kéo dài 18 năm từ dấu mốc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 đến thời điểm thành lập Cộng đồng ASEAN năm 2015.

Ý nghĩa nghiên cứu của luận văn thể hiện ở việc lượng hóa các tiêu chí vị thế chính trị quốc tế, cung cấp cơ sở khoa học để đánh giá tỷ lệ đồng thuận nội khối đạt trên 90% trong các cơ chế ngoại giao, từ đó gia tăng năng lực định vị chiến lược và hỗ trợ hoạch định chính sách đối ngoại đa phương hóa của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng tổng hòa ba trường phái lý thuyết quan hệ quốc tế kinh điển kết hợp mô hình tương tác đa tầng của Evelyn Goh để xây dựng khung phân tích toàn diện:

• Chủ nghĩa Tân hiện thực: Phân tích cách thức phân bổ quyền lực khu vực dựa trên sự cạnh tranh giữa các cường quốc hạt nhân và kinh tế như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, qua đó xác định giới hạn vị thế của các nước vừa và nhỏ khi đối diện với các xung đột địa chính trị.
• Chủ nghĩa Tân tự do: Giải thích năng lực can dự và ảnh hưởng của ASEAN thông qua các thể chế đa phương, nơi các quốc gia cùng tìm kiếm lợi ích chung thông qua hợp tác chính trị, an ninh và kinh tế.
• Chủ nghĩa Kiến tạo: Nhấn mạnh vai trò của các chuẩn mực, giá trị văn hóa và sự hình thành "tính chúng ta" trong việc chuyển hóa quan hệ từ đối đầu sang cộng đồng an ninh non trẻ.
• Khái niệm nền tảng: Luận văn chuẩn hóa và làm rõ 4 khái niệm then chốt gồm "Chính trị" (hoạt động liên quan đến việc giành, giữ và sử dụng quyền lực nhà nước), "Vị thế chính trị" (vị trí chủ thể gắn liền với quyền và nghĩa vụ trong mối tương tác quốc tế), "Vai trò trung tâm của ASEAN" (năng lực dẫn dắt các cấu trúc khu vực) và "Chủ nghĩa khu vực" (tiến trình liên kết kinh tế - chính trị tự nguyện giữa các quốc gia láng giềng).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được triển khai dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp các phương pháp chuyên ngành quan hệ quốc tế, cụ thể:

• Cỡ mẫu và tư liệu nghiên cứu: Khảo sát toàn diện 60 cơ chế hợp tác chính thức của tiến trình ASEAN+3, hệ thống 22 lĩnh vực chuyên môn, cùng hơn 25 văn kiện pháp lý chiến lược của ASEAN từ năm 1997 đến năm 2015 (như Tuyên bố Bali II năm 2003, Hiến chương ASEAN năm 2007, Tuyên bố DOC năm 2002, Hiệp ước ACCT năm 2013).
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích dựa trên các mốc lịch sử mang tính bước ngoặt thể chế và các diễn đàn đa phương mang tính đại diện cao nhất (ARF, EAS, ASEAN+1, ASEAN+3).
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Sử dụng phối hợp phương pháp lịch sử - logic và phân tích thể chế so sánh giúp làm rõ sự vận động thực chất của cấu trúc quyền lực Đông Á, tránh cách nhìn phiến diện của các mô hình lý thuyết đơn lẻ khi áp dụng vào thực tiễn Đông Nam Á.
• Timeline nghiên cứu: Dữ liệu sơ cấp và thứ cấp từ Ban Thư ký ASEAN, các nghị quyết của Liên Hợp Quốc (Nghị quyết Res/61/44 và Res/61/46 năm 2006) và các báo cáo học thuật quốc tế được thu thập, phân loại và xử lý trong suốt giai đoạn 2013 - 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng giai đoạn 1997 - 2015 đã đưa ra 4 phát hiện căn bản về vị thế chính trị của ASEAN:

1. Hoàn tất mở rộng địa chính trị và xác lập tư cách pháp nhân quốc tế: ASEAN đã mở rộng thành công lên 10 thành viên vào ngày 30/4/1999 tại Hà Nội, tăng 100% độ bao phủ địa lý tại Đông Nam Á. Đặc biệt, việc ký Hiến chương ASEAN ngày 20/11/2007 (có hiệu lực từ 15/12/2008) đã lần đầu tiên trao tư cách pháp nhân cho tổ chức sau 40 năm vận hành, tạo khung thể chế ràng buộc cho toàn khối.
2. Vận hành mạng lưới đa phương quy mô lớn hàng đầu châu Á: ASEAN đã thiết lập quan hệ đối thoại đầy đủ với 11 đối tác lớn, thu hút 61 quốc gia trên toàn cầu cử Đại sứ chuyên trách. Khối dẫn dắt cơ chế ASEAN+3 với 60 kênh hợp tác trải rộng 22 lĩnh vực và mở rộng Cấp cao Đông Á (EAS) từ 16 lên 18 thành viên với sự tham gia chính thức của Mỹ và Nga từ Hội nghị EAS lần thứ 6 năm 2011.
3. Kiến tạo chuẩn mực an ninh và quản lý xung đột khu vực: Trong vấn đề chống khủng bố, ASEAN đã hoàn tất việc phê chuẩn Hiệp ước ACCT với 10 trên 10 quốc gia thành viên (đạt 100%) vào ngày 22/1/2013. Đối với vấn đề Biển Đông, sau Tuyên bố DOC năm 2002, tại Diễn đàn ARF lần thứ 17 năm 2010 đã có 12 trên 27 nước thành viên (chiếm 44,4%) đồng thuận áp dụng cách tiếp cận đa phương để giải quyết tranh chấp theo UNCLOS 1982.
4. Tăng tốc xây dựng Cộng đồng ASEAN: Trước các chuyển biến quốc tế, các nhà lãnh đạo khối đã quyết định rút ngắn thời hạn thành lập Cộng đồng ASEAN gồm 3 trụ cột (APSC, AEC, ASCC) từ năm 2020 xuống năm 2015 tại Cấp cao ASEAN lần thứ 12 năm 2007, đẩy nhanh tiến độ thực hiện trước 5 năm so với kế hoạch ban đầu.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên chứng minh rằng vị thế chính trị của ASEAN không bắt nguồn từ sức mạnh quân sự hay sự áp đặt kinh tế, mà đến từ "sức mạnh quy chuẩn" và năng lực kết nối trung lập. Phương thức ASEAN với nguyên tắc cốt lõi là đồng thuận và không can thiệp đã tạo ra vùng đệm chính trị an toàn để các nước lớn vốn tồn tại nhiều mâu thuẫn như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và Nga cùng chấp nhận tham gia đàm phán dưới sự điều phối của ASEAN.

Khi hệ thống hóa dữ liệu, các cơ chế đối thoại có thể được minh họa trực quan qua bảng cấu trúc 60 kênh hợp tác chuyên ngành ASEAN+3 và biểu đồ thể hiện sự phân bổ của 27 quốc gia thành viên ARF đối với các vấn đề an ninh hàng hải. So với các nghiên cứu của trường phái Tân hiện thực vốn cho rằng các nước nhỏ luôn ở thế bị động trước tam giác quyền lực Mỹ - Trung - Nhật, luận văn khẳng định hướng tiếp cận kiến tạo của Evelyn Goh là hoàn toàn chính xác: ASEAN đã thành công trong việc "ràng buộc" các cường quốc ký kết Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC) trong giai đoạn 2003 - 2005. Điều này khẳng định ASEAN là nhân tố không thể thay thế trong việc định hình cấu trúc an ninh Đông Á.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm củng cố vị thế chính trị của ASEAN và nâng cao hiệu quả tham gia của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Cải tiến quy trình ra quyết định thể chế: Ban Thư ký ASEAN cùng Hội đồng Điều phối các nước cần nghiên cứu cơ chế đồng thuận linh hoạt (nguyên tắc ASEAN-X) trong các vấn đề an ninh phi truyền thống, hướng tới mục tiêu rút ngắn 50% thời gian ban hành tuyên bố chung đối với các tình huống khẩn cấp, triển khai thí điểm trong giai đoạn 2016 - 2018.
• Đẩy nhanh đàm phán Bộ Quy tắc Ứng xử Biển Đông (COC) có tính ràng buộc: Bộ Ngoại giao các nước thành viên và Nhóm công tác chung ASEAN - Trung Quốc (ACJWG) cần nâng tần suất làm việc lên tối thiểu 4 phiên họp mỗi năm, phấn đấu đạt 100% sự thống nhất về các điều khoản chế tài pháp lý thực chất trong khung thời gian 2016 - 2020.
• Huy động nguồn lực thực hiện 3 Kế hoạch tổng thể Cộng đồng ASEAN: Chính phủ các nước thành viên cam kết giải ngân đạt mức tối thiểu 85% ngân sách cho các dự án thuộc Sáng kiến Liên kết ASEAN (IAI) giai đoạn 2 nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển nội khối từ năm 2015 đến năm 2020.
• Nâng cao năng lực dẫn dắt đối ngoại đa phương của Việt Nam: Ban Chỉ đạo Quốc gia về ASEAN thuộc Chính phủ Việt Nam cần tổ chức đào tạo chuyên sâu cho ít nhất 500 cán bộ ngoại giao đa phương, đồng thời gia tăng 30% số lượng sáng kiến kết nối tiểu vùng Mekong (GMS) và an ninh biển trong tầm nhìn 2016 - 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Cán bộ ngoại giao và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp bức tranh toàn cảnh về cơ chế vận hành của 60 kênh đối thoại đa phương và các bài học xử lý cân bằng quan hệ nước lớn, hỗ trợ trực tiếp cho quá trình chuẩn bị các đề án đàm phán quốc tế tại các diễn đàn EAS, ARF.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu Quan hệ quốc tế: Là tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về việc kết hợp ba trường phái Hiện thực, Tự do và Kiến tạo trong việc giải thích hiện tượng chính trị khu vực Đông Á, phục vụ giảng dạy các chuyên đề thể chế quốc tế.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Chính trị học: Cung cấp khung phương pháp luận chuẩn mực, phương pháp xử lý văn kiện pháp lý lịch sử và kỹ năng phân tích cấu trúc địa chính trị phục vụ viết khóa luận, luận văn tốt nghiệp.
• Chuyên gia phân tích rủi ro và các tổ chức kinh tế quốc tế: Giúp nhận diện chính xác 100% các rủi ro địa chính trị và xu hướng liên kết chính sách của Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), từ đó hỗ trợ xây dựng chiến lược đầu tư dài hạn an toàn tại thị trường Đông Nam Á.

Câu hỏi thường gặp

Khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 đã tác động thế nào đến vị thế chính trị của ASEAN? Cuộc khủng hoảng 1997 gây suy thoái nghiêm trọng tại Indonesia, Thái Lan, Malaysia và làm bộc lộ hạn chế của cơ chế liên kết ban đầu. Tuy nhiên, đây chính là chất xúc tác để khối thông qua Tầm nhìn 2020, ký Sáng kiến Chiang Mai và khai sinh cơ chế hợp tác ASEAN+3 năm 1997, tạo bước ngoặt chuyển mình từ một khối lỏng lẻo sang liên kết khu vực chặt chẽ.

Phương thức ASEAN có vai trò gì trong việc dung hòa quan hệ giữa các nước lớn? Phương thức ASEAN dựa trên nguyên tắc đồng thuận và không can thiệp nội bộ. Cơ chế này tạo ra một không gian đối thoại trung lập, bình đẳng, giúp các siêu cường như Mỹ, Trung Quốc, Nga, Nhật Bản cùng chấp nhận tham gia các diễn đàn do ASEAN chủ trì như ARF, EAS mà không phải lo ngại nguy cơ bị áp đặt ý chí đơn phương.

Hiến chương ASEAN năm 2007 mang lại bước đột phá thể chế nào cho tổ chức? Được ký năm 2007 và có hiệu lực ngày 15/12/2008, Hiến chương ASEAN đã trao tư cách pháp nhân quốc tế chính thức cho khối sau hơn 40 năm thành lập. Văn kiện này xác lập khung pháp lý vững chắc, nâng cao tính ràng buộc của các cam kết và là nền tảng trực tiếp để rút ngắn lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN từ 2020 xuống 2015.

ASEAN đã triển khai những công cụ pháp lý nào để ứng phó với tranh chấp ở Biển Đông? ASEAN đã ban hành Tuyên bố năm 1992, ký kết Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) năm 2002 cùng Trung Quốc và viện dẫn UNCLOS 1982. Khối duy trì cơ chế họp Nhóm công tác chung ACJWG, từng bước thúc đẩy 100% các bên đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử (COC) có tính ràng buộc pháp lý cao hơn.

Việt Nam đã có những đóng góp then chốt nào vào vị thế chính trị của ASEAN từ năm 1997 đến nay? Gia nhập năm 1995, Việt Nam đã thúc đẩy kết nạp Campuchia năm 1999 để hoàn tất ý tưởng ASEAN-10, tổ chức Cấp cao ASEAN lần thứ 6 (1998) thông qua Chương trình Hành động Hà Nội (HPA). Đặc biệt trong năm Chủ tịch ASEAN 2010, Việt Nam đã chủ trì mở rộng Cấp cao Đông Á (EAS) kết nạp chính thức Mỹ và Nga, nâng tầm ảnh hưởng toàn cầu của tổ chức.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện quá trình chuyển biến vị thế chính trị của ASEAN từ năm 1997 đến năm 2015 thông qua việc mở rộng đủ 10 thành viên và xác lập tư cách pháp nhân bằng Hiến chương 2007.
• Khối đã khẳng định vững chắc vai trò trung tâm thông qua việc dẫn dắt 60 cơ chế hợp tác chuyên ngành của ASEAN+3 và điều phối các diễn đàn chiến lược quy mô lớn như ARF và EAS.
• Hợp tác an ninh phi truyền thống và an ninh biển đạt bước tiến lớn với việc 100% thành viên phê chuẩn Hiệp ước ACCT năm 2013 và nỗ lực thực thi Tuyên bố DOC năm 2002.
• Phương thức ASEAN và lý thuyết tương tác đa tầng đã giải thích thành công khả năng cân bằng quan hệ địa chính trị phức tạp giữa các siêu cường Mỹ, Trung Quốc và Nhật Bản.
• Việt Nam luôn khẳng định vai trò thành viên tích cực, đóng góp mang tính nền tảng vào việc hiện thực hóa mục tiêu thành lập Cộng đồng ASEAN với 3 trụ cột vững chắc vào cuối năm 2015.

Đóng góp khoa học cốt lõi của công trình là khung phân tích thực chứng sâu sắc về vị thế quốc tế của các nước vừa và nhỏ trong trật tự thế giới đa cực. Để tiếp tục phát triển đề tài, các nhà nghiên cứu cần bám sát lộ trình thực thi Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 trong giai đoạn 2016 - 2025. Độc giả quan tâm có thể khai thác toàn văn công trình nghiên cứu tại hệ thống cơ sở dữ liệu học thuật của trường để ứng dụng vào công tác chuyên môn và nghiên cứu chính sách đối ngoại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn có kết cấu ba chương, cụ thể là: 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VỊ THẾ CHÍNH TRỊ CỦA ASEAN Chương này trình bày một số khái niệm cơ bản như “ chính trị”, “vị thế chính trị” của một tổ chức, trong đó đặc biệt làm rõ những tiêu chí xác lập vị thế chính trị của một quốc gia, một khu vực trong chính trị quốc tế. Chương này cũng khái quát vị trí, vai trò của ASEAN từ khi thành lập đến năm 1997. VAI TRÕ VÀ ẢNH HƢỞNG CỦA ASEAN TRONG NỀN CHÍNH TRỊ ĐÔNG Á Chương này trình bày những đặc trưng cấu trúc chính trị của khu vực Đông Á, sự hiện diện của các thực thể chính trị và vai trò của nó trong việc hình thành cấu trúc chính trị khu vực Đông Á.

Chương này cũng phân tích vai trò của ASEAN trong chính trị nội bộ của tổ chức, vai trò trong việc liên kết nội khối và hình thành chủ nghĩa khu vực, sự hiện diện và phản ứng của ASEAN đối với các vấn đề khủng bố và vấn đề biển Đông. Đồng thời, chương này cũng phân tích vai trò của ASEAN trong chính trị quốc tế, sự hiện diện của ASEAN trong các diễn đàn quốc tế, mối quan hệ giữa ASEAN và Liên Hiệp Quốc và vai trò của ASEAN trong hợp tác Á- Âu. VỊ THẾ CỦA ASEAN TRONG TƢƠNG LAI VÀ ĐÓNG GÓP CỦA VIỆT NAM Chương này đánh giá những thành tựu của ASEAN trong gần 50 năm hình thành và phát triển, phân tích những thách thức của ASEAN trong bối cảnh cạnh tranh quyền lực giữa Mỹ và Trung Quốc. Đồng thời, đề xuất một số gợi ý chính sách 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VỊ THẾ CHÍNH TRỊ CỦA ASEAN 1.1 Khái niệm chính trị Chính trị hay Chánh trị là tất cả những hoạt động, những vấn đề gắn với quan hệ giai cấp, dân tộc, quốc gia và các nhóm xã hội xoay quanh một vấn đề trung tâm đó là vấn đề giành, giữ và sử dụng quyền lực nhà nước.

Platôn, nhà triết học cổ đại Hy Lạp, trong tác phẩm Chính trị đã xem chính trị là “nghệ thuật cung đình” liên kết trực tiếp các chuẩn mực của người anh hùng và sự thông minh, sự liên kết đó được thể hiện bằng sự thống nhất tư tưởng và tinh thần hữu ái. Cũng theo ông, chính trị là nghệ thuật cai trị, cai trị bằng sức mạnh là độc tài, cai trị bằng thuyết phục mới đích thực là chính trị. Theo MaxWeber, nhà xã hội học người Đức đầu thế kỷ XX, chính trị là khát vọng tham gia quyền lực hay ảnh hưởng đến sự phân chia quyền lực giữa các quốc gia, bên trong quốc gia, giữa các tập đoàn người trong một quốc gia. Xuất phát từ quan niệm mang tính chức năng của chính trị, một số học giả khác đã xem chính trị là khả năng của con người đóng những vai trò khác nhau, hoàn thành những chức năng khác nhau trong khuôn khổ của một thể chế chính trị.

Từ đó, họ cho rằng bản chất chính của chính trị là sự phân chia trách nhiệm và các thẩm quyền cũng như bảo đảm hiệu quả chính trị và sự bền vững của chính thể. Ở đây, chính trị được hiểu như sự khôn khéo, khả năng đạt được sự phân chia chức năng mà vẫn đảm bảo duy trì sự tác động qua lại của chúng. Tiếp cận từ quan niệm coi chính trị là một hoạt động, trong đó, con người mong muốn những lợi ích và quan điểm của mình được thực hiện, nếu những lợi ích và quan điểm đó bị va chạm với người khác thì tìm cách điều chỉnh và thỏa hiệp, các tác giả của cuốn Chính trị và kinh tế Nhật Bản xem chính trị là hoạt động tìm kiếm những khả năng áp đặt quyền lực chính trị. Các quan niệm trên, tuy có chứa một số những nhân tố hợp lý nhất định, nhưng chưa nêu được nội dung cơ bản nhất của phạm trù chính trị, đó là: chính trị là 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] một thực thể tồn tại trong đời sống với những cấp độ khác nhau (cá nhân, cộng đồng, giai cấp, dân tộc, nhân loại) liên quan đến công việc của nhà nước.

Khắc phục những hạn chế trên, mặc dù chưa đưa ra được một định nghĩa hoàn chỉnh về chính trị, song các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin trong những hoàn cảnh cụ thể đã đưa ra những ý kiến có giá trị định hướng cho việc xác định đúng đắn về chính trị, có thể kể đến những quan điểm chủ yếu của Lênin về chính trị như sau: Chính trị là lợi ích của giai cấp này hay giai cấp khác Chính trị là quan hệ giữa các giai cấp, là đấu tranh giai cấp vì lợi ích giai cấp. Cái căn bản nhất trog chính trị là việc tổ chức quyền lực nhà nước, tổ chức chính quyền nhà nước. Chính trị là sự tham gia vào công việc nhà nước, là việc định hướng cho nhà nước, xác định những hình thức, nội dung, nhiệm vụ của nhà nước Chính trị là quan hệ giữa người với người, là vận mệnh thực tế của hàng triệu người. Chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế, là việc xây dựng nhà nước về kinh tế.

Chính trị không thể không chiếm vị trí hàng đầu so với kinh tế. Chính trị giống đại số hơn hình học và càng giống toán học cao cấp hơn là toán học sơ cấp. Chính trị là một khoa học và là một nghệ thuật. Vậy là, theo Lênin, phạm trù chính trị có thể hiểu với một số nội dung cơ bản sau: Thứ nhất: Chính trị là lợi ích, là quan hệ lợi ích, là đấu tranh giai cấp trước hết vì lợi ích giai cấp.

Thứ hai: Cái căn bản nhất của chính trị là việc tổ chức chính quyền, quyền lực nhà nước; là sự tham gia vào công việc nhà nước; định hướng cho nhà nước, xác định hình thức, nội dung, nhiệm vụ của nhà nước. Thứ ba: Chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế, là việc xây dựng nhà nước về kinh tế. Đồng thời, chính trị là không thể không chiếm vị trí hàng đầu so với kinh tế. Thứ tư: Chính trị là lĩnh vực phức tạp nhất, nhạy cảm nhất, liên quan dến vận mệnh hàng triệu người.

Giải quyết những vấn đề chính trị vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Xuất phát từ quan niệm của Lênin về chính trị, tập thể các tác giả cuốn Từ điển chính trị rút gọn của Liên Xô (cũ) đã đưa ra định nghĩa: Chính trị là công việc của xã hội hay công việc của nhà nước, là hoạt động trong lĩnh vực quan hệ giữa các nhóm xã hội lớn, trước hết là giai cấp, cũng như giữa các dân tộc, giữa các quốc gia. Từ tất cả các quan niệm trên, có thể xem chính trị là hoạt động trong lĩnh vực quan hệ giữa các giai cấp, cũng như giữa các dân tộc và các quốc gia với vấn đề giành, giữ, tổ chức và sử dụng quyền lực nhà nước; là sự tham gia của người dân vào công việc nhà nước và xã hội; là hoạt động chính trị thực tiễn của các giai cấp, các đảng phải chính trị, các nhà nước nhằm tìm kiếm những khả năng thực hiện đường lối và những mục tiêu đã đề ra nhằm thỏa mãn lợi ích. Định nghĩa này đã tiếp cận chính trị từ hai phương diện cơ bản : chính trị với tư cách quan hệ đặc biệt của các chủ thể chính trị liên quan tới vấn đề quyền lực chính trị và chính trị với tư cách là hoạt động xã hội đặc thù của các chủ thể chính trị có liên quan tới vấn đề nhà nước.

Khái niệm “vị thế chính trị” “Vị thế” là thuật ngữ được sử dụng rộng rãi và khá thường xuyên trong nhiều lĩnh vực ở Việt Nam, mặc dù chưa có một định nghĩa thật rõ ràng hoàn chỉnh. Thuật ngữ “vị thế” thường đi kèm với thuật ngữ “vị thế xã hội” hoặc “ vị thế cá nhân”. Theo từ điển tiếng Việt, vị thế xã hội “ là vị trí xã hội với những trách nhiệm và quyền lợi gắn kèm theo”. Nói cách khác, vị thế xã hội chính là một khái niệm tổng hợp nhằm chỉ vị trí xã hội cùng với những quyền lợi và nghĩa vụ tương ứng.

Mỗi cá nhân có nhiều vị trí xã hội khác nhau do đó họ cũng có thể có nhiều vị thế xã hội khác nhau. Khi vị trí xã hội của họ thay đổi thì vị thế cũng thay đổi. Mặc dầu có nhiều vị thế xã hội nhưng các cá nhân luôn có một vị thế chủ đạo xác định rõ chân dung xã hội của họ. Như vậy có thể hiểu thuật ngữ “Vị thế” là vị trí của một chủ thể gắn liền với trách nhiệm và quyền lợi tương ứng của chủ thể đó trong sự tương tác với các chủ thể khác.

Đối với một quốc gia, xét trong mối quan hệ tương tác giữa các chủ thể tức là xem xét vị thế của một chủ thể, một quốc gia trong cục diện của một tổng thể quan hệ giữa các quốc gia. Trong đó sức ảnh hưởng, vai trò, tiếng nói của các nước 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] không giống nhau. Có những nước có khả năng ảnh hưởng lớn đến các nước khác và làm chủ được tình hình, có những nước lại chỉ có những ảnh hưởng nhất định thậm chí là bị ảnh hưởng bởi các nước khác và chịu sự áp đặt ý chí của các nước có thế và lực mạnh hơn mình. Như vậy, vị thế chính trị của một quốc gia, một khu vực trong mối quan hệ với các quốc gia trong khu vực hoặc với các thực thể chính trị trong cùng môi trường tương tác được thể hiện trước hết là ở tầm quan trọng về vị trí địa lý mà quốc gia hay khu vực đó chiếm giữ.

Đồng thời, phát huy vai trò, sức ảnh hưởng của quốc gia, khu vực đó đối với sự phát triển, ổn định chính trị của khu vực và của thế giới. Những đóng góp của quốc gia khu vực đó trong giải quyết những vấn đề quốc tế và hình thành liên kết đa phương, song phương về An ninh- chính trị cũng là những nhân tố then chốt làm nên vị thế của một quốc gia, khu vực. Xét trong tổng thể mối quan hệ giữa các thực thể chính trị khu vực Đông Á hiện nay, không có quốc gia nào có được sự thừa nhận vị trí lãnh đạo, bá quyền.