Chương 1: Nhân tố tác động đến sự hình thành vai trò của ASEAN trong hợp tác an ninh Đông Á sau chiến tranh Lạnh Chương 2: Quá trình xây dựng hợp tác an ninh Đông Á của ASEAN từ sau chiến tranh Lạnh đến năm 2015. Chương 3: Cơ hội và thách thức đối với vai trò của ASEAN trong việc giữ vững vai trò trong hợp tác an ninh Đông Á hiện nay. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1. NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ HÌNH THÀNH VAI TRÒ CỦA ASEAN TRONG HỢP TÁC AN NINH ĐÔNG Á SAU CHIẾN TRANH LẠNH 1.1Nhân tố quốc tế 1.1 Trật tự thế giới sau Chiến tranh Lạnh Năm 1991, sau khi chế độ XHCN ở Đông Âu bị xóa bỏ, Liên Xô tan rã dường như đã diễn ra một giai đoạn chuyển tiếp với nhiều sự xáo động, quan hệ quốc tế mới chưa định hình.
Đây cũng là thời cơ “ngàn năm có một” để Mỹ thực hiện giấc mơ bá chủ toàn cầu. Nước Nga bị suy yếu và mất dần vùng ảnh hưởng xung quanh mình, vai trò là vị trí cường quốc lu mờ; EU đã mở rộng về phía Đông lấn lướt Nga, vừa tiếp tục gắn kết với Mỹ, vừa tỏ ra độc lập hơn với Mỹ. Như vậy, quá trình hình thành trật tự thế giới mới chứa đựng nhiều yếu tố bất ổn, khó lường. Trong đó nổi lên hai khuynh hướng đối nghịch nhau: Mỹ tham vọng thiết lập một trật tự thế giới đơn cực trong khi Nga, Trung Quốc và một số nước lớn khác đấu tranh cho một trật tự thế giới đa cực.
Khuynh hướng đơn cực và đa cực diễn ra gay gắt với ưu thế rõ nét của khuynh hướng đa cực, đa phương. Các khu vực trên thế giới đang vận động mạnh mẽ trong xu hướng mở rộng ảnh hưởng và vai trò của các khu vực được chú ý, trong đó có khu vực châu Á- Thái Bình Dương nói chung và Đông Á nói riêng. Khu vực này đã trở thành một khu vực địa - kinh tế, địa - chính trị quan trọng và thu hút sự quan tâm của nhiều cường quốc trên thế giới. Nền hòa bình thế giới được củng cố, nguy cơ chiến tranh thế giới bị đẩy lùi rõ rệt, nhưng nền an ninh ở nhiều khu vực vẫn còn bị đe dọa, thậm chí ở nhiều nơi xung đột quân sự, nội chiến diễn ra ác liệt.
Đó là các mâu thuẫn về sắc tộc, tôn giáo, tranh chấp lãnh thổ,. vốn bị che đậy dưới thời chiến tranh Lạnh nay bộc lộ thành xung đột gay gắt. Chủ nghĩa dân tộc, chủ nghĩa khu vực dâng cao cũng tạo ra nhiều biến động cho nền an ninh thế giới.Trước những biến động của tình hình thế giới như vậy, các quốc gia đã bắt đầu thay đổi nhận thức và chiến 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lược của mình để chống lại các thách thức về kinh tế, chính trị, xã hội,.2 Các xu thế chủ yếu trên thế giới Sau chiến tranh Lạnh, các nước trên thế giới đã có nhiều nhìn nhận, quan điểm các nhau về con đường phát triển đất nước, về chính sách đối ngoại và cả sức mạnh quốc gia. Các quan điểm đó hình thành nên các xu thế mới trên thế giới, bao gồm: Xu hướng hòa bình, hợp tác và phát triển Xu thế chung của nhân dân các dân tộc trên thế giới từ khi chiến tranh Lạnh khép lại là mong muốn xây dựng một thế giới hòa bình, dân chủ và phát triển.
Các quốc gia, đặc biệt là các quốc gia vừa và nhỏ có ý thức cấu kết, hợp tác với nhau để cùng phát triển và tránh khỏi sự chi phối của các cường quốc. Nhiều tổ chức quốc tế và khu vực ra đời để thể hiện cho sự cấu kết ngày càng tăng đó, có thể kể đến như: Sự ra đời của Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á- Thái Bình Dương (APEC) năm 1989, Liên minh châu Âu (EU) và quá trình nhất thể hóa châu Âu trong thập niên 90 của thế kỷ XX, Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) năm 1994, Diễn đàn hợp tác Á - Âu (ASEM) năm 1996,. Sau chiến tranh Lạnh, tất cả các quốc gia đều đang ra sức điều chỉnh chiến lược phát triển và tập trung mọi sức lực vào ưu tiên phát triển kinh tế. Kinh tế trở thành trọng điểm trong quan hệ quốc tế, cạnh tranh sức mạnh tổng hợp quốc gia thay thế cho chạy đua vũ trang đã trở thành hình thức chủ yếu trong đọ sức giữa các cường quốc.
Các quốc gia lớn, nhỏ đều tham ngày càng nhiều vào quá trình hợp tác và liên kết khu vực, liên kết quốc tế về kinh tế, thương mại và nhiều lĩnh vực khác. Hợp tác ngày càng tăng nhưng cạnh tranh cũng càng gay gắt. Vì vậy, hội nhập quốc tế tạo điều kiện để liên kết tốt hơn, giúp các nước đứng vững trong cạnh tranh và phát triển.Cùng với việc khắc phục khó khăn để phát triển kinh tế- xã hội, nhiều nước đang cố gắng giữ ổn định về chính trị, tạo môi trường thực hiện chính sách hòa giải, hòa hợp dân tộc, chủ động hội nhập quốc tế, góp phần xây dựng một trật tự thế giới công bằng, bình đẳng và hợp lý. Các nước có chế độ chính trị- xã 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hội và trình độ phát triển khác nhau cùng tồn tại, vừa hợp tác, vừa cạnh tranh gay gắt vì lợi ích quốc gia, dân tộc.
Hợp tác và đấu tranh là hai mặt trong quan hệ quốc tế, chi phối phương thức quan hệ giữa các nước. Đấu tranh và hợp tác trong môi trường hòa bình là nguyên tắc và phương pháp xử lý quan hệ quan hệ đối ngoại hiện nay của mỗi quốc gia. Hòa bình, hợp tác và phát triển là xu hướng chủ đạo, nổi trội hơn cả trong thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh. Các nước lớn điều chỉnh quan hệ với nhau Đây là đặc điểm chủ yếu và nổi bật của quan hệ giữa các nước lớn trong thời kỳ sau chiến tranh Lạnh.
Xuất phát từ lợi ích chiến lược căn bản của mình, các cường quốc tiến hành điều chỉnh lại chính sách đối ngoại để tìm chỗ đứng tốt nhất, xây dựng khuôn khổ quan hệ mới ổn định lâu dài, xác lập các điều kiện quốc tế có lợi hơn, mở rộng hệ thống an ninh quốc gia. Mỹ tự nhận mình là kẻ chiến thắng trong cuộc chiến tranh Lạnh, là cường quốc duy nhất sở hữu cả quyền lực cứng lẫn quyền lực mềm và Mỹ muốn tận dụng ưu thế đó vươn lên làm “bá chủ toàn cầu”. Trong chính sách đối ngoại của mình, Tây Âu vẫn là nơi tập trung lợi ích kinh tế và lợi ích chiến lược của Mỹ, là đồng minh quan trọng nhất của Mỹ và NATO là liên minh chiến lược chính trị - quân sự lớn nhất do Mỹ lãnh đạo2.Tuy nhiên, Mỹ cũng đồng thời hướng sự quan tâm sang châu Á- Thái Bình Dương- khu vực được Mỹ xem là “cửa ngõ”, “yết hầu” nối Mỹ với thế giới. Tham vọng toàn cầu của Trung Quốc thời kỳ này được dấu kín dưới thuyết “trỗi dậy hòa bình”(hòa bình quật khởi), Trung Quốc tập trung mọi nguồn lực cho phát triển kinh tế và thực hiện phương châm “dấu mình chờ thời cơ”.
Trung Quốc lần lượt xác định bộ khung cơ bản của các quan hệ bạn bè chiến lược, phát triển hướng tới thế kỷ XXI với các nước trên thế giới trong đó có Mỹ, Nhật, Nga. Đây là hành động chiến lược quan trọng thúc đẩy mối quan hệ giữa các nước lớn và thúc đẩy đa cực hóa thế giới. Chiến lược của Nga trong thời kỳ hậu Xô viết là sắp xếp lại lực lượng đã thu 2 Trần Nam Tiến (2008), Lịch sử quan hệ quốc tế hiện đại (1945- 2000), NXB Giáo dục, tr 443. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hẹp của mình, xác định những trọng tâm và ưu tiên chiến lược mới.
Sau những cố gắng “quay trở lại châu Âu” không thành công xuất phát từ niềm kiêu hãnh của nước Nga lẫn nội bộ phương Tây, Nga quyết tâm xây dựng một hệ thống quan hệ quốc tế đa cực, trong đó Nga là một trong những trung tâm sức mạnh của thế giới đó. Nga bắt đầu chuyển sang định hướng không gian Á- Âu, xác định cho mình một vùng ảnh hưởng riêng và một vị thế độc lập giữa các nước lớn trên thế giới. Nhật Bản có khuynh hướng “trở về châu Á” và coi trọng khu vực châu Á- Thái Bình Dương. Các hoạt động ngoại giao của Nhật Bản đều lấy kinh tế làm hậu thuẫn, mở rộng quan hệ với các nước trong Đông Á, đặc biệt là Đông Nam Á.
Nhật cũng củng cố quan hệ đồng minh thân cận với Mỹ nhưng đồng thời cũng cố gắng tìm kiếm vị trí chính trị tương xứng hơn với tiềm lực vốn có của mình. Có thể nhận thấy đặc điểm nổi bật trong các quan hệ điều chỉnh giữa các nước lớn là tính hai mặt. Sự khác nhau về ý thức hệ và chạy đua về lợi ích, tranh giành ảnh hưởng quyết định tính hai mặt trong chính sách đối ứng, quyết định sự tồn tại song song giữa hợp tác và cạnh tranh, giữa mâu thuẫn và hài hòa, giữa tiếp xúc và kiềm chế. Xu thế quốc tế hóa, toàn cầu hóa Đến giữa thập niên 90, quá trình toàn cầu hóa diễn ra trên mọi mặt của đời sống kinh tế- xã hội của các quốc gia trên thế giới.
Quá trình này không chỉ là một xu thế mà đã trở thành một thực tế sinh động, tác động đến tiến trình phát triển của toàn cầu. Trong đó, toàn cầu hóa thương mại quốc tế thương mại quốc tế ngày càng thu hút mọi quốc gia, gồm cả những nước phát triển và đang phát triển. Sự phát triển của các công ty xuyên quốc gia (TNCs) và đa quốc gia (MNCs) là biểu hiện nổi bật của kinh tế thế giới thời kỳ này. Cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin và các thành tựu khoa học kỹ thuật khác, toàn cầu hóa đã lan rộng ra khắp thế giới với tốc độ chóng mặt.
Toàn cầu hóa đã tạo ra nhiều cơ hội cho sự phát triển của mọi quốc gia, dân tộc về mọi lĩnh vực đồng thời thúc đẩy sâu rộng các quan hệ kinh tế quốc tế, góp phần cho các nước tận 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dụng được thị trường thế giới, đẩy mạnh các hoạt động sản xuất kinh doanh để phát triển kinh tế- xã hội. Vì vậy các quốc gia đều tăng cường cải cách, hội nhập vào môi trường toàn cầu hóa, phát triển những lĩnh vực có lợi thế xuất khẩu.