CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VA CƠ SO THUC TIEN. Co Sở lý Tuận. Những khái niệm liên qua1n. Khái niệm văn NOA UN XỨ.
HH nh kg như 22 1. Khai niệm mưu sinh và hoạt đỘng HƯU SIHÏ,. Hướng tiếp cận lý thuyẾT.-- ¿- ¿+ SE+SE+EE‡EE2E2EEEEEEEEEEEE12112117121 11111. Thuyết các chuẩn mực văn NOG .- 5-5 ScSt‡Ek‡EEESEEEEEEEEEErkerkerkerkrrres 26 1.
Lý thuyết tiếp cận vốn sinh kế của DF]ID.- ¿+ ©ce+cxe+cxe+zeerxesrxesrxee 28 1. Lý thuyết về vốn xã hội.-- ¿5© ©E+SE‡EE2EE+EEEEEEEEEEEEEEEEE111111111 1111111 xe. Vein dung CONG 8n @006. Tổng quan về người Chăm Islam ở TP.
Sự hình thành cộng đồng người Chăm Islam ở Sài Gòn - TP. Sự phân bố dân cư người Chăm Islam ở TP. Các đặc điểm văn hoá, mưu sinh của người Chăm IsÏam. Dec Giém VGN NOG nố.
Đặc điỂm MUU SIND .o-c< << < sẻ €9 E99 S993 9 9 8915 95151661959 43 Tiéu ket CHUONG em nh. 54 CHUONG 2: VAN HOA TO CHUC TRONG HOAT DONG MUU SINH CUA NGƯỜI CHAM THEO DAO ISLAM Ở THÀNH PHO HO CHÍ MINH .1 Nhận diện về các loại vốn mưu sinh. «5s s se s2 s2 4S 4s se sesess se56 2. Vốn con người.
VOn Vat on. Các hình thức tổ chức trong hoạt động mưu SITH. Tổ chức mưu sinh theo địa bàn cư trú. Khu vực nội thann .-- <3 1E 111K KTS KT kg ren 71 2.
Khu vc gai thanh nan. Tổ chức mưu sinh theo nhóm nghé. NhOm nghề lao động tay CHAN .e-ee-eccse sec cseessessEsẻSseEsEsEEeEteEseEseEsetsersetsesse 77 2. Nhóm nghề lao động tri ÓC ‹«-.eeeeeeseeeeeseeeeee se se sEESESSES9ESSEsEEsEsEESEEeEseEsetseEsersetsee 84 2.
Đặc điểm cơ bản của văn hoá tổ chức trong hoạt động mưu sinh. Tính cộng đồng. Ảnh hưởng của tôn giáo đến văn hoá tô chức trong hoạt động mưu sinh của người Chăm Islam ở TÌP. So sánh văn hoá tổ chức trong hoạt động mưu sinh của người Chăm Islam ở TP.HCM với người Chăm Islam ở An Giang .---- s5 + xe seeeeeesereessee 98 Tiéu ket CHUONG 2 sessecseecressnecsnessnssnssenscsnsssssenscsnscsuscsscsnscenscsucsnssenscsuscsscenscenscesscsssensessees 101 CHUONG 3: VAN HOA UNG XU TRONG HOAT DONG MUU SINH CUA NGƯỜI CHAM THEO DAO ISLAM Ở THÀNH PHO HO CHÍ MINH.1 Ứng xử với môi trường tự nhiên .s-se s2 se se ssss£ssessssesessezsezssessesse 103 3.
Tan dụng môi trường tự nhiÊñ. Ứng phó với môi trường tự nhiên. Ứng xử trong các mối quan hệ xã hội .s--s- se ss©ssesssessessessessessessesse 107 3. Ứng xử trong gia đình.
Ứng xử với người đồng đạo. Ứng xử với người ngoại đạo. Ứng xử với chính quyền các cấp. Ứng xử trong kinh doanh.--s-s-sss2s£s£©s£ s£ s£Ss£S£ES£Es£EsEs£Ss£Sz£ssess£ssesersee 119 3.
Ứng xử với khách hàng .------ 2© £+E£+EE£+EE£EEESEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEkerkrrrkerred 119 3. Ung xử giữa các tiểu thuong. Ảnh hưởng của Tôn giáo đến văn hoá ứng xử trong hoạt động mưu sinh của người Cham Islam 000x000 =. So sánh văn hoá ứng xử trong hoạt động mưu sinh của người Chăm Islam ở TP.HCM và người Chăm miền TTung.----s-s- s2 ssss£s££s£ se s£ss£ssessessesseseese 129 Tiểu kết chương 3.1111111 11111 11 re 137 CHƯƠNG 4: XU HƯỚNG PHAT TRIEN HOẠT DONG MUU SINH CUA NGƯỜI CHAM THEO DAO ISLAM Ở TP.
Nhận diện một số yếu té trong hoạt động mưu sinh của người Chăm Islam. Những thuận lỢI.-- -- c2 3213231291121 9111 1111119 1 H1 1x TH HH ng rkg 141 4. Những hạn chẾ.--¿- ¿+ £++E+Ek£EE£EE22E12E127171121121127171121121111 11.- kh 9 HH TH HH HH TT Thu HH Hàng 144 4. Những thách thre .-- --- 6 5 2s 3 HT TH HH HH TT Thu HH Hàng 146 4.
Xu hướng hoạt động mưu Simh. Loại bỏ một số nghề truyền thong. Linh hoạt, thích nghi, hội nhập. Chuyén mOn ổn.
Những van dé đặt ra trong phát triển hoạt động mưu sinh. Về phía cộng đồng người Cham [slam. Về phía chính quyền các CAD. Một số chính sách của Nhà HHÓỚC.
Một vài kiến nghị, gÓp J cessvesseessesssesssesssesssssssesscsssssssssssssecssecsusssesssecssecseesseeses 166 Tiểu kết CHƠI 4 ssessersessssssrsscsscescesccscssssssssscesceccscssssssssnssnscussesseasesssssssuseussessesseseeseess 170 0009015. 172 TÀI LIEU THAM KHẢO.--5- 5° 22s s2 £ss£Es£EsEsEssessetsersrssrsserssrsee 177 MỞ DAU 1. Lý do chọn đề tài Muu sinh là hoạt động tất yếu, xuất phát từ nhu cầu thực tế của con người dé tồn tại và phat triển. Do đó, mưu sinh cũng là một trong các yếu tố rất quan trọng tao nên văn hóa của một cộng đồng tộc người.
Trong thực tế, vấn đề mưu sinh của mỗi cộng đồng tộc người đều có sự thay đổi bởi quá trình vận động, phát triển của tự nhiên và xã hội. Đặc biệt, trong bối cảnh 4.0, van đề mưu sinh của tộc người càng được quan tâm và thúc day phát triển một cách phù hợp dé bắt kip dong chảy của thời đại. Trong đó, tô chức và ứng xử trong hoạt động mưu sinh của một tộc người nói chung là những yếu tố quan trọng, có ý nghĩa lớn trong việc kết nối cộng đồng, bảo tồn văn hóa, định hình xu hướng phát triển kinh tế ở hiện tại và tương lai. Do đó, nghiên cứu về văn hóa tổ chức, ứng xử trong hoạt động mưu sinh sẽ giúp chúng ta có cái nhìn và nhận định một cách toàn diện hơn về định hướng phát triển kinh tế cộng đồng tộc người.
Người Chăm theo đạo Islam (sau đây được viết tắt là người Chăm Islam) là một trong những tộc người có nét văn hoá độc đáo, riêng biệt ở TP. Cùng với người Việt, Hoa, Khmer và một số tộc người khác, người Chăm Islam khăng định vị thế của cộng đồng mình khi đóng góp cho TP.HCM nói riêng, đất nước Việt Nam nói chung những nét văn hóa đặc sắc, riêng biệt va rất nồi bật. Về phương diện mưu sinh, ở mặt bằng chung, người Chăm Islam ở TP.HCM hiện nay kiếm sống bằng nhiều cách thức khác nhau chủ yếu thiên về lao động tự do như buôn bán, công nhân, bảo vệ, xe ôm. Những nghề nghiệp này thiên về sử dụng sức lao động là chủ yếu.
Chỉ có một bộ phận nhỏ người Chăm Islam đã tận dung những thế mạnh vốn có của dân tộc mình là truyền thống kinh doanh, buôn bán dé làm giàu. Trong đó, một số người có tư duy nhạy bén, chiến lược rõ rang, nắm bắt được xu hướng, họ đã phát triển kinh tế một cách có quy mô, trở thành những doanh nhân giàu có, thành đạt, góp phần phát triển kinh tế, xã hội cho cộng đồng. Trong bối cảnh xã hội vận hành và phát triển theo xu hướng “chuyên đổi số”, văn hoá tổ chức, ứng xử của người Chăm Islam được nhận diện ra sao và ảnh hưởng như thế nào đối với hoạt động mưu sinh là những vấn đề chúng tôi quan tâm, nghiên cứu. Trong đó, chúng tôi cũng cho rằng hoạt động mưu sinh của người Chăm Islam ở TP.HCM hiện nay vẫn còn một số vấn đề cần làm rõ.
Thứ nhất, người Chăm Islam vốn có truyền thống kinh doanh, buôn bán từ lâu đời lại đang sinh sống ở một trong những thành phố năng động và phát triển nhất cả nước như TP.HCM nhưng đến nay tình hình kinh tẾ, xã hội của họ thực sự chưa có nhiều khởi sắc, chưa có những thành tựu đáng ké. Thứ hai, nhận điện những thuận lợi, điểm hạn chế; những cơ hội, thách thức cũng như tư duy, chiến lược trong hoạt động mưu sinh của người Chăm Islam ở TP.HCM hiện nay cũng là các yếu tố cần được quan tâm, chú ý. Thứ ba, trong bối cảnh hội nhập và hướng tới ứng dụng “chuyên đổi số” trong mọi lĩnh vực, người Chăm có xu hướng tô chức, ứng xử trong hoạt động mưu sinh như thé nào dé đáp ứng nhu cau phát triển hiện tại cũng như trong tương lai ở một thành phố năng động nhất cả nước như TP. Trên thực tế, văn hoá tổ chức, ứng xử là những yếu tố rất quan trọng, góp phần lý giải những điều cần tìm hiểu, làm rõ trong hoạt động mưu sinh của người Chăm Islam ở TP.
Dé làm rõ những van đề trên, chúng tôi đã chọn đề tài “Van hóa tổ chức và ung xu trong hoạt động mưu sinh của người Chăm theo dao Islam ở TP.HCM ” làm luận án Tiên sĩ chuyên ngành Văn hóa học. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2. Nghiên cứu trong nước Những công trình nghiên cứu về người Chăm nói chung Những công trình của các tác giả trong nước tìm hiểu, nghiên cứu về người Chăm rất phong phú, đa dạng, thê hiện ở tất cả lĩnh vực về kinh tế, văn hóa, xã hội, tín ngưỡng.Đây là các nguồn tài liệu bổ ích dé chúng tôi làm cơ sở, nền tảng nghiên cứu luận án nảy. Những nghiên cứu về người Chăm Islam ở miền Nam từ năm 1975 trở về trước có các công trình tiêu biểu như: Maspero G.
Vào đầu thập niên 50 của thé ky XX, tác giả Dương Tan Phát nghiên cứu về “Bộ luật hôn nhân Chàm” (1950) đề cập đến vấn đề hôn nhân của tộc người Chàm (người Chăm). Sau đó, Nguyễn Khắc Ngữ cho ra đời công trình nghiên cứu về “Madu hệ Chàm” (1967). Trong tác phâm này, ông quan tâm đến vai trò của người phụ nữ trong gia đình và trong cộng đồng người Chăm. Năm 1974, học giả Nguyễn Văn Luận viết về “Người Chàm Hỏi giáo ở miễn Tây Nam phan Việt Nam”.
Vào năm 1975, Mah Mod hoàn thành công trình nghiên cứu với tựa đề “Đặc điểm gia đình, thân tộc và xã hội của đồng bào Cham”. Giai đoạn này, đáng chú ý là công trình “Người Chàm Hoi giáo ở miễn Tây Nam phần Việt Nam” của Nguyễn Văn Luận. Ông đã đề cập các khía cạnh liên quan đến đời sông, xã hội người Chăm, trong đó khái quát rat rõ về van đề tổ chức xã hội, tổ chức đời sống cá nhân trong cộng đồng tộc người Chăm ở Sài Gòn. Công trình trên cũng nghiên cứu khá chỉ tiết về quá trình hình thành cộng đồng người Chăm Islam ở Sài Gòn, bao gồm cả những mốc thời gian từ thời kỳ Vương quốc Champa; những cuộc đi tản sang các quốc gia khác do chiến tranh; những cuộc hồi hương, trở về An Giang (Việt Nam) sinh sống: quá trình người Chăm từ An Giang lên Sài Gòn buôn bán để mưu sinh và dần hình thành các cụm dân cư sinh sống lâu dài tại thành phố này.
Thập niên 90 của thế kỷ XX, nhiều tác giả đã ra mắt các công trình nghiên cứu về cộng đồng người Chăm với nhiều góc nhìn khác nhau. Tiêu biểu thời kỳ này có Nguyễn Dé (1990) với khóa luận tốt nghiệp đề tài “Giới thiệu văn hóa người Chăm cư tru ở TP.HCM”; năm 1991, nhóm tác giả Phan Xuân Biên, Phan An, Phan Van Dốp có công trình “Van hóa Cham”; năm 1993, Phan Văn Dốp tiếp tục nghiên cứu về lĩnh vực tôn giáo của người Chăm qua luận án phó tiến sĩ Khoa học lich sử với dé tài “Tn giáo của người Chăm ở Việt Nam”. Giữa thập niên này có tác phẩm “Văn hóa Champa” của Ngô Văn Doanh (1994); Ngô Văn Lệ (1995) có bài tham luận “ăn hóa Chăm nhìn từ khía cạnh tôn giáo ”.