Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA SỰ KẾT HỢP TRUYỀN THỐNG VỚI HIỆN ĐẠI TRONG XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HOÁ - TINH THẦN Ở ĐƠN VỊ CƠ SỞ BINH CHỦNG PHÁO BINH HIỆN NAY 1. Sự cần thiết của sự kết hợp truyền thống với hiện đại trong xây dựng đời sống văn hoá - tinh thần ở đơn vị cơ sở Binh chủng Pháo binh hiện nay 1. Quan niệm về sự kết hợp truyền thống với hiện đại trong xây dựng đời sống văn hoá - tinh thần ở đơn vị cơ sở Binh chủng Pháo binh * Yếu tố truyền thống và yếu tố hiện đại trong xây dựng đời sống văn hoá - tinh thần ở đơn vị cơ sở Binh chủng Pháo binh - Đời sống văn hoá - tinh thần và xây dựng đời sống văn hoá - tinh thần ở đơn vị cơ sở Binh chủng Pháo binh. Đời sống văn hoá - tinh thần.
Đề cập đến đời sống là nói đến toàn bộ nói chung những hoạt động, những điều kiện sinh hoạt trong một lĩnh vực nào đó của con người, của xã hội. Còn văn hoá - tinh thần là tổng thể những giá trị tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử bằng lao động của mình trên lĩnh vực sản xuất tinh thần.Mác viết: “cuộc sống là gì nếu không phải là hoạt động sống”[27, tr. Như vậy, nói đến đời sống văn hoá - tinh thần là nói đến hoạt động của con người trên lĩnh vực tinh thần - hoạt động sản xuất, trao đổi và tiêu dùng giá trị tinh thần diễn ra trên các lĩnh vực tư tưởng, nghệ thuật, khoa học, giáo dục, tín ngưỡng tôn giáo. Đời sống văn hoá - tinh thần không phải là một hệ thống đóng kín, nằm im của những giá trị khác biệt mà là tổng thể đang vận động của các giá trị tinh thần được thực hiện và thể hiện thông qua hoạt động của con người trên các lĩnh vực khác nhau của sự sản xuất, trao đổi và tiêu dùng tinh thần.
Trong tổng hòa các hoạt động sống của con người, các giá trị tinh thần được tạo ra, lan toả và thấm sâu vào từng con người, tạo nên niềm tin bên trong, thành tình cảm, tâm lý, tập quán, lối sống, thành hành 10 động tự nhiên hàng ngày của mỗi con người. Nhờ đó và do đó mà mỗi người và mọi người đạt được những phẩm chất tinh thần cao quý và tồn tại như một giá trị “gốc”, và tiếp tục sáng tạo ra những giá trị mới cao hơn để vươn tới và không ngừng hoàn thiện về các mặt chân, thiện, mỹ. Tuy nhiên, khi xem xét và đánh giá đời sống văn hoá - tinh thần thì không thể chỉ căn cứ vào các giá trị tinh thần, các quá trình hình thành các giá trị đó, mà quan trọng hơn là phải xem xét các giá trị đó có thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động xã hội, vào từng con người, từng gia đình, từng tập thể và từng cộng đồng, từng địa bàn dân cư, vào mọi lĩnh vực sinh hoạt và quan hệ con người hay không. Bởi lẽ, các giá trị tinh thần được con người và loài người tạo ra trong quá khứ cũng như trong hiện tại là văn hoá - tinh thần chứ chưa phải là đời sống văn hoá - tinh thần.
Chỉ trong hoạt động văn hoá tổng thể, các giá trị tinh thần được vận hành và thấm sâu vào từng con người, từng cộng đồng tạo nền móng vững chắc và định hướng cho hoạt động ứng xử của họ (thể hiện ở tâm hồn, đạo lý, lối sống, thị hiếu, nhận thức, hành vi…) của cá nhân và cộng đồng hướng tới những giá trị chân, thiện, mỹ, tới cái đúng, cái tốt, cái đẹp trong quan hệ với mình, với người, với môi trường tự nhiên và xã hội thì mới có đời sống văn hoá - tinh thần.Lênin từng nói: “chỉ có cái gì đã ăn sâu vào đời sống văn hoá, vào phong tục, tập quán, mới có thể coi là được thực hiện”[25, tr. 443]; rằng “phải làm sao cho học thức thật sự ăn sâu vào trí não, hoàn toàn và thực tế trở thành một bộ phận khăng khít của cuộc sống chúng ta”[26, tr. Như vậy, khi xem xét và đánh giá đời sống văn hoá - tinh thần của một con người hay một cộng đồng cần phải xem xét trình độ xây dựng và vun trồng con người, quá trình phát triển những giá trị chân, thiện, mỹ của mọi mặt đời sống, sinh hoạt, hoạt động và quan hệ thực tiễn của con người hay cộng đồng đó. 11 Từ đây chúng ta thấy rõ rằng, điểm xuất phát cũng như điểm đến của đời sống văn hoá - tinh thần là con người.
Trung tâm chuyển động của đời sống văn hoá - tinh thần chính là sự chuyển động từ con người và của con người. Con người “ra đời từ văn hoá, trưởng thành nhờ văn hoá, nắm chắc tương lai bằng văn hoá”[49, tr. Cần nhận thấy rằng, văn hoá vừa tác động đến con người như những yếu tố trực tiếp, riêng lẻ, vừa tác động dưới dạng môi trường văn hoá. Trong mối tương quan ấy, con người tạo ra văn hoá và con người lại chính là công trình quan trọng nhất của chính nền văn hoá của mình.
Con người là giá trị cao quí nhất của văn hoá, con người “vốn là quả tim đích thực của một nền văn hoá”, bởi lẽ đó là giá trị “gốc” sản sinh ra mọi giá trị văn hoá. Đời sống văn hoá - tinh thần bao quát các lĩnh vực chủ yếu: tư tưởng, nghệ thuật, khoa học, giáo dục, đạo đức, lối sống… nó có tác dụng to lớn trong quá trình phát triển, hình thành bản chất con người, là môi trường nuôi dưỡng, rèn luyện nhân cách con người. Chính trong đời sống văn hoá - tinh thần đã tạo ra trong mỗi con người thông qua hoạt động thực tiễn của mình không ngừng tiếp cận các giá trị văn hoá để phát triển, hoàn thiện phẩm chất và nhân cách. Đời sống văn hoá - tinh thần tốt đẹp là điều kiện để mỗi cá nhân tự kiểm nghiệm, điều chỉnh hành vi, phấn đấu vươn lên vì mục tiêu, lý tưởng đã được xác định.
Và như vậy, đời sống văn hoá - tinh thần tốt đẹp, lành mạnh và phong phú sẽ góp phần to lớn vào quá trình giáo dục, rèn luyện con người. Từ những phân tích về các nhân tố tác động đến sự hình thành của đời sống văn hoá - tinh thần, về các mặt, các lĩnh vực vận hành chủ yếu và vai trò của đời sống văn hoá - tinh thần, có thể quan niệm: Đời sống văn hoá - tinh thần là tổng hòa các hoạt động của con người nhằm tạo ra các giá trị tinh thần, làm cho các giá trị ấy thấm sâu vào từng thành viên, từng cộng đồng, tạo nên sự ràng buộc khăng khít trong toàn bộ đời sống, hoạt động và quan hệ của con người, đáp ứng nhu cầu tinh thần ngày càng tăng, làm cơ sở hình thành và phát triển những 12 chuẩn mực chân, thiện, mỹ của mọi thành viên trong xã hội. Đời sống văn hoá - tinh thần với tư cách là một chỉnh thể toàn vẹn và là một hệ thống đang hoạt động, có cấu trúc bao gồm: Con người văn hoá, quan hệ văn hoá, hoạt động văn hoá, các thiết chế và cảnh quan văn hoá. Các bộ phận cấu thành nên đời sống văn hoá - tinh thần nằm trong một chỉnh thể thống nhất, luôn tác động và đan xen vào nhau, trong đó, con người giữ vai trò chủ đạo, chi phối toàn bộ quá trình vận động và phát triển của đời sống văn hoá - tinh thần.
Quân đội nhân dân Việt Nam là một bộ phận cấu thành xã hội, tổ chức quân đội là một tổ chức xã hội đặc thù, hoạt động trong những hoàn cảnh đặc biệt. Các hoạt động quân sự luôn đòi hỏi người quân nhân không chỉ cần có sức khoẻ dẻo dai, bền bỉ, mà còn cần phải có phẩm chất chính trị vững vàng, tinh thần đoàn kết và kỷ luật nghiêm minh. Có như vậy, họ mới vượt qua được những khó khăn, hy sinh, thử thách ác liệt để hoàn thành nhiệm vụ được giao. Đời sống văn hoá - tinh thần trong quân đội được xây dựng trên cơ sở kế thừa, bổ xung, phát huy những giá trị văn hoá dân tộc, văn hoá quân sự Việt Nam, truyền thống của quân đội.
Xây dựng đời sống văn hoá - tinh thần trong quân đội góp phần xây dựng yếu tố chính trị, tinh thần, ý chí quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ của quân nhân; giữ gìn và phát huy những giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc, của quân đội và của đơn vị; đồng thời, góp phần định hướng, điều chỉnh hành vi, chuẩn mực đạo đức, lối sống của mọi cán bộ, chiến sĩ. Bên cạnh đó, việc xây dựng đời sống văn hoá - tinh thần trong quân đội còn góp phần thúc đẩy quá trình văn hoá, các quan hệ xã hội của quân nhân, phát huy tính tích cực, tự giác của mỗi cán bộ, chiến sĩ trong học tập, công tác, rèn luyện phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ theo chức trách. Trên cơ sở đó, đấu tranh có hiệu quả với những ảnh hưởng của văn hoá xấu độc, lai căng. Do vậy, đời sống văn hoá - tinh thần trong quân đội, bên cạnh 13 sự thích ứng, hòa nhập với đời sống văn hoá - tinh thần, với môi trường xã hội bên ngoài, còn có những yêu cầu, nội dung đòi hỏi riêng.
Ngày nay, sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN cấp thiết đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng con người. Đặc biệt, cuộc cách mạng khoa học công nghệ đã và đang làm thay đổi căn bản phương tiện chiến tranh, phương thức tác chiến, không gian và thời gian chiến tranh… trong phạm vi toàn cầu. Vì thế, xây dựng đời sống văn hoá - tinh thần để nâng cao chất lượng con người trong quân đội trở thành một trong những yêu cầu cấp bách nhằm góp phần xây dựng quân đội: cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, lấy xây dựng quân đội về chính trị làm cơ sở để nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu của quân đội trong điều kiện mới hiện nay. Đời sống văn hoá - tinh thần ở đơn vị cơ sở Binh chủng Pháo binh Ra đời sau cách mạng tháng Tám năm 1945, ngày 29/6/1946 đã chính thức trở thành ngày truyền thống của bộ đội Pháo binh Việt Nam.