Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học - ĐH Hàng hải Việt Nam 2023

Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học 2023 dành cho sinh viên đại học, cao đẳng. Bao gồm 7 chương với nội dung chi tiết về lý luận chính trị.

• Tác giả: Ts. Quách Thị Hà
• Trường học: Đại học Hàng hải Việt Nam
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học
• Đề tài: Chủ nghĩa xã hội khoa học
• Loại tài liệu: tài liệu học tập
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• Phần I: Đề cương chi tiết học phần
• 1. Chương 1: Nhập môn Chủ nghĩa xã hội khoa học
• 1.1. Sự ra đời của Chủ nghĩa xã hội khoa học
• 1.2. Các giai đoạn phát triển cơ bản của Chủ nghĩa xã hội khoa học
• 1.3. Đối tượng, phương pháp và ý nghĩa của việc nghiên cứu Chủ nghĩa xã hội khoa học
• 2. Chương 2: Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
• 2.1. Quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về giai cấp công nhân và sứ mệnh lịch sử thế giới của giai cấp công nhân
• 2.2. Giai cấp công nhân và việc thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân hiện nay
• 2.3. Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam
• 3. Chương 3: Chủ nghĩa xã hội và thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
• 3.1. Chủ nghĩa xã hội
• 3.2. Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
• 3.3. Quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
• 4. Chương 4: Dân chủ xã hội chủ nghĩa và nhà nước xã hội chủ nghĩa
• 4.1. Dân chủ và dân chủ xã hội chủ nghĩa
• 4.2. Nhà nước xã hội chủ nghĩa
• 4.3. Dân chủ xã hội chủ nghĩa và nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• 5. Chương 5: Cơ cấu xã hội - giai cấp và liên minh giai cấp, tầng lớp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
• 5.1. Cơ cấu xã hội - giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
• 5.2. Liên minh giai cấp, tầng lớp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
• 5.3. Cơ cấu xã hội - giai cấp và liên minh giai cấp, tầng lớp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
• 6. Chương 6: Vấn đề dân tộc và tôn giáo trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội
• 6.1. Dân tộc trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
• 6.2. Tôn giáo trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
• 6.3. Quan hệ dân tộc và tôn giáo ở Việt Nam
• 7. Chương 7: Vấn đề gia đình trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội
• 7.1. Khái niệm, vị trí và chức năng của gia đình
• 7.2. Cơ sở xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
• 7.3. Xây dựng gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Tóm tắt

I. Khám phá Tài liệu Học tập Chủ nghĩa Xã hội Khoa học 2023 Tổng quan toàn diện

Nghiên cứu Chủ nghĩa Xã hội Khoa học đóng vai trò thiết yếu trong việc hình thành thế giới quan và nhân sinh quan cho sinh viên, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học 2023 do Bộ môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin (Đại học Hàng hải Việt Nam) biên soạn là một nguồn tài liệu quan trọng, cung cấp cái nhìn tổng thể và sâu sắc về học phần này. Tài liệu không chỉ trình bày các kiến thức lý luận cốt lõi mà còn kết nối chặt chẽ với thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội tại Việt Nam.

Học phần Chủ nghĩa Xã hội Khoa học không chỉ là một môn học lý thuyết đơn thuần, mà còn là kim chỉ nam giúp sinh viên hiểu rõ nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam, từ đó củng cố niềm tin vào con đường phát triển của đất nước. Việc nắm vững các nguyên lý của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học giúp sinh viên trang bị phương pháp luận khoa học để tiếp cận các vấn đề xã hội phức tạp, đồng thời phát triển tư duy phản biện và khả năng phân tích chính trị – xã hội. Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học và Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học 2023 được biên soạn cẩn thận, cập nhật những quan điểm mới nhất, đảm bảo tính khoa học và thực tiễn. Mục tiêu chính của học phần là trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về sự ra đời, phát triển, đối tượng và phương pháp nghiên cứu của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học, cùng với việc phân tích sâu sắc sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, các vấn đề về dân chủ, nhà nước, cơ cấu xã hội, dân tộc, tôn giáo và gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Đặc biệt, tài liệu chú trọng đến sự vận dụng sáng tạo của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào điều kiện cụ thể của Việt Nam, qua đó khẳng định tính đúng đắn và khả thi của con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Việc nghiên cứu Chủ nghĩa Xã hội Khoa học qua tài liệu này giúp sinh viên không chỉ hoàn thành tốt học phần mà còn trang bị nền tảng Lý luận Chính trị vững chắc cho tương lai. Tài liệu được thiết kế logic, dễ hiểu, tích hợp nhiều ví dụ và phân tích cụ thể, giúp người học dễ dàng tiếp thu và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

1.1. Chủ nghĩa Xã hội Khoa học là gì Bối cảnh ra đời và phát triển

Chủ nghĩa Xã hội Khoa học là một trong ba bộ phận cấu thành của chủ nghĩa Mác – Lênin, nghiên cứu về sự chuyển biến tất yếu của xã hội từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, về sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp công nhân. Sự ra đời của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học gắn liền với những điều kiện kinh tế – xã hội, tiền đề khoa học tự nhiên và tiền đề tư tưởng lý luận vào giữa thế kỷ XIX. Trong đó, phong trào công nhân phát triển mạnh mẽ đã tạo nên nhu cầu về một lý luận khoa học dẫn đường.

Chủ nghĩa Xã hội Khoa học không chỉ dừng lại ở việc phê phán chủ nghĩa tư bản mà còn đưa ra các luận điểm khoa học về con đường giải phóng giai cấp và xây dựng xã hội mới. Các giai đoạn phát triển cơ bản của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học được đánh dấu bằng các cống hiến vĩ đại của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin. Từ tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản đến các công trình như Bộ Tư bản, và sau này là sự phát triển lý luận của V.I.Lênin trong bối cảnh cách mạng vô sản, tất cả đều góp phần làm phong phú thêm hệ thống lý luận của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học. Đối tượng nghiên cứu của học phần này là những quy luật chính trị – xã hội của quá trình chuyển biến từ hình thái kinh tế – xã hội tư bản chủ nghĩa sang hình thái kinh tế – xã hội cộng sản chủ nghĩa, đồng thời nghiên cứu các nguyên tắc cơ bản và con đường, hình thức, phương pháp đấu tranh của giai cấp công nhân để thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình.

1.2. Mục tiêu và cấu trúc học phần Nền tảng Lý luận Chính trị vững chắc

Học phần Chủ nghĩa Xã hội Khoa học (Mã HP: 19501) tại Đại học Hàng hải Việt Nam, thuộc khối kiến thức cơ bản về Lý luận Chính trị và pháp luật, có số tín chỉ là 2. Mục tiêu chính của học phần là giúp sinh viên có nhận thức tổng hợp, toàn diện về chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Từ đó, sinh viên sẽ hiểu biết sâu sắc nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam, xây dựng niềm tin, lý tưởng cách mạng, và xác lập thế giới quan, nhân sinh quan, phương pháp luận chung nhất để tiếp cận các khoa học chuyên ngành đào tạo.

Cấu trúc học phần trong Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học 2023 được tổ chức một cách khoa học, bao gồm 7 chương chính. Các chương bao quát từ nhập môn, sự ra đời và phát triển của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học, đến sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, các vấn đề về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, dân chủ, nhà nước, cơ cấu xã hội – giai cấp, dân tộc, tôn giáo và gia đình. Mỗi chương đều được trình bày một cách logic, từ lý luận chung đến sự vận dụng cụ thể vào bối cảnh Việt Nam, giúp sinh viên không chỉ nắm vững kiến thức mà còn biết cách liên hệ với thực tiễn. Việc hiểu rõ cấu trúc này là chìa khóa để nghiên cứu Chủ nghĩa Xã hội Khoa học một cách có hệ thống và hiệu quả.

1.3. Nguồn học liệu chính yếu Giáo trình Chủ nghĩa Xã hội Khoa học cập nhật 2023

Để hỗ trợ quá trình học tập và nghiên cứu, Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học 2023 đã tổng hợp và giới thiệu các nguồn học liệu chính yếu. Trong đó, Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học (Dành cho bậc đại học không chuyên lý luận chính trị) do Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021) biên soạn, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, được xem là tài liệu chính thức và bắt buộc. Đây là cuốn giáo trình cung cấp hệ thống kiến thức chuẩn xác, được cập nhật theo quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về Chủ nghĩa Xã hội Khoa học.

Ngoài ra, Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học (2023) của Bộ môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin (Đại học Hàng hải), NXB Hàng hải, Hải Phòng, đóng vai trò là tài liệu hỗ trợ quan trọng, tổng hợp các nội dung cốt lõi và cung cấp thêm các phân tích, ví dụ minh họa sát với thực tiễn. Sinh viên cũng có thể tham khảo Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học (2002) của Hội đồng Lý luận Trung ương để có cái nhìn tổng quan về sự phát triển của lý luận. Việc kết hợp các nguồn tài liệu này giúp sinh viên có cái nhìn đa chiều, sâu sắc hơn về Chủ nghĩa Xã hội Khoa học, từ lý luận cơ bản đến vận dụng cụ thể vào bối cảnh Việt Nam, đồng thời tối ưu hóa việc nghiên cứu Chủ nghĩa Xã hội Khoa học.

II. Thách thức Nghiên cứu Chủ nghĩa Xã hội Khoa học Hướng dẫn vượt qua khó khăn

Nghiên cứu Chủ nghĩa Xã hội Khoa học là một hành trình đòi hỏi sự kiên trì và tư duy hệ thống. Sinh viên thường đối mặt với nhiều thách thức khi tiếp cận học phần này. Một trong những khó khăn chính là tính trừu tượng của các khái niệm lý luận, đòi hỏi người học phải có khả năng khái quát hóa và phân tích sâu sắc. Các lý thuyết về Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, hay Dân chủ xã hội chủ nghĩa có thể gây khó khăn cho những ai mới bắt đầu. Sự phong phú về mặt lý luận và lịch sử hình thành cũng là một rào cản, yêu cầu sinh viên phải có phương pháp học tập khoa học để không bị lạc lối trong khối lượng kiến thức khổng lồ.

Bên cạnh đó, việc liên hệ lý luận Chủ nghĩa Xã hội Khoa học với thực tiễn phát triển của Việt Nam, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, cũng là một thách thức không nhỏ. Sinh viên cần phải không ngừng cập nhật thông tin, phân tích các vấn đề thời sự dưới lăng kính của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học để thấy được tính đúng đắn và khả thi của con đường mà Việt Nam đang lựa chọn. Để vượt qua những khó khăn này, việc áp dụng các chiến lược học tập chủ động, tích cực trao đổi với giảng viên và bạn bè, cùng với việc tìm kiếm các nguồn tài liệu tham khảo bổ trợ là vô cùng cần thiết. Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học 2023 được xây dựng với mục tiêu giảm thiểu những thách thức này, cung cấp một lộ trình học tập rõ ràng và dễ hiểu, giúp sinh viên tiếp cận Lý luận Chính trị một cách hiệu quả nhất.

2.1. Phân tích các khó khăn thường gặp khi tiếp cận Chủ nghĩa Xã hội Khoa học

Khi nghiên cứu Chủ nghĩa Xã hội Khoa học, sinh viên thường gặp một số khó khăn cơ bản. Thứ nhất, hệ thống khái niệm và thuật ngữ chuyên ngành phức tạp, đòi hỏi sự kiên nhẫn và khả năng tư duy trừu tượng cao. Các khái niệm như "lực lượng sản xuất," "quan hệ sản xuất," "cơ sở hạ tầng," "kiến trúc thượng tầng," hay "sứ mệnh lịch sử giai cấp công nhân" cần được giải thích và hiểu một cách tường minh.

Thứ hai, nội dung lý luận của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học mang tính khái quát cao, đôi khi khó hình dung cụ thể trong thực tiễn. Việc chuyển hóa từ lý luận trừu tượng sang các ví dụ và minh chứng thực tiễn yêu cầu kỹ năng phân tích và tổng hợp. Thứ ba, sự khác biệt trong cách tiếp cận và giải thích các vấn đề lịch sử, chính trị có thể gây bối rối. Để giải quyết, sinh viên cần tập trung vào các từ khóa chính và LSI keywords được in đậm trong tài liệu, kết hợp với việc đọc kỹ các định nghĩa và ví dụ. Việc thường xuyên đặt câu hỏi và tham gia thảo luận nhóm cũng giúp làm rõ những điểm chưa hiểu. Cuối cùng, việc liên hệ giữa Chủ nghĩa Xã hội Khoa học với các môn học Mác – Lênin khác như Triết học Mác – Lênin hay Kinh tế Chính trị Mác – Lênin cũng là một thách thức, đòi hỏi sinh viên phải có cái nhìn tổng thể về hệ thống lý luận Mác – Lênin.

2.2. Chiến lược học tập chủ động Tiếp cận các quan điểm Mác Lênin có hệ thống

Để vượt qua thách thức trong nghiên cứu Chủ nghĩa Xã hội Khoa học, việc áp dụng chiến lược học tập chủ động và hệ thống là vô cùng quan trọng. Một trong những chiến lược hiệu quả là xây dựng sơ đồ tư duy cho từng chương, từng phần để hình dung mối liên hệ giữa các khái niệm và luận điểm. Ví dụ, khi học về sự ra đời của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học, cần lập sơ đồ về các điều kiện kinh tế – xã hội, tiền đề khoa học tự nhiên, và tiền đề tư tưởng lý luận. Sau đó, liên hệ với các giai đoạn phát triển cơ bản.

Việc ghi chú tóm tắt, đặt câu hỏi phản biện sau mỗi phần đọc cũng giúp củng cố kiến thức. Đặc biệt, nên tập trung vào việc hiểu bản chất các quan điểm Mác - Lênin về Chủ nghĩa Xã hội Khoa học thay vì chỉ học thuộc lòng. Thường xuyên đọc lại và so sánh các quan điểm khác nhau, từ đó hình thành lập trường cá nhân. Sử dụng Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học 2023 như một hướng dẫn chính, kết hợp với việc tìm kiếm thêm các bài giảng trực tuyến, các bài báo khoa học liên quan để mở rộng kiến thức. Tham gia các buổi hội thảo, diễn đàn về Lý luận Chính trị cũng là cách hiệu quả để củng cố và ứng dụng kiến thức vào thực tiễn.

III. Phương pháp Học tập Hiệu quả Chủ nghĩa Xã hội Khoa học Bí quyết nắm vững kiến thức

Việc học tập Chủ nghĩa Xã hội Khoa học hiệu quả đòi hỏi một phương pháp tiếp cận có hệ thống và logic, đặc biệt khi đối mặt với một khối lượng kiến thức phong phú như Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học 2023. Để nắm vững các nguyên lý cốt lõi, người học cần tập trung vào việc hiểu bản chất của từng vấn đề, từ sự ra đời cho đến các giai đoạn phát triển và đối tượng nghiên cứu. Việc này giúp xây dựng một nền tảng vững chắc, từ đó dễ dàng liên kết các chương mục lại với nhau, tránh tình trạng học tủ, học vẹt.

Một phương pháp học tập hiệu quả là đặt ra các câu hỏi lớn cho từng chủ đề, sau đó tìm kiếm câu trả lời trong tài liệu. Ví dụ, với chủ đề về sứ mệnh lịch sử giai cấp công nhân, cần đặt câu hỏi về nguồn gốc, nội dung và ý nghĩa của sứ mệnh đó trong các giai đoạn lịch sử khác nhau. Điều này không chỉ giúp ghi nhớ kiến thức mà còn rèn luyện tư duy phản biện và khả năng tổng hợp. Hơn nữa, việc thường xuyên ôn tập và tự kiểm tra bằng các câu hỏi trắc nghiệm hoặc bài tập tự luận trong tài liệu sẽ củng cố kiến thức đã học. Liên hệ các vấn đề lý luận với thực tiễn xây dựng Chủ nghĩa Xã hội Khoa học ở Việt Nam là một bí quyết quan trọng, giúp kiến thức trở nên sinh động và dễ hiểu hơn. Sự vận dụng này không chỉ thể hiện qua các bài viết học thuật mà còn trong cách nhìn nhận các vấn đề thời sự xã hội dưới lăng kính của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học. Mục tiêu là không chỉ học để thi mà còn để phát triển tư duy Lý luận Chính trị toàn diện.

3.1. Các giai đoạn phát triển và đối tượng của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học Hiểu sâu sắc

Để học tập Chủ nghĩa Xã hội Khoa học một cách sâu sắc, việc hiểu rõ các giai đoạn phát triển và đối tượng nghiên cứu của nó là rất quan trọng. Chủ nghĩa Xã hội Khoa học không phải là một lý thuyết tĩnh mà đã trải qua quá trình hình thành và phát triển liên tục. Ba giai đoạn phát triển cơ bản bao gồm: giai đoạn C.Mác và Ph.Ăngghen xây dựng những nguyên lý cơ bản; giai đoạn V.I.Lênin phát triển và vận dụng vào thực tiễn cách mạng Nga; và giai đoạn phát triển, bổ sung sau Lênin bởi các đảng cộng sản và công nhân trên thế giới.

Đối tượng nghiên cứu của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học là những quy luật chính trị – xã hội của quá trình phát sinh, hình thành và phát triển hình thái kinh tế – xã hội cộng sản chủ nghĩa; những nguyên tắc cơ bản, những con đường, hình thức và phương pháp đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động trong quá trình thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình. Việc phân biệt rõ các giai đoạn phát triển giúp người học nắm được bối cảnh lịch sử, từ đó hiểu sâu hơn về nội dung của từng lý luận. Ngoài ra, việc xác định đúng đối tượng nghiên cứu giúp tập trung vào các vấn đề cốt lõi, tránh lan man, đảm bảo hiệu quả cho quá trình nghiên cứu Chủ nghĩa Xã hội Khoa học.

3.2. Sứ mệnh lịch sử giai cấp công nhân Từ lý luận đến thực tiễn

Sứ mệnh lịch sử giai cấp công nhân là một trong những nội dung trung tâm của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học. Lý luận này chỉ rõ rằng giai cấp công nhân là lực lượng xã hội có khả năng và sứ mệnh lật đổ chế độ tư bản chủ nghĩa, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản. Quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về giai cấp công nhân được phân tích rõ trong Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học 2023, bao gồm những đặc điểm kinh tế - xã hội của giai cấp này, khiến họ trở thành giai cấp tiên phong của thời đại.

Trong thực tiễn hiện nay, giai cấp công nhân vẫn giữ vai trò quan trọng, tuy nhiên, hình thức thực hiện sứ mệnh lịch sử có những biến đổi nhất định do sự phát triển của khoa học công nghệ và toàn cầu hóa. Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam được nhấn mạnh trong tài liệu, khẳng định vai trò tiên phong của họ trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế. Việc phân tích mối liên hệ giữa lý luận và thực tiễn giúp sinh viên không chỉ hiểu lý thuyết mà còn thấy được sự sống động, tính thời sự của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học, từ đó củng cố niềm tin vào con đường phát triển của Việt Nam.

3.3. Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Những vấn đề cốt lõi cần nắm vững

Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là một giai đoạn lịch sử tất yếu, lâu dài và phức tạp, diễn ra sau khi giai cấp công nhân giành được chính quyền và trước khi chủ nghĩa xã hội được xây dựng hoàn chỉnh. Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học 2023 cung cấp cái nhìn toàn diện về đặc điểm, bản chất và những vấn đề cốt lõi của giai đoạn này. Các đặc trưng của thời kỳ quá độ bao gồm sự đan xen, tồn tại đồng thời của nhiều thành phần kinh tế, nhiều hình thức sở hữu, và sự đấu tranh giữa cái cũ và cái mới trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội.

Việc nắm vững lý luận về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là chìa khóa để hiểu con đường phát triển của Việt Nam. Tài liệu phân tích sâu sắc quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, chỉ ra những đặc điểm riêng có, những thành tựu đạt được và những thách thức đang đối mặt. Việt Nam đã bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa để tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội, đây là một quá trình độc đáo, đòi hỏi sự vận dụng sáng tạo Chủ nghĩa Xã hội Khoa học và tư tưởng Hồ Chí Minh. Việc nghiên cứu kỹ chương này giúp sinh viên có cái nhìn khách quan, khoa học về sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước, từ đó góp phần vào việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

IV. Ứng dụng Chủ nghĩa Xã hội Khoa học tại Việt Nam Con đường đi lên hiện thực

Việc ứng dụng Chủ nghĩa Xã hội Khoa học tại Việt Nam không chỉ là một nhiệm vụ lý luận mà còn là một quá trình thực tiễn cách mạng đầy thách thức và sáng tạo. Kể từ khi giành được độc lập, Việt Nam đã kiên định đi theo con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội, vận dụng sáng tạo những nguyên lý của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh vào điều kiện cụ thể của đất nước. Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học 2023 cung cấp một cái nhìn toàn diện về các lĩnh vực cụ thể mà Chủ nghĩa Xã hội Khoa học đã và đang được hiện thực hóa.

Từ việc xây dựng Dân chủ xã hội chủ nghĩa và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đến việc giải quyết các vấn đề về cơ cấu xã hội - giai cấp, dân tộc, tôn giáo và gia đình, Chủ nghĩa Xã hội Khoa học đã cung cấp kim chỉ nam cho Đảng và Nhà nước Việt Nam trong hoạch định chính sách. Những thành tựu đạt được trong công cuộc Đổi mới, phát triển kinh tế, nâng cao đời sống nhân dân, giữ vững ổn định chính trị – xã hội là minh chứng rõ nét cho tính đúng đắn của con đường này. Tuy nhiên, quá trình quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức đòi hỏi sự kiên định, sáng tạo và đoàn kết của toàn Đảng, toàn dân. Việc nghiên cứu Chủ nghĩa Xã hội Khoa học trong bối cảnh Việt Nam không chỉ là việc học lý thuyết mà còn là việc hiểu và góp phần vào quá trình phát triển hiện thực của đất nước.

4.1. Chủ nghĩa xã hội Việt Nam Xây dựng nền Dân chủ Xã hội Chủ nghĩa và Nhà nước Pháp quyền

Dân chủ xã hội chủ nghĩa và Nhà nước xã hội chủ nghĩa là những đặc trưng cơ bản của chế độ xã hội chủ nghĩa. Trong Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học 2023, các khái niệm về dân chủ, bản chất của dân chủ xã hội chủ nghĩa được phân tích rõ ràng, nhấn mạnh quyền làm chủ của nhân dân. Nhà nước xã hội chủ nghĩa là nhà nước kiểu mới, do giai cấp công nhân và nhân dân lao động làm chủ, phục vụ lợi ích của nhân dân, khác biệt hoàn toàn với nhà nước tư sản.

Tại Việt Nam, quá trình xây dựng dân chủ xã hội chủ nghĩa gắn liền với việc hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Đó là nhà nước của dân, do dân, vì dân, quản lý xã hội bằng pháp luật, đặt pháp luật lên hàng đầu. Việt Nam đang nỗ lực phát triển dân chủ trên mọi lĩnh vực, đảm bảo quyền con người, quyền công dân, đồng thời xây dựng một bộ máy nhà nước tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, chống tham nhũng, lãng phí. Mục tiêu là tạo ra một xã hội công bằng, văn minh, nơi mọi người dân đều được tham gia vào quá trình quản lý nhà nước và xã hội. Việc này là trọng tâm trong việc hiện thực hóa các nguyên lý của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học vào thực tiễn Việt Nam.

4.2. Cơ cấu xã hội dân tộc tôn giáo và gia đình Giải quyết các vấn đề thực tiễn

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, việc giải quyết các vấn đề xã hội như cơ cấu xã hội - giai cấp, dân tộc, tôn giáo và gia đình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học 2023 phân tích sâu sắc mối quan hệ giữa các giai cấp, tầng lớp xã hội trong bối cảnh mới, khẳng định sự cần thiết của liên minh giai cấp, tầng lớp để tạo nên sức mạnh tổng hợp xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Về dân tộc và tôn giáo, tài liệu nêu bật quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, nhấn mạnh chính sách đoàn kết các dân tộc, tôn trọng tự do tín ngưỡng, tôn giáo, đồng thời đấu tranh chống lại các biểu hiện lợi dụng dân tộc, tôn giáo để chia rẽ khối đại đoàn kết. Đối với vấn đề gia đình, tài liệu phân tích khái niệm, vị trí, chức năng của gia đình trong xã hội, cơ sở xây dựng gia đình mới trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, và những định hướng xây dựng gia đình Việt Nam hiện đại, hạnh phúc. Việc giải quyết hài hòa các mối quan hệ này là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của xã hội trên con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội.

4.3. Quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Định hướng và thành tựu

Con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là một sự lựa chọn lịch sử, phù hợp với đặc điểm và hoàn cảnh cụ thể của đất nước. Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học 2023 làm rõ những định hướng lớn của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong suốt quá trình này. Việt Nam đã kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân.

Trong những thập kỷ qua, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong công cuộc Đổi mới: kinh tế tăng trưởng liên tục, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt, vị thế quốc tế được nâng cao. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều thách thức như bất bình đẳng xã hội, ô nhiễm môi trường, và những âm mưu chống phá của các thế lực thù địch. Chủ nghĩa Xã hội Khoa học tiếp tục là cơ sở lý luận để Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo đất nước vượt qua mọi khó khăn, vững bước trên con đường đã chọn, hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Việc nghiên cứu Chủ nghĩa Xã hội Khoa học giúp sinh viên hiểu rõ hơn về tính đúng đắn và sự vận dụng sáng tạo lý luận vào thực tiễn Việt Nam.

V. Tầm nhìn Tương lai của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học Định hướng phát triển bền vững

Chủ nghĩa Xã hội Khoa học không chỉ là một lý thuyết phân tích quá khứ và hiện tại mà còn là một hệ thống lý luận định hướng cho tương lai. Trong bối cảnh thế giới đầy biến động, với những thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, và sự cạnh tranh gay gắt giữa các quốc gia, việc củng cố và phát triển lý luận Chủ nghĩa Xã hội Khoa học càng trở nên cấp thiết. Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học 2023 đã đặt nền móng cho việc nhìn nhận tầm nhìn tương lai này, giúp người học hiểu được vai trò của lý luận trong việc định hình các giải pháp cho các vấn đề đương đại.

Định hướng phát triển bền vững của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học gắn liền với việc giải quyết hài hòa giữa phát triển kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Các nguyên lý của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học cung cấp khung khổ để phân tích và đề xuất các chính sách nhằm xây dựng một xã hội công bằng hơn, nơi con người được phát triển toàn diện, và mối quan hệ giữa con người với tự nhiên được duy trì bền vững. Việc tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và phát triển Chủ nghĩa Xã hội Khoa học trong bối cảnh mới sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng một thế giới hòa bình, hợp tác và phát triển. Đây là cơ sở để các thế hệ sinh viên tiếp tục phát huy tinh thần yêu nước, trách nhiệm xã hội, và đóng góp vào sự nghiệp xây dựng đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

5.1. Vai trò của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học trong bối cảnh toàn cầu hóa

Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, Chủ nghĩa Xã hội Khoa học không mất đi mà trái lại, càng thể hiện rõ vai trò quan trọng của mình. Toàn cầu hóa mang lại cơ hội nhưng cũng đi kèm với nhiều thách thức như gia tăng bất bình đẳng, khủng hoảng kinh tế, xung đột văn hóa. Chủ nghĩa Xã hội Khoa học cung cấp một lăng kính phê phán sắc bén để nhận diện bản chất của những vấn đề này, đồng thời đưa ra những định hướng lý luận để các quốc gia giải quyết.

Lý luận về sứ mệnh lịch sử giai cấp công nhân và thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội vẫn giữ nguyên giá trị, tuy nhiên cần được vận dụng linh hoạt, sáng tạo để phù hợp với điều kiện mới. Chủ nghĩa Xã hội Khoa học giúp phân tích các xu hướng phát triển của thế giới, dự báo những biến đổi trong quan hệ quốc tế và đề xuất các giải pháp nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Việc nắm vững Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học 2023 giúp sinh viên không chỉ hiểu được những nguyên lý cơ bản mà còn có khả năng vận dụng chúng để phân tích các vấn đề toàn cầu một cách khoa học và có chiều sâu.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo Đóng góp vào sự nghiệp xây dựng đất nước

Để phát huy hơn nữa giá trị của Chủ nghĩa Xã hội Khoa học, cần có những hướng nghiên cứu tiếp theo nhằm làm sâu sắc thêm các vấn đề lý luận và thực tiễn. Một trong những trọng tâm là nghiên cứu sự phát triển của cơ cấu xã hội - giai cấp trong bối cảnh kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, làm rõ hơn vai trò của các tầng lớp xã hội mới nổi. Tiếp tục nghiên cứu vấn đề dân tộc và tôn giáo trong điều kiện hội nhập, đảm bảo chính sách đại đoàn kết toàn dân tộc.

Ngoài ra, việc nghiên cứu về gia đình Việt Nam trong bối cảnh hiện đại hóa, đô thị hóa, và ảnh hưởng của công nghệ số cũng là một hướng đi quan trọng. Mục tiêu cuối cùng của các nghiên cứu này là đóng góp vào việc hoàn thiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, từ đó thúc đẩy sự nghiệp xây dựng đất nước Việt Nam theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học 2023 là điểm khởi đầu vững chắc, khuyến khích sinh viên và các nhà nghiên cứu tiếp tục khám phá, sáng tạo để lý luận Chủ nghĩa Xã hội Khoa học ngày càng phong phú, sát hợp với thực tiễn Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học (mã học phần: 19501) là tài liệu giảng dạy và học tập lưu hành nội bộ do Bộ môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin thuộc Khoa Lý luận chính trị, Trường Đại học Hàng hải Việt Nam biên soạn và ban hành vào tháng 05/2023. Tài liệu được thiết kế cho sinh viên trình độ đại học và cao đẳng chính quy thuộc khối không chuyên ngành Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh. Trong chương trình đào tạo, học phần có khối lượng 2 tín chỉ, thuộc khối kiến thức cơ bản về lý luận chính trị và pháp luật. Học phần được bố trí giảng dạy sau khi sinh viên đã hoàn thành hai học phần điều kiện tiên quyết là Triết học Mác - Lênin và Kinh tế chính trị Mác - Lênin.

Mục tiêu học tập của tài liệu hướng đến việc trang bị cho sinh viên hệ thống tri thức lý luận chính trị - xã hội toàn diện. Về chuẩn đầu ra, tài liệu cụ thể hóa qua hai nhóm mục tiêu: mục tiêu G1 (chuẩn G1.1 và G1.2) yêu cầu người học trình bày lại được sự ra đời, các giai đoạn phát triển, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, nền dân chủ, nhà nước xã hội chủ nghĩa, cơ cấu xã hội - giai cấp, vấn đề dân tộc, tôn giáo và gia đình; mục tiêu G2 (chuẩn G2.1 và G2.2) định hướng người học thể hiện niềm tin vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội và vận dụng quan điểm của chủ nghĩa xã hội khoa học để luận giải các vấn đề chính trị - xã hội tại Việt Nam.

Tài liệu có cấu trúc gồm hai phần chính: Phần I là Đề cương chi tiết học phần xác định mục tiêu, chuẩn đầu ra, ma trận phân bổ thời gian và hình thức đánh giá; Phần II là Nội dung chi tiết học phần gồm 7 chương lý thuyết kèm câu hỏi ôn tập. Điểm đặc thù của tài liệu là sự tích hợp đồng bộ giữa đề cương định lượng thời lượng (40 tiết: 20 tiết lý thuyết, 20 tiết thảo luận chuyên đề/seminar, 1 tiết kiểm tra) với nội dung bài giảng chi tiết, bám sát khung chương trình giáo trình chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành năm 2021.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung học thuật của tài liệu được phân chia thành 7 chương tuần tự:

• Chương 1: Nhập môn Chủ nghĩa xã hội khoa học: Trình bày hoàn cảnh lịch sử dẫn đến sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học vào những năm 40 của thế kỷ XIX, phân tích điều kiện kinh tế - xã hội gắn với cuộc cách mạng công nghiệp và các phong trào công nhân (phong trào Hiến chương Anh 1836-1848, phong trào công nhân dệt Xi-lê-di ở Đức 1844, phong trào công nhân dệt Li-on ở Pháp 1831 và 1834). Chương này cũng xác định tiền đề khoa học tự nhiên (Định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng, Thuyết tế bào, Thuyết tiến hóa), tiền đề tư tưởng lý luận (Triết học cổ điển Đức, Kinh tế học chính trị cổ điển Anh, Chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phán Pháp), vai trò của C. Mác và Ph. Ăngghen qua ba phát kiến vĩ đại, cùng các giai đoạn phát triển học thuyết từ thời kỳ V.I. Lênin đến thực tiễn đổi mới tại Việt Nam và cải cách tại Trung Quốc.
• Chương 2: Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân: Phân tích quan điểm Mác - Lênin về khái niệm, đặc điểm giai cấp công nhân trên phương diện kinh tế - xã hội và chính trị - xã hội; xác định nội dung sứ mệnh lịch sử trên ba phương diện (kinh tế, chính trị - xã hội, văn hóa - tư tưởng); phân tích các điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan quyết định sứ mệnh lịch sử; khảo sát biến đổi của giai cấp công nhân hiện nay và đặc điểm, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam qua các kỳ Đại hội Đảng (X, XII).
• Chương 3: Chủ nghĩa xã hội và thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội: Khái quát lý luận về hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa, các giai đoạn phát triển, tính tất yếu và đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, trong đó tập trung vào tính quy luật của con đường quá độ bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa tại Việt Nam.
• Chương 4: Dân chủ xã hội chủ nghĩa và nhà nước xã hội chủ nghĩa: Làm rõ bản chất, quá trình hình thành và phát triển của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa; bản chất, chức năng của nhà nước xã hội chủ nghĩa; quá trình xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.
• Chương 5: Cơ cấu xã hội - giai cấp và liên minh giai cấp, tầng lớp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội: Trình bày sự biến đổi của cơ cấu xã hội - giai cấp; vị trí, vai trò của các giai cấp, tầng lớp (công nhân, nông dân, trí thức, doanh nhân); tính tất yếu và nội dung của liên minh giai cấp, tầng lớp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
• Chương 6: Vấn đề dân tộc và tôn giáo trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội: Phân tích hai xu hướng phát triển khách quan của dân tộc, cương lĩnh dân tộc của chủ nghĩa Mác - Lênin; bản chất, nguồn gốc, tính chất của tôn giáo; các nguyên tắc giải quyết vấn đề tôn giáo và thực tiễn quan hệ dân tộc, tôn giáo ở Việt Nam.
• Chương 7: Vấn đề gia đình trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội: Phân tích khái niệm, vị trí và 4 chức năng cơ bản của gia đình (tái sản xuất ra con người; nuôi dưỡng, giáo dục; kinh tế và tổ chức tiêu dùng; thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm); các cơ sở xây dựng gia đình mới (kinh tế - xã hội, chính trị - xã hội, văn hóa, chế độ hôn nhân tiến bộ); khảo sát sự biến đổi quy mô (xu hướng gia đình hạt nhân), biến đổi chức năng và quan hệ gia đình Việt Nam hiện nay, từ đó nêu ra 4 phương hướng xây dựng và phát triển gia đình Việt Nam.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu xây dựng hệ thống tri thức dựa trên các lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin:

1. Ba phát kiến vĩ đại của C. Mác và Ph. Ăngghen: Chủ nghĩa duy vật lịch sử (chỉ ra quy luật vận động của các hình thái kinh tế - xã hội), Học thuyết về giá trị thặng dư (chỉ rõ bản chất bóc lột của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa), và Học thuyết về sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp công nhân (luận giải sự diệt vong tất yếu của chủ nghĩa tư bản và sự ra đời tất yếu của chủ nghĩa xã hội).
2. Quy luật phát triển không đều của chủ nghĩa đế quốc: Luận điểm của V.I. Lênin về khả năng thắng lợi của cách mạng vô sản ở một số nước hoặc một nước riêng lẻ.
3. Lý luận về thời kỳ quá độ và bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa: Khẳng định tính tất yếu khách quan của quá trình cải biến cách mạng toàn diện trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội.
4. Hệ thống quan điểm phát triển của Đảng Cộng sản Việt Nam qua thực tiễn Đổi mới: Các bài học về kiên định độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân.

Kỹ năng phát triển

Thông qua việc học tập tài liệu, người học phát triển các kỹ năng chuyên môn:

• Kỹ năng phân tích chính trị - xã hội: Năng lực vận dụng phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp kết hợp lôgíc với lịch sử, và phương pháp khảo sát - phân tích để nhận diện bản chất các hiện tượng xã hội đương đại.
• Kỹ năng nghiên cứu và làm việc nhóm học thuật: Khả năng tìm kiếm tài liệu, xử lý thông tin, chuẩn bị đề cương và thuyết trình trong 5 chủ đề xeminar quy định tại đề cương chi tiết.
• Kỹ năng phản biện và bảo vệ lập trường tư tưởng: Khả năng phát hiện, phân tích và đấu tranh bác bỏ các luận điệu sai trái, xuyên tạc về nền tảng tư tưởng của Đảng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Mô hình đào tạo của học phần được cấu trúc theo tỷ lệ cân bằng 50/50 giữa giảng dạy lý thuyết và thảo luận chuyên đề (20 tiết lý thuyết trên lớp và 20 tiết xeminar thực hành), kết thúc bằng 1 tiết kiểm tra quá trình.

Phương pháp giảng dạy trên lớp kết hợp thuyết giảng nêu vấn đề với đối thoại trực tiếp. Giảng viên định hướng các câu hỏi gợi mở gắn liền với kiến thức kinh tế chính trị và triết học (ví dụ: vận dụng phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa để làm rõ khái niệm giai cấp công nhân, điều kiện ra đời của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa).

Phương pháp xeminar được tổ chức theo 5 chuyên đề trọng tâm:

1. Giai cấp công nhân và việc thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân hiện nay (4 tiết).
2. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về chủ nghĩa xã hội, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và sự vận dụng sáng tạo của Đảng Cộng sản Việt Nam (4 tiết).
3. Vấn đề dân chủ và nhà nước trong quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (4 tiết).
4. Những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin trong việc giải quyết vấn đề dân tộc và tôn giáo, ý nghĩa đối với Việt Nam hiện nay (4 tiết).
5. Vấn đề gia đình và ý nghĩa đối với việc xây dựng gia đình Việt Nam hiện nay (4 tiết).

Trong các buổi xeminar, sinh viên thực hiện quy trình: tiếp nhận định hướng vấn đề từ giảng viên, thu thập tài liệu, thảo luận nhóm, trình bày báo cáo và tiến hành chất vấn, phản biện học thuật với các nhóm khác trên tinh thần tôn trọng học thuật.

Quy chế đánh giá kết quả học tập được xác định cụ thể trong đề cương:

Thành phần đánh giá	Bài đánh giá	Tỷ lệ (%)	Yêu cầu đạt	Chuẩn đầu ra liên quan
Đánh giá quá trình (X)	Bài kiểm tra viết ($X_2$)	25%	$X_2 \ge 4.0$	G1.1
	Bài tập nhóm / Thuyết trình xeminar ($X_3$)	25%	-	G1.1, G1.2, G2.1, G2.2
Đánh giá cuối kỳ (Y)	Thi viết tự luận ($Y$)	50%	$Y \ge 4.0$	G1.1, G1.2, G2.1, G2.2

Điểm tổng kết học phần được tính theo công thức: $X = \frac{X_2 + X_3}{2}$; Điểm học phần $Z = 0.5X + 0.5Y$. Sinh viên không được vắng quá 25% tổng số buổi học lý thuyết và thảo luận; hành vi gian lận trong kiểm tra và thi sẽ nhận điểm 0 và chịu kỷ luật theo quy định của nhà trường.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Tài liệu thể hiện các đặc tính cập nhật và tiêu chuẩn hóa học thuật:

• Chuẩn hóa chuẩn đầu ra theo định dạng cập nhật: Tài liệu ghi nhận tiến trình cập nhật đề cương lần thứ 5 vào ngày 30/03/2023 với nội dung viết lại hệ thống chuẩn đầu ra, phân cấp mức độ giảng dạy theo thang đo năng lực I (Introduce), T (Teach), U (Utilize) và được phê duyệt chính thức vào ngày 30/05/2023 bởi Trưởng Khoa TS Quách Thị Hà và Phó Trưởng Bộ môn ThS Đặng Ngọc Lựu.
• Cập nhật các văn kiện Đại hội Đảng và thực tiễn Đổi mới: Tài liệu tích hợp các quan điểm chỉ đạo từ các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, XII, và Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6 khóa X về “Tiếp tục xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”. Các tổng kết qua hơn 30 năm Đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam được hệ thống hóa thành 5 bài học lý luận chính trị - xã hội.
• Mở rộng phân tích các mô hình xã hội chủ nghĩa trên thế giới: Tài liệu đưa vào phân tích các thành tựu cải cách, mở cửa từ năm 1978 của Trung Quốc với phương châm “xây dựng chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc”, nguyên tắc “Một quốc gia, hai chế độ”, cũng như phân tích nguyên nhân sụp đổ của mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu cuối thập niên 80 - đầu thập niên 90 của thế kỷ XX.
• Bám sát biến đổi xã hội đương đại trong vấn đề gia đình: Trong Chương 7, tài liệu phân tích trực diện các hiện tượng xã hội mới tại Việt Nam như: xu hướng gia đình hạt nhân hóa, biến đổi mô hình chủ gia đình (người vợ làm chủ, hai vợ chồng cùng làm chủ), áp lực kinh tế thị trường tác động đến chức năng nuôi dạy con cái, thực trạng ly hôn, ly thân, gia đình đơn thân, và mâu thuẫn thế hệ trong gia đình hiện đại.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Tài liệu được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể:

• Sinh viên đại học và cao đẳng chính quy: Dành riêng cho sinh viên các ngành kỹ thuật, kinh tế, quản trị, hàng hải thuộc khối không chuyên lý luận chính trị tại Trường Đại học Hàng hải Việt Nam. Sinh viên sử dụng tài liệu để chuẩn bị bài trước khi lên lớp, thực hiện các đề tài nghiên cứu nhóm trong 20 tiết xeminar và ôn tập thi kết thúc học phần.
• Điều kiện tiên quyết đối với người học: Để tiếp thu nội dung tài liệu, sinh viên bắt buộc phải tích lũy và hoàn thành kiến thức của hai môn học nền tảng là Triết học Mác - Lênin (nắm vững phép biện chứng duy vật, chủ nghĩa duy vật lịch sử) và Kinh tế chính trị Mác - Lênin (nắm vững phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, quy luật giá trị thặng dư).
• Giảng viên bộ môn: Dùng làm khung chuẩn để thiết kế kế hoạch bài giảng, điều phối các buổi thảo luận chuyên đề xeminar, xây dựng ngân hàng câu hỏi kiểm tra viết và đề thi tự luận kết thúc học phần.
• Nghiên cứu và tham khảo học thuật: Tài liệu cung cấp cấu trúc đề cương và phương pháp tiếp cận môn học lý luận chính trị chuẩn hóa trong môi trường giáo dục đại học kỹ thuật, phục vụ công tác đối sánh chương trình đào tạo.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được thiết kế cho sinh viên trình độ đại học và cao đẳng hệ chính quy khối không chuyên ngành Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh tại Trường Đại học Hàng hải Việt Nam, đồng thời là tài liệu tham khảo cho giảng viên giảng dạy môn Chủ nghĩa xã hội khoa học.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học bắt buộc phải hoàn thành hai học phần điều kiện tiên quyết: Triết học Mác - Lênin (học phần mã số liên quan) và Kinh tế chính trị Mác - Lênin. Kiến thức về hình thái kinh tế - xã hội và học thuyết giá trị thặng dư là cơ sở trực tiếp để hiểu lý luận về sứ mệnh lịch sử giai cấp công nhân và thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

3. Điểm khác biệt của tài liệu này so với giáo trình chung là gì?

Tài liệu được biên soạn tích hợp trực tiếp giữa khung Đề cương chi tiết học phần chuẩn hóa (đã cập nhật lần 5 vào năm 2023) với nội dung bài giảng chi tiết của 7 chương. Điểm nổi bật là việc phân bổ cụ thể 20 tiết seminar chia đều cho 5 chuyên đề thảo luận có hướng dẫn hoạt động dạy - học chi tiết, cùng ma trận phân bổ chuẩn đầu ra (G1.1 đến G2.2) cho từng bài đánh giá.

4. Làm sao để tự học hiệu quả với tài liệu này?

Người học cần bám sát cấu trúc từng chương: đọc nội dung lý thuyết, trả lời toàn bộ các câu hỏi ôn tập ở cuối mỗi chương, nghiên cứu trước các chủ đề thảo luận xeminar và liên hệ với các số liệu, chính sách thực tiễn của Việt Nam về giai cấp công nhân, dân tộc, tôn giáo và gia đình.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Học phần quy định danh mục học liệu bao gồm:

• Giáo trình bắt buộc: Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021), Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học (Dành cho bậc đại học không chuyên lý luận chính trị), NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
• Tài liệu học tập chính: Bộ môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin (2023), Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học, NXB Hàng hải, Hải Phòng.
• Tài liệu tham khảo: Hội đồng Lý luận Trung ương (2002), Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

---

Kết luận

Tài liệu học tập Chủ nghĩa xã hội khoa học 2023 của Trường Đại học Hàng hải Việt Nam là tài liệu đào tạo được biên soạn bám sát chương trình khung của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời chuẩn hóa theo hệ thống chuẩn đầu ra và đề cương chi tiết học phần 19501. Giá trị cốt lõi của tài liệu thể hiện ở việc hệ thống hóa các nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin về hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa, sứ mệnh giai cấp công nhân và các quy luật chính trị - xã hội trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội tại Việt Nam.

Lộ trình học tập được thiết kế khoa học qua 7 chương lý thuyết kết hợp với 20 tiết xeminar chuyên đề và hệ thống đánh giá đa thành phần, hỗ trợ người học nắm vững tri thức lý luận, hình thành thế giới quan khoa học và phát triển năng lực phân tích thực tiễn chính trị - xã hội. Tài liệu được sử dụng đồng bộ cùng các giáo trình chuẩn quốc gia do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật và Nhà xuất bản Hàng hải phát hành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: NHẬP MÔN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC 9 1. Sự ra đời của Chủ nghĩa xã hội khoa học Chủ nghĩa xã hội khoa học được hiểu theo hai nghĩa: - Theo nghĩa rộng, Chủ nghĩa xã hội khoa học là chủ nghĩa Mác - Lênin, luận giải từ các giác độ triết học, kinh tế học chính trị và chính trị - xã hội về sự chuyển biến tất yếu của xã hội loài người từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản. - Theo nghĩa hẹp, chủ nghĩa xã hội khoa học là một trong ba bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác – Lênin (Triết học Mác - Lênin; Kinh tế chính trị Mác - Lênin; Chủ nghĩa xã hội khoa học). Hoàn cảnh lịch sử ra đời Chủ nghĩa xã hội khoa học 1.

Điều kiện kinh tế - xã hội - Vào những năm 40 của thế kỷ XIX, cuộc cách mạng công nghiệp phát triển mạnh mẽ tạo nên nền đại công nghiệp. Nền đại công nghiệp cơ khí làm cho phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa có bước phát triển vượt bậc. Sự trình phát triểncủa nền đại công nghiệp và sự ra đời hai giai cấp cơ bản, đối lập về lợi ích, nhưng nương tựa vào nhau: giai cấp tư sản và giai cấp công nhân. - Các cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân chống lại sự thống trị áp bức của giai cấp tư sản, biểu hiện về mặt xã hội của mâu thuẫn ngày càng quyết liệt giữa lực lượng sản xuất mang tính chất xã hội với quan hệ sản xuất dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất, tiêu biểu: + Phong trào Hiến chương của những người lao động ở nước Anh diễn ra trên 10 năm (1836- 1848); + Phong trào công nhân dệt ở thành phố Xi-lê-di, nước Đức diễn ra năm 1844.

+ Đặc biệt, phong trào công nhân dệt thành phố Li-on, nước Pháp diễn ra vào năm 1831 và năm 1834 đã có tính chất chính trị rõ rệt. - Sự phát triển nhanh chóng có tính chính trị công khai của phong trào công nhân đã minh chứng, lần đầu tiên, giai cấp công nhân đã xuất hiện như một lực lượng chính trị độc lập với những yêu sách kinh tế, chính trị riêng của mình và đã bắt đầu hướng thẳng mũi nhọn của cuộc đấu tranh vào kẻ thù chính của mình là giai cấp tư sản. Sự lớn mạnh của phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân đòi hỏi một cách bức thiết phải có một hệ thống lý luận soi đường và một cương lĩnh chính trị làm kim chỉ nam cho hành động. Điều kiện kinh tế - xã hội ấy không chỉ đặt ra yêu cầu đối với các nhà tư tưởng của giai cấp công nhân mà còn là mảnh đất hiện thực cho sự ra đời một lý luận mới, tiến bộ - chủ nghĩa xã hội khoa học.

Tiền đề khoa học tự nhiên và tư tưởng lý luận a. Tiền đề khoa học tự nhiên Những thành tựu khoa học tự nhiên, đặc biệt là ba phát minh khoa học mang ý nghĩa vạch thời đại: - Định luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng; - Thuyết tế bào - Thuyết tiến hoá Đây là những tiền đề khoa học cho sự ra đời của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, cơ sở phương pháp luận cho các nhà sáng lập chủ nghĩa xã hội khoa học nghiên cứu những vấn đề lý luận chính trị - xã hội đương thời. Tiền đề tư tưởng lý luận - Triết học cổ điển Đức, đặc biệt là phép biện chứng của Ph. Hêghen (1770-1831) và chủ nghĩa duy vật của L.

Phoiơbắc (1804-1872) là nguồn gốc lý luận trực tiếp của triết học Mác.