Luận án: Vai trò bộ đội địa phương Tây Bắc trong đấu tranh tôn giáo

Luận án nghiên cứu vai trò bộ đội địa phương Tây Bắc, thực trạng và giải pháp đấu tranh với các thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo chống phá.

• Tác giả: Nguyễn Trung Tuyên
• Người hướng dẫn: TS. Lưu Ngọc Khải
• Trường học: Học Viện Chính Trị
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học
• Đề tài: Vai trò bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc trong đấu tranh với thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo chống phá cách mạng Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan các công trình tiêu biểu nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Tổng quan các công trình tiêu biểu nghiên cứu ở trong nước liên quan đến đề tài luận án
• 1.3. Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình tiêu biểu liên quan đến đề tài luận án và những vấn đề đặt ra luận án cần giải quyết
• 2. Chương 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ BỘ ĐỘI ĐỊA PHƯƠNG CÁC TỈNH TÂY BẮC TRONG ĐẤU TRANH VỚI THẾ LỰC THÙ ĐỊCH LỢI DỤNG TÔN GIÁO CHỐNG PHÁ CÁCH MẠNG VIỆT NAM
• 2.1. Đặc điểm khu vực Tây Bắc và âm mưu, thủ đoạn của thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo chống phá cách mạng ở Tây Bắc Việt Nam hiện nay
• 2.2. Quan niệm, biểu hiện và những yếu tố quy định thực hiện vai trò bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc trong đấu tranh với thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo chống phá cách mạng Việt Nam hiện nay
• 3. Chương 3: VAI TRÒ BỘ ĐỘI ĐỊA PHƯƠNG CÁC TỈNH TÂY BẮC TRONG ĐẤU TRANH VỚI THẾ LỰC THÙ ĐỊCH LỢI DỤNG TÔN GIÁO CHỐNG PHÁ CÁCH MẠNG VIỆT NAM HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 3.1. Thực trạng thực hiện vai trò bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc trong đấu tranh với thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo chống phá cách mạng Việt Nam hiện nay
• 3.2. Một số vấn đề đặt ra cần tập trung giải quyết từ thực trạng thực hiện vai trò bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc trong đấu tranh với thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo chống phá cách mạng Việt Nam hiện nay
• 4. Chương 4: YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU PHÁT HUY VAI TRÒ BỘ ĐỘI ĐỊA PHƯƠNG CÁC TỈNH TÂY BẮC TRONG ĐẤU TRANH VỚI THẾ LỰC THÙ ĐỊCH LỢI DỤNG TÔN GIÁO CHỐNG PHÁ CÁCH MẠNG VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Yêu cầu phát huy vai trò bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc trong đấu tranh với thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo chống phá cách mạng Việt Nam hiện nay
• 4.2. Giải pháp chủ yếu phát huy vai trò bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc trong đấu tranh với thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo chống phá cách mạng Việt Nam hiện nay
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Toàn cảnh cuộc đấu tranh của Bộ đội Tây Bắc chống lợi dụng tôn giáo

Khu vực Tây Bắc, với vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng - an ninh, luôn là địa bàn trọng điểm mà các thế lực thù địch nhắm tới. Lợi dụng đặc điểm địa hình hiểm trở, sự đa dạng về dân tộc và tôn giáo, cùng những khó khăn nhất định trong đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số, các thế lực này đã và đang đẩy mạnh các hoạt động chống phá. Trong đó, việc lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo được xem là mũi nhọn nguy hiểm trong chiến lược “diễn biến hòa bình” nhằm gây mất ổn định an ninh chính trị Tây Bắc. Cuộc đấu tranh của bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc chống lại âm mưu này là một nhiệm vụ cấp bách, đòi hỏi sự kiên quyết, khôn khéo và sức mạnh tổng hợp của toàn hệ thống chính trị. Các đơn vị thuộc Quân khu 2 đã xác định đây là mặt trận không tiếng súng nhưng đầy cam go, phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến việc giữ vững chủ quyền quốc gia và sự toàn vẹn lãnh thổ. Thực tiễn cho thấy, các hoạt động lợi dụng tôn giáo không chỉ đơn thuần là vấn đề tín ngưỡng mà đã bị chính trị hóa, trở thành công cụ để chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, tạo cớ can thiệp từ bên ngoài và tiến tới lật đổ chế độ. Nhận thức rõ điều này, bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc đã chủ động triển khai nhiều biện pháp đồng bộ, từ công tác dân vận đến phối hợp với các lực lượng chức năng, nhằm vô hiệu hóa mọi âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù, góp phần ổn định trật tự an toàn xã hội và củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước.

1.1. Vị trí chiến lược và đặc thù vấn đề dân tộc tôn giáo vùng Tây Bắc

Tây Bắc là địa bàn có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng, là “phên dậu” của Tổ quốc. Nơi đây có 34 dân tộc anh em cùng chung sống, trong đó phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số, đời sống còn nhiều khó khăn. Về tôn giáo, Tây Bắc có 3 tôn giáo chính được công nhận là Công giáo, Phật giáo và Tin Lành. Tuy nhiên, những năm gần đây xuất hiện nhiều tà đạo, đạo lạ như Giê Sùa, Bà Cơ Dợ, Dương Văn Mình, gây phức tạp tình hình. Hoạt động của các tôn giáo cơ bản tuân thủ pháp luật, sống “tốt đời đẹp đạo”. Dù vậy, vẫn tiềm ẩn những nguy cơ mất ổn định khi một số chức sắc, hệ phái có những hoạt động vượt ngoài khuôn khổ pháp luật, lôi kéo tín đồ, khuyếch trương thanh thế. Đặc biệt, sự phát triển nhanh chóng của đạo Tin Lành trong cộng đồng người Mông đã bị các thế lực thù địch triệt để lợi dụng cho mục đích chính trị.

1.2. Nhận diện các thế lực thù địch và chiến lược diễn biến hòa bình

Thế lực thù địch chống phá cách mạng Việt Nam bao gồm các cá nhân, tổ chức phản động trong và ngoài nước. Chúng sử dụng chiến lược “diễn biến hòa bình”, coi việc lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo là khâu đột phá. Mục tiêu của chúng là làm suy yếu, tiến tới xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản, lật đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Tại Tây Bắc, chúng tập trung kích động tư tưởng dân tộc hẹp hòi, ly khai, gắn vấn đề tôn giáo với các vấn đề dân chủ, nhân quyền để vu cáo, tạo cớ can thiệp. Báo cáo của Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Lai Châu nhận định: “Hoạt động tôn giáo còn tiềm ẩn nhiều nhân tố phức tạp, các tổ chức tôn giáo tiếp tục thúc đẩy củng cố tổ chức, phát triển tín đồ... các tà đạo tiếp tục xâm nhập lôi kéo tín đồ” [24, tr. 4].

II. Vạch trần 5 âm mưu thủ đoạn lợi dụng tôn giáo chống phá ở Tây Bắc

Các thế lực thù địch đã triển khai nhiều âm mưu, thủ đoạn tinh vi và thâm độc nhằm lợi dụng tôn giáo để chống phá cách mạng tại Tây Bắc. Thủ đoạn phổ biến nhất là kết hợp chặt chẽ vấn đề dân tộc, tôn giáo, đặc biệt là dân tộc Mông với đạo Tin Lành, để thực hiện mưu đồ ly khai. Chúng tuyên truyền, kích động tư tưởng thành lập cái gọi là “Vương quốc Mông tự trị”, một đòn đánh hiểm độc nhằm chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc. Thứ hai, chúng triệt để khai thác những khó khăn về kinh tế, trình độ dân trí hạn chế của đồng bào để truyền đạo trái pháp luật. Bằng cách hỗ trợ vật chất, hứa hẹn về một “cuộc sống mới”, chúng dễ dàng lôi kéo một bộ phận người dân nhẹ dạ cả tin. Thứ ba, chúng tăng cường móc nối, nhận sự chỉ đạo và hậu thuẫn tài chính từ các tổ chức phản động lưu vong và các tổ chức phi chính phủ trá hình. Các hoạt động in ấn kinh sách trái phép, huấn luyện lực lượng cốt cán đều được tuồn vào từ bên ngoài. Thứ tư, chúng khai thác yếu tố tín ngưỡng, tâm lý truyền thống của đồng bào, như hiện tượng “xưng vua” của người Mông, để “Mông hóa” đạo Tin Lành, biến đức chúa trời thành “Vàng Chứ” (Vương Chủ) nhằm đánh lừa và tập hợp quần chúng. Cuối cùng, chúng lợi dụng sự xuất hiện của các tà đạo, đạo lạ và các tổ chức bất hợp pháp như “Dương Văn Mình” để tập hợp lực lượng, tạo dựng ngọn cờ chống đối chính quyền, gây mất an ninh chính trị Tây Bắc.

2.1. Kích động ly khai mưu đồ thành lập Vương quốc Mông tự trị

Đây là âm mưu nguy hiểm và trọng tâm nhất của các thế lực thù địch. Chúng lợi dụng lịch sử và tâm lý của người Mông luôn mong có một vị vua để khôi phục “thời kỳ hoàng kim”. Thông qua đạo Tin Lành, chúng tuyên truyền về một “Nhà nước Mông tự trị”, kích động người dân di cư tự do, tụ tập gây rối, điển hình là vụ việc ở Mường Nhé (Điện Biên) năm 2011. Mục đích cuối cùng là tách đồng bào dân tộc Mông ra khỏi cộng đồng các dân tộc Việt Nam, tạo ra một vùng lãnh thổ bất ổn để dễ dàng can thiệp, phá hoại từ bên trong.

2.2. Lợi dụng khó khăn kinh tế để truyền đạo và phát triển tín đồ trái phép

Tây Bắc vẫn là vùng có tỷ lệ đói nghèo cao. Lợi dụng điều này, các đối tượng truyền đạo trái phép đã tiếp cận đồng bào dưới danh nghĩa từ thiện, nhân đạo. Chúng cung cấp lương thực, tiền bạc, thuốc men để tạo dựng lòng tin. Sau đó, chúng dần dần lồng ghép các giáo lý sai lệch, tuyên truyền về một “thiên đường” nơi không còn đói khổ để dụ dỗ người dân theo đạo. Thủ đoạn này đã khiến một bộ phận quần chúng mất cảnh giác, từ bỏ tín ngưỡng truyền thống và đi theo các tổ chức tôn giáo bất hợp pháp, gây khó khăn cho công tác quản lý của chính quyền địa phương.

2.3. Sử dụng tà đạo và tổ chức bất hợp pháp Dương Văn Mình gây rối

Bên cạnh các tôn giáo chính thống, sự nổi lên của các tà đạo, đạo lạ như “tổ chức bất hợp pháp Dương Văn Mình” là một thách thức lớn. Tổ chức này mang đậm màu sắc mê tín dị đoan, phản văn hóa, yêu cầu tín đồ không thờ cúng tổ tiên, phá bỏ bàn thờ, thay đổi phong tục tang ma truyền thống. Chúng lợi dụng nhận thức hạn chế của người dân để lôi kéo, kích động ly khai, hình thành các điểm nhóm sinh hoạt riêng, có cờ, biểu tượng riêng, thể hiện rõ ý đồ chống đối, thách thức pháp luật và chính quyền, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự an toàn xã hội.

III. Phương pháp công tác dân vận Gốc rễ của cuộc đấu tranh ở Tây Bắc

Công tác dân vận được xác định là biện pháp cơ bản, chiến lược và là gốc rễ của cuộc đấu tranh chống thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo ở Tây Bắc. Bộ đội địa phương, với chức năng “đội quân công tác”, đã trở thành lực lượng nòng cốt trên mặt trận này. Phương pháp chủ yếu là “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng”. Cán bộ, chiến sĩ bám sát địa bàn, cùng ăn, cùng ở, cùng làm với nhân dân để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và kịp thời giải quyết những khó khăn, vướng mắc. Trọng tâm của công tác dân vận là tuyên truyền, vận động quần chúng hiểu rõ âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù, phân biệt giữa tín ngưỡng tôn giáo chân chính và hoạt động lợi dụng tín ngưỡng để chống phá. Bộ đội địa phương phối hợp với cấp ủy, chính quyền tổ chức các buổi nói chuyện, chiếu phim, phát tờ rơi bằng tiếng dân tộc, giúp đồng bào nâng cao nhận thức và khả năng “tự đề kháng”. Đồng thời, các đơn vị quân đội còn tích cực vận động đồng bào thực hiện tốt chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước, hướng dẫn các sinh hoạt tôn giáo đúng pháp luật, không nghe theo kẻ xấu xúi giục. Qua đó, bộ đội đã xây dựng được “thế trận lòng dân” vững chắc, củng cố mối quan hệ quân - dân, làm thất bại âm mưu chia rẽ của các thế lực thù địch.

3.1. Tuyên truyền vận động quần chúng nâng cao tinh thần cảnh giác

Nội dung tuyên truyền tập trung vào việc vạch trần bản chất phản động của các luận điệu về “Vương quốc Mông tự trị”, “Tin Lành Vàng Chứ”. Các đơn vị bộ đội địa phương, đặc biệt là bộ đội biên phòng, sử dụng nhiều hình thức đa dạng, phù hợp với từng đối tượng. Cán bộ vận động quần chúng phải am hiểu văn hóa, phong tục, nói được tiếng địa phương để tạo sự gần gũi, tin cậy. Công tác tuyên truyền không chỉ là nói một chiều mà còn là đối thoại, lắng nghe, giải đáp thắc mắc, qua đó tháo gỡ những nút thắt trong tư tưởng của người dân.

3.2. Vận động đồng bào thực hiện đúng chính sách tôn giáo của Nhà nước

Bộ đội địa phương phối hợp với chính quyền hướng dẫn đồng bào có nhu cầu sinh hoạt tôn giáo thực hiện các thủ tục đăng ký theo quy định của pháp luật. Việc này vừa đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng của người dân, vừa đưa các hoạt động tôn giáo vào khuôn khổ quản lý, ngăn chặn việc hình thành các điểm nhóm sinh hoạt trái phép. Đồng thời, lực lượng quân đội cũng kiên quyết đấu tranh với các hành vi vi phạm chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước, xử lý nghiêm các đối tượng cầm đầu, cốt cán trong việc truyền đạo trái pháp luật, nhưng cũng khoan dung, giáo dục đối với những người dân bị lôi kéo.

IV. Bí quyết xây dựng cơ sở chính trị nâng cao đời sống nhân dân

Một trong những giải pháp căn cơ và lâu dài trong cuộc đấu tranh này là xây dựng cơ sở chính trị vững mạnh và không ngừng nâng cao đời sống nhân dân. Các thế lực thù địch chỉ có thể lợi dụng khi hệ thống chính trị cơ sở yếu kém và đời sống người dân còn nhiều khó khăn. Nhận thức điều này, bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc đã tích cực tham gia củng cố chính quyền, đoàn thể ở các xã, bản vùng sâu, vùng xa. Các đơn vị cử cán bộ tăng cường cho cơ sở, tham gia vào cấp ủy, chính quyền, giúp địa phương xây dựng quy chế làm việc, bồi dưỡng năng lực cho đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số. Đặc biệt, bộ đội chú trọng phát triển đảng viên mới, xóa các “bản trắng” đảng viên, tạo ra hạt nhân chính trị ngay tại cộng đồng. Bên cạnh đó, các đơn vị quân đội, nhất là các Đoàn Kinh tế - Quốc phòng, đã trở thành lực lượng tiên phong trong việc giúp dân xóa đói giảm nghèo. Bộ đội hướng dẫn đồng bào áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, thay đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, xây dựng các mô hình kinh tế hiệu quả. Khi “no cái bụng”, đời sống vật chất và tinh thần được cải thiện, người dân sẽ tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, tự giác vạch mặt những luận điệu tuyên truyền, xuyên tạc của kẻ xấu, góp phần giữ vững an ninh chính trị Tây Bắc từ gốc.

4.1. Củng cố hệ thống chính quyền cơ sở xóa các bản trắng đảng viên

Hoạt động này nhằm khắc phục tình trạng một số tổ chức đảng, chính quyền cơ sở hoạt động yếu kém, hiệu quả thấp. Bộ đội địa phương giúp rà soát, củng cố đội ngũ cán bộ, bồi dưỡng, tạo nguồn cán bộ tại chỗ. Việc phát triển đảng viên là người có uy tín trong cộng đồng, am hiểu phong tục tập quán có ý nghĩa then chốt. Những đảng viên này chính là cầu nối vững chắc giữa Đảng với nhân dân, là những “pháo đài” tư tưởng ngay tại cơ sở, trực tiếp đấu tranh với các hoạt động lợi dụng tín ngưỡng.

4.2. Tham gia phát triển kinh tế xã hội cải thiện đời sống đồng bào

Các mô hình như quân - dân y kết hợp, các lớp học xóa mù chữ, các dự án hỗ trợ cây, con giống của bộ đội đã mang lại hiệu quả thiết thực. Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 326 (Sơn La) hay 379 (Điện Biên) là những ví dụ điển hình. Các đơn vị này không chỉ làm nhiệm vụ quốc phòng mà còn là những trung tâm kinh tế, văn hóa của vùng. Bằng những việc làm cụ thể, bộ đội đã giúp nâng cao đời sống nhân dân, củng cố niềm tin và tạo ra sức đề kháng tự nhiên trước những âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch.

V. Cách thức phối hợp lực lượng giữ vững an ninh chính trị Tây Bắc

Cuộc đấu tranh với thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo là nhiệm vụ của toàn hệ thống chính trị, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa các lực lượng. Bộ đội địa phương đóng vai trò là trung tâm hiệp đồng, kết nối với bộ đội biên phòng, công an và các ban, ngành, đoàn thể địa phương. Quy chế phối hợp được xây dựng cụ thể, từ trao đổi thông tin, tuần tra chung đến xử lý các vụ việc phức tạp. Trong đó, bộ đội biên phòng là lực lượng tuyến đầu, bám sát biên giới, ngăn chặn sự xâm nhập từ bên ngoài của các đối tượng phản động, tài liệu, phương tiện truyền đạo trái phép. Lực lượng công an nắm chắc tình hình nội địa, chuyên sâu trong công tác phòng chống tội phạm, điều tra, xử lý các đối tượng chủ mưu, cầm đầu. Bộ đội địa phương là lực lượng cơ động, sẵn sàng hỗ trợ khi có tình huống xảy ra, đồng thời là nòng cốt trong công tác dân vận. Sự phối hợp nhịp nhàng này tạo thành một lưới lửa nhiều tầng, nhiều lớp, không cho kẻ địch có kẽ hở để hoạt động, góp phần bảo vệ vững chắc an ninh biên giới và giữ ổn định trật tự an toàn xã hội. Thực tiễn đã chứng minh, ở đâu có sự phối hợp tốt, ở đó các hoạt động lợi dụng tôn giáo đều bị phát hiện sớm, ngăn chặn kịp thời và xử lý hiệu quả.

5.1. Hiệp đồng tác chiến giữa bộ đội địa phương và bộ đội biên phòng

Sự hiệp đồng này thể hiện qua các hoạt động tuần tra song phương và đơn phương bảo vệ đường biên, mốc giới; trao đổi thông tin về hoạt động của các đối tượng nghi vấn; phối hợp trong các chuyên án đấu tranh với tội phạm ma túy, buôn người và các hoạt động xâm phạm an ninh biên giới. Lực lượng biên phòng nắm tình hình ngoại biên, bộ đội địa phương nắm chắc tình hình nội địa, tạo thành thế trận liên hoàn, vững chắc.

5.2. Phối hợp với công an đấu tranh phòng chống tội phạm giải quyết điểm nóng

Khi các “điểm nóng” về tôn giáo, an ninh trật tự nảy sinh, cơ chế phối hợp ba lực lượng (quân sự - công an - biên phòng) được kích hoạt. Lực lượng công an chủ trì về mặt nghiệp vụ, pháp luật. Lực lượng quân sự, biên phòng hỗ trợ bao vây, chốt chặn và thực hiện công tác dân vận, vận động quần chúng không tham gia các hoạt động quá khích. Sự phối hợp này đảm bảo việc giải quyết các vụ việc phức tạp được thực hiện một cách kiên quyết, đúng pháp luật nhưng cũng rất nhân văn, tránh gây đổ máu và không để kẻ địch lợi dụng, xuyên tạc.

VI. Yêu cầu và giải pháp phát huy vai trò bộ đội trong tình hình mới

Để tiếp tục phát huy hiệu quả vai trò của bộ đội địa phương trong cuộc đấu tranh phức tạp này, tình hình mới đặt ra nhiều yêu cầu cấp thiết. Trước hết, cần không ngừng nâng cao nhận thức, bản lĩnh chính trị và năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ, chiến sĩ. Mỗi người lính phải là một chiến sĩ trên mặt trận dân vận, am hiểu sâu sắc chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước, nhạy bén trong việc nhận diện âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù. Thứ hai, cần tiếp tục xây dựng các đơn vị vững mạnh toàn diện, có sức cơ động cao, sẵn sàng xử lý mọi tình huống. Việc tăng cường huấn luyện các phương án phòng, chống bạo loạn, lật đổ là nhiệm vụ trọng tâm. Thứ ba, phải hoàn thiện cơ chế, chính sách, đặc biệt là cơ chế phối hợp giữa các lực lượng và chính sách hậu phương quân đội, đảm bảo cho cán bộ, chiến sĩ yên tâm công tác tại các địa bàn khó khăn, gian khổ. Cuối cùng, giải pháp mang tính chiến lược là tiếp tục đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân, xem đây là cách “vô hiệu hóa” âm mưu của địch từ gốc rễ. Khi đời sống được đảm bảo, niềm tin được củng cố, nhân dân sẽ là những “chiến sĩ” kiên trung nhất trong việc bảo vệ an ninh chính trị Tây Bắc, giữ vững chủ quyền quốc gia.

6.1. Không ngừng nâng cao năng lực toàn diện cho cán bộ chiến sĩ

Cần tăng cường công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, xây dựng cho cán bộ, chiến sĩ bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân. Đồng thời, phải tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức về dân tộc, tôn giáo, kỹ năng dân vận, ngoại ngữ (tiếng dân tộc) để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Cán bộ, chiến sĩ phải thực sự là điểm tựa tin cậy của đồng bào các dân tộc.

6.2. Hoàn thiện cơ chế phối hợp và chính sách đảm bảo cho các lực lượng

Cần rà soát, bổ sung, hoàn thiện quy chế phối hợp giữa quân đội, công an và các lực lượng khác để đảm bảo tính thống nhất, kịp thời và hiệu quả. Nhà nước cần có những chính sách đặc thù, ưu đãi về vật chất và tinh thần cho các lực lượng vũ trang đang làm nhiệm vụ ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới. Việc đảm bảo tốt hậu phương sẽ giúp các cán bộ, chiến sĩ yên tâm công tác, cống hiến hết mình cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình khoa học mang tên "Vai trò bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc trong đấu tranh với thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo chống phá cách mạng Việt Nam hiện nay" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Trung Tuyên tại Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng (bảo vệ năm 2021). Luận án thuộc chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học, mã số 922 90 08, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Lưu Ngọc Khải và TS Nguyễn Văn Quang.

Về tính cấp thiết, văn bản chỉ rõ tôn giáo là hiện tượng xã hội tồn tại khách quan và lâu dài. Đảng và Nhà nước Việt Nam thực hiện nhất quán chính sách tôn trọng, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, đồng thời kiên quyết đấu tranh với các hành vi lợi dụng tôn giáo. Vùng Tây Bắc là địa bàn núi cao hiểm trở, giữ vị trí chiến lược trọng yếu về quốc phòng - an ninh nhưng kinh tế chậm phát triển, đời sống nhân dân còn khó khăn, dân trí không đồng đều. Lợi dụng những đặc thù này và thiếu sót trong quản lý của cấp ủy, chính quyền cơ sở, các thế lực thù địch đã chọn vấn đề dân tộc, tôn giáo làm mũi nhọn chống phá, kích động tư tưởng ly khai nhằm lập "Vương quốc Mông tự trị". Bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc là lực lượng nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, bảo vệ an ninh trật tự trên địa bàn. Tuy nhiên, việc thực hiện vai trò này thời gian qua vẫn còn bộc lộ những bất cập, hiệu quả chưa đồng đều trước diễn biến phức tạp của tình hình tôn giáo và tà đạo.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định là việc thiếu vắng một công trình nghiên cứu hệ thống, chuyên sâu dưới góc độ lý luận Chủ nghĩa xã hội khoa học về vai trò, thực trạng và giải pháp phát huy vai trò của riêng lực lượng bộ đội địa phương trên địa bàn chiến lược 5 tỉnh Tây Bắc.

Mục tiêu nghiên cứu: Làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về vai trò bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc trong đấu tranh với thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo chống phá cách mạng Việt Nam; trên cơ sở đó đề xuất các yêu cầu và giải pháp chủ yếu nhằm phát huy vai trò của lực lượng này trong giai đoạn hiện nay.

Hệ thống nhiệm vụ nghiên cứu gồm 4 nhiệm vụ:

1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án.
2. Làm rõ một số vấn đề lý luận cơ bản nghiên cứu về vai trò bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc trong đấu tranh với thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo chống phá cách mạng Việt Nam.
3. Đánh giá thực trạng thực hiện vai trò bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc trong đấu tranh với thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo chống phá cách mạng Việt Nam hiện nay, chỉ rõ nguyên nhân và những vấn đề đặt ra cần tập trung giải quyết.
4. Đề xuất một số yêu cầu và giải pháp chủ yếu phát huy vai trò bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc trong đấu tranh với thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo chống phá cách mạng Việt Nam hiện nay.

Đối tượng nghiên cứu: Vai trò bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc trong đấu tranh với thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo chống phá cách mạng Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu:

• Phạm vi nội dung: Tập trung làm rõ âm mưu, thủ đoạn lợi dụng tôn giáo của các thế lực thù địch trên địa bàn Tây Bắc; vai trò và thực tiễn thực hiện vai trò của bộ đội địa phương trong cuộc đấu tranh này.
• Phạm vi không gian: Khảo sát địa bàn 5 tỉnh gồm Sơn La, Lai Châu, Điện Biên, Lào Cai và Yên Bái.
• Phạm vi thời gian: Khai thác, khảo sát dữ liệu từ năm 2003 đến thời điểm hoàn thành nghiên cứu (tính từ thời điểm ban hành Nghị quyết số 25/NQ-TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về công tác tôn giáo).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu liên quan ở cả trong nước và quốc tế theo các nhóm nội dung cụ thể:

Nhóm nghiên cứu quốc tế:

• Về tôn giáo và quản lý tôn giáo: Lâm Tĩnh (1999) trong "Vấn đề Tôn giáo Trung Quốc trong giai đoạn đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội" phân tích sự đan xen giữa tôn giáo và dân tộc, cảnh báo nguy cơ thế lực bên ngoài lợi dụng tôn giáo để can thiệp chính trị. Trác Tấn Bình (2007) với "Lý giải tôn giáo" nhấn mạnh thái độ khoan dung, đối thoại văn hóa. Yến Khải Giai (2007) trong "Giáo hội Công giáo Trung Quốc" phân tích nguyên tắc "tam tự" (tự quản, tự dưỡng, tự truyền) của giáo hội trong chế độ xã hội chủ nghĩa. Bên cạnh đó, luận án điểm lại công trình kinh điển của Max Weber về đạo đức Tin Lành và tinh thần chủ nghĩa tư bản; công trình của Lewis Hopfe và Mark Woodward (2014) về lịch sử các tôn giáo thế giới; công trình nghiên cứu luật pháp so sánh về tôn giáo của W. Cole Durham và G. Scharffs Brett.
• Về thủ đoạn lợi dụng tôn giáo: Chiêm Chân Vinh (1995) đúc kết các bài học giải quyết vấn đề tôn giáo của Đảng Cộng sản ở Liên Xô và Đông Âu. Vương Bân và Xướng Hữu Hùng (2013) phân định khái niệm tà giáo với tôn giáo hoạt động bất hợp pháp, vạch trần thủ đoạn pha trộn tín điều để lừa dối quần chúng. Hà Hồ Sinh và Lý Hiểu Vũ (2013) tổng kết kinh nghiệm chống lợi dụng tôn giáo của Trung Quốc, chỉ ra quy luật chuyển đổi tư tưởng nhằm mục đích phi tôn giáo.

Nhóm nghiên cứu trong nước:

• Về âm mưu lợi dụng tôn giáo: Nguyễn Hữu Khiển (chủ biên, 2011) nghiên cứu quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo; Nguyễn Minh Khải (chủ biên, 2013) làm rõ âm mưu đẩy tín đồ vào thế đối lập với chính quyền; Trần Đắc Hiên (2007) và Nguyễn Huy Động (2016) phân tích thủ đoạn kết hợp vấn đề dân tộc với tôn giáo và hình thức liên tôn nhằm tạo ngọn cờ chống đối tại các địa bàn khó khăn.
• Về vai trò của quân đội: Lê Đại Nghĩa (2011) nghiên cứu tác động của tín ngưỡng tôn giáo đến đời sống tinh thần quân nhân; tài liệu của Tổng cục Chính trị (2013) về công tác chính trị của Bộ đội Biên phòng; Tạ Việt Hùng (chủ biên, 2016) khẳng định quân đội là lực lượng quan trọng trong vận động quần chúng và tham gia xây dựng cơ sở chính trị; tài liệu của Cục Dân vận - Tổng cục Chính trị (2017) khái quát biện pháp dân vận vùng giáo; Nguyễn Như Trúc (2007) và Lê Đức Nhẫn (2016) khảo sát hoạt động vận động và đấu tranh của lực lượng vũ trang tại Tây Nguyên.
• Về địa bàn Tây Bắc: Đặng Vũ Liêm (2002) nghiên cứu công tác vận động quần chúng của Bộ đội Biên phòng chống truyền đạo trái phép; Thào Xuân Sùng (2009) nghiên cứu tín ngưỡng của đồng bào Mông ở Sơn La; Trần Hữu Sâm (2004) làm rõ thủ đoạn truyền bá "Tin Lành Vàng Chứ"; Nguyễn Trường Sơn (2009) phân tích vai trò bộ đội địa phương xây dựng hệ thống chính trị cơ sở; Nguyễn Xuân Bách (2015) nghiên cứu Bộ đội Biên phòng tham gia xây dựng cơ sở chính trị - xã hội vùng biên Tây Bắc.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết bao gồm:

1. Nhận diện rõ nét đặc thù của âm mưu, thủ đoạn lợi dụng tôn giáo tại Tây Bắc (đặc biệt là mối liên hệ giữa dân tộc Mông và việc truyền đạo Tin Lành trái pháp luật) so với các vùng chiến lược khác.
2. Xây dựng khung lý luận, quan niệm, nội dung và các nhân tố quy định việc thực hiện vai trò của bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc dưới góc độ triết học chính trị - xã hội và Chủ nghĩa xã hội khoa học.
3. Đánh giá toàn diện thực trạng phát huy vai trò của bộ đội địa phương tại 5 tỉnh Tây Bắc từ năm 2003 đến nay dựa trên hệ thống văn kiện, báo cáo tổng kết và dữ liệu khảo sát thực tế.
4. Xác định các yêu cầu và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ, khả thi nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ đội địa phương trên địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của luận án dựa trên thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin (chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử); tư tưởng Hồ Chí Minh về tín ngưỡng, tôn giáo và đại đoàn kết dân tộc; các quan điểm, chỉ thị, nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam về tôn giáo và công tác quân sự, quốc phòng địa phương (trọng tâm là Nghị quyết số 25/NQ-TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa IX và văn kiện Đại hội XIII); quy định pháp luật của Nhà nước, đặc biệt là Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016.

Phương pháp nghiên cứu thực tế: Luận án tiếp cận vấn đề theo định hướng nghiên cứu chính trị - xã hội, kết hợp các phương pháp chuyên ngành:

• Phương pháp lôgíc kết hợp phương pháp lịch sử nhằm phân tích tiến trình du nhập, biến đổi của tôn giáo và hoạt động của bộ đội địa phương.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp, quy nạp và diễn dịch để xây dựng hệ thống khái niệm, quan niệm và nội dung vai trò.
• Phương pháp tiếp cận hệ thống và so sánh đối chiếu giữa các giai đoạn và các địa bàn nghiên cứu.
• Phương pháp điều tra xã hội học và phương pháp chuyên gia nhằm thu thập, đánh giá ý kiến phản hồi từ cán bộ, chiến sĩ và các cơ quan chức năng trên địa bàn.

Nguồn tư liệu và dữ liệu:

• Hệ thống văn kiện lãnh đạo, chỉ thị, nghị quyết, báo cáo sơ kết và tổng kết công tác tôn giáo, công tác dân vận của Quân khu 2 và Bộ Chỉ huy quân sự 5 tỉnh Tây Bắc (Sơn La, Lai Châu, Điện Biên, Lào Cai, Yên Bái) từ năm 2003 đến năm 2021.
• Dữ liệu địa lý, dân số, kinh tế - xã hội vùng Tây Bắc được trích dẫn từ các tài liệu thống kê chính thức.
• Kết quả điều tra, khảo sát thực tế do tác giả trực tiếp thực hiện tại các đơn vị quân sự địa phương.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án

Chương này trình bày chi tiết kết quả tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước. Tác giả phân tích các khuynh hướng nghiên cứu về tôn giáo, thủ đoạn lợi dụng tôn giáo ở các quốc gia xã hội chủ nghĩa, nhận diện âm mưu của các thế lực thù địch tại Việt Nam và vai trò của lực lượng vũ trang. Trên cơ sở đó, tác giả chỉ ra các thành tựu lý luận đã đạt được của các học giả đi trước, đồng thời xác lập 4 vấn đề trọng tâm mà đề tài cần tập trung luận giải để lấp đầy khoảng trống khoa học.

Chương 2: Một số vấn đề lý luận về vai trò bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc trong đấu tranh với thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo chống phá cách mạng Việt Nam

Chương 2 làm rõ bối cảnh địa bàn, bản chất âm mưu chống phá và xây dựng hệ thống lý luận về vai trò của bộ đội địa phương.

Về đặc điểm khu vực Tây Bắc: Đây là địa bàn miền núi phía Tây Bắc Bộ, có vị trí chiến lược xung yếu về quốc phòng - an ninh.

Tiêu chí	Số liệu và đặc điểm cụ thể theo văn bản
Đường biên giới quốc gia	Có chung đường biên giới 612 km với Lào và 512 km với Trung Quốc
Địa hình	Rừng núi cao hiểm trở chiếm trên 75% diện tích; dãy Hoàng Liên Sơn cao 1500 m, dài 180 km, rộng 30 km, có đỉnh trên 3000 m
Dân số và cơ cấu dân tộc	5 tỉnh (Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Sơn La, Yên Bái) có khoảng 3 triệu người, gồm 34 dân tộc; dân tộc thiểu số chiếm 63%
Mật độ dân số	Trung bình 85 người/km²; vùng sâu, vùng xa, biên giới chỉ đạt 9 - 12 người/km²
Hiện trạng kinh tế - xã hội	Thu nhập bình quân thấp nhất, tỷ lệ đói nghèo cao nhất cả nước; còn tình trạng du canh, di cư tự do; tồn tại các bản "trắng" đảng viên
Tình hình tôn giáo	Có 3 tôn giáo được công nhận (Công giáo, Phật giáo, Tin Lành); xuất hiện các tà đạo, đạo lạ: Dương Văn Mình, Giê Sùa, Bà Cô Dợ, Thanh Hải Vô Thượng Sư, Long Hoa Di Lặc, Tiên Rồng

Về âm mưu và thủ đoạn của thế lực thù địch: Văn bản phân tích 5 thủ đoạn chủ yếu:

1. Kết hợp chặt chẽ vấn đề dân tộc với tôn giáo, trọng tâm là gắn dân tộc Mông với đạo Tin Lành nhằm kích động tư tưởng ly khai, thành lập "Vương quốc Mông tự trị".
2. Khai thác triệt để những khó khăn về kinh tế, đời sống văn hóa nghèo nàn, trình độ dân trí thấp và "khoảng trống tâm linh", khoảng trống tư tưởng chính trị để truyền đạo trái pháp luật.
3. Móc nối, nhận chỉ đạo và tài trợ từ bên ngoài; sử dụng hệ thống truyền thông của đài FEBC phát sóng 2 lần/ngày bằng các thứ tiếng Mông, Dao, Thái, Kinh; đưa người về cơ sở số 2 Ngõ Trạm (Hà Nội) để huấn luyện; lợi dụng vụ việc tụ tập đông người ở Mường Nhé (Điện Biên) tháng 5/2011.
4. Lợi dụng yếu tố tâm lý truyền thống, lịch sử xưng vua và tín ngưỡng Saman giáo của người Mông; thực hiện thủ đoạn "Mông hóa" tên gọi đức chúa trời thành "Vàng Chứ" (dựa trên nghĩa Vương Chủ) để đánh đồng niềm tin tôn giáo với việc tôn sùng vị vua huyền thoại.
5. Lợi dụng tà đạo (nhất là tổ chức bất hợp pháp Dương Văn Mình hình thành từ 1995, núp bóng các tên gọi đạo chim én, đạo con cóc, đạo con ve sầu), hoạt động của các tổ chức phi chính phủ (NGO) và con đường du lịch ("Tây ba lô") để xâm nhập bản làng truyền đạo trái phép.

Về quan niệm và tổ chức của bộ đội địa phương: Bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc là bộ phận quan trọng của lực lượng vũ trang Quân khu 2 và Quân đội nhân dân Việt Nam. Về mặt tổ chức, cấp tỉnh có Bộ chỉ huy quân sự tỉnh gồm các phòng chức năng (tham mưu, chính trị, hậu cần, kỹ thuật), trường quân sự, mỗi tỉnh biên giới có một trung đoàn thiếu và các đại đội đủ quân; riêng Điện Biên có Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 379, Sơn La có Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 326. Cấp huyện có ban chỉ huy quân sự huyện (gồm các ban tham mưu, chính trị, hậu cần - kỹ thuật) và các tiểu đoàn khung thường trực.

Chương 3: Vai trò bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc trong đấu tranh với thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo chống phá cách mạng Việt Nam hiện nay - Thực trạng và một số vấn đề đặt ra

Nội dung chương tập trung phản ánh thực tiễn giai đoạn từ năm 2003 đến nay:

• Đánh giá thực trạng: Lực lượng bộ đội địa phương đã phát huy tốt chức năng "đội quân chiến đấu, đội quân công tác, đội quân lao động sản xuất". Đơn vị đã tích cực tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương lãnh đạo công tác tôn giáo; bám nắm cơ sở, tuyên truyền vận động đồng bào chấp hành chủ trương, đường lối; trực tiếp tham gia củng cố hệ thống chính trị cơ sở, giúp xóa bỏ các bản "trắng" đảng viên; hỗ trợ nhân dân phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, định canh định cư; phối hợp với Công an, Bộ đội Biên phòng phát hiện, ngăn chặn truyền đạo trái phép và xử lý các điểm nóng an ninh trật tự (tiêu biểu như vụ gây rối năm 2011 tại Mường Nhé).
• Hạn chế và nguyên nhân: Nhận thức về âm mưu lợi dụng tôn giáo của một bộ phận cán bộ, chiến sĩ còn chưa sâu sắc; năng lực công tác dân vận, hiểu biết về phong tục tập quán và tiếng nói đồng bào dân tộc thiểu số còn hạn chế; công tác nắm tình hình ở vùng sâu, vùng xa có thời điểm chưa kịp thời; cơ chế phối hợp xử lý một số vụ việc cụ thể còn lúng túng.
• Những vấn đề đặt ra: Cần giải quyết hài hòa giữa việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng của quần chúng với việc kiên quyết xử lý hành vi lợi dụng tôn giáo; xử lý khoảng trống tư tưởng chính trị tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số di cư; nâng cao chất lượng tổng hợp của lực lượng bộ đội địa phương trong điều kiện địa bàn rộng lớn, hiểm trở.

Chương 4: Yêu cầu và giải pháp chủ yếu phát huy vai trò bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc trong đấu tranh với thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo chống phá cách mạng Việt Nam hiện nay

Chương 4 xác định các định hướng và biện pháp thực hiện:

• Các yêu cầu có tính nguyên tắc: Quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về tôn giáo; tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp của Đảng đối với lực lượng vũ trang; kết hợp chặt chẽ nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng - an ninh trên từng địa bàn cụ thể.
• Hệ thống 5 nhóm giải pháp chủ yếu:
  1. Giáo dục nâng cao nhận thức, trách nhiệm, bản lĩnh chính trị và trình độ chuyên môn cho cán bộ, chiến sĩ bộ đội địa phương về công tác tôn giáo và thủ đoạn chống phá của kẻ thù.
  2. Nâng cao năng lực tham mưu của cơ quan quân sự các cấp cho cấp ủy, chính quyền địa phương; củng cố, xây dựng khu vực phòng thủ vững chắc tại vùng đồng bào tôn giáo.
  3. Đổi mới nội dung, hình thức công tác vận động quần chúng; tích cực tham gia củng cố hệ thống chính trị cơ sở, xóa bản "trắng" đảng viên, giúp dân phát triển sản xuất, nâng cao đời sống văn hóa.
  4. Hoàn thiện quy chế phối hợp chặt chẽ giữa bộ đội địa phương với Công an, Bộ đội Biên phòng và các ban ngành, đoàn thể trong nắm tình hình và giải quyết dứt điểm các điểm nóng tôn giáo.
  5. Chăm lo xây dựng tổ chức đảng, xây dựng cơ quan quân sự địa phương vững mạnh toàn diện; bảo đảm đầy đủ chế độ, chính sách và phương tiện kỹ thuật cho lực lượng thực hiện nhiệm vụ ở các vùng biên giới, vùng sâu, vùng xa.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận:

• Luận án đã xây dựng quan niệm khoa học và hệ thống hóa nội dung vai trò của bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc trong đấu tranh chống lợi dụng tôn giáo dưới góc độ lý luận Chủ nghĩa xã hội khoa học.
• Luận giải sâu sắc mối quan hệ biện chứng giữa đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội, tâm lý tộc người (đặc biệt là dân tộc Mông) với các thủ đoạn lợi dụng đức tin tôn giáo, hiện tượng xưng vua, tà đạo để chống phá cách mạng.

Về mặt thực tiễn:

• Phản ánh trung thực thực trạng phát huy vai trò của bộ đội địa phương tại 5 tỉnh Tây Bắc trong giai đoạn 2003 - 2021; chỉ rõ những ưu điểm, khuyết điểm và nguyên nhân thực tế.
• Đề xuất hệ thống các yêu cầu và 5 nhóm giải pháp đồng bộ, có tính ứng dụng cụ thể, phục vụ trực tiếp cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy - Bộ Tư lệnh Quân khu 2 và cấp ủy, chính quyền địa phương các tỉnh Tây Bắc.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi khảo sát thực tế tại 5 tỉnh thuộc địa bàn Quân khu 2 (Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Sơn La, Yên Bái) với khung thời gian từ 2003 đến 2021; chưa mở rộng so sánh chuyên sâu với các địa bàn vùng cao, biên giới có đặc thù tôn giáo tương đồng như vùng Tây Nguyên hay Tây Nam Bộ.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả gợi mở là tiếp tục đi sâu theo dõi sự biến đổi của các hiện tượng tôn giáo mới phát sinh, các hình thức hoạt động lợi dụng không gian mạng và các thiết bị công nghệ số để tuyên truyền tà đạo, kích động tư tưởng ly khai trên địa bàn các tỉnh miền núi phía Bắc.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo phục vụ trực tiếp công tác lãnh đạo, chỉ huy của Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân khu 2, Bộ Chỉ huy quân sự và Ban Chỉ huy quân sự các huyện thuộc 5 tỉnh Tây Bắc trong việc xây dựng phương án tác chiến, kế hoạch dân vận vùng đồng bào dân tộc, tôn giáo.

Nội dung công trình cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn và lý luận tham khảo cho cấp ủy, chính quyền các địa phương vùng Tây Bắc trong quản lý nhà nước về tôn giáo, giải quyết các vụ việc khiếu kiện đất đai tôn giáo hoặc hoạt động truyền đạo trái phép.

Bên cạnh đó, luận án có giá trị làm tài liệu nghiên cứu, giảng dạy các chuyên đề về công tác tôn giáo, công tác dân vận và quốc phòng - an ninh tại các học viện, nhà trường quân đội cũng như các cơ sở đào tạo lý luận chính trị trong cả nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Những tôn giáo hợp pháp và các hiện tượng tà đạo nào đang hoạt động trên địa bàn Tây Bắc theo phản ánh của luận án? Khu vực Tây Bắc có 3 tôn giáo được Nhà nước công nhận là Công giáo, Phật giáo và Tin Lành. Bên cạnh đó, địa bàn xuất hiện nhiều tà đạo, đạo lạ và tổ chức bất hợp pháp gồm: Dương Văn Mình, Giê Sùa, Bà Cô Dợ, Thanh Hải Vô Thượng Sư, Long Hoa Di Lặc, Tiên Rồng.

2. Thủ đoạn "Mông hóa" tên gọi đức chúa trời thành "Vàng Chứ" được các thế lực thù địch thực hiện nhằm mục đích gì? Các đối tượng dựa vào từ "Vangx" (nghĩa là Vương) và "Trưr" (nghĩa là Chủ) để tạo nên danh xưng "Vương Chủ" (vua), rồi đồng nhất tên gọi này với Chúa trời trong đạo Tin Lành. Thủ đoạn này lợi dụng tâm lý chờ đợi một vị thủ lĩnh cứu giúp của người Mông nhằm đánh đồng niềm tin tôn giáo với ước vọng xưng vua, từ đó lôi kéo đồng bào theo đạo và phục vụ mưu đồ thành lập "Vương quốc Mông tự trị".

3. Bản chất của "tổ chức bất hợp pháp Dương Văn Mình" được luận án xác định như thế nào? Tổ chức bất hợp pháp Dương Văn Mình xuất hiện từ năm 1995 (kế tiếp hiện tượng xưng vua đón chúa giai đoạn 1989 - 1990), là tổ chức chính trị phản động đội lốt tôn giáo, mang nặng yếu tố mê tín dị đoan (với các biểu tượng chim én, con cóc, ve sầu). Bản chất của tổ chức này là kích động người dân chia rẽ khối đại đoàn kết, tạo dựng ngọn cờ ly khai để thành lập "Vương quốc Mông tự trị".

4. Phương thức tuyên truyền xuyên biên giới của thế lực thù địch vào Tây Bắc diễn ra qua những kênh nào? Các thế lực thù địch sử dụng chương trình phát thanh của đài FEBC phát sóng đều đặn ngày 2 lần bằng tiếng Mông, Dao, Thái, Kinh; đưa người về cơ sở tôn giáo tại số 2 Ngõ Trạm (Hà Nội) để huấn luyện; tài trợ tiền của qua đường du lịch ("Tây ba lô") và lợi dụng danh nghĩa các tổ chức phi chính phủ (NGO) làm từ thiện để truyền đạo trái phép.

5. Cơ cấu tổ chức của bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc gồm những thành phần nào? Lực lượng gồm: Cơ quan quân sự cấp tỉnh (Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh có các phòng tham mưu, chính trị, hậu cần, kỹ thuật; trường quân sự; trung đoàn thiếu ở biên giới; các đại đội đủ quân; riêng Điện Biên có Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 379, Sơn La có Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 326) và cơ quan quân sự cấp huyện (Ban Chỉ huy quân sự huyện có các ban trực thuộc và tiểu đoàn khung thường trực).

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Trung Tuyên đã giải quyết một cách có hệ thống những vấn đề lý luận và thực tiễn về vai trò của bộ đội địa phương các tỉnh Tây Bắc trong đấu tranh với âm mưu lợi dụng tôn giáo chống phá cách mạng. Tác giả đã vạch rõ các đặc trưng địa bàn, phương thức lợi dụng tôn giáo tinh vi gắn liền với vấn đề dân tộc Mông và các hiện tượng tà đạo tại 5 tỉnh Tây Bắc từ năm 2003 đến năm 2021. Trên cơ sở đánh giá khách quan thành tựu và hạn chế trong thực tiễn, luận án đã xác định hệ thống yêu cầu cùng 5 nhóm giải pháp toàn diện nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của bộ đội địa phương. Công trình là tài liệu khoa học có ý nghĩa lý luận và giá trị ứng dụng thiết thực cho các cơ quan quân sự và chính quyền địa phương trong công tác tôn giáo và quốc phòng - an ninh hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Tổng quan các công trình tiêu biểu nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến đề tài luận án 1. Công trình tiêu biểu nghiên cứu về tôn giáo và hoạt động tôn giáo Lâm Tĩnh (1999), Vấn đề Tôn giáo Trung Quốc trong giai đoạn đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội [142]. Tác giả đã khẳng định, sự đan xen, trộn lẫn giữa vấn đề tôn giáo và vấn đề dân tộc làm cho mâu thuẫn xã hội ngày càng nổi rõ.

Từ đó, tác giả đưa ra vấn đề có tính nguyên tắc khi giải quyết vấn đề tôn giáo trong xây dựng chủ nghĩa xã hội: Cần phải tỉnh táo thấy rằng, mở cửa với bên ngoài càng rộng thì sức truyền giáo của tôn giáo nước ngoài đối với Trung Quốc tất nhiên sẽ tăng lên, đặc biệt là các thế lực thù địch bên ngoài lợi dụng tôn giáo để tăng cường các hoạt động chính trị chống lại Trung Quốc ngày càng mạnh… Tác giả khẳng định: “Họ đã dùng cương vị là lãnh tụ tôn giáo hoặc danh phận là tín đồ tôn giáo để tạo nên cờ hiệu bảo vệ lợi ích dân tộc, tổ chức các hoạt động chính trị phản động để làm tăng thêm sự đan xen hòa trộn khăng khít vấn đề dân tộc với vấn đề tôn giáo” [142, tr. Tác giả khẳng định: “Nhà nước bảo vệ các hoạt động tôn giáo bình thường. Không ai được lợi dụng tôn giáo để tiến hành các hoạt động gây rối trật tự công cộng, gây tổn hại đến sức khỏe của công dân, hoặc can thiệp vào hệ thống giáo dục của Nhà nước” [155, tr. Bên cạnh đó, cuốn sách cũng khẳng định quan điểm nhất quán của nhà nước Trung Quốc là kiên quyết xử lý các hành vi lợi dụng tôn giáo, hoạt động tôn giáo vi phạm pháp luật: “Không ai được phép phá hoại trật tự xã hội, làm hại đến sức khỏe của các công dân Trung Quốc hoặc can thiệp vào hệ thống giáo dục dưới chiêu bài tôn giáo.

Việc bỏ tù một số tín đồ tôn giáo là do họ đã tiến hành các hoạt động phi pháp dưới chiêu bài tôn giáo. Các hoạt động của họ vượt quá khuôn khổ được Hiến pháp, pháp luật cho phép và vi phạm Luật hình sự” [155, tr. Cuốn sách đã phân tích thành phần tôn giáo, vai trò của các tổ chức tôn giáo trong xã hội, tính tự đồng nhất tôn giáo, sự hợp thức hóa các quan hệ nhà nước với giáo phái. Từ đó, rút ra những mâu thuẫn, xung đột giữa các tôn giáo và hướng giải quyết của nhà nước trong chiến lược phát triển vững chắc của nước Nga hiện nay.

Cuốn sách đã trình bày về mối quan hệ giữa những nguyên tắc đạo đức của đạo Tin Lành và “tinh thần” của chủ nghĩa tư bản, nói rộng ra, đó là quan hệ giữa tôn giáo và nền tảng cấu trúc của một hình thái xã hội chứ không phải chỉ là một hình thái kinh tế. Dẫu rằng, so với thời điểm Weber viết cuốn sách, cả đạo Tin Lành và Chủ nghĩa tư bản đều đã có những thay đổi nhưng đó vẫn là những thực thể mà dù lựa chọn con đường xã hội chủ nghĩa chúng ta vẫn phải đối diện và “chung sống”. Thế nên, từ cuốn sách của Weber, có thể tìm thấy những ý tưởng đáng để chúng ta suy nghĩ về chính thời hiện tại. Trác Tấn Bình (2007), Lý giải tôn giáo [19].

Cuốn sách đã làm nổi bật quan mối quan hệ gắn bó giữa tôn giáo với đời sống xã hội hiện thực của nhân loại.