Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC 1. Những công trình nghiên cứu về giai cấp công nhân Giai cấp công nhân nói chung, đặc biệt là GCCN Việt Nam với tư cách là giai cấp lãnh đạo cách mạng Việt Nam, nền tảng xã hội quan trọng của Đảng Cộng sản Việt Nam đã được nhiều học giả, nhà khoa học trong nước nghiên cứu. Các công trình nghiên cứu tập trung nhận diện và phân tích về sự biến đổi của GCCN, đặc điểm của GCCN, vị trí, vai trò của GCCN đối với cách mạng, bàn về giải pháp xây dựng GCCN vững mạnh… tiêu biểu như: Nguyễn An Ninh (2007), Về xu hướng công nhân hoá ở nước ta hiện nay [106].
Tác giả đã làm rõ các đặc trưng về xu hướng công nhân hoá. Đó là sự phát triển GCCN chiếm số lượng lớn trong dân cư; GCCN quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội; bản chất GCCN được biểu đạt thông qua lối sống, nhiều giá trị trở thành hệ giá trị xã hội. Tuy nhiên, GCCN nước ta còn nhiều hạn chế, khó khăn và bất cập về số lượng, chất lượng và cơ cấu, điều kiện sống và sinh hoạt, đang đối diện với hiện tượng phân tầng, phân hoá giàu nghèo trong nội bộ. Những nghịch lý hiện nay, như: trạng thái tới hạn nguồn lực công nhân nước ta, hệ thống dạy nghề hạn chế trước yêu cầu cao của môi trường lao động hiện đại và yêu cầu của quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước chỉ ra hướng để giải quyết và phát triển GCCN.
Nguyễn Đăng Thành (chủ biên) (2008), Góp phần xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam từ thực trạng công nhân Thành phố Hồ Chí Minh [130]. Công trình đề cập đến tình hình kinh tế, chính trị - xã hội của Thành phố Hồ Chí Minh - một thành phố lớn phát triển rất năng động, với những đặc điểm, vai trò của đội ngũ công nhân Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay. Thực trạng, 8 vấn đề và xu hướng biến đổi đội ngũ công nhân Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay về: cơ cấu và trình độ không đồng đều, thành phần và ngành nghề đa dạng; đời sống còn nhiều khó khăn; vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội đối với công nhân còn nhiều hạn chế; thực trạng quan hệ lao động của công nhân có diễn biến phức tạp. Tình hình thực hiện chính sách và pháp luật đối với công nhân chưa được bảo đảm,.
Trên cơ sở đó các tác giả đưa ra quan điểm và giải pháp phát huy vai trò đội ngũ công nhân Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới, đồng thời đưa ra những kiến nghị góp phần xây dựng GCCN Việt Nam hiện nay. Nguyễn Thị Quế, Nguyễn Hoàng Giáp (đồng chủ biên) (2010), Giai cấp công nhân ở các nước tư bản phát triển từ sau chiến tranh lạnh đến nay - thực trạng và triển vọng [119]. Công trình đã phân tích quan niệm của chủ nghĩa Mác - Lênin về GCCN, bối cảnh mới của thời đại ảnh hưởng đến GCCN các nước tư bản phát triển từ 1991 đến nay. Từ sự thay đổi về số lượng, cơ cấu, chất lượng; trình độ giác ngộ, tổ chức và sự lựa chọn con đường cách mạng dân chủ hòa bình nhóm tác giả chỉ ra những đặc trưng cơ bản và triển vọng của GCCN ở các nước tư bản phát triển trong hai thập niên tới vẫn là "động lực tinh thần, sức mạnh trí tuệ và đạo đức", là người thực thi bước quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội.
Từ đó rút ra ý nghĩa đối với xây dựng GCCN Việt Nam hiện nay. Nguyễn Viết Vượng (2010), Giai cấp công nhân và tổ chức công đoàn Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI [160]. Tác giả phân tích sự ra đời và phát triển của GCCN và tổ chức công đoàn Việt Nam; vai trò của tổ chức công đoàn trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cũng như trong quá trình CNH, HĐH và hội nhập quốc tế. Toàn cầu hoá và những tác động hai mặt của toàn cầu hóa tới GCCN Việt Nam và biện pháp ứng xử, giải quyết.
9 Đặng Quang Định (2010), Quan hệ lợi ích kinh tế giữa công nhân, nông dân và trí thức ở Việt Nam hiện nay [38]. Tác giả phân tích làm rõ một số vấn đề lý luận về lợi ích kinh tế của GCCN, giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức. Ngoài những đặc điểm riêng quy định lợi ích kinh tế của công nhân, nông dân, trí thức, về cơ bản giữa công nhân, nông dân và trí thức có chung lợi ích kinh tế. Tuy nhiên, trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường, bên cạnh sự thống nhất về lợi ích kinh tế, thì còn những điểm thiếu thống nhất trong quan hệ lợi ích kinh tế giữa công nhân, nông dân và trí thức.
Từ đó tác giả làm rõ những vấn đề đặt ra trong quan hệ lợi ích kinh tế giữa công nhân, nông dân và trí thức; đưa ra một số giải pháp định hướng tăng cường sự thống nhất kinh tế giữa công nhân, nông dân và trí thức hiện nay. Đặng Ngọc Tùng (chủ biên) (2011), Xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam giai đoạn 2011-2020 [151]. Các tác giả trình bày, phân tích những cơ sở lý luận để xây dựng GCCN Việt Nam theo quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênnin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng ta. Phân tích thực trạng của GCCN Việt Nam qua 25 năm đổi mới về thành tựu và những bất cập hạn chế.
Trên cơ sở đó chỉ ra nguyên nhân và rút ra những bài học kinh nghiêm, các nhóm giải pháp xây dựng GCCN Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020, tầm nhìn đến năm 2030. Nguyễn Thị Hường (2012), Giai cấp công nhân - giai cấp tiên phong trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam [60]. Tác giả phân tích vai trò tiên phong của GCCN trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội trên các phương diện: kinh tế, chính trị, xã hội, tư tưởng văn hóa. Tác giả đã làm rõ một số vấn đề đặt ra với vai trò tiên phong của GCCN Việt Nam hiện nay.
Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra quan điểm và những giải pháp chủ yếu nhằm phát huy vai trò tiên phong của GCCN Việt Nam trong giai đoạn tới. Bùi Thị Kim Hậu (2012), Trí thức hoá công nhân Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay [49]. Tác giả đã đưa ra quan niệm và phân tích 10 thực trạng trí thức hoá công nhân Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế đã đạt được những kết quả quan trọng, nhưng cũng còn nhiều hạn chế, như: trình độ học vấn của công nhân còn thấp; trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp của công nhân còn yếu kém; ý thức chính trị và tác phong công nghiệp của công nhân chưa đáp ứng được yêu cầu hội nhập. Qua đó tác giả chỉ ra nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế và đưa ra quan điểm, giải pháp đẩy mạnh trí thức hoá công nhân Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay.
Nguyễn An Ninh (2021), Tư tưởng Ph. Ăngghen về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân – Giá trị và những vấn đề cần bổ sung, phát triển hiện nay [111]. Là một nghiên cứu về di sản kinh điển của Ph. Ăngghen về GCCN, sứ mệnh lịch sử của GCCN trên cơ sở kế thừa, phát triển quan điểm của C.Ăngghen trước đây.
Tác giả cũng phân tích những sự bổ sung, phát triển khái niệm GCCN hiện đại và những biến đổi của GCCN trong quá trình xây dựng CNXH hiện thực. Tác giả cũng những đề xuất về hướng nghiên cứu và nhận thức mới về các vấn đề này trong bối cảnh hiện nay. Tác giả từ góc nhìn triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm rõ khái niệm GCCN Việt Nam; phân tích một số vấn đề lý luận về sự biến đổi của GCCN Việt Nam dưới tác động của hội nhập quốc tế; phân tích thực trạng và vấn đề đặt ra từ sự biến đổi của GCCN Việt Nam; xác định quan điểm định hướng và đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm phát huy sự biến đổi tích cực, ngăn ngừa và hạn chế những biến đổi theo hướng tiêu cực của GCCN Việt Nam dưới tác động của hội nhập quốc tế hiện nay. Đại học Quốc gia Hà Nội (2010), Giai cấp công nhân Việt Nam trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế [11]; đã phân tích những nhân tố tác động đến quá trình biến đổi của GCCN Việt Nam hiện 11 nay, đó là: chuyển biến nhanh chóng của tình hình chính trị thế giới, cách mạng khoa học - công nghệ, sự phát triển của kinh tế tri thức, quá trình toàn cầu hoá.
Trên cơ sở đó, phân tích thực trạng xu hướng biến đổi của GCCN Việt Nam trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước như: số lượng tăng, chất lượng được nâng cao nhưng chưa đáp ứng được yêu cầu; cơ cấu đa dạng thành phần và ngành nghề, việc làm phong phú nhưng thất nghiệp vẫn còn nhiều; thu nhập được cải thiện nhưng vẫn còn hạn chế và chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thiết yếu của công nhân; ý thức chính trị có diễn biến phức tạp,. Trên cơ sở đó, các tác giả đưa ra những giải pháp chủ yếu xây dựng GCCN Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2020), Một số nghiên cứu về giai cấp công nhân trên thế giới hiện nay (tài liệu tham khảo) [54]. Là công trình tập hợp, tuyển chọn và dịch thuật của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh về 14 công trình nghiên cứu tiêu biểu về GCCN trên thế giới hiện nay.
Nghiên cứu và trả lời những câu hỏi về học thuyết của Marx về GCCN, về cuộc cách mạng của GCCN hiện nay; những điểm cần lưu ý về GCCN hiện nay, vì sao GCCN có thể thay đổi thế giới? Điều gì làm cho GCCN trở thành chủ thể cách mạng? Những vấn đề của GCCN Trung Quốc, công nhân ở Mỹ, giai tầng ở Anh… Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2020), Các học giả Trung Quốc bàn về giai cấp công nhân Trung Quốc thời đại mới (tài liệu tham khảo) [55].