Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước (mã số: 931 02 02) với đề tài "Tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng trong tình hình mới" được nghiên cứu sinh Bùi Văn Hải thực hiện tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh năm 2023, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS, TS Nguyễn Minh Tuấn.

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                                    THÔNG TIN LUẬN ÁN                                    |
+----------------------+------------------------------------------------------------------+
| Đề tài               | Tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng trong tình hình mới |
| Tác giả              | Bùi Văn Hải                                                      |
| Người hướng dẫn      | PGS, TS Nguyễn Minh Tuấn                                         |
| Cơ sở đào tạo        | Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh                          |
| Ngành đào tạo        | Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước                            |
| Mã số chuyên ngành   | 931 02 02                                                        |
| Năm hoàn thành       | 2023                                                             |
+----------------------+------------------------------------------------------------------+

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bản chất của đảng chính trị là vấn đề lý luận và thực tiễn cơ bản quy định toàn bộ hoạt động xây dựng nội bộ và phương thức lãnh đạo của mỗi chính đảng. Đảng chính trị luôn mang bản chất của một giai cấp nhất định; không có chính đảng phi giai cấp hay đứng trên giai cấp. Lịch sử phong trào cộng sản và công nhân quốc tế cho thấy, sự sụp đổ của mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu xuất phát từ nguyên nhân căn bản là các đảng cộng sản cầm quyền đã nhận thức và thực hiện sai lầm các nguyên tắc xây dựng đảng mác-xít, trong đó có việc xa rời bản chất giai cấp công nhân.

Đảng Cộng sản Việt Nam luôn khẳng định bản chất giai cấp công nhân là bài học kinh nghiệm đầu tiên, giữ vai trò sống còn trong suốt tiến trình lãnh đạo cách mạng. Từ Đại hội VIII (năm 1996), Đảng khẳng định giữ vững và tăng cường bản chất giai cấp công nhân là nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng hàng đầu; đến Đại hội XIII (năm 2021), Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu giữ vững bản chất giai cấp công nhân và kiên định các nguyên tắc xây dựng Đảng.

Tuy nhiên, bối cảnh mới đang đặt ra những khoảng trống và thách thức gay gắt:

  • Về mặt lý luận: Nhận thức về bản chất giai cấp công nhân và việc tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng còn thiếu sức thuyết phục trước nhiều hiện tượng mới xuất hiện trong công tác xây dựng Đảng chậm được tổng kết. Thực tiễn đòi hỏi phải giải đáp thấu đáo các vấn đề: việc cho phép đảng viên làm kinh tế tư nhân; kết nạp chủ doanh nghiệp tư nhân vào Đảng; xu hướng suy giảm tỷ lệ công nhân trực tiếp lao động sản xuất trong Đảng và tỷ lệ cán bộ lãnh đạo xuất thân từ công nhân; sự xuất hiện của các "Tổ chức đại diện người lao động" ngoài hệ thống Tổng Liên đoàn Lao động theo cam kết khi tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).
  • Về mặt thực tiễn: Các thế lực thù địch tăng cường chiến lược "diễn biến hòa bình" nhằm xuyên tạc bản chất của Đảng; tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa", tham nhũng, tiêu cực trong một bộ phận cán bộ, đảng viên diễn biến phức tạp; niềm tin của một bộ phận nhân dân đối với con đường đi lên chủ nghĩa xã hội và vai trò cầm quyền duy nhất của Đảng có biểu hiện giảm sút.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

  • Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam, luận án đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và khả thi nhằm tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng đến năm 2035 (thời điểm chuẩn bị tổng kết 50 năm đổi mới đất nước).
  • Nhiệm vụ nghiên cứu (4 nhiệm vụ):
    1. Tổng quan các công trình khoa học trong nước và nước ngoài có liên quan đến đề tài luận án, khái quát các kết quả nghiên cứu và xác định những nội dung luận án tiếp tục làm rõ.
    2. Luận giải, làm rõ những vấn đề lý luận về bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam và việc tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng trong tình hình mới.
    3. Khảo sát, đánh giá thực trạng tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam, chỉ ra nguyên nhân của ưu điểm, hạn chế và đúc kết các bài học kinh nghiệm.
    4. Dự báo các yếu tố tác động, đề xuất phương hướng và các giải pháp chủ yếu tiếp tục tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam đến năm 2035.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng trong tình hình mới.
  • Phạm vi nội dung: Quá trình nhận thức và hoạt động thực tiễn của Đảng nhằm tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam.
  • Phạm vi thời gian: Nghiên cứu trọng tâm trong thời kỳ đổi mới (từ năm 1986 đến nay); các phương hướng và giải pháp đề xuất có giá trị định hướng đến năm 2035.
  • Phạm vi không gian: Đảng Cộng sản Việt Nam trong hệ thống chính trị Việt Nam và bối cảnh hội nhập quốc tế.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành khảo cứu hệ thống các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo ba nhóm chủ đề chính:

Nhóm chủ đề nghiên cứu Các công trình trong nước tiêu biểu Các công trình nước ngoài tiêu biểu
1. Nghiên cứu về giai cấp công nhân - Nguyễn An Ninh (2007, 2021)
- Nguyễn Đăng Thành (2008)
- Nguyễn Thị Quế, Nguyễn Hoàng Giáp (2010)
- Nguyễn Viết Vượng (2010)
- Đặng Quang Định (2010)
- Đặng Ngọc Tùng (2011)
- Nguyễn Thị Hường (2012)
- Bùi Thị Kim Hậu (2012)
- Đại học Quốc gia Hà Nội (2010)
- Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2020)		 - A.G Bhavan (1993, Ấn Độ)
- Tập thể tác giả Xô Viết (bộ 8 tập)
- Liễu Khả Bạch, Vương Mai, Diêm Xuân Chi (2008, Trung Quốc)
- Đảng Cộng sản Anh (2008)
- Sitaram Yechury (2008, Ấn Độ)
- Terry Eagleton (2011, tác phẩm Tại sao Mác đúng?)
- Biên bản Trao đổi lý luận lần thứ tư giữa ĐCSVN và Đảng Cộng sản Nhật Bản (2011)
2. Nghiên cứu về bản chất giai cấp của các chính đảng - Ngô Đức Tính (2001)
- Lương Văn Kế (2008, 2010)
- Viện Khoa học pháp lý (2005)
- Tô Huy Rứa (2008)
- Thái Vĩnh Thắng, Nguyễn Đăng Dung, Nguyễn Chu Dương (2008)
- Học viện Chính trị quốc gia (2011)
- Nguyễn Xuân Phong (2003)
- Ngô Huy Đức (2003)
- Nguyễn Quốc Văn (2010)
- Nguyễn Văn Quang (2011)		 - Martin Shefter (1994)
- Pippa Norris (2005)
- Miguel Angel Porrua (2006)
- Katz và William Crotty (2006)
- Victor Manuel Reynoso (2009)
- Horacio Vázquez - Rial (2011)
- Korgunjuk & Zaxlavxky (1996)
- Trung tâm ROMIR (2008)
3. Bản chất giai cấp công nhân và tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản - Lê Đức Bình (2003)
- Đặng Xuân Kỳ (2005)
- Phạm Ngọc Dũng (2007)
- Mạch Quang Thắng (2007)
- Đỗ Ngọc Ninh, Nguyễn Văn Giang (2008)
- Lê Văn Toan (2010)
- Nguyễn Minh Tuấn (2010, 2011)
- Nguyễn Phú Trọng (2012)
- Nguyễn An Ninh, Nguyễn Viết Thảo (2013)
- Ngô Huy Tiếp (2014)
- Nguyễn Văn Thế (2015)
- Nguyễn Viết Thông (2015)
- Nguyễn Văn Nam (2018)
- Đặng Quang Định (2019)
- Nguyễn Thế Tư (2022)		 - Các nghiên cứu về thuyết "Ba đại diện" (Giang Trạch Dân, Trung Quốc)
- Trần Tuấn Hồng (2015, Trung Quốc)
- Viện Nghiên cứu xây dựng Đảng Ban Tổ chức Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc (2022)

Những kết quả nghiên cứu đã đạt được từ các công trình đi trước

  1. Về các đảng chính trị: Làm rõ nguồn gốc hình thành, đặc trưng tổ chức và cơ chế vận hành quyền lực của các đảng phái; khẳng định mọi đảng chính trị đều mang bản chất giai cấp nhất định và đại diện cho lợi ích của một giai cấp cụ thể trong mối quan hệ với lợi ích toàn thể xã hội.
  2. Về bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản: Khẳng định sứ mệnh lịch sử thế giới của giai cấp công nhân và vai trò lãnh đạo của chính đảng vô sản; phân tích quá trình vận dụng học thuyết Mác - Lênin vào hoàn cảnh cụ thể của từng quốc gia.
  3. Về sự biến đổi của giai cấp công nhân: Phân tích những chuyển biến về số lượng, cơ cấu nghề nghiệp, trình độ chuyên môn kỹ thuật, xu hướng "trí thức hóa" và sự phân hóa giàu nghèo trong nội bộ giai cấp công nhân dưới tác động của cách mạng khoa học - công nghệ và kinh tế thị trường.
  4. Về tiêu chí nhận diện bản chất giai cấp công nhân: Đạt được sự thống nhất về các dấu hiệu cơ bản: mục tiêu lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; lấy chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng; tuân thủ nguyên tắc tập trung dân chủ; mối quan hệ mật thiết với nhân dân và tinh thần quốc tế vô sản.
  5. Về giải pháp xây dựng Đảng: Đề xuất các nhóm giải pháp về giáo dục chính trị tư tưởng, đổi mới phương thức lãnh đạo, xây dựng đội ngũ cán bộ, tăng cường kỷ luật kỷ cương và phòng chống tham nhũng, suy thoái.

Những vấn đề luận án tập trung giải quyết (khoảng trống nghiên cứu)

Kế thừa các công trình khoa học đã công bố, tác giả xác định 5 vấn đề trọng tâm cần tiếp tục luận giải:

  • Thứ nhất: Làm sâu sắc thêm các yếu tố và mối quan hệ bên trong, bên ngoài quy định bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam; giải quyết mối quan hệ giữa lý luận kinh điển với thực tiễn xây dựng Đảng cầm quyền trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
  • Thứ hai: Thống nhất nhận thức lý luận về khái niệm, nội dung, phương thức và vai trò của việc tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng trong điều kiện một đảng duy nhất cầm quyền.
  • Thứ ba: Đánh giá toàn diện, khách quan thực trạng nhận thức và tổ chức thực hiện nhiệm vụ tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng từ năm 1986 đến nay; chỉ rõ nguyên nhân khách quan, chủ quan và đúc rút các bài học kinh nghiệm.
  • Thứ tư: Phân tích bối cảnh mới và các tác động đa chiều (biến đổi cơ cấu giai tầng, việc kết nạp chủ doanh nghiệp tư nhân, sự thành lập các tổ chức đại diện người lao động theo hiệp định CPTPP) đến việc giữ vững bản chất giai cấp của Đảng.
  • Thứ năm: Xây dựng hệ thống phương hướng và giải pháp đồng bộ, có tính khả thi cao nhằm tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam với tầm nhìn đến năm 2035.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và thực tiễn

  • Cơ sở lý luận: Luận án dựa trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và hệ thống quan điểm, nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam về giai cấp công nhân, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân và học thuyết xây dựng đảng kiểu mới của giai cấp vô sản.
  • Cơ sở thực tiễn: Thực trạng nhận thức của đội ngũ cán bộ, đảng viên và hoạt động thực tiễn của các cấp ủy, tổ chức đảng trong việc thực hiện nhiệm vụ giữ vững, tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng qua các thời kỳ cách mạng, trọng tâm là hơn 35 năm đổi mới.
+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                               KHUNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU                              |
+--------------------------+--------------------------------------------------------------+
| Phương pháp luận         | Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử    |
+--------------------------+--------------------------------------------------------------+
| Phương pháp chuyên ngành | - Phân tích và tổng hợp                                      |
| và liên ngành            | - Lịch sử và lôgic                                           |
|                          | - Tổng kết thực tiễn                                         |
|                          | - Khảo sát thực tế                                           |
|                          | - Điều tra xã hội học (khoảng 500 phiếu cán bộ, đảng viên)   |
|                          | - Quy nạp và diễn dịch                                       |
+--------------------------+--------------------------------------------------------------+
| Công cụ xử lý dữ liệu    | Phần mềm trực tuyến xử lý biểu mẫu (Google Docs/Forms)       |
+--------------------------+--------------------------------------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu cụ thể

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và kỹ thuật điều tra xã hội học trong khoa học xây dựng Đảng:

  1. Phương pháp phân tích và tổng hợp: Sử dụng để phân tích các văn kiện Đại hội Đảng, các nghị quyết Trung ương, các công trình nghiên cứu đi trước và đánh giá thực trạng các mặt ưu điểm, hạn chế trong công tác xây dựng Đảng.
  2. Phương pháp kết hợp lịch sử và logic: Phục vụ việc tái hiện tiến trình phát triển nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam về bản chất giai cấp công nhân qua các kỳ Đại hội, chỉ ra quy luật vận động nội tại giữa lý luận và thực tiễn lãnh đạo.
  3. Phương pháp tổng kết thực tiễn: Khái quát các mô hình, kinh nghiệm và bài học đúc rút từ quá trình tổ chức triển khai các nghị quyết xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong thời kỳ đổi mới.
  4. Phương pháp khảo sát thực tế: Thu thập dữ liệu thực tế về công tác phát triển đảng viên trong công nhân, hoạt động của tổ chức đảng tại các doanh nghiệp và tình hình tư tưởng của cán bộ, đảng viên.
  5. Phương pháp điều tra xã hội học: Tác giả thiết kế và tiến hành khảo sát bằng bảng hỏi với dung lượng khoảng 500 phiếu lấy ý kiến của cán bộ, đảng viên. Kết quả điều tra được tổng hợp và phân tích thông qua công cụ trực tuyến Google Docs/Forms để lượng hóa mức độ nhận thức và đánh giá thực trạng tại cơ sở.

Nội dung chính theo từng chương

Luận án có kết cấu gồm phần Mở đầu, 4 Chương (9 Tiết), Kết luận, Danh mục công trình đã công bố của tác giả, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục.

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                                    CƠ CẤU 4 CHƯƠNG                                      |
+-----------+-----------------------------------------------------------------------------+
| Chương 1  | Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án (3 tiết)   |
+-----------+-----------------------------------------------------------------------------+
| Chương 2  | Tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam -         |
|           | Những vấn đề lý luận và thực tiễn (2 tiết)                                  |
+-----------+-----------------------------------------------------------------------------+
| Chương 3  | Tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam -         |
|           | Thực trạng, nguyên nhân và kinh nghiệm (2 tiết)                             |
+-----------+-----------------------------------------------------------------------------+
| Chương 4  | Phương hướng, giải pháp chủ yếu tiếp tục tăng cường bản chất giai cấp       |
|           | công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam đến năm 2035 (2 tiết)                  |
+-----------+-----------------------------------------------------------------------------+

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương 1 hệ thống hóa và phân loại các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước thành 3 nhánh nội dung chính:

  • Nhánh 1: Các nghiên cứu về giai cấp công nhân, chỉ rõ các đặc trưng về xu hướng công nhân hóa, sự biến đổi về cơ cấu ngành nghề, trình độ học vấn, mối quan hệ lợi ích công - nông - trí thức và quá trình trí thức hóa công nhân trong hội nhập kinh tế quốc tế.
  • Nhánh 2: Các công trình về bản chất giai cấp của chính đảng, khẳng định vị trí đại diện lợi ích giai cấp của đảng phái chính trị và mối quan hệ giữa đảng cầm quyền với thể chế nhà nước ở các nước phương Tây, các nước hậu Xô Viết và Mỹ La-tinh.
  • Nhánh 3: Các công trình chuyên sâu về bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản, tổng kết các quan điểm của V.I. Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh, các tiêu chí xác định bản chất của Đảng và kinh nghiệm quản trị đảng nghiêm minh của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Từ việc tổng hợp các kết quả đã đạt được, tác giả chỉ ra các khoảng trống khoa học và xác lập 5 nhiệm vụ luận án trực tiếp đi sâu nghiên cứu, giải quyết.

Chương 2: Tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam - Những vấn đề lý luận và thực tiễn

Chương 2 tập trung xây dựng khung lý luận nền tảng cho toàn bộ luận án, gồm hai tiết nội dung lớn:

  • Tiết 2.1: Giai cấp công nhân Việt Nam và bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam:
    • Khái niệm giai cấp công nhân theo chủ nghĩa Mác - Lênin: Luận giải các tiêu chí nhận diện dựa trên phương thức lao động công nghiệp hiện đại và địa vị trong quan hệ sản xuất; phân tích các thuộc tính của giai cấp công nhân hiện đại khi khoa học - công nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp.
    • Khái niệm giai cấp công nhân Việt Nam: Phân tích nguồn gốc hình thành gắn với khai thác thuộc địa của thực dân Pháp; làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về đặc tính tiên phong, cách mạng triệt để của công nhân công nghệ trong các nhà máy, hầm mỏ, xí nghiệp.
    • Bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam: Luận giải bản chất Đảng là sự tổng hợp các yếu tố, mối liên hệ nội tại quy định sự vận động và phát triển của Đảng, biểu hiện qua 5 tính chất cốt lõi: tính cách mạng triệt để, tính tiên phong, tính trí tuệ, tính đạo đức - nhân văn và tính quần chúng (nhân dân).
  • Tiết 2.2: Tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam - Khái niệm, nội dung, phương thức và vai trò:
    • Xác lập khái niệm tăng cường bản chất giai cấp công nhân là quá trình thường xuyên, liên tục củng cố, bồi đắp và phát huy các thuộc tính bản chất cách mạng của giai cấp công nhân trong mọi tổ chức và hoạt động của Đảng.
    • Xác định nội dung tăng cường trên các mặt: chính trị (kiên định mục tiêu lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội); tư tưởng (trung thành với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh); tổ chức (thực hiện nghiêm các nguyên tắc tập trung dân chủ, tự phê bình và phê bình); đạo đức (giữ gìn phẩm chất cách mạng, cần kiệm liêm chính); và cán bộ (nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên).
    • Xác định phương thức tăng cường và khẳng định vai trò quyết định của việc giữ vững bản chất giai cấp công nhân đối với năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng.

Chương 3: Tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam - Thực trạng, nguyên nhân và kinh nghiệm

Chương 3 trình bày các kết quả đánh giá thực tiễn dựa trên dữ liệu tổng kết công tác xây dựng Đảng và số liệu khảo sát xã hội học:

  • Thực trạng tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng:
    • Những kết quả đạt được: Bản lĩnh chính trị vững vàng trước các biến động quốc tế; kiên định nền tảng tư tưởng; công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng được triển khai quyết liệt; kỷ luật, kỷ cương trong Đảng được tăng cường; mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Đảng với nhân dân được củng cố; chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.
    • Những hạn chế, bất cập: Nhận thức của một bộ phận cấp ủy và đảng viên về bản chất giai cấp chưa sâu sắc; công tác phát triển đảng viên trong công nhân trực tiếp sản xuất còn nhiều khó khăn; việc thành lập tổ chức đảng trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước còn chậm; tình trạng suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, tham nhũng, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" chưa được ngăn chặn triệt để.
  • Nguyên nhân và bài học kinh nghiệm:
    • Phân tích nguyên nhân khách quan (mặt trái của kinh tế thị trường, sự chống phá của các thế lực thù địch) và nguyên nhân chủ quan (công tác giáo dục chính trị tư tưởng có lúc hình thức, việc thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ ở một số nơi bị buông lỏng, công tác kiểm tra, giám sát chưa kịp thời).
    • Rút ra các bài học kinh nghiệm về: giữ vững bản lĩnh chính trị; kiên quyết đấu tranh tự chỉnh đốn; nêu cao trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu; củng cố mối liên hệ mật thiết giữa Đảng với giai cấp công nhân và quần chúng nhân dân.

Chương 4: Phương hướng, giải pháp chủ yếu tiếp tục tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam đến năm 2035

Chương 4 đưa ra các dự báo bối cảnh và xác lập hệ thống giải pháp toàn diện đến mốc năm 2035:

  • Dự báo bối cảnh và phương hướng: Phân tích tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, hội nhập quốc tế sâu rộng, sự chuyển dịch cơ cấu lao động và cam kết quốc tế về lao động trong CPTPP; xác định phương hướng kiên định mục tiêu xã hội chủ nghĩa gắn với hiện đại hóa phương thức lãnh đạo.
  • Hệ thống 7 nhóm giải pháp chủ yếu:
    1. Giải pháp 1: Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên về tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng trong tình hình mới.
    2. Giải pháp 2: Đẩy mạnh tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận để làm sáng tỏ hơn bản chất giai cấp công nhân của Đảng và cụ thể hóa, thể chế hóa việc tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng.
    3. Giải pháp 3: Thực hiện nghiêm túc, nhất quán các nguyên tắc xây dựng Đảng, đặc biệt là nguyên tắc tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo - cá nhân phụ trách, tự phê bình và phê bình.
    4. Giải pháp 4: Gắn việc tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng với nêu cao tính tiên phong, gương mẫu và giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương trong Đảng của đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu.
    5. Giải pháp 5: Tăng cường xây dựng giai cấp công nhân hiện đại và củng cố khối liên minh công nhân - nông dân - trí thức vững chắc dưới sự lãnh đạo của Đảng.
    6. Giải pháp 6: Tăng cường mối quan hệ gắn bó mật thiết giữa Đảng với nhân dân, thực sự dựa vào dân để xây dựng, chỉnh đốn Đảng.
    7. Giải pháp 7: Phát huy tinh thần quốc tế của giai cấp công nhân, mở rộng quan hệ đối ngoại đảng trong tình hình mới.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đạt được những kết quả và đóng góp khoa học cụ thể sau:

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                                    ĐÓNG GÓP KHOA HỌC                                    |
+--------------------------+--------------------------------------------------------------+
| Về mặt lý luận           | - Làm rõ thêm các khái niệm, nội dung và các yếu tố quy định |
|                          |   bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam     |
|                          | - Luận giải khái niệm, nội dung, phương thức và vai trò      |
|                          |   tăng cường bản chất giai cấp công nhân trong tình hình mới |
+--------------------------+--------------------------------------------------------------+
| Về mặt thực tiễn         | - Đánh giá khách quan thực trạng và chỉ ra nguyên nhân,      |
|                          |   kinh nghiệm từ hơn 35 năm đổi mới                          |
|                          | - Phân tích bối cảnh mới tác động đa chiều đến công tác      |
|                          |   xây dựng Đảng (kinh tế tư nhân, CPTPP, phân hóa xã hội)    |
|                          | - Đề xuất hệ thống 7 nhóm giải pháp đồng bộ đến năm 2035     |
+--------------------------+--------------------------------------------------------------+

  1. Về mặt lý luận:

    • Luận giải sâu sắc và bổ sung những phát triển mới về khái niệm, nội dung và các yếu tố quy định bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.
    • Xây dựng hệ thống lý luận hoàn chỉnh về khái niệm, nội dung, phương thức tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng khi Đảng là lực lượng duy nhất cầm quyền lãnh đạo Nhà nước và xã hội.

  2. Về mặt thực tiễn:

    • Phân tích và giải đáp thỏa đáng các vấn đề thực tiễn mới nảy sinh trong công tác xây dựng Đảng: việc kết nạp chủ doanh nghiệp tư nhân vào Đảng, đảng viên làm kinh tế tư nhân, tỷ lệ công nhân trực tiếp trong cơ cấu đảng viên, và sự ra đời của các tổ chức đại diện người lao động theo các cam kết quốc tế.
    • Luận chứng các căn cứ khoa học để đề xuất hệ thống 7 giải pháp đồng bộ và các kiến nghị cụ thể nhằm giữ vững bản chất giai cấp công nhân của Đảng từ nay đến năm 2035.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế:

    • Phạm vi khảo sát thực tế và điều tra xã hội học được thực hiện trên mẫu khảo sát 500 cán bộ, đảng viên, tập trung vào việc đánh giá nhận thức chung; chưa thể bao quát chi tiết toàn bộ các loại hình tổ chức cơ sở đảng đặc thù ở tất cả các vùng kinh tế trọng điểm và các khu công nghiệp tập trung trên cả nước.
    • Các dự báo và đề xuất giải pháp được xác lập với tầm nhìn định hướng đến mốc năm 2035 (thời điểm chuẩn bị tổng kết 50 năm đổi mới đất nước).

  • Hướng nghiên cứu tiếp:

    • Tiếp tục theo dõi, tổng kết thực tiễn hoạt động của các "Tổ chức đại diện người lao động" tại các doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước sau khi các quy định pháp luật liên quan đến hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP) được triển khai sâu rộng.
    • Nghiên cứu mở rộng việc khảo sát cơ cấu thành phần xuất thân công nhân và tỷ lệ công nhân trực tiếp trong các cấp ủy đảng theo từng ngành nghề kinh tế kỹ thuật cao trong các giai đoạn phát triển tiếp theo sau năm 2035.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho các đối tượng trong công tác nghiên cứu, đào tạo và lãnh đạo quản lý:

  • Cấp ủy và tổ chức đảng các cấp: Sử dụng các luận cứ, tiêu chí và 7 nhóm giải pháp của luận án làm tài liệu tham khảo để quán triệt, xây dựng chương trình hành động và thực hiện nhiệm vụ xây dựng, chỉnh đốn Đảng tại địa phương, cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp.
  • Cán bộ lãnh đạo, quản lý và cán bộ tham mưu công tác tổ chức, tuyên giáo: Tham khảo các phân tích thực tiễn để xử lý các vấn đề mới liên quan đến công tác kết nạp đảng viên trong các thành phần kinh tế và tổ chức công đoàn.
  • Cơ sở đào tạo và giảng viên lý luận chính trị: Làm tài liệu phục vụ trực tiếp việc nghiên cứu, biên soạn giáo trình, học tập và giảng dạy môn Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, các Học viện Chính trị khu vực và hệ thống các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam như thế nào?

Luận án kế thừa và phát triển định nghĩa: Bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam là tổng hợp các yếu tố thuộc tính, những mối liên hệ tất yếu bên trong quy định sự vận động và phát triển của Đảng, được biểu hiện ra thông qua mục tiêu chính trị, nguyên tắc tổ chức, cách thức tổ chức và hoạt động thực tiễn của Đảng; đó là căn cứ để phân biệt Đảng Cộng sản với các chính đảng khác. Bản chất này thể hiện qua 5 tính chất cốt lõi: tính cách mạng triệt để, tính tiên phong, tính trí tuệ, tính đạo đức - nhân văn và tính quần chúng.

2. Tác giả chỉ ra những tiêu chí nào để đánh giá bản chất giai cấp công nhân của Đảng?

Dựa trên việc tổng hợp các công trình khoa học chuyên ngành, luận án xác định hệ thống 6 tiêu chí đánh giá:

  1. Việc Đảng xác định mục tiêu chính trị và con đường cách mạng (kiên định độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội).
  2. Lấy chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi hoạt động.
  3. Việc thực hiện nghiêm túc các nguyên tắc tổ chức và sinh hoạt đảng (đặc biệt là nguyên tắc tập trung dân chủ).
  4. Phẩm chất chính trị, đạo đức và tính tiên phong của đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp.
  5. Mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Đảng với nhân dân và giai cấp công nhân.
  6. Sự trung thành với chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân và việc kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại.

3. Phương pháp điều tra xã hội học được luận án sử dụng như thế nào?

Phương pháp điều tra xã hội học được tác giả sử dụng nhằm khảo sát, đánh giá thực trạng việc tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng trong đội ngũ cán bộ, đảng viên. Quy mô khảo sát đạt khoảng 500 phiếu điều tra. Dữ liệu từ các phiếu điều tra được tác giả xử lý và phân tích thống kê thông qua công cụ phần mềm biểu mẫu trực tuyến Google Docs/Forms.

4. Luận án giải quyết những vấn đề thực tiễn mới nào đang tác động đến bản chất giai cấp của Đảng?

Luận án đi sâu luận giải các hiện tượng nảy sinh từ thực tiễn đổi mới:

  • Việc Đảng cho phép đảng viên làm kinh tế tư nhân và thí điểm kết nạp chủ doanh nghiệp tư nhân vào Đảng.
  • Hiện tượng tỷ lệ công nhân trực tiếp lao động sản xuất trong cơ cấu đảng viên và tỷ lệ cán bộ lãnh đạo xuất thân từ công nhân có xu hướng giảm sút.
  • Thách thức đối với vai trò của tổ chức Công đoàn Việt Nam khi xuất hiện các "Tổ chức đại diện người lao động" theo các cam kết quốc tế khi tham gia Hiệp định CPTPP.

5. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp chủ yếu nào đến năm 2035?

Luận án đề xuất 7 nhóm giải pháp đồng bộ: (1) Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của tổ chức đảng và đảng viên; (2) Đẩy mạnh tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận và thể chế hóa các quy định; (3) Thực hiện nghiêm các nguyên tắc xây dựng Đảng; (4) Nêu cao tính tiên phong, gương mẫu và giữ nghiêm kỷ luật Đảng; (5) Xây dựng giai cấp công nhân hiện đại và củng cố liên minh công - nông - trí thức; (6) Tăng cường mối quan hệ máu thịt giữa Đảng với nhân dân; (7) Phát huy tinh thần quốc tế của giai cấp công nhân trong tình hình mới.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Bùi Văn Hải là công trình nghiên cứu chuyên khảo thuộc chuyên ngành Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước, giải quyết toàn diện vấn đề giữ vững và tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp luận Mác - Lênin, phân tích văn kiện và khảo sát xã hội học, luận án đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận, đánh giá khách quan thực trạng và phân tích những yếu tố tác động mới từ kinh tế thị trường và cam kết quốc tế. Hệ thống 7 nhóm giải pháp với tầm nhìn đến năm 2035 có giá trị khoa học và thực tiễn thiết thực, phục vụ trực tiếp công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và công tác giảng dạy lý luận chính trị hiện nay.