Tổng quan nghiên cứu

Công tác giáo dục chính trị cho đội ngũ cán bộ, công chức và viên chức giữ vai trò nền tảng trong việc bảo vệ trận địa tư tưởng của Đảng và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Tại tỉnh Bình Định, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn là cơ quan chuyên môn đa ngành phụ trách 8 lĩnh vực trọng yếu gồm nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, diêm nghiệp, thủy lợi, phát triển nông thôn, phòng chống thiên tai và an toàn thực phẩm. Với tổng quy mô nhân lực tính đến tháng 12/2022 là 481 cán bộ, công chức và viên chức (gồm 336 công chức và 145 viên chức), việc nâng cao bản lĩnh chính trị và trình độ lý luận có ý nghĩa sống còn đối với hiệu quả thực thi công vụ.

Mặc dù 100% công chức, viên chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý của Sở đã đạt trình độ chuyên môn từ đại học trở lên (trong đó có 2 tiến sĩ và 16 thạc sĩ), công tác giáo dục chính trị tại đơn vị trong giai đoạn 2016 - 2022 vẫn bộc lộ những bất cập về phương thức truyền đạt và tính phù hợp với đặc thù quản lý nông nghiệp địa phương. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá toàn diện thực trạng giáo dục chính trị giai đoạn 2016 - 2022, phân tích các nhân tố tác động, và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục chính trị cho giai đoạn 2023 - 2025.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện chính sách đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị, giúp chuẩn hóa 100% đội ngũ lãnh đạo, quản lý cấp phòng và cấp Sở, đồng thời ngăn chặn nguy cơ suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống trong quá trình phục vụ nhân dân khu vực nông thôn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa các học thuyết chính trị kinh điển và lý thuyết quản trị công hiện đại:

  • Hệ thống quan điểm Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác cán bộ: Lý thuyết nhấn mạnh vai trò cốt lõi của lý luận cách mạng đối với sự tồn vong của Đảng cầm quyền. Hồ Chí Minh chỉ rõ rằng Đảng muốn vững thì phải lấy chủ nghĩa Mác làm nòng cốt và cán bộ phải khắc phục triệt để bệnh kém lý luận, khinh lý luận hoặc lý luận suông.
  • Lý thuyết chu trình chính sách công: Tiếp cận giáo dục chính trị như một quy trình chính sách công hoàn chỉnh, bao gồm khâu hoạch định thể chế (Quy chế đào tạo, các Kế hoạch đào tạo 5 năm và hằng năm), tổ chức thực thi (phương thức đào tạo trực tiếp và trực tuyến), và giám sát, đánh giá kết quả (theo các tiêu chí định tính và định lượng).
  • Các khái niệm nòng cốt được vận dụng: Chính trị (nghệ thuật lãnh đạo, quản lý nhà nước và xử lý các mối quan hệ quyền lực); Giáo dục chính trị (quá trình truyền bá hệ tư tưởng Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng và chính sách pháp luật nhằm hình thành thế giới quan khoa học và bản lĩnh thực tiễn); Công chức (người trong biên chế, hưởng lương từ ngân sách nhà nước theo Luật Cán bộ, công chức); Viên chức (người làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo hợp đồng làm việc theo Luật Viên chức); Bản lĩnh chính trị (khả năng kiên định lập trường tư tưởng trước những cám dỗ và biến động kinh tế - xã hội).

Phương pháp nghiên cứu

  • Nguồn dữ liệu nghiên cứu: Đề tài sử dụng dữ liệu thứ cấp từ 12 văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương (Luật Cán bộ, công chức sửa đổi 2019, Nghị quyết 32-NQ/TW, Quy định 57-QĐ/TW, Nghị định 101/2017/NĐ-CP) và hơn 15 quyết định, kế hoạch, báo cáo tổng kết giai đoạn 2016 - 2022 của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bình Định. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn chuyên sâu đối với lãnh đạo Đảng ủy Sở, đại diện các phòng ban chuyên môn, chi cục trực thuộc và báo cáo viên của Trường Chính trị tỉnh Bình Định.
  • Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu khảo sát toàn bộ tổng thể gồm 481 nhân sự thuộc 5 phòng chuyên môn, 7 chi cục chuyên ngành, 7 đơn vị sự nghiệp, 1 Văn phòng Điều phối nông thôn mới và 1 Quỹ Bảo vệ phát triển rừng. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng cho hoạt động phỏng vấn sâu với 24 cán bộ quản lý cấp Sở và 56 cán bộ quản lý cấp phòng.
  • Lý do lựa chọn phương pháp: Việc kết hợp phương pháp phân tích logic, thống kê mô tả, so sánh lịch sử và phân tích chính sách công giúp lượng hóa chính xác các chỉ tiêu đào tạo, bảo đảm tính khách quan, khoa học và phản ánh trung thực biến động chất lượng đội ngũ công chức, viên chức trong suốt giai đoạn 2016 - 2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng giáo dục chính trị tại Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bình Định giai đoạn 2016 - 2022 chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

  1. Quy mô đào tạo lý luận chính trị tăng trưởng tích cực nhưng mất cân đối giữa các khối: Trong 7 năm (2016 - 2022), Sở đã cử 134 cán bộ đi đào tạo lý luận chính trị, gồm 18 đồng chí học Cao cấp lý luận chính trị (14 công chức, 4 viên chức) và 116 đồng chí học Trung cấp lý luận chính trị (84 công chức, 32 viên chức). Tỷ lệ công chức tham gia đào tạo lý luận chính trị chiếm tới 73,1% (98/134 người), trong khi khối viên chức tại 7 đơn vị sự nghiệp công lập chỉ chiếm 26,9% (36/134 người).
  2. Đẩy mạnh chuẩn hóa quản lý nhà nước và bồi dưỡng chức danh: Sở đã hoàn thành bồi dưỡng kiến thức quản lý nhà nước cho 238 cán bộ, gồm 4 Chuyên viên cao cấp, 44 Chuyên viên chính và 190 Chuyên viên. Về bồi dưỡng tiêu chuẩn chức vụ lãnh đạo, quản lý, đã có 24 lượt cán bộ tham gia lớp tiêu chuẩn cấp Sở (14 công chức, 10 viên chức) và 56 lượt cán bộ hoàn thành lớp tiêu chuẩn cấp phòng (30 công chức, 26 viên chức). Khóa bồi dưỡng chuyên ngành, vị trí việc làm đạt quy mô lớn nhất với 316 học viên (226 công chức, 90 viên chức).
  3. Đột phá trong hình thức quán triệt Nghị quyết qua chuyển đổi số: Giai đoạn trước năm 2020, 100% các đợt học tập nghị quyết tổ chức tập trung trực tiếp tại hội trường. Từ sau đại dịch Covid-19, đơn vị đã chuyển đổi mạnh mẽ sang hình thức kết hợp trực tiếp và trực tuyến theo tinh thần Chỉ thị 01-CT/TW của Bộ Chính trị. Phương thức này giúp tỷ lệ tham gia học tập nghị quyết của cán bộ, đảng viên toàn ngành đạt trên 98%, đồng thời tiết kiệm ước tính 30% thời gian và chi phí tổ chức hội nghị trung gian.
  4. Văn hóa công vụ và kỷ cương hành chính được nâng tầm: Đơn vị đã thể chế hóa chuẩn mực đạo đức qua Quyết định 955/QĐ-SNN năm 2021 về quy định văn hóa công vụ và các công văn chấn chỉnh kỷ luật công vụ năm 2022, 2023. Tinh thần "4 xin, 4 luôn" (xin chào, xin lỗi, xin cảm ơn, xin phép; luôn mỉm cười, luôn nhẹ nhàng, luôn lắng nghe, luôn giúp đỡ) được áp dụng đồng bộ, giúp kéo giảm tỷ lệ khiếu nại, phản ánh tiêu cực của người dân xuống mức tiệm cận 0%.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu thống kê phản ánh sự nỗ lực rất lớn của Đảng ủy và Ban Giám đốc Sở trong việc triển khai Quy chế đào tạo số 953/QĐ-SNN và Kế hoạch 1628/KH-SNN. Khi trình bày dữ liệu lên biểu đồ cột phân tầng, sự chênh lệch rõ rệt giữa công chức (chiếm 69,8% tổng biên chế nhưng chiếm tới 77,8% số suất học Cao cấp chính trị) và viên chức (chiếm 30,2% biên chế nhưng chỉ chiếm 22,2% suất học Cao cấp) làm nổi bật rào cản về cơ chế phân bổ chỉ tiêu đào tạo theo Quy định 57-QĐ/TW.

So sánh với kết quả nghiên cứu của Đặng Hoàng Nam (2021) tại Đảng bộ Khối các cơ quan tỉnh Bình Định, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có tỷ lệ chuẩn hóa cán bộ lãnh đạo cấp phòng cao hơn khoảng 15%. Tuy nhiên, xét theo tiêu chí đánh giá của Đào Duy Quát (2004) và Phạm Huy Kỳ (2012), tính hấp dẫn và chiều sâu thuyết phục của công tác giáo dục chính trị tại Sở đôi lúc còn hạn chế. Nguyên nhân chính là do nội dung bài giảng tại các trường chính trị còn nặng về lý luận thuần túy, chưa tích hợp sâu sát với các vấn đề nóng bỏng của ngành nông nghiệp địa phương như: chuyển đổi cơ cấu cây trồng mùa hạn hán, quản lý chống đánh bắt hải sản bất hợp pháp (IUU), và bảo vệ rừng đầu nguồn tại các huyện miền núi Vân Canh, Vĩnh Thạnh, An Lão.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng giáo dục chính trị cho đội ngũ công chức, viên chức Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bình Định giai đoạn 2023 - 2025, nghiên cứu đưa ra 5 nhóm giải pháp trọng tâm:

  1. Tăng cường năng lực lãnh đạo của Đảng ủy và Ban Giám đốc Sở: Đưa chỉ tiêu giáo dục chính trị vào tiêu chí đánh giá thi đua hằng năm. Đặt mục tiêu giai đoạn 2023 - 2025 cử 100% cán bộ thuộc diện quy hoạch cấp phòng và cấp Sở (khoảng 30 - 40 đồng chí) tham gia các lớp Cao cấp và Trung cấp lý luận chính trị, hoàn thành dứt điểm trước quý 4/2025.
  2. Đổi mới căn bản nội dung, chương trình đào tạo theo hướng thực tiễn: Chủ động phối hợp với Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy và Trường Chính trị tỉnh thiết kế các chuyên đề bồi dưỡng chuyên biệt. Lồng ghép lý luận Mác - Lênin với các vấn đề thực tiễn của ngành như an ninh lương thực, kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp và chuyển đổi số nông thôn, tổ chức tối thiểu 4 đợt sinh hoạt chuyên đề chuyên sâu mỗi năm.
  3. Chuẩn hóa và nâng cao chất lượng đội ngũ báo cáo viên kiêm nhiệm: Xây dựng mạng lưới báo cáo viên nội bộ từ 15 đến 20 cán bộ nòng cốt là lãnh đạo các phòng, ban, chi cục trực thuộc. Hằng năm cử 100% đội ngũ này tham gia tập huấn kỹ năng sư phạm chính trị và phương pháp đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái trên không gian mạng.
  4. Hiện đại hóa hình thức giáo dục chính trị qua nền tảng công nghệ số: Phát triển chuyên trang học tập nghị quyết trực tuyến trên Cổng thông tin điện tử của Sở. Số hóa 100% tài liệu học tập, xây dựng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm kiểm tra nhận thức sau mỗi đợt quán triệt chỉ thị, nghị quyết cho toàn thể 481 cán bộ, công chức, viên chức.
  5. Gắn giáo dục chính trị với kiểm tra kỷ cương và thực thi nhiệm vụ chuyên môn: Tăng cường kiểm tra định kỳ 6 tháng một lần và kiểm tra đột xuất việc thực hiện văn hóa công vụ "4 xin, 4 luôn" theo Quyết định 955/QĐ-SNN. Sử dụng kết quả rèn luyện tư tưởng, đạo đức làm căn cứ hàng đầu để quy hoạch, bổ nhiệm và luân chuyển công tác.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của đề án mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

  1. Cấp ủy, Lãnh đạo các Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trên cả nước: Nắm bắt mô hình tổ chức, quy trình triển khai đào tạo lý luận chính trị thực chứng và giải pháp gắn lý luận với nhiệm vụ quản lý đa ngành đặc thù tại địa phương.
  2. Cán bộ tham mưu công tác Tổ chức - Cán bộ và Ban Tuyên giáo các cấp: Sử dụng hệ thống biểu mẫu, chỉ tiêu thống kê (đào tạo LLCT, quản lý nhà nước, quốc phòng an ninh) và khung tiêu chí đánh giá chất lượng giáo dục chính trị làm công cụ xây dựng kế hoạch đào tạo giai đoạn 2025 - 2030.
  3. Giảng viên, Báo cáo viên tại các Trường Chính trị cấp tỉnh, thành phố: Tham khảo các phân tích thực trạng và bất cập trong tiếp thu bài giảng của học viên khối hành chính công để điều chỉnh giáo án, bổ sung ví dụ thực tế liên quan đến nông nghiệp, nông dân và nông thôn.
  4. Học viên sau đại học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Chính trị học, Xây dựng Đảng và Quản lý Nhà nước: Khai thác khung lý thuyết chu trình chính sách, phương pháp tiếp cận nghiên cứu thực chứng và hệ thống tài liệu tham khảo phong phú để phát triển các đề tài liên quan.

Câu hỏi thường gặp

Giáo dục chính trị có vai trò đặc biệt như thế nào đối với cán bộ ngành Nông nghiệp Bình Định?

Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bình Định quản lý 8 lĩnh vực nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến quyền lợi và đời sống của hàng vạn hộ nông dân, ngư dân. Giáo dục chính trị giúp 481 cán bộ, công chức, viên chức giữ vững đạo đức công vụ, nâng cao trách nhiệm phục vụ nhân dân, tránh tiêu cực trong quản lý đất rừng, vật tư nông nghiệp và cấp phép khai thác thủy sản.

Cơ cấu phân bổ học viên đào tạo lý luận chính trị giai đoạn 2016 - 2022 tại Sở ra sao?

Trong giai đoạn 2016 - 2022, toàn Sở có 134 cán bộ được đào tạo lý luận chính trị. Trong đó, hệ Cao cấp lý luận chính trị đạt 18 học viên (14 công chức, 4 viên chức); hệ Trung cấp lý luận chính trị đạt 116 học viên (84 công chức, 32 viên chức). Tỷ lệ công chức chiếm 73,1%, phản ánh sự ưu tiên chuẩn hóa nhân lực trong bộ máy cơ quan hành chính.

Đề án đã căn cứ vào những văn bản thể chế nền tảng nào của Đảng và Nhà nước?

Đề tài dựa trên các cơ sở pháp lý vững chắc như: Quy định 57-QĐ/TW ngày 08/02/2022 của Ban Bí thư về đối tượng, tiêu chuẩn đào tạo lý luận chính trị; Nghị quyết 32-NQ/TW của Bộ Chính trị; Luật Cán bộ, công chức năm 2008 (sửa đổi 2019); Luật Viên chức năm 2010 và Nghị định 101/2017/NĐ-CP của Chính phủ về đào tạo, bồi dưỡng công chức, viên chức.

Việc chuyển đổi hình thức học tập nghị quyết trực tuyến mang lại lợi ích gì?

Sau đại dịch Covid-19, Sở đã đẩy mạnh hình thức học tập trực tiếp kết hợp trực tuyến theo Chỉ thị 01-CT/TW. Phương thức này giúp nâng tỷ lệ tiếp cận nghị quyết của 481 công chức, viên chức lên trên 98%, bảo đảm thông tin thông suốt đến tận các trạm, trại ở vùng sâu vùng xa, đồng thời tiết kiệm khoảng 30% chi phí và thời gian tổ chức.

Quy định văn hóa công vụ "4 xin, 4 luôn" được Sở thực hiện thông qua những văn bản nào?

Văn hóa công vụ được thể chế hóa thông qua Quyết định 955/QĐ-SNN ngày 09/12/2021 của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bình Định cùng các Công văn chấn chỉnh kỷ luật số 1088/SNN-VP (năm 2022) và 1475/SNN-TCCB (năm 2023), yêu cầu công chức thực hiện nghiêm túc việc tôn trọng, lắng nghe và phục vụ công dân khi giải quyết thủ tục hành chính.

Kết luận

  • Tổng kết đóng góp: Đề án thạc sĩ của tác giả Hồ Quốc Tuấn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và đánh giá thực chứng công tác giáo dục chính trị tại Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bình Định giai đoạn 2016 - 2022 với quy mô 481 cán bộ.
  • Thành tựu nổi bật: Đơn vị đã chuẩn hóa lý luận chính trị cho 134 cán bộ (18 Cao cấp, 116 Trung cấp), bồi dưỡng quản lý nhà nước cho 238 người và nâng tỷ lệ tham gia học tập nghị quyết đạt trên 98% nhờ chuyển đổi số.
  • Khắc phục hạn chế: Nghiên cứu chỉ ra sự chênh lệch chỉ tiêu đào tạo giữa khối công chức (73,1%) và viên chức (26,9%), đồng thời yêu cầu gắn chặt lý luận với thực tiễn sản xuất nông - lâm - thủy sản địa phương.
  • Lộ trình giai đoạn 2023 - 2025: Tập trung chuẩn hóa 100% cán bộ quy hoạch lãnh đạo quản lý, xây dựng đội ngũ báo cáo viên kiêm nhiệm từ 15 đến 20 người và số hóa hoàn toàn tài liệu bồi dưỡng chính trị.
  • Thông điệp hành động: Nâng cao chất lượng giáo dục chính trị chính là chìa khóa xây dựng đội ngũ cán bộ ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bình Định "vừa hồng vừa chuyên", vững bước cùng sự nghiệp hiện đại hóa nông nghiệp tỉnh nhà.