Luận án Tiến Sĩ: Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao Ngành Đường Sắt Việt Nam Hiện Nay - Phạm Thị Thương

Luận án phân tích chuyên sâu về các khía cạnh pháp lý, nguyên nhân và hậu quả của hành vi phạm tội trong lĩnh vực thị thương, giúp nâng cao nhận thức pháp luật.

• Tác giả: Phạm Thị Thương
• Người hướng dẫn: PGS. Phan Thanh Khôi
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học
• Đề tài: Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ngành Đường sắt Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan luận án phát triển nhân lực đường sắt

Luận án tiến sĩ của Phạm Thị Thương được thực hiện tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh năm 2019, thuộc chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học, dưới sự hướng dẫn của PGS. TS Phan Thanh Khôi. Đề tài tập trung nghiên cứu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ngành đường sắt Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Nghiên cứu xuất phát từ thực tế ngành đường sắt nước ta đang đối mặt nhiều thách thức về chất lượng nguồn nhân lực. Đội ngũ lao động chưa đáp ứng yêu cầu phát triển hạ tầng giao thông hiện đại. Luận án hệ thống hóa cơ sở lý luận về nguồn nhân lực chất lượng cao. Đồng thời đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển toàn diện. Đây là công trình nghiên cứu có giá trị học thuật và thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu góp phần hoàn thiện chính sách đào tạo nhân lực ngành đường sắt quốc gia.

1.1. Bối cảnh và lý do lựa chọn đề tài

Toàn cầu hóa kinh tế và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư tạo áp lực lớn lên ngành đường sắt Việt Nam. Nền kinh tế chuyển đổi từ mô hình sử dụng nhiều tài nguyên sang kinh tế tri thức. Nguồn nhân lực chất lượng cao trở thành yếu tố quyết định tăng trưởng kinh tế. Ngành đường sắt cần tiếp cận nhanh chóng tiến bộ khoa học công nghệ thế giới. Đầu tư phát triển nguồn nhân lực là then chốt cho sự phát triển bền vững của ngành.

1.2. Mục tiêu và phương pháp nghiên cứu

Luận án đặt mục tiêu làm rõ cơ sở lý luận về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ngành đường sắt. Nghiên cứu đánh giá thực trạng thành tựu và hạn chế trong công tác đào tạo, bồi dưỡng nhân lực. Phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng. Các phương pháp bao gồm phân tích tài liệu, điều tra khảo sát, phỏng vấn chuyên gia và thống kê mô tả. Phương pháp so sánh được áp dụng để rút kinh nghiệm từ quốc tế.

II. Phân tích thực trạng nhân lực chất lượng cao đường sắt

Thực trạng nguồn nhân lực chất lượng cao ngành đường sắt Việt Nam phản ánh nhiều vấn đề cần giải quyết. Về thành tựu, ngành đã xây dựng được đội ngũ cán bộ kỹ thuật có trình độ chuyên môn nhất định. Một số đơn vị đường sắt đạt tiêu chuẩn quốc tế trong khai thác vận tải. Công tác đào tạo được chú trọng thông qua hợp tác với các trường đại học kỹ thuật. Tuy nhiên, hạn chế còn tồn tại khá nhiều. Tỷ lệ lao động có trình độ đại học trở lên chiếm tỷ lệ thấp trong tổng số lao động ngành. Kỹ năng mềm của người lao động chưa được quan tâm đúng mức. Môi trường làm việc và chế độ đãi ngộ chưa thu hút nhân tài. Công tác dự báo nhu cầu nhân lực còn yếu, dẫn đến mất cân đối cung cầu đào tạo. Sự chuyển giao công nghệ gặp khó khăn do thiếu hụt nhân lực trình độ cao. Các yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của toàn ngành.

2.1. Thành tựu và nguyên nhân đạt được

Ngành đường sắt đã đạt được một số thành tựu quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực. Đội ngũ kỹ sư, thợ kỹ thuật được đào tạo bài bản tăng dần theo thời gian. Hệ thống đào tạo nghề đường sắt từng bước hoàn thiện. Hợp tác quốc tế trong đào tạo được mở rộng với nhiều dự án viện trợ. Nguyên nhân chính là sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đến ngành hạ tầng giao thông. Các chính sách khuyến khích đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao được ban hành kịp thời.

2.2. Hạn chế và thách thức đặt ra

Nhiều hạn chế nghiêm trọng đang cản trở sự phát triển nhân lực ngành đường sắt. Cơ cấu lao động mất cân đối giữa các vị trí chuyên môn. Chất lượng đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu thực tế sản xuất. Chế độ lương thưởng thấp khiến nhân lực giỏi chuyển sang ngành khác. Thiếu cơ chế đánh giá năng lực minh bạch, công bằng. Công nghệ đường sắt lạc hậu so với khu vực cũng là rào cản lớn. Cần giải pháp đồng bộ để vượt qua các thách thức này.

III. Giải pháp phát triển nhân lực chất lượng cao ngành đường sắt

Luận án đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ngành đường sắt. Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế chính sách đào tạo, bồi dưỡng gắn với nhu cầu thực tế. Thứ hai, đổi mới chương trình đào tạo theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế. Thứ ba, tăng cường đầu tư trang thiết bị hiện đại phục vụ đào tạo. Thứ tư, xây dựng chế độ đãi ngộ thỏa đáng để thu hút và giữ chân nhân tài. Thứ năm, phát triển kỹ năng mềm cho người lao động song song với kỹ năng chuyên môn. Thứ sáu, đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong chuyển giao công nghệ và đào tạo. Thứ bảy, ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý và đào tạo nhân lực. Mỗi giải pháp cần có lộ trình thực hiện cụ thể, khả thi. Sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành là điều kiện tiên quyết. Giải pháp phải phù hợp với định hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

3.1. Quan điểm chỉ đạo phát triển nguồn nhân lực

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ngành đường sắt phải quán triệt quan điểm của Đảng. Con người là trung tâm, là chủ thể, là nguồn lực chủ yếu của sự phát triển. Giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu. Phát triển nhân lực phải gắn liền với khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Quan điểm lấy người lao động làm trung tâm, bảo đảm quyền lợi chính đáng. Chiến lược phát triển phải phù hợp với quy hoạch tổng thể ngành giao thông vận tải.

3.2. Hệ thống giải pháp cụ thể và khả thi

Hệ thống giải pháp bao gồm nhóm giải pháp về thể chế, đào tạo và tài chính. Về thể chế, cần ban hành quy chuẩn đánh giá năng lực nhân lực ngành đường sắt. Về đào tạo, xây dựng chương trình chuẩn hóa theo tiêu chuẩn khu vực và quốc tế. Về tài chính, đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư cho đào tạo nhân lực. Xây dựng hệ thống đào tạo lại và nâng cao tay nghề thường xuyên. Phát triển văn hóa học tập trong toàn ngành đường sắt.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn của luận án

Luận án của Phạm Thị Thương đã hoàn thành các mục tiêu nghiên cứu đề ra. Kết luận chính khẳng định vai trò quyết định của nguồn nhân lực chất lượng cao đối với sự phát triển ngành đường sắt. Thực trạng nhân lực ngành còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa. Hệ thống giải pháp đề xuất mang tính đồng bộ, khả thi và có lộ trình rõ ràng. Ứng dụng thực tiễn của luận án thể hiện trên nhiều phương diện. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách nhân lực ngành đường sắt. Các cơ sở đào tạo có thể tham khảo để điều chỉnh chương trình giảng dạy. Doanh nghiệp đường sắt áp dụng để nâng cao hiệu quả quản trị nhân sự. Giá trị học thuật nằm ở việc hệ thống hóa lý luận về nguồn nhân lực chất lượng cao đặc thù ngành. Luận án mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về nhân lực các ngành hạ tầng khác.

4.1. Đóng góp khoa học của luận án

Luận án đóng góp nhiều giá trị khoa học quan trọng. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ngành đường sắt. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chất lượng nhân lực đặc thù ngành. Phân tích sâu sắc thực trạng và nguyên nhân hạn chế trong đào tạo nhân lực. Đề xuất mô hình phát triển nhân lực toàn diện, phù hợp bối cảnh Việt Nam. Kết quả nghiên cứu bổ sung kho tàng tri thức về quản lý nguồn nhân lực ngành giao thông.

4.2. Khuyến nghị áp dụng và hướng phát triển

Luận án đưa ra khuyến nghị cho các cơ quan quản lý nhà nước về đường sắt. Bộ Giao thông Vận tải cần xây dựng chiến lược nhân lực dài hạn. Tổng công ty Đường sắt Việt Nam nên triển khai đào tạo nội bộ thường xuyên. Các trường đại học kỹ thuật mở ngành đào tạo chuyên sâu về đường sắt. Hướng phát triển tiếp theo là nghiên cứu tác động của công nghệ số đến nhân lực ngành. Cần đánh giá hiệu quả các giải pháp sau một giai đoạn thực hiện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu về nguồn nhân lực và nguồn nhân lực chất lượng cao 1. Các công trình trong nước nghiên cứu về nguồn nhân lực và nguồn nhân lực chất lượng cao - Các công trình nghiên cứu về nguồn nhân lực: Trần Văn Tùng, Lê Ái Lâm trong công trình: "Phát triển nguồn nhân lực - kinh nghiệm thế giới và thực tiễn nước ta" [96] đã đề cập đến vai trò của nguồn nhân lực trong nền kinh tế đổi mới và kinh nghiệm phát triển nguồn nhân lực ở khía cạnh phát triển giáo dục ở một số nước trên thế giới.

Vận dụng tốt những kinh nghiệm quý báu đó vào việc phát triển nguồn nhân lực ở nước ta sẽ góp phần tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo ra động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. Nguyễn Hữu Dũng trong công trình: "Sử dụng hiệu quả nguồn lực con người ở Việt Nam" [8] đã trình bày hệ thống một số vấn đề lý luận và thực tiễn có liên quan đến phát triển, phân bố và sử dụng nguồn lực con người trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam,t tác giả đã đánh giá thực trạng 15 năm đổi mới lĩnh vực nguồn nhân lực; đồng thời giới thiệu kinh nghiệm sử dụng nguồn lực con người ở một số nước như Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc; từ đó tác giả đề xuất các giải pháp nhằm phát triển, phân bố hợp lý và sử dụng hiệu quả nguồn lực con người trong quá trình phát triển kinh tế nước ta đến năm 2010. Đoàn Văn Khái trong công trình: "Nguồn lực con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam [38] đã làm rõ một số vấn 7 đề chung về công nghiệp hóa, hiện đại hóa trên thế giới; nội dung, bản chất, tính tất yếu và đặc điểm của công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay; đồng thời làm rõ vai trò quyết định của nguồn lực con người trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa; tác giả đã đánh giá thực trạng và những vấn đề đặt ra về nguồn lực con người ở Việt Nam hiện nay. Trên cơ sở đó, tác giả chỉ rõ phương hướng, quan điểm và những giải pháp cơ bản phát triển hiệu quả nguồn lực con người đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam.

Các tác giả trong công trình nghiên cứu: "Nâng cao hiệu quả quản lý nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước" do Phạm Thành Nghị chủ biên [58] đã trình bày những vấn đề lý luận cơ bản, nhận thức mới và hiện đại về quản lý nguồn nhân lực như vấn đề về con người và phát triển nguồn vốn con người; các mô hình quản lý nguồn nhân lực; các yếu tố tác động đến quản lý nguồn nhân lực và các chính sách vĩ mô tác động đến quản lý nguồn nhân lực; những kinh nghiệm quản lý nguồn nhân lực ở một số quốc gia phát triển như Hoa Kỳ và Thụy Điển, các nước Đông Á và các nước có nền kinh tế chuyển đổi. Các tác giả đã phân tích những nét đặc thù trong quản lý nguồn nhân lực ở một số ngành và lĩnh vực như: các cơ quan hành chính nhà nước, đơn vị sự nghiệp và đơn vị sản xuất kinh doanh qua các số liệu điều tra xã hội học; đề xuất những quan điểm và giải pháp cơ bản quản lý nguồn nhân lực phù hợp, thay thế cho cách quản lý nguồn nhân lực truyền thống trước đây. "Báo cáo tổng hợp Quy hoạch phát triển nhân lực Việt Nam giai đoạn 2011- 2020" của Bộ Kế hoạch và đầu tư [3] đã tập trung làm rõ các nội dung quan trọng về: Hiện trạng phát triển nguồn nhân lực Việt Nam với những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân; phương hướng phát triển nguồn nhân lực Việt Nam đến năm 2020 và những vấn đề đặt ra; từ đó chỉ ra các giải pháp chủ yếu nhằm thực hiện quy hoạch phát triển nguồn nhân lực Việt Nam giai 8 đoạn 2011 - 2010; tổ chức thực hiện quy hoạch phát triển nhân lực Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020. Đặng Tú Oanh trong công trình: "Phát huy nguồn lực thanh niên trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước" [63] đã làm rõ vai trò của nguồn lực thanh niên trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, trên cơ sở phân tích đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi thanh niên và đưa ra quan niệm về nguồn lực thanh niên; đánh giá thực trạng, nguyên nhân của những hạn chế nguồn lực thanh niên,; từ đó tác giả đề ra phương hướng, giải pháp chủ yếu để phát huy nguồn lực thanh niên trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Vũ Văn Phúc, Nguyễn Duy Hùng trong cuốn sách: "Phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa hiện đại hóa và hội nhập quốc tế" [64] đã đề cập đến quan điểm của Hồ Chí Minh và Đảng ta về phát triển nguồn nhân lực; những vấn đề lý luận chung về cách tiếp cận nguồn nhân lực, từ lý luận đến thực tiễn phát triển nguồn nhân lực, những kinh nghiệm phát triển nguồn nhân lực của một số ngành như Dầu khí, Ngân hàng ở Việt Nam và kinh nghiệm phát triển nguồn nhân lực của một số nước và vùng lãnh thổ. Cuốn sách phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp phát triển nguồn nhân lực ở Việt Nam hiện nay. Nguyễn Minh Thắng trong công trình: "Phát huy nguồn lực cán bộ khoa học kỹ thuật quân sự trẻ trong xây dựng quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay" [79] đã đánh giá thực trạng, xác định xu hướng phát huy nguồn lực cán bộ khoa học kỹ thuật quân sự trẻ trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trên cơ sở luận giải một số vấn đề lý luận và thực tiễn của việc phát huy nguồn lực cán bộ khoa học kỹ thuật quân sự trẻ. Qua đó, tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy nguồn lực cán bộ khoa học kỹ thuật quân sự trẻ trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay.

Trung tâm Nghiên cứu phát triển nguồn nhân lực trong cuốn sách: "Từ chiến lược phát triển giáo dục đến chính sách phát triển nguồn nhân lực" [92] 9 đã khẳng định rằng, muốn tiến hành nghiên cứu và xây dựng hệ thống chính sách phát triển giáo dục, trong đó có chính sách đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trước hết cần từng bước triển khai chiến lược phát triển giáo dục. Cuốn sách là công trình có giá trị, kết quả nghiên cứu của nhiều nhà khoa học và quản lý ở nhiều lĩnh vực khoa học và kinh tế khác nhau nhằm góp phần phổ biến và chia sẻ những thông tin về chiến lược, chính sách đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. - Các công trình nghiên cứu về nguồn nhân lực chất lượng cao Bùi Thị Ngọc Lan trong cuốn sách: "Nguồn lực trí tuệ trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam" [42] đã làm rõ được tầm quan trọng và vai trò của nguồn lực trí tuệ con người đối với sự phát triển của xã hội. Tác giả chỉ ra những đặc điểm cơ bản, thực trạng và xu hướng phát triển nguồn lực trí tuệ Việt Nam; trên cơ sở đó đã đề xuất một số quan điểm cơ bản và các giải pháp chủ yếu để phát triển đội ngũ tinh hoa trong nguồn lực đất nước.

Đỗ Thị Thạch trong công trình: "Phát triển nguồn lực nữ trí thức Việt Nam trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa" [76] đã tập trung làm rõ một số nội dung về trí thức, trí thức nữ; phân tích đặc điểm, luận giải vai trò của đội ngũ trí thức nữ Việt Nam đối với sự phát triển của đất nước và những vấn đề đặt ra. Đồng thời, tác giả đã đề ra một số phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm phát huy nguồn lực trí thức nữ Việt Nam trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa. như: phát triển giáo dục và đào tạo; xây dựng chính sách đào tạo và sử dụng đội ngũ trí thức nữ hợp lý; xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc bền vững. Lê Thị Hồng Điệp trong công trình: "Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao để hình thành nền kinh tế tri thức ở Việt Nam" [21] đã góp phần làm phong phú thêm những luận điểm mới về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao để hình thành nền kinh tế tri thức thông qua sự phân tích nội dung, tiêu chí và những yếu tố tác động đến quá trình phát triển lực lượng này; thực 10 trạng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao để hình thành nền kinh tế tri thức giai đoạn 2001 - 2007 gắn với những nội dung, tiêu chí và những yếu tố tác động nêu trên; tác giả cũng đề xuất những giải pháp phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao để hình thành nền kinh tế tri thức ở Việt Nam trong tương lai.

Những đề xuất đó, góp phần tìm ra con đường và cách thức hiệu quả để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao thực sự trở thành lực lượng tiên phong trên hành trình hiện thực hóa nền kinh tế tri thức ở Việt Nam. Trần Văn Tùng trong cuốn sách: "Đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng nguồn nhân lực tài năng" [97] đã trình bày những kinh nghiệm phát hiện, đào tạo và sử dụng tài năng khoa học và công nghệ sản xuất kinh doanh, quản lý của Mỹ và một số quốc gia châu Âu, châu Á. Tác giả cho rằng, một trong những thành công của đào tạo tài năng khoa học và công nghệ ở Mỹ là việc chú trọng đến việc kết hợp chặt chẽ hoạt động đào tạo và nghiên cứu khoa học trong các trường đại học; coi trọng đổi mới phương pháp giảng dạy; khuyến khích phát triển tài năng khoa học và công nghệ bằng các hình thức phong tặng chức danh khoa học và chế độ đãi ngộ hợp lý. Tác giả đã đưa ra khuyến nghị, ở Việt Nam cần đổi mới các chính sách đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng nguồn tài năng hiện có.

Viện Chiến lược của Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã chủ trì, triển khai nghiên cứu đề tài khoa học cấp Bộ với chủ đề: "Nguồn nhân lực chất lượng cao: hiện trạng phát triển, sử dụng và các giải pháp tăng cường" [98]. Trong đề tài này, các tác giả đã nêu ra quan điểm của mình về nguồn nhân lực chất lượng cao và tìm hiểu những yếu tố tác động đến việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.