Giáo trình Lý luận Dạy học Đại học Quân sự (2003) - Tài liệu đào tạo và nghiên cứu

Giáo trình lý luận dạy học đại học quân sự 2003 cung cấp kiến thức nền tảng về phương pháp, nguyên tắc và tổ chức quá trình dạy học trong môi trường giáo dục

• Trường học: Học viện Chính trị quân sự
• Chuyên ngành: Giáo dục học quân sự
• Đề tài: Lý luận dạy học đại học quân sự
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2003
• Tác giả: Đặng Đức Thắng

Tóm tắt

I. Tổng quan Khám phá Giáo trình Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003 Nền tảng đổi mới đào tạo

Giáo trình Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003 là một tài liệu khoa học quan trọng, được biên soạn dưới sự chỉ đạo của Tổng cục Chính trị, nhằm đáp ứng yêu cầu đào tạo và bồi dưỡng giảng viên các trường quân sự. Mục tiêu cốt lõi của giáo trình là cung cấp một cách có hệ thống, khái quát các tri thức cơ bản và những vấn đề hiện thời của lý luận dạy học đại học quân sự. Đây không chỉ là tài liệu học tập chính thức cho các lớp đào tạo sau đại học và bồi dưỡng giảng viên, mà còn là nguồn tham khảo giá trị cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục – đào tạo trong toàn quân, cũng như những cá nhân quan tâm đến lĩnh vực giáo dục học quân sự.

Sự ra đời của Giáo trình Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003 phản ánh xu thế chung của giáo dục hiện đại: tiến hành cải cách giáo dục nhằm không ngừng nâng cao chất lượng toàn diện. Đại hội IX của Đảng đã xác định rõ định hướng này, nhấn mạnh việc “tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục; thực hiện 'chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá'”. Quan điểm chỉ đạo này mang tính bao trùm, xuyên suốt quá trình phát triển giáo dục và đào tạo. Đặc biệt, nó cần được quán triệt sâu sắc và nhanh chóng đưa vào thực tiễn các nhà trường quân đội, như tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ VII đã chỉ ra: “Chấn chỉnh tổ chức hệ thống nhà trường gọn, mạnh, hợp lý, ổn định tổ chức, biên chế. Tạo sự chuyển biến cơ bản, toàn diện về phương pháp dạy và học, về công tác quản lý, nâng cao chất lượng đào tạo.” Giáo trình này chính là một công cụ thiết yếu để hiện thực hóa những mục tiêu chiến lược đó, góp phần vào sự phát triển bền vững của giáo dục học quân sự.

Được xây dựng bởi tập thể tác giả mà nòng cốt là giảng viên Khoa Giáo dục học, Học viện Chính trị quân sự do Đại tá, Tiến sĩ Đặng Đức Thắng chủ biên, giáo trình đã kế thừa tri thức từ các công trình trước đó như 'Giáo dục học quân sự, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội 2001' và 'Lý luận dạy học đại học của Đặng Vũ Hoạt, Hà Thị Đức'. Giáo trình này không chỉ tổng hợp lý thuyết mà còn hướng dẫn ứng dụng cụ thể vào thực tiễn, giúp người học phát triển cả tư duy và kỹ năng nghề nghiệp sư phạm quân sự. Nó đóng vai trò trung tâm trong việc định hình nhận thức và kỹ năng cho thế hệ cán bộ, giảng viên tương lai của quân đội, đặc biệt trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng đào tạo giảng viên quân sự ngày càng cao.

1.1. Mục tiêu và đối tượng của Giáo trình Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003

Mục tiêu chính của Giáo trình Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003 là cung cấp hệ thống tri thức cơ bản và cập nhật về lý luận dạy học, đặc biệt trong môi trường đại học quân sự. Giáo trình hướng tới việc trang bị cho người học những hiểu biết sâu sắc về các nguyên tắc, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học, qua đó nâng cao năng lực sư phạm cho đội ngũ giảng viên. Đối tượng tiếp cận của giáo trình rất đa dạng, bao gồm học viên các lớp đào tạo sau đại học, các khóa bồi dưỡng giảng viên tại các trường đại học quân sự, và các cán bộ quản lý giáo dục – đào tạo trong quân đội. Nó cũng là nguồn tài liệu quý giá cho bất kỳ ai có nguyện vọng nghiên cứu chuyên sâu về giáo dục học quân sự. Sự hiện diện của giáo trình là một bước tiến quan trọng trong việc chuẩn hóa và nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực chiến lược cho quân đội, đảm bảo sự phát triển vững chắc của công tác đào tạo cán bộ quân sự.

1.2. Nền tảng phương pháp luận và cấu trúc nội dung của Giáo trình

Nền tảng phương pháp luận của Giáo trình Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003 được xây dựng vững chắc trên cơ sở triết học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quán triệt sâu sắc các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục. Các tác giả đã tiếp thu và phản ánh những tư tưởng cơ bản của Chiến lược giáo dục – đào tạo, cùng với những thành tựu mới nhất của khoa học giáo dục. Cấu trúc nội dung của giáo trình bao gồm 13 chương, tập trung vào những vấn đề cơ bản của lý luận dạy học đại học quân sự và một số vấn đề liên quan đến tổ chức, quản lý quá trình dạy học trong nhà trường đại học quân sự. Mỗi chương không chỉ trình bày lý thuyết mà còn có hướng dẫn chi tiết về cách ứng dụng lý thuyết đó vào thực tiễn, giúp người học phát triển đồng thời cả tư duy lý luận và kỹ năng thực hành nghề nghiệp sư phạm quân sự. Điều này đảm bảo tính toàn diện và khả thi của giáo trình trong việc nâng cao chất lượng đào tạo.

II. Những thách thức và yêu cầu đổi mới trong Lý luận Dạy học Đại học Quân sự Tối ưu hóa chất lượng đào tạo

Trong bối cảnh phát triển không ngừng của khoa học công nghệ và yêu cầu ngày càng cao của quân đội về chất lượng nguồn nhân lực, lĩnh vực Lý luận Dạy học Đại học Quân sự đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Các nhà trường quân đội cần phải không ngừng đổi mới để đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo toàn diện, chuẩn bị tốt hơn cho đội ngũ cán bộ, chiến sĩ tham gia vào công cuộc bảo vệ Tổ quốc và phát triển kinh tế-xã hội. Điều này đòi hỏi một sự chuyển biến cơ bản và toàn diện về phương pháp dạy và học, cũng như công tác quản lý giáo dục. Giáo trình Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003 đã sớm nhận diện và đặt ra những vấn đề cốt lõi này, làm nền tảng cho các giải pháp cụ thể.

Thách thức không chỉ nằm ở việc cập nhật kiến thức chuyên môn, mà còn ở việc phát triển toàn diện nhân cách người học. Việc hình thành thế giới quan khoa học, niềm tin, lý tưởng, và phẩm chất đạo đức cách mạng cho học viên là nhiệm vụ giáo dục của quá trình dạy học ở đại học quân sự, làm cho quá trình dạy học thống nhất chặt chẽ với quá trình giáo dục. Điều này phản ánh mục đích dạy học và giáo dục của nhà trường đại học quân sự là đào tạo người quân nhân phát triển cả tài lẫn đức. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần căn dặn: "Dạy cũng như học phải biết chú trọng cả tài lẫn đức", "Huấn luyện phải chú trọng việc cải tạo tư tưởng". Việc giáo dục thông qua dạy học được xem là con đường hiệu quả nhất, giúp các phẩm chất đạt được toàn diện và vững chắc nhất. Bản chất của nhiệm vụ này là thông qua quá trình dạy học mà hình thành cho người học các quan điểm, niềm tin đúng đắn, hình thành các chuẩn mực văn hóa, đạo đức, các nét tính cách, phẩm chất cần thiết của người cán bộ quân đội cách mạng. Để thực hiện nhiệm vụ giáo dục này, trong quá trình dạy học, giảng viên cần vận dụng linh hoạt các phương pháp giáo dục, lồng ghép các nội dung giáo dục đạo đức, chính trị vào bài giảng, tạo môi trường học tập lành mạnh và khuyến khích học viên rèn luyện bản thân. Giáo dục học quân sự do đó không chỉ dừng lại ở truyền thụ kiến thức mà còn phải chú trọng bồi dưỡng phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng.

Ngoài ra, phát triển trí tuệ, đặc biệt là tư duy lý luận, tư duy nghề nghiệp, bồi dưỡng phương pháp tự học và phương pháp nghiên cứu khoa học cho người học là một yêu cầu cấp thiết. V. G. Got-xki đã nói: “Sự dạy học tốt nhất là sự dạy học đi trước sự phát triển”. Trong dạy học đại học quân sự, cần đặc biệt quan tâm đến việc này để học viên có thể sử dụng chúng trong hoạt động, trong tự học, tự hoàn thiện và phát triển mình suốt đời. Để phát triển trí tuệ, người học phải tích cực học tập, phải thực sự là chủ thể của hoạt động nhận thức. Đây là một sự thay đổi cơ bản trong cách tiếp cận, từ việc truyền thụ một chiều sang việc khuyến khích sự chủ động, sáng tạo của người học, nâng cao chất lượng của phương pháp dạy học đại học quân sự.

2.1. Nâng cao chất lượng đào tạo toàn diện trong bối cảnh mới

Yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo toàn diện là một trong những thách thức lớn nhất mà giáo dục học quân sự phải đối mặt. Không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức chuyên môn, quá trình đào tạo tại các trường đại học quân sự còn phải trang bị cho học viên những kỹ năng mềm, tư duy phản biện, khả năng thích ứng với môi trường làm việc phức tạp và thay đổi nhanh chóng. Điều này đòi hỏi sự đổi mới liên tục về nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy và đánh giá, nhằm đảm bảo đầu ra đáp ứng được các tiêu chuẩn hiện đại của quân đội. Giáo trình đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích hợp lý thuyết và thực tiễn, tạo điều kiện cho học viên vừa nắm vững kiến thức, vừa thành thạo kỹ năng nghiệp vụ, góp phần vào sự phát triển của đào tạo giảng viên quân sự và đào tạo cán bộ quân sự.

2.2. Phát triển tư duy và phẩm chất đạo đức cách mạng cho học viên quân sự

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003 là phát triển tư duy lý luận, tư duy nghề nghiệp, cùng với việc hình thành thế giới quan khoa học và phẩm chất đạo đức cách mạng cho học viên. Giảng viên cần bồi dưỡng cho học viên phương pháp tự học, phương pháp nghiên cứu khoa học để họ có thể tự phát triển năng lực bản thân suốt đời. Đồng thời, giáo trình cũng chỉ ra sự cần thiết phải hình thành cho người học các quan điểm, niềm tin đúng đắn, các chuẩn mực văn hóa, đạo đức và những nét tính cách cần thiết của người cán bộ quân đội. Nhiệm vụ này đảm bảo rằng người quân nhân tương lai không chỉ giỏi về chuyên môn mà còn vững vàng về chính trị, đạo đức, góp phần vào sự thành công của phương pháp dạy học đại học quân sự.

III. Hướng dẫn xây dựng nội dung và Phương pháp Dạy học Đại học Quân sự hiệu quả Từ lý thuyết đến thực tiễn

Để nâng cao hiệu quả đào tạo trong các nhà trường quân sự, việc xây dựng nội dung và phương pháp dạy học đại học quân sự cần phải được thực hiện một cách khoa học, có hệ thống và phù hợp với đặc thù của môi trường quân đội. Giáo trình Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003 cung cấp những hướng dẫn cụ thể về cách lựa chọn, tổ chức và triển khai nội dung giảng dạy, đảm bảo tính cập nhật, thực tiễn và phù hợp với mục tiêu đào tạo. Nội dung giáo trình bao gồm 13 chương, đề cập đến nhiều khía cạnh từ cơ bản đến nâng cao của lý luận dạy học, đồng thời chú trọng đến việc ứng dụng lý thuyết vào thực tiễn huấn luyện và giáo dục.

Các tác giả giáo trình đã kế thừa tri thức từ các công trình khoa học trước đó, đồng thời tiếp thu những thành tựu mới nhất của khoa học giáo dục. Điều này giúp cho nội dung giáo trình luôn được cập nhật, phản ánh sát với yêu cầu của thực tiễn. Việc xây dựng nội dung không chỉ tập trung vào kiến thức chuyên môn mà còn chú trọng phát triển tư duy lý luận, tư duy nghề nghiệp, và kỹ năng tự học, nghiên cứu khoa học cho học viên. Đây là nền tảng để học viên có thể tự hoàn thiện và phát triển bản thân suốt đời, đáp ứng tốt các yêu cầu nhiệm vụ phức tạp của quân đội. Một phần quan trọng của giáo trình là việc nhấn mạnh vai trò của việc lồng ghép giáo dục đạo đức, chính trị vào quá trình giảng dạy, nhằm hình thành thế giới quan khoa học, niềm tin và phẩm chất đạo đức cách mạng cho người học. Điều này thể hiện sự thống nhất chặt chẽ giữa quá trình dạy học và quá trình giáo dục trong môi trường quân sự. Việc này đặc biệt quan trọng để đào tạo những người quân nhân không chỉ có tài mà còn có đức, phục vụ Tổ quốc một cách hiệu quả nhất, đây là điểm nhấn trong lý luận dạy học quân sự.

Quá trình dạy học ở đại học quân sự không chỉ là truyền thụ kiến thức mà còn là con đường hiệu quả nhất để hình thành các phẩm chất toàn diện và vững chắc. Để đạt được điều này, giảng viên cần vận dụng linh hoạt các nguyên tắc dạy học, các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học một cách phù hợp. Các nguyên tắc này có vai trò chỉ đạo toàn bộ quá trình dạy học, từ việc lựa chọn nội dung, hình thức tổ chức, phương pháp và phương tiện dạy học, đến việc chỉ đạo hoạt động dạy của giảng viên và hoạt động học của học viên. Hệ thống nguyên tắc dạy học được xây dựng dựa trên nền tảng tư tưởng Mác-Lênin và Hồ Chí Minh về giáo dục, cùng với việc phân tích sâu sắc bản chất và quy luật của quá trình dạy học ở đại học quân sự. Ngoài ra, các nguyên tắc này còn được tổng kết từ thực tiễn, kinh nghiệm dạy học của các trường đại học quân sự, có kế thừa và chọn lọc kinh nghiệm từ các nhà trường khác trong và ngoài nước. Nhờ đó, Giáo trình Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003 trở thành tài liệu hướng dẫn toàn diện cho việc xây dựng và triển khai các phương pháp dạy học đại học quân sự tiên tiến, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo giảng viên quân sự.

3.1. Các nguyên tắc chỉ đạo dạy học trong Đại học Quân sự

Các nguyên tắc dạy học đóng vai trò trung tâm, chỉ đạo toàn bộ quá trình dạy học trong các trường đại học quân sự. Giáo trình khẳng định các nguyên tắc này phải phù hợp với quy luật tự nhiên và lịch sử, đảm bảo tính khoa học và biện chứng. Chúng chi phối việc lựa chọn và sử dụng nội dung, hình thức tổ chức, phương pháp và phương tiện dạy học, đồng thời định hướng cả hoạt động dạy của giảng viên và hoạt động học của học viên. Hệ thống nguyên tắc này được xây dựng trên nền tảng tư tưởng Mác-Lênin, Hồ Chí Minh về giáo dục, cùng với sự phân tích sâu sắc bản chất và quy luật của quá trình dạy học đại học quân sự. Việc tuân thủ các nguyên tắc này giúp quá trình dạy và học đi đúng quỹ đạo, phát huy tối đa hiệu quả trong việc hình thành kiến thức và kỹ năng cho người học, đặc biệt trong bối cảnh đào tạo cán bộ quân sự.

3.2. Phương pháp bồi dưỡng năng lực tự học và nghiên cứu khoa học cho học viên

Một trong những trọng tâm của Giáo trình Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003 là bồi dưỡng cho học viên năng lực tự học và phương pháp nghiên cứu khoa học. Giáo trình nhận định rằng, trong dạy học đại học quân sự, cần đặc biệt quan tâm phát triển tư duy lý luận và tư duy nghề nghiệp. Giảng viên phải tạo điều kiện và hướng dẫn học viên cách tiếp cận, xử lý thông tin, phân tích vấn đề và tự tìm tòi giải pháp. Việc này giúp học viên trở thành chủ thể tích cực của hoạt động nhận thức, có khả năng tự hoàn thiện và phát triển bản thân suốt đời. Bằng cách trang bị những kỹ năng này, giáo trình góp phần nâng cao chất lượng toàn diện của đội ngũ sĩ quan, cán bộ quân đội, thông qua các phương pháp dạy học đại học quân sự tiên tiến.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003 Chuyển hóa lý thuyết thành hiệu quả đào tạo

Việc ứng dụng lý thuyết vào thực tiễn là một trong những điểm cốt lõi mà Giáo trình Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003 hướng tới. Giáo trình không chỉ cung cấp các khái niệm và nguyên lý mà còn hướng dẫn chi tiết cách thức chuyển hóa những tri thức đó thành các hoạt động sư phạm cụ thể, hiệu quả trong môi trường đại học quân sự. Điều này đặc biệt quan trọng đối với đội ngũ giảng viên, giúp họ có thể thiết kế bài giảng, lựa chọn phương pháp giảng dạy, và đánh giá học viên một cách khoa học và khách quan nhất. Thông qua việc ứng dụng này, chất lượng đào tạo được cải thiện rõ rệt, đáp ứng đúng yêu cầu của quá trình hiện đại hóa quân đội.

Giáo trình nhấn mạnh việc tích hợp các nguyên tắc dạy học vào mọi khía cạnh của quá trình đào tạo. Chẳng hạn, nguyên tắc đảm bảo tính thống nhất giữa dạy học và giáo dục được cụ thể hóa bằng việc lồng ghép nội dung giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức vào các môn học chuyên ngành. Điều này giúp học viên không chỉ nắm vững kiến thức mà còn hình thành được phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng, lý tưởng sống cao đẹp của người quân nhân. Việc ứng dụng linh hoạt các phương pháp dạy học đại học quân sự, từ thuyết trình, thảo luận đến thực hành, mô phỏng, giúp phát huy tính chủ động, tích cực của học viên, kích thích tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề trong các tình huống thực tiễn. Các bài tập tình huống, dự án nghiên cứu khoa học cũng được khuyến khích áp dụng để học viên có thể vận dụng lý thuyết vào giải quyết các vấn đề nghiệp vụ cụ thể. Điều này giúp nâng cao đáng kể chất lượng của đào tạo cán bộ quân sự.

Kết quả nghiên cứu và tổng kết thực tiễn cho thấy, việc áp dụng các nội dung của Giáo trình Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003 đã mang lại những chuyển biến tích cực trong công tác giáo dục học quân sự. Giảng viên trở nên tự tin hơn trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy, sử dụng các công nghệ hỗ trợ hiện đại, và cá nhân hóa quá trình học tập cho từng đối tượng học viên. Học viên thể hiện sự hứng thú, tích cực hơn trong học tập, khả năng tự nghiên cứu và giải quyết vấn đề được nâng cao. Đặc biệt, việc bồi dưỡng phương pháp tự học và nghiên cứu khoa học đã giúp hình thành ở học viên thói quen học tập suốt đời, trang bị cho họ công cụ để không ngừng hoàn thiện bản thân sau khi ra trường. Những thành tựu này không chỉ khẳng định giá trị của giáo trình mà còn là minh chứng cho tầm quan trọng của việc nghiên cứu và ứng dụng lý luận dạy học vào thực tiễn đào tạo quân sự.

4.1. Thực hiện các mục tiêu giáo dục thông qua dạy học hiệu quả

Giáo trình Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003 cung cấp khung sườn để giảng viên thực hiện các mục tiêu giáo dục thông qua quá trình dạy học một cách hiệu quả nhất. Thực chất của nhiệm vụ này là thông qua quá trình dạy học để hình thành cho người học các quan điểm, niềm tin đúng đắn, các chuẩn mực văn hóa, đạo đức, và các nét tính cách, phẩm chất cần thiết của người cán bộ quân đội cách mạng. Giảng viên được hướng dẫn để lồng ghép nội dung giáo dục vào từng bài giảng, từng hoạt động, tạo ra môi trường học tập tích cực, nơi học viên không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn rèn luyện nhân cách. Việc này đảm bảo rằng lý luận dạy học quân sự không chỉ là lý thuyết khô khan mà còn là công cụ hữu hiệu để xây dựng con người toàn diện.

4.2. Kinh nghiệm và bài học từ thực tiễn dạy học quân sự

Các nguyên tắc và phương pháp trong Giáo trình Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003 không chỉ được xây dựng dựa trên lý luận mà còn dựa trên sự tổng kết sâu sắc thực tiễn và kinh nghiệm dạy học của các trường đại học quân sự. Giáo trình có kế thừa, chọn lọc những kinh nghiệm quý báu từ các nhà trường đại học khác trong nước và trên thế giới, từ quá khứ đến hiện tại. Những kinh nghiệm này giúp giáo trình có tính khả thi cao, dễ dàng áp dụng vào thực tiễn đào tạo. Các bài học được rút ra từ những thành công và cả những hạn chế trong quá trình dạy học trước đây, góp phần liên tục cải tiến và hoàn thiện các phương pháp dạy học đại học quân sự, đảm bảo tính hiệu quả và phù hợp với đặc thù quân sự.

V. Tầm nhìn Tương lai Phát triển Lý luận Dạy học Đại học Quân sự trong kỷ nguyên hội nhập và công nghệ

Tầm nhìn tương lai của Lý luận Dạy học Đại học Quân sự là không ngừng phát triển và thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của kỷ nguyên hội nhập và công nghệ. Giáo trình Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003 đã đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển này, nhưng những yêu cầu mới từ thực tiễn đòi hỏi phải tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo vào dạy học, phát triển các mô hình đào tạo trực tuyến, và tăng cường hợp tác quốc tế trong giáo dục quân sự là những xu hướng tất yếu mà lý luận dạy học cần phải giải quyết. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng đào tạo mà còn khẳng định vị thế của giáo dục học quân sự Việt Nam trên trường quốc tế.

Sự phát triển của lý luận dạy học đại học quân sự trong tương lai cần tập trung vào việc cá nhân hóa quá trình học tập, khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện của học viên. Việc này đòi hỏi giảng viên phải liên tục cập nhật kiến thức, kỹ năng sư phạm, đặc biệt là trong việc sử dụng các công cụ công nghệ mới. Các nghiên cứu về tâm lý học sư phạm quân sự, phương pháp đánh giá năng lực học viên một cách toàn diện cũng cần được đẩy mạnh. Bên cạnh đó, việc xây dựng các chương trình đào tạo linh hoạt, tích hợp đa ngành, đáp ứng nhu cầu đa dạng của các lực lượng quân đội cũng là một hướng đi quan trọng. Mục tiêu cuối cùng là đào tạo ra những sĩ quan, cán bộ quân đội không chỉ tinh thông nghiệp vụ mà còn có khả năng lãnh đạo, thích ứng và đổi mới trong mọi hoàn cảnh. Đây là sự tiếp nối và phát triển của những tư tưởng được đề cập trong Giáo trình Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003.

Một khía cạnh quan trọng khác là việc tăng cường nghiên cứu về tác động của các yếu tố xã hội, văn hóa và kinh tế đến quá trình dạy học trong quân đội. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc học hỏi và chọn lọc những kinh nghiệm dạy học tiên tiến từ các quân đội nước ngoài cũng là một hướng đi cần thiết. Tuy nhiên, việc này phải đảm bảo sự phù hợp với đặc điểm chính trị, văn hóa và truyền thống của quân đội Việt Nam. Lý luận dạy học quân sự phải tiếp tục là kim chỉ nam cho việc xây dựng một hệ thống giáo dục quân sự hiện đại, chất lượng cao, đào tạo ra những thế hệ cán bộ quân sự vừa hồng vừa chuyên, sẵn sàng đáp ứng mọi yêu cầu của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Các dự án nghiên cứu về cải tiến phương pháp dạy học đại học quân sự sẽ tiếp tục là trọng tâm để đảm bảo tính tiên phong của giáo dục quân sự.

5.1. Tối ưu hóa Giáo dục học Quân sự với công nghệ và đổi mới sáng tạo

Trong kỷ nguyên công nghệ số, việc tối ưu hóa Giáo dục học Quân sự bằng cách tích hợp các công nghệ hiện đại là điều tất yếu. Tầm nhìn tương lai bao gồm việc ứng dụng rộng rãi các nền tảng học tập trực tuyến, thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR) để mô phỏng các tình huống chiến đấu, huấn luyện kỹ năng một cách chân thực. Việc này không chỉ nâng cao hiệu quả truyền đạt kiến thức mà còn phát triển kỹ năng thực hành và ra quyết định cho học viên. Đồng thời, cần khuyến khích giảng viên và học viên tham gia vào các hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực dạy học, nhằm liên tục cải tiến và tìm ra các phương pháp dạy học đại học quân sự tiên tiến nhất. Đây là sự phát triển tự nhiên của những nền tảng đã được đặt ra trong Giáo trình Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003.

5.2. Vai trò của Giáo trình Lý luận Dạy học Quân sự 2003 trong sự phát triển bền vững

Giáo trình Lý luận Dạy học Đại học Quân sự 2003 đóng vai trò là nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của lý luận dạy học quân sự trong tương lai. Những nguyên lý và tư tưởng cốt lõi của giáo trình vẫn giữ nguyên giá trị, là kim chỉ nam cho việc định hướng các nghiên cứu và cải tiến tiếp theo. Giáo trình đã góp phần hình thành một thế hệ giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục có năng lực, tâm huyết, những người sẽ tiếp tục phát triển và hoàn thiện hệ thống đào tạo giảng viên quân sự. Việc kế thừa và phát huy những giá trị của giáo trình này là chìa khóa để đảm bảo chất lượng và tính hiệu quả của giáo dục quân sự Việt Nam trong dài hạn, đặc biệt trong công tác đào tạo cán bộ quân sự tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình "Lý luận dạy học đại học quân sự" là công trình khoa học do Tổng cục Chính trị chỉ đạo biên soạn và xuất bản, phục vụ công tác đào tạo, bồi dưỡng giảng viên cũng như cán bộ quản lý giáo dục trong hệ thống các nhà trường quân đội. Công trình được thực hiện bởi tập thể tác giả thuộc Khoa Giáo dục học, Học viện Chính trị quân sự, do Đại tá, Tiến sĩ Đặng Đức Thắng làm chủ biên. Trong chương trình đào tạo, môn học Lý luận dạy học đại học quân sự giữ vị trí là một chuyên ngành của khoa học giáo dục, đồng thời là bộ phận hợp thành của giáo dục học đại học quân sự, cung cấp hệ thống cơ sở lý luận và định hướng thực hành sư phạm cho bậc học đại học và sau đại học trong quân đội.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc trang bị cho người học hệ thống tri thức khoa học về bản chất, quy luật, nguyên tắc, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học ở bậc đại học quân sự. Thông qua đó, người học phát triển năng lực tư duy lý luận sư phạm và hình thành kỹ năng thực hành nghề nghiệp, đáp ứng các tiêu chuẩn chức danh của người giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục và người chỉ huy trong quân đội.

Cấu trúc giáo trình gồm 13 chương, bao quát từ các vấn đề lý luận nền tảng của khoa học dạy học đại học quân sự đến các quy trình cụ thể về tổ chức, quản lý quá trình dạy học thực tế. Giáo trình tiếp cận đối tượng nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục - đào tạo, kết hợp với cách tiếp cận hệ thống - nhân cách - hoạt động và tiếp cận giá trị trong khoa học giáo dục hiện đại. Điểm đặc thù của giáo trình là sự gắn kết giữa lý luận dạy học đại cương với tính chất chuyên biệt của môi trường hoạt động quân sự.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình được triển khai qua 13 chương với sự phát triển logic từ lý luận đại cương đến thực tiễn chuyên ngành:

• Chương 1: Lý luận dạy học đại học quân sự với tư cách là một khoa học: Xác định vị trí bộ môn, đối tượng nghiên cứu là các quy luật của quá trình dạy học ở đại học quân sự cùng mối liên hệ giữa các nhân tố cấu trúc (mục đích, nội dung, phương pháp, phương tiện, người dạy, người học, kết quả) với môi trường kinh tế - xã hội và môi trường quân sự. Chương này làm rõ 5 phạm trù cơ bản (quá trình, nguyên tắc, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học), 5 nhiệm vụ nghiên cứu và hệ thống 6 phương pháp nghiên cứu khoa học sư phạm quân sự.
• Chương 2: Quá trình dạy học ở đại học quân sự: Phân tích khái niệm và 4 đặc điểm cơ bản của quá trình dạy học quân sự (môi trường kỷ luật quân sự; mục tiêu đào tạo kép; nội dung toàn diện thống nhất tính Đảng và tính khoa học; phương pháp tải trọng cao về tinh thần và thể lực). Xác lập cấu trúc hệ thống gồm 6 nhân tố, 4 nhiệm vụ sư phạm (trang bị kiến thức - kỹ xảo - kỹ năng, phát triển trí tuệ, giáo dục phẩm chất nhân cách, chuẩn bị tâm lý), luận giải bản chất nhận thức có tính chất nghiên cứu, 5 quy luật khách quan, nguồn gốc động lực và cấu trúc logic 6 bước của quá trình dạy học.
• Hệ thống các chương về nguyên tắc, nội dung và phương pháp dạy học: Xây dựng hệ thống nguyên tắc chỉ đạo hoạt động dạy và học; luận giải các căn cứ xác định nội dung dạy học theo chuyên ngành và theo chức danh; phân loại và định hướng đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa nhận thức.
• Hệ thống các chương về hình thức tổ chức, kiểm tra đánh giá và quản lý đào tạo: Trình bày quy trình chuẩn bị và thực hiện các hình thức tổ chức dạy học (lên lớp, thực hành, diễn tập, dã ngoại); xác định cơ sở khoa học của việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập qua đường liên hệ ngược; phân tích các vấn đề tổ chức và quản lý quá trình đào tạo trong nhà trường đại học quân sự.

Progression logic của giáo trình đi từ việc thiết lập nền tảng lý luận và phương pháp luận khoa học, chuyển sang phân tích cấu trúc bản chất và quy luật vận động nội tại, từ đó đề xuất hệ thống nguyên tắc chỉ đạo và quy trình thực hiện cụ thể cho từng thành tố của quá trình dạy học.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Cơ sở phương pháp luận và triết học: Giáo trình sử dụng lý luận nhận thức duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin làm cơ sở phương pháp luận trung tâm, vận dụng quy luật nhận thức: "Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn" (V.I. Lênin).
• Cơ sở khoa học tự nhiên và liên ngành: Kết hợp các thành tựu của Sinh lý học thần kinh cấp cao (học thuyết về phản xạ có điều kiện, hệ thống tín hiệu thứ hai), Tâm lý học sư phạm, Toán học, Điều khiển học (Xibecnêtic dạy học, mô hình Gráp dạy học) và Tin học trong việc xử lý thông tin sư phạm.
• Hệ thống quy luật và nguyên lý cốt lõi: Luận giải 5 quy luật sư phạm quân sự (tính quy định của kinh tế - xã hội; tính quy định của thực tiễn hoạt động quân sự; sự thống nhất giữa dạy học và giáo dục nhân cách; sự thống nhất giữa mục đích, nội dung, phương pháp; sự thống nhất biện chứng giữa hoạt động dạy và hoạt động học); vận dụng học thuyết "vùng phát triển trí tuệ gần nhất" của L.S. Vygotsky trong thiết kế các mâu thuẫn nhận thức vừa sức.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng thiết kế và điều khiển quá trình sư phạm: Năng lực xác định mục tiêu đào tạo kép (chuyên môn và chức danh chỉ huy), cấu trúc nội dung bài giảng, lựa chọn phương pháp dạy học tích cực và tổ chức các hình thức dạy học đặc thù như diễn tập, thực hành dã ngoại.
• Kỹ năng nghiên cứu khoa học giáo dục: Khả năng vận dụng 6 phương pháp nghiên cứu sư phạm (quan sát, nghiên cứu sản phẩm hoạt động, đàm thoại/phỏng vấn, điều tra ankét bằng câu hỏi đóng/mở, tổng kết kinh nghiệm tiên tiến, thực nghiệm dạy học kết hợp xử lý số liệu toán học).
• Kỹ năng chuẩn bị tâm lý và rèn luyện thể lực: Kỹ thuật sư phạm đưa người học vào các tình huống căng thẳng sát thực tế chiến đấu nhằm rèn luyện tính quyết đoán, mưu lược và khả năng chịu đựng trạng thái tâm lý ở mức cực trị.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

• Định hướng sư phạm (Pedagogical approach): Giáo trình định hướng đổi mới phương pháp theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học viên; chuyển đổi căn bản cơ chế dạy học từ "truyền tải - tiếp thu thụ động" sang "hình thành - tự nghiên cứu", từ độc thoại sang quan hệ hợp tác biện chứng giữa giảng viên và học viên. Trọng tâm của phương pháp là dạy phương pháp tự học và nghiên cứu khoa học độc lập để người học sử dụng lâu dài.
• Bài tập và tình huống (Practical exercises & Problem situations): Quá trình giảng dạy yêu cầu tạo ra các "tình huống có vấn đề" để kích thích nhu cầu nhận thức nội tại của học viên. Nội dung thực hành bao gồm hệ thống bài tập lý thuyết, bài tập tình huống chỉ huy, thí nghiệm chuyên ngành, thực tập và diễn tập trong các điều kiện sát thực tế chiến đấu (ngoài thực địa, dã ngoại, trên không, trên biển).
• Logic tiến trình dạy học: Quá trình dạy học vận hành theo trình tự 6 bước:
  1. Chuẩn bị tâm lý cho việc học tập: Đề xuất và xác lập ý thức về nhiệm vụ nhận thức.
  2. Tri giác tài liệu học tập mới: Tác động đồng thời lên nhiều giác quan qua phương tiện trực quan (theo luận điểm của K.D. Ushinsky) và kinh nghiệm thực tiễn.
  3. Hình thành khái niệm: Xử lý dữ liệu cảm tính thông qua các thao tác tư duy trừu tượng.
  4. Củng cố kiến thức, kỹ xảo, kỹ năng: Tổ chức ôn tập có hệ thống và cấu trúc hóa chương trình kế thừa.
  5. Vận dụng kiến thức, kỹ xảo, kỹ năng: Ứng dụng giải quyết các nhiệm vụ nhận thức và thực hành chức trách quân sự.
  6. Kiểm tra sự lĩnh hội: Đánh giá kết quả thông qua các kênh liên hệ ngược.
• Phương pháp đánh giá (Assessment): Đa dạng hóa phương pháp và phương tiện kiểm tra nhằm bảo đảm tính toàn diện, khách quan, chính xác và công bằng; kết hợp giữa đánh giá của giảng viên với năng lực tự kiểm tra, tự đánh giá của học viên.
• Chỉ dẫn tự học (Self-study guidelines): Học viên cần chủ động biến mâu thuẫn khách quan thành mâu thuẫn nội tại ("phải hiểu biết" đối lập với "chưa hiểu biết"), tự thiết lập kế hoạch học tập cá nhân, khai thác tài liệu học thuật và rèn luyện kỹ năng giải quyết mâu thuẫn nhận thức độc lập.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Cơ sở kế thừa và văn kiện chỉ đạo: Giáo trình kế thừa có chọn lọc các kết quả nghiên cứu từ cuốn "Giáo dục học quân sự" (Nxb Quân đội nhân dân, 2001) và "Lý luận dạy học đại học" của Đặng Vũ Hoạt, Hà Thị Đức; đồng thời tích hợp các quan điểm từ Văn kiện Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam về "chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa" giáo dục và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ VII về đổi mới tổ chức hệ thống nhà trường theo hướng "gọn, mạnh, hợp lý".
• Cập nhật xu hướng khoa học giáo dục hiện đại: Tích hợp các lý thuyết liên ngành hiện đại vào giảng dạy quân sự, bao gồm lý thuyết tiếp cận hệ thống - nhân cách - hoạt động, tiếp cận giá trị, ứng dụng Điều khiển học (Xibecnêtic dạy học), mô hình Gráp dạy học và công nghệ thông tin. Chuyển đổi mô hình đào tạo từ "đào tạo một lần" sang "đào tạo và tự đào tạo thường xuyên" trong bối cảnh bùng nổ thông tin khoa học.
• Mô hình đào tạo kép và chuẩn bị tâm lý đặc thù: Giáo trình xác lập rõ đặc thù của nhà trường đại học quân sự là đào tạo chuyên gia khoa học trình độ cao gắn liền với chức danh sĩ quan chỉ huy (nhà sư phạm quân sự đối với cấp dưới). Đồng thời, giáo trình đưa nhiệm vụ chuẩn bị tâm lý và rèn luyện thể lực thành một nội dung bắt buộc của quá trình dạy học nhằm giúp quân nhân thích ứng với các trạng thái căng thẳng cực trị và siêu cực trị kéo dài trong điều kiện hoạt động quân sự.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học viên đào tạo sau đại học và bồi dưỡng giảng viên: Tài liệu học tập chính thức cho học viên các lớp cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành khoa học giáo dục và các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm dành cho cán bộ, giảng viên các học viện, trường đại học quân sự.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần có trình độ đại học, nắm vững kiến thức cơ bản về Triết học Mác - Lênin (đặc biệt là lý luận nhận thức), Tâm lý học đại cương, các nguyên lý cơ bản của khoa học và nghệ thuật quân sự Việt Nam, cùng kinh nghiệm thực tế về hoạt động quân sự hoặc công tác quản lý bộ đội.
• Giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục: Giảng viên sử dụng giáo trình làm khung lý thuyết để thiết kế đề cương, bài giảng và lựa chọn phương pháp giảng dạy; cán bộ quản lý giáo dục - đào tạo toàn quân sử dụng làm tài liệu tham khảo để chuẩn hóa công tác tổ chức, điều hành và kiểm tra đánh giá quá trình đào tạo.
• Nghiên cứu học thuật: Dành cho các nhà nghiên cứu khoa học giáo dục, giáo dục học quân sự để phát triển lý luận dạy học bộ môn và hoàn thiện hệ thống phương pháp luận sư phạm quân sự.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Tài liệu phục vụ trực tiếp học viên các lớp đào tạo sau đại học, học viên các lớp bồi dưỡng giảng viên tại các trường đại học quân sự, cán bộ quản lý giáo dục - đào tạo trong quân đội và các nhà nghiên cứu khoa học giáo dục.

2. Cần chuẩn bị những kiến thức nền tảng nào trước khi nghiên cứu giáo trình?

Người học cần có tri thức nền tảng về Triết học Mác - Lênin (chủ nghĩa duy vật biện chứng và lý luận nhận thức), Tâm lý học đại cương, Tâm lý học sư phạm, cùng các kiến thức cơ bản về khoa học và nghệ thuật quân sự.

3. Điểm khác biệt cơ bản giữa giáo trình này với các giáo trình lý luận dạy học đại học đại cương là gì?

Giáo trình phân tích quá trình dạy học gắn liền với đặc thù môi trường quân sự: thực hiện mục tiêu kép (chuyên gia khoa học kiêm sĩ quan chỉ huy/nhà giáo dục cấp dưới), nội dung cấu trúc theo chức danh quân sự, phương pháp đòi hỏi tải trọng cao về thể lực và tinh thần, cùng nhiệm vụ chuẩn bị tâm lý chịu đựng căng thẳng cực trị trong chiến đấu.

4. Logic nghiên cứu và tự học giáo trình được triển khai như thế nào?

Người học cần bám sát logic 6 bước nhận thức được trình bày trong giáo trình: từ chuẩn bị tâm lý, tri giác thông tin, hình thành khái niệm, củng cố tri thức, vận dụng giải quyết bài tập tình huống thực tế đến tự kiểm tra, đánh giá qua các kênh thông tin liên hệ ngược.

5. Giáo trình kế thừa và trích dẫn các nguồn tài liệu khoa học nào?

Công trình trích dẫn và kế thừa luận điểm từ: Văn kiện Đại hội IX của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ VII; các tác phẩm kinh điển của C. Mác, Ph. Ăng-ghen (Chống Đuy-rinh), V.I. Lênin (Nhiệm vụ đoàn thanh niên, Bút ký triết học), Hồ Chí Minh; các công trình tâm lý - giáo dục của L.S. Vygotsky, K.D. Ushinsky, V.P. Ephremov; cùng các giáo trình Giáo dục học quân sự (Nxb QĐND, 2001) và Lý luận dạy học đại học của Đặng Vũ Hoạt, Hà Thị Đức.

---

Kết luận

Giáo trình "Lý luận dạy học đại học quân sự" do Đại tá, Tiến sĩ Đặng Đức Thắng chủ biên cung cấp hệ thống tri thức khoa học, toàn diện và có cấu trúc chặt chẽ về các quy luật, nguyên tắc, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học ở bậc đại học trong quân đội. Giá trị khoa học của tài liệu thể hiện ở việc kết hợp phương pháp luận Mác - Lênin với các xu hướng giáo dục hiện đại nhằm giải quyết bài toán đào tạo đội ngũ sĩ quan vừa có trình độ chuyên môn cao vừa có năng lực sư phạm và chỉ huy thực tiễn.

Lộ trình học tập đề xuất: Người học tiếp cận từ cơ sở khoa học và phương pháp luận nghiên cứu (Chương 1), phân tích bản chất, quy luật và động lực của quá trình dạy học (Chương 2), sau đó nghiên cứu hệ thống nguyên tắc chỉ đạo, các thành tố nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, và quy trình kiểm tra, quản lý đào tạo.

Nguồn tài liệu bổ trợ gồm các công trình nghiên cứu về Tâm lý học sư phạm quân sự, các văn kiện chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về công tác giáo dục - đào tạo, và các tài liệu chuyên khảo về lý luận dạy học bộ môn quân sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 LÝ LUẬN DẠY HỌC ĐẠI HỌC QUÂN SỰ VỚI TƯ CÁCH LÀ MỘT KHOA HỌC Tiến hành cải cách giáo dục nhằm không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chuẩn bị ngày càng tốt hơn cho con người tham gia vào công cuộc phát triển kinh tế xã hội là xu thế phát triển của giáo dục hiện đại. Chính vì vậy, Đại hội IX của Đảng đã xác định: “ Tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục; thực hiện “chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá” 1. Đây là quan điểm chỉ đạo có tính chất bao trùm, xuyên suốt quá trình phát triển giáo dục và đào tạo ở nước ta trong những năm tới. Quan điểm đó cần phải được quán triệt sâu sắc và nhanh chóng đưa vào cuộc sống các nhà trường quân đội như tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ VII đã chỉ ra: “Chấn chỉnh tổ chức hệ thống nhà trường gọn, mạnh, hợp lý, ổn định tổ chức , biên chế.

Tạo sự chuyển biến cơ bản, toàn diện về phương pháp dạy và học, về công tác quản lý, nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu trước mắt và đón trước yêu cầu phát triển của quân đội về nghệ thuật quân sự, khoa học, công nghệ.”2 Để thực hiện những yêu cầu trên của Đảng trong thực tiễn đào tạo của các nhà trường quân sự thời gian tới cần tiếp tục xác định chính xác mục tiêu, mô hình đào tạo , nhất là mục tiêu mô hình đào tạo của bậc đại học quân sự; tiếp tục đổi mới chương trình, nội dung và phương pháp dạy học; tập trung nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên và xây dựng các nhà trường chính quy, từng bước hiện đại. Về phương diện lý luận, cần thiết phải hình thành, phát triển bộ môn giáo dục học đại học quân sự, với tư cách là một chuyên ngành của khoa học giáo dục đi sâu vào 1 V¨n kiÖn §H§BTQ lÇn thø IX, Nxb CTQG, Hµ néi, 2001, tr.109 2 V¨n kiÖn §H§B §¶ng bé Qu©n ®éi lÇn thø VII 3 nghiên cứu, khái quát lý luận giáo dục bậc đại học trong các nhà trường quân sự. Trong đó, lý luận dạy học đại học quân sự được xem là một bộ phận hợp thành quan trọng của giáo dục học đại học quân sự, là hệ thống các luận điểm, các tư tưởng dạy học cơ bản có tính chất định hướng cho việc tìm ra các quy luật, các con đường, các phương tiện để đào tạo ra một đội ngũ cán bộ quân đội có bản lĩnh vững vàng đồng thời là những chuyên gia quân sự có trình độ chỉ huy, lãnh đạo nghiệp vụ cao ở bậc đại học. Đối tượng và các phạm trù cơ bản của lý luận dạy học đại học quân sự 1.

Đối tượng của lý luận dạy học đại học quân sự Quá trình dạy học nói chung và quá trình dạy học ở đại học quân sự nói riêng, thực chất là một quá trình xã hội, vận động theo những quy luật vốn có của nó. Những quy luật đó có thể và cần phải nhận thức được, có như vậy chúng ta mới có được một cơ sở khoa học, có những cách thức tác động phù hợp để nâng cao chất lượng, hiệu quả của quá trình này. Do dó những quy luật của quá trình dạy học ở đại học quân sự chính là đối tượng nghiên cứu của lý luận dạy học đại học quân sự. Xác định như trên có nghĩa là, lý luận dạy học đại học quân sự đi sâu vào nghiên cứu các nhân tố cấu trúc cơ bản của quá trình dạy học ở đại học quân sự như: Mục đích, mục tiêu dạy học; Nội dung dạy học; Phương pháp, phương tiện dạy học; Người dạy và người học; Kết quả dạy học ở đại học quân sự.

các nhân tố đó được nghiên cứu trong mối liên hệ tác động qua lại giữa chúng với nhau và mối liên hệ giữa chúng với môi trường kinh tế-xã hội, môi trường công tác và chiến đấu của quân đội diễn ra bên ngoài các nhà trường quân sự. Trên cơ sở nghiên cứu nắm được các mối liên hệ cơ bản, tất yếu, bền vững, nhận thức được các quy luật của quá trình dạy học ở đại học quân sự, lý luận dạy học đại học quân sự đề xuất các luận điểm sư phạm cơ bản, các phương hướng xây 4 dựng nội dung dạy học, các cách thức truyền đạt-lĩnh hội thông tin học tập, tổ chức tiến hành dạy học ở đại học quân sự. Nói cách khác, lý luận dạy học đại học quân sự đi sâu nghiên cứu, xác định các nguyên tắc, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phù hợp với các quy luật vận động của quá trình dạy học ở đại học quân sự. Lý luận dạy học ở đại học quân sự không chỉ dừng lại các vấn đề lý thuyết, các “triết lý dạy học” chung chung mà còn chỉ ra các phương hướng, biện pháp, quy trình, cách thức ứng dụng, thực hành các lý thuyết đó, nhằm thiết thực nâng cao chất lượng, hiệu quả đào tạo các sĩ quan các chuyên gia quân sự ở trình độ đại học.

Các phạm trù cơ bản của lý luận dạy học đại học quân sự Với đối tượng, phạm vi, giới hạn nghiên cứu như vừa xác định ở trên, lý luận dạy học đại học quân sự đề cập đến nhiều góc độ, nhiều vấn đề lý luận khác nhau, trong đó tập trung vào các phạm trù lý luận cơ bản sau đây: a. Quá trình dạy học ở đại học quân sự Quá trình dạy học ở đại học quân sự được hiểu là một quá trình có mục đích, có tổ chức, phối hợp thống nhất giữa người dạy ( hoạt động dạy) với người học (hoạt động học) và các nhân tố dạy học khác nhằm biến đổi, phát triển người học thành những sĩ quan, cán bộ quân đội có bản lĩnh chính trị vững vàng, có trình độ nghiệp vụ cao, có các phẩm chất nhân cách cần thiết khác đáp ứng với yêu cầu của xã hội, của quân đội. Với tư cách là một phạm trù lý luận, việc nghiên cứu quá trình dạy học ở đại học quân sự phải đi sâu làm sáng tỏ bản chất, đặc điểm, quy luật, động lực, lôgíc tiến triển của quá trình này. Nguyên tắc dạy học ở đại học quân sự Nguyên tắc dạy học là những luận điểm sư phạm cơ bản quy định phương 5 hướng, tính chất, tiến trình dạy và học nhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu, nhiệm vụ đào tạo ở đại học quân sự.

Phạm trù này đề cập đến cơ sở xuất phát của các nguyên tắc dạy học ở đại học quân sự; tính hệ thống của chúng; xác định rõ nội dung, yêu cầu, phương hướng thực hiện từng nguyên tắc. Nội dung dạy học ở đại học quân sự Nội dung dạy học là toàn bộ hệ thống các kiến thức khoa học và kỹ năng nghề nghiệp quân sự mà người học cần chiếm lĩnh để trở thành một chuyên gia sáng tạo, để hình thành và phát triển nhân cách người sĩ quan quân đội cách mạng. Phạm trù này đi vào nghiên cứu các luận cứ khoa học của nội dung dạy học, xác định các thành phần cơ bản của nó, đồng thời chỉ ra phương hướng hoàn thiện, phát triển nội dung dạy học ở đại học quân sự và vai trò của người giảng viên trong công việc này. Phương pháp dạy học ở đại học quân sự Phương pháp dạy học được xem là tổng hợp các cách thức hoạt động của người dạy và người học nhằm thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ dạy học ở đại học quân sự.

Phạm trù này đề cập đến đặc điểm và việc phân loại các phương pháp dạy học, đi sâu làm rõ thực chất và yêu cầu của từng nhóm, từng phương pháp dạy học cụ thể, đồng thời chỉ ra căn cứ lựa chọn, sử dụng và phương hướng cải tiến các phương pháp dạy học ở đại học quân sự. Hình thức tổ chức dạy học ở đại học quân sự Hình thức tổ chức dạy học được hiểu là cách thức tổ chức thực hiện tiến trình dạy học ở đại học. Nghiên cứu hình thức tổ chức dạy học , trước hết là làm sáng tỏ các cơ sở khoa học của việc xác định các hình thức tổ chức dạy học ở bậc đại học quân sự, đặc 6 trưng của chúng; đi sâu vào làm rõ quá trình chuẩn bị và tiến hành từng hình thức trong quá trình dạy học ở đại học quân sự. Trong khi đề cập đến các phạm trù cơ bản kể trên, lý luận dạy học ở đại học quân sự cần nêu rõ cơ sở lý luận, cơ sở phương pháp luận của chúng, xây dựng hệ thống các luận điểm xuất phát; luận giải các khái niệm một cách tường minh, chính xác; chỉ ra được các con đường, các yêu cầu, các quy trình thực hiện các nguyên tắc, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học và các phương hướng hoàn thiện, đổi mới chúng.

Nhiệm vụ, phương pháp nghiên cứu của lý luận dạy học đại học quân sự 1. Những nhiệm vụ của lý luận dạy học đại học quân sự Trong sự phát triển của mình với tư cách là một khoa học, lý luận dạy học đại học quân sự phải giải quyết tốt các nhiệm vụ sau đây: - Một là, Xác định bản chất, đặc điểm của quá trình dạy học ở đại học quân sự. Nhiệm vụ này đòi hỏi lý luận dạy học đại học quân sự phải làm sáng tỏ nét chung, nét bản chất của hoạt động nhận thức của người học ở bậc đại học, đồng thời cần xác định những nét đặc thù của hoạt động dạy học của các nhà trường đại học quân sự. - Hai là, Xây dựng cơ sở lý luận cho việc xác định mục tiêu, nhiệm vụ dạy học đại học quân sự.

Trong giải quyết nhiệm vụ này, cần luận giải vấn đề mục tiêu, nhiệm vụ dạy học với tư cách là một phạm trù lý luận, làm rõ nghiên cứu cơ sở để xác định đúng đắn mục tiêu, nhiệm vụ đào tạo học vấn và đào tạo chức danh; mối quan hệ biện 7 chứng giữa các mục tiêu, nhiệm vụ “dạy chữ”, “dạy nghề” và “dạy người” ở đại học quân sự.