CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP VÀ XÂY DỰNG VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm về văn hóa doanh nghiệp 1.1 Khái niệm văn hóa Văn hóa là một hiện tượng khách quan, là tổng thể của tất cả các khía cạnh đời sống của con người. Bởi vậy, phạm trù của văn hóa rất đa dạng và rộng lớn. Nó cũng là một khái niệm bao hàm nhiều cách hiểu khác nhau, luôn gắn liền với mọi mặt đời sống, vật chất và tinh thần của con người. Nhà nhân loại học người Anh Edward Burnett Tylor (1871) đã nhận định “Văn hóa là một phức hợp bao gồm tri thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, tập quán, cùng mọi khả năng và thói quen khác mà con người như một thành viên của xã hội đã đạt được”.
Trong khái niệm của E.B Tylor chủ thể của văn hóa chính là con người và văn hóa hình thành từ những hoạt động của con người. Theo UNESCO (2001) “Văn hóa được coi là hệ thống các đặc điểm về tinh thần, vật chất, trí tuệ và cảm xúc của xã hội hay một nhóm người trong xã hội và văn hóa bao gồm nghệ thuật, văn học, phong cách sống, cách thức chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và tín ngưỡng” Cách định nghĩa này có liên hệ mật thiết với cách thức xã hội hay một nhóm người trong xã hội xác định bản sắc của mình. Còn với Chủ tịch Hồ Chí Minh, người đưa ra nhận định “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa.
Văn hóa là tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn” Trong cuốn từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, do Nhà xuất bản Đà Nẵng và Trung tâm Từ điển học xuất bản năm 2004 thì đưa ra quan niệm về văn hóa: Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sng1 tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con 7 người với môi trường tự nhiên xã hội. Văn hóa là tổng thể nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử. Như vậy, các định nghĩa khái niệm mà các tác giả, tổ chức trên đưa ra dù khác nhau về hoàn cảnh, thời gian, không gian nhưng đều chung điểm giống nhau và có sự thống nhất về văn hóa. Văn hóa có thể được hiểu theo một cách đơn giản là một sản phẩm của con người được sinh ra, phát triển và duy trì trong mối quan hệ qua lại, tương tác giữa con người và xã hội.
Văn hóa là các giá trị vật chất lẫn tinh thần được một nhóm hay một cộng đồng phát triển, kế thừa và duy trì từ thế hệ này sang thế hệ khác, mang tính xã hội, cộng đồng. Bởi vậy, văn hóa phản ánh trình độ phát triển, lối sống, các giá trị, niềm tin mà một nhóm người hay một cộng đồng cùng theo đuổi và thực hiện.2 Khái niệm văn hóa doanh nghiệp Để biến văn hóa doanh nghiệp thành bản sắc riêng và nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường thì trước tiên các doanh nghiệp cần nắm rõ bản chất, khái niệm của văn hóa doanh nghiệp. Hiện nay, có rất nhiều định nghĩa về văn hóa doanh nghiệp, có một vài định nghĩa nổi bật được công nhận rộng rãi. Tổ chức lao động quốc tế (ILO) đưa ra định nghĩa “VHDN là sự trộn lẫn đặc biệt các giá trị, các tiêu chuẩn, thói quen và truyền thống những thái độ ứng xử và lễ nghi mà toàn bộ chúng là duy nhất đối với một tổ chức đã biết”.
Theo nhà quản trị người Mỹ Edgar Shein (2004) thì VHDN “là tổng hợp những quan niệm chung mà các thành viên trong công ty học được trong quá trình giải quyết các vấn đề nội bộ và xử lý các vấn đề với môi trường xung quanh.” Ông cũng cho rằng VHDN là cái gắn bó với xã hội, là mối quan tâm đến sản xuất và mối quan hệ giữa người với người.TS Dương Thị Liễu (2008, tr 234) “Văn hóa doanh nghiệp là toàn bộ các giá trị tinh thần mang đặc trưng riêng biệt của doanh nghiệp có tác động tới tình cảm, lý trí và hành vi của tất cả thành viên doanh nghiệp” PGS.TS Phạm Xuân Nam (1996) nhận định “Văn hóa doanh nghiệp là hệ thống các ý nghĩa, giá trị niềm tin chủ đạo, nhận thức và phương pháp tư duy được 8 mọi thành viên của một tổ chức cùng đồng thuận và có ảnh hưởng ở phạm vi rộng đến cách thức hành động của từng thành viên” Qua những quan điểm trên, văn hóa doanh nghiệp nhấn mạnh các điểm đáng chú ý sau: - Văn hóa doanh nghiệp là tổng hợp các giá trị, tiêu chuẩn, niềm tin và chuẩn mực giúp doanh nghiệp có được thái độ, cách hành xử, làm việc riêng biệt. - Văn hóa doanh nghiệp là hệ thống giá trị được hình thành và phát triển trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, trong mối quan hệ tương tác qua lại với môi trường xung quanh, với xã hội. - Văn hóa doanh nghiệp cũng là điểm nổi trội, riêng biệt khó có thể trộn lẫn với các tổ chức, doanh nghiệp khác và văn hóa doanh nghiệp có ảnh hưởng sâu rộng đến từng thành viên của doanh nghiệp cũng như hoạt động kinh doanh và mối quan hệ với xã hội. Nhìn chung, văn hóa doanh nghiệp là toàn bộ những giá trị hữu hình và vô hình do doanh nghiệp sáng tạo và duy trì trong quá trình hình thành và phát triển liên quan mật thiết đến các vấn đề nội bộ, hoạt động kinh doanh và mối quan hệ với môi trường xung quanh.
Văn hóa doanh nghiệp đóng vai trò vô cùng lớn với doanh nghiệp, như kim chỉ nam, bao trùm lên mọi hoạt động của doanh nghiệp và giúp doanh nghiệp tồn tại, phát triển.2 Vai trò của văn hóa doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp như linh hồn của mỗi doanh nghiệp, là tài sản vô giá góp phần tạo nên thành công của doanh nghiệp. văn hóa doanh nghiệp là yếu tố không thể thiếu trong quá trình vận hành, quản lý cũng như kinh doanh của nhà quản trị, VHDN là nền tảng để doanh nghiệp phát triển và duy trì theo hướng tiêu cực hay tích cực.1 Vai trò của văn hóa doanh nghiệp đối với doanh nghiệp - Văn hóa doanh nghiệp đóng vai trò như một điểm sáng giúp doanh nghiệp nổi bật, khác biệt và không trùng lặp khi so sánh với bất kỳ một tổ chức, công ty nào khác trên thị trường. Bởi văn hóa doanh nghiệp nói lên tất cả các khía 9 cạnh của doanh nghiệp như: hình ảnh, logo, nhận diện thương hiệu, đồng phục, slogan, lễ nghi, triết lý kinh doanh, nội quy, quy định, … cách chủ thể kinh doanh, đồng thời văn hóa doanh nghiệp là hình ảnh, danh tính của doanh nghiệp. Đặc biệt văn hóa doanh nghiệp sẽ quyết định xem cách mọi người và khách hàng nhìn nhận về doanh nghiệp.
Để lại ấn tượng tốt, hình ảnh chuyên nghiệp, văn minh trong mắt khách hàng cũng giúp doanh nghiệp trở nên khác biệt, thu hút được sự chú ý, yêu thích của mọi người. - Trong bối cảnh nền kinh tế không ngừng thay đổi, doanh nghiệp cần có một chiến lược, mục tiêu cụ thể sát với thực tế, hiệu quả cao. Bởi vậy, văn hóa doanh nghiệp là yếu tố giúp các nguồn lực của tổ chức tập trung vì một mục tiêu chung. Bằng cách xây dựng và duy trì sử dụng những giá trị, niềm tin và chuẩn mực chung của doanh nghiệp, đội ngũ lãnh đạo và nhân viên luôn sát cánh và phát huy được sức mạnh tập thể, tinh thần đồng đội giúp doanh nghiệp hoàn thành mục tiêu, tiến gần tới sự phát triển bền vững.
Văn hóa doanh nghiệp mạnh cũng giúp doanh nghiệp có sự linh hoạt, ứng biến tùy chỉnh khi thị trường, nội bộ doanh nghiệp có biến động và gặp khó khăn. - Văn hóa doanh nghiệp chính là lợi thế cạnh tranh bền vững cho những doanh nghiệp sẵn sàng ưu tiên các giá trị của con người. Văn hóa có thể là một lợi thế cạnh tranh chính của doanh nghiệp vì nó là duy nhất của công ty và không thể sao chép. Việc phát triển, tích lũy những khía cạnh tích cực trong văn hóa của doanh nghiệp sẽ giúp nhân viên gắn bó và làm việc hiệu quả hơn.
Doanh nghiệp có nền văn hóa mạnh vượt trội sẽ kiếm được nhiều hơn và hoạt động hiệu quả hơn. Lồng ghép các giá trị của doanh nghiệp vào các quyết định lương thưởng, đánh giá hiệu suất làm việc của nội bộ nhân viên. Tập trung vào việc cải thiện quản trị, hoạch định chiến lược và phát triển lãnh đạo, đồng thời áp dụng triển khai các giá trị của và triển khai văn hóa doanh nghiệp vào mọi khía cạnh của doanh nghiệp cũng mang lại sản phẩm và dịch vụ khách hàng tốt hơn.2 Vai trò của văn hóa doanh nghiệp đối với người lao động Trên thực tế, văn hóa doanh nghiệp giúp mỗi nhân viên hiểu được giá trị của mình đối với công ty. Việc không ngừng phát triển một nền văn hóa tích cực có thể đóng vai trò quan trọng trong việc gắn kết nhân viên với các mục tiêu rộng lớn 10 hơn của tổ chức, khuyến khích mọi người làm việc hướng tới một tầm nhìn chung.
Đó là việc chia sẻ cùng mục đích và giá trị, làm việc hướng tới những mục tiêu tương tự, xây dựng mối quan hệ, tìm thấy ý nghĩa và niềm tự hào về công việc bạn làm và cuối cùng là cải thiện hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Khi phát triển VHDN, nhà quản trị phải đối mặt với thách thức trong việc tìm kiếm, các cơ hội tập thể để cải tiến và chuyển đổi các giá trị, thói quen, hành vi và các chuẩn mực ngầm định làm khuôn mẫu cho nhiệm vụ công việc hàng ngày của nhân viên. Theo thời gian, các thành viên của doanh nghiệp, ngay cả khi họ có các hồ sơ hành vi khác nhau, có xu hướng áp dụng các hành vi và thái độ tương tự do văn hóa doanh nghiệp. Như vậy, các nhân viên duy trì được mối quan hệ tốt giảm thiểu được các xung đột tiêu cực, không đáng có trong doanh nghiệp.