Chương 1: Sự ra đời và vai trò của tạp chí Tao Đàn (1939) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 Chương 2: Tinh thần dân tộc và tính nhân văn của nền văn hóa Việt Nam trên tạp chí Tao Đàn (1939) Chương 3: Tạp chí Tao Đàn (1939) phát huy truyền thống văn học dân tộc và đẩy mạnh giao lưu trong xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 Chƣơng 1 SỰ RA ĐỜI VÀ VAI TRÒ CỦA TẠP CHÍ TAO ĐÀN (1939) Để nghiên cứu tạp chí Tao Đàn trong bối cảnh văn hoá, lịch sử trước Cách mạng tháng Tám, luận văn triển khai một số vấn đề lý luận về tạp chí, văn hóa, tính lịch sử của những quan điểm văn hóa dân tộc trong xã hội Việt Nam, đồng thời phác thảo diện mạo báo chí văn hóa, văn nghệ giai đoạn 1930-1945. Đây chính là cơ sở lý luận và thực tiễn giúp chúng tôi có nền tảng cơ bản để nghiên cứu đề tài. Giới thuyết một vài khái niệm liên quan 1. Khái niệm “Tạp chí” “Tạp chí” là một thuật ngữ khoa học được sử dụng trong nhiều lĩnh vực hoạt động báo chí.
Những hướng tiếp cận không giống nhau với vấn đề chuyên môn, chuyên ngành khác biệt đã cho ra đời số lượng định nghĩa khá phong phú về thuật ngữ này. Tuy nhiên, chúng tôi không đi sâu phân tích từng định nghĩa mà chỉ hướng tới một quan niệm đáng tin cậy nhằm làm chỗ dựa trong tiến trình nghiên cứu. Phạm Thành Hƣng định nghĩa “Tạp chí” trong sự so sánh với báo như sau: “Tạp chí (magazine) là loại ấn phẩm khổ nhỏ hơn báo, đóng thành tập, có bìa, chuyển tải các loại thông tin có tính tổng hợp, chuyên sâu, xuất bản định kỳ ở một địa điểm nhất định”. 20] Nếu như định nghĩa của Phạm Thành Hưng nhấn mạnh “Tạp chí” như một cách hiểu thông thường, thì định nghĩa sau đây lại chú ý đến sự chuyên biệt của tạp chí.
Trong cuốn Các loại hình báo chí truyền thông của tác giả Dƣơng Xuân Sơn năm 2014, định nghĩa: “Tạp chí là diễn đàn lý luận, khoa học, nghiệp vụ chuyên biệt. Trên thế giới và ở Việt Nam, tạp chí thường được phân loại thành hai nhóm là “Nhóm tạp chí thông tin lý luận khoa học chuyên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 ngành” và “Nhóm tạp chí thông tin giải trí và chỉ dẫn” [73, tr. Các tạp chí loại thông tin lý luận khoa học chuyên ngành thường do các cơ quan, đơn vị, tổ chức chính trị - xã hội và các ngành khoa học tổ chức xuất bản. Các tạp chí loại này chủ yếu đi sâu vào bàn bạc, trao đổi, phổ biến các kiến thức lý luận và thực tiễn mang tính chất chuyên ngành.
Độc giả của các loại tạp chí này chủ yếu là những nhà hoạt động chính trị, nhà khoa học có kiến thức chuyên môn, am hiểu các chuyên ngành, các lĩnh vực đặc thù. Đội ngũ sáng tạo tác phẩm của các loại tạp chí này cũng rất đa dạng. Họ là những chính trị gia, nhà chuyên môn, nhà khoa học có kiến thức lý luận và thực tiễn. Do vậy, bài viết của họ thường có chiều sâu, đúng thuật ngữ, lý giải được các vấn đề xã hội đang đặt ra.
Các tác phẩm của họ thường được đánh giá ở góc độ là sản phẩm khoa học. Các công trình khoa học khi được công bố trên các tạp chí lý luận khoa học chuyên ngành đều có giá trị làm căn cứ để đánh giá thành tích hoạt động khoa học của các nhà khoa học, chuyên môn. Về nhóm Tạp chí thông tin giải trí và chỉ dẫn, chức năng chính của nhóm tạp chí này là bàn luận, phổ biến kiến thức về các vấn đề giải trí và thông tin tiêu dùng. Loại tạp chí này thường có nhiều độc giả.
Các loại tạp chí thuộc nhóm này thường được sử dụng nhiều hình ảnh để minh họa và thường được đầu tư in ấn đẹp. Từ thế kỷ XVII đã xuất hiện các tạp chí chuyên ngành với sự phát triển của công nghệ ấn loát, thế kỷ XVIII tạp chí đã có minh họa. Sang thế kỷ XIX, đã bắt đầu xuất hiện các tạp chí có tính đảng phái chính trị. Sự phát triển của công nghệ mỗi thời đại đã đem lại những đặc trưng mới cho tạp chí, mở rộng nội hàm khái niệm tạp chí: tạp chí in; tạp chí ảnh; tạp chí truyền thanh; tạp chí truyền hình, nghe nhìn;.
Thông tin của tạp chí là thông tin có tính khái quát. Tạp chí còn khác nhật báo ở hình thức trình bày và kỹ thuật đồ họa. Có thể phân loại tạp chí LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 15 theo độ tuổi độc giả (thiếu nhi, thanh niên, người cao tuổi,.), theo sở thích (ô tô, mô tô, bóng đá, âm nhạc,.), theo giới tính (phụ nữ, đàn ông), theo chuyên ngành khoa học cơ bản và kỹ thuật, công nghệ (toán học, hóa học, triết học, cơ khí, thủy văn,. Ngoài tạp chí in giấy, còn có tạp chí phát thanh – truyền hình.
Các tạp chí nghe, nhìn này thường thiết lập thông tin giao tiếp với một số đại diện công chúng bằng điện thoại trực tiếp tới phòng quay, hoặc nhận qua điện thoại các câu hỏi trực tiếp từ tất cả những ai đang theo dõi. Luận văn của chúng tôi đề cập tới một loại tạp chí in ra đời ở Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám năm 1945. Theo chúng tôi, loại tạp chí in là một trong những ấn phẩm của báo chí in, có dung lượng từ vài chục trang trở lên, định kỳ thường dài hơn báo, thông tin đa dạng trên nhiều chuyên mục khác nhau. Có thể chia “tạp chí” làm 3 nhóm: Nhóm Tạp chí Chính trị xã hội (Tạp chí Cộng sản, Tạp chí Tuyên giáo,.); Nhóm học thuật chuyên môn nghiệp vụ (thường đi sâu vào chuyên ngành sử học, văn học, toán học, vật lý, triết học, người làm báo.); Nhóm giải trí, thông tin, chỉ dẫn (làm đẹp, ô tô, sức khỏe).
Và Tao Đàn là tạp chí in thuộc nhóm Tạp chí học thuật chuyên môn nghiệp vụ, chuyên về văn hóa, văn học – nghệ thuật trước Cách mạng tháng Tám năm 1945. Khái niệm “Văn hóa” Văn hóa là một lĩnh vực liên quan đến mọi mặt của đời sống xã hội, con người. Đến nay, có hơn 500 định nghĩa khác nhau về văn hóa, điều này cho thấy văn hóa là một phạm trù rộng lớn, trừu tượng và không dễ nắm bắt. Tuy nhiên, mỗi trường phái nghiên cứu, mỗi nhà nghiên cứu đều có quan điểm khác nhau.
Về cơ bản có hai loại chính: định nghĩa miêu tả, liệt kê và định nghĩa nêu đặc trưng. Định nghĩa miêu tả liệt kê các thành tố của văn hóa. Người đầu tiên nêu định nghĩa thuộc loại này là Edward Burnett Tylor– nhà dân tộc học, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 16 nhân chủng học người Anh. Năm 1871, trong tác phẩm Primitive Culture (Văn hóa nguyên thủy), ông đã đưa ra định nghĩa : “văn hóa là phức thể bao gồm tri thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, tập quán, cùng mọi khả năng và thói quen khác mà con người như một thành viên của xã hội đạt được”.
Định nghĩa của nhà nhân học văn hóa người Anh này là định nghĩa khoa học về văn hóa ra đời sớm nhất ở Châu Âu. Với định nghĩa đưa ra, E.Tylor đã xác định khá đúng đắn về bản chất, đặc trưng và nguồn gốc của văn hóa. Tuy nhiên, ông mới giới hạn văn hóa ở lĩnh vực tinh thần hay là văn hoá phi vật thể. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định văn hóa là một mặt căn bản của xã hội.
Người chỉ rõ, công cuộc kiến thiết nhà nước có bốn vấn đề phải chú ý đến và phải coi trọng ngang nhau: chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội. Văn hóa là một trong những mục tiêu, nhiệm vụ xây dựng con người mới, xã hội mới. Khái niệm về văn hóa của Hồ Chí Minh viết năm 1943 trong phần cuối của cuốn Nhật ký trong tù cũng thuộc dạng miêu tả liệt kê. Điểm khác là ở đây, Hồ Chí Minh nói rõ hơn mục đích của sáng tạo văn hóa: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc và các phương thức sử dụng.
Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa. Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng với nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn. Loại định nghĩa nêu đặc trưng coi văn hóa là những kết quả đạt được gồm những giá trị, những truyền thống, nếp sống, chuẩn mực, tư tưởng, thiết chế xã hội, biểu tượng, kí hiệu, thông tin. mà cộng đồng người kế thừa, sáng tạo và tích lũy được.
Trong dịp phát động Thập kỷ bảo tồn và phát triển văn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 17 hóa, Federico Mayor (cựu Tổng Giám đốc UNESCO giai đoạn từ 1987 đến 1999) đã đưa ra định nghĩa: “Văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo trong quá khứ và trong hiện tại. Qua các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên một hệ thống các giá trị, các truyền thống, và các thị hiếu – những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc. Xuất phát từ vai trò lãnh đạo của một tổ chức lớn nhất toàn cầu liên quan đến các vấn đề văn hóa, Mayor đã khái quát bản chất của văn hóa, khi mà văn hóa cấu thành nên một hệ thống các giá trị mà dựa trên đó từng dân tộc đã tự khẳng định bản sắc riêng của mình. Văn hóa là thuộc tính bản chất của con người (xã hội).
Định nghĩa về văn hóa của UNESCO trở thành cơ sở lý luận rất quan trọng để chúng ta xác định vai trò quan trọng của văn hóa trong phát triển nói chung. Ở góc độ khác, tác giả Join đưa ra khái niệm về văn hóa từ quan điểm nhà xã hội học. Văn hóa có thể định nghĩa là “niềm tin, giá trị, hành vi và đối tượng vật chất được một dân tộc cụ thể chia sẻ. 81] Nói đến văn hóa là hàm chỉ toàn bộ nền văn hóa của một xã hội, bao gồm một hệ thống các phong tục, tập quán, nghi lễ, tập tục, truyền thống,.
đã được tạo dựng trong quá khứ và đang được bảo lưu truyền tải từ thế hệ này đến thế hệ khác cho đến tận hôm nay.