Chương 1: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÔNG TÁC CÁN BỘ 1. Một số vấn đề lý luận cơ bản về công tác cán bộ 1.1 Khái niệm cán bộ Trong lịch sử dân tộc, vấn đề “cán bộ” - với tư cách là “hiền tài”, người lãnh đạo, quản lý, điều hành công việc của đất nước - đã được tiếp cận và đặt ra. Trong các triều đại phong kiến hiền tài được xem là “nguyên khí quốc gia”, có vai trò quyết định đến sự tồn vong, thịnh suy của đất nước. Đảng ta, ngay từ khi thành lập cho đến nay luôn coi trọng vấn đề cán bộ và công tác cán bộ: “Cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, là khâu then chốt trong công tác xây dựng Đảng.
Phải thường xuyên chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ, đổi mới công tác cán bộ”[12, tr. Để hiểu về công tác cán bộ rõ hơn, trước tiên phải hiểu thế nào là cán bộ. Khái niệm cán bộ có nhiều cách hiểu khác nhau: Thuật ngữ “cán bộ” được sử dụng từ sau thắng lợi của Cách mạng tháng Tám, khi chính quyền đã thuộc về tay nhân dân. Đây là thời kỳ Đảng ta trở thành Đảng cầm quyền, lãnh đạo xã hội, lãnh đạo Nhà nước tiếp tục sự nghiệp cách mạng vì độc lập, dân chủ và chủ nghĩa xã hội.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta bắt tay vào xây dựng chế độ mới, xây dựng Nhà nước thực sự của dân, do dân, vì dân. Trong hoàn cảnh đó, vấn đề cán bộ và công tác cán bộ, theo nhu cầu của thực tiễn cách mạng và đỏi hỏi của quần chúng nhân dân, được đặt ra như một trong những vấn đề chủ yếu nhất, là “cái gốc” của công việc, là “công việc gốc” của Đảng. Theo Từ điển Tiếng Việt: Cán bộ được định nghĩa là: 1. Người làm công tác có nghiệp vụ chuyên môn trong các cơ quan nhà nước (như cán bộ nhà nước; cán bộ khoa học; cán bộ chính trị).
Người làm công tác có chức vụ 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong một cơ quan, một tổ chức, phân biệt với người thường không có chức vụ (như đoàn kết giữa cán bộ và chiến sĩ; họp cán bộ và công nhân nhà máy; làm cán bộ Đoàn thanh niên) [32, tr. Theo Từ điển Hành chính: “Cán bộ là người có đủ các điều kiện được tuyển dụng vào làm việc ở các cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức kinh tế do Nhà nước thành lập, tổ chức lực lượng vũ trang; trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách Nhà nước, có trình độ chuyên môn từ trung cấp trở lên. Từ cán bộ được sử dụng rộng rãi trong các nước xã hội chủ nghĩa trước đây (cán bộ, công nhân). Cán bộ, công chức khi thi hành nhiệm vụ, công vụ được pháp lệnh và nhân dân bảo vệ”[17, tr.
Theo Pháp lệnh cán bộ, công chức (1998): Tại Điều 2: Cán bộ, công chức là công bộc của nhân dân, phải không ngừng rèn luyện phẩm chất đạo đức, học tập nâng cao trình độ và năng lực công tác để thực hiện tốt nhiệm vụ, công vụ được giao. Theo Luật cán bộ, công chức (Tại kỳ họp thứ 4, ngày 13/11/2008, Quốc hội khoá XII đã thông qua): Tại Điều 4 quy định: 1. Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; 2. Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân, mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; 3.
Cán bộ xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) gọi chung là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ lãnh đạo theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng uỷ, người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội; công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Uỷ ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Cán bộ là những người làm trong các cơ quan, đoàn thể, công sở, lực lượng vũ trang. Họ có thể là những đảng viên cộng sản hoặc chưa phải đảng viên. Họ có thể giữ chức vụ chỉ huy, phụ trách, quản lý lãnh đạo hoặc làm công tác nghiệp vụ chuyên môn đơn thuần.
Tóm lại, họ là những người hoạt động trong thời kỳ cách mạng, kháng chiến, thoát ly, có hưởng lương để phân biệt với nhân dân, là đầy tớ của nhân dân. Tuy nhiên, trong các bài viết, tác phẩm, Người nhấn mạnh nhiều đến cán bộ, đảng viên có chức, có quyền, những người chịu trách nhiệm trực tiếp, nặng nề trước nhân dân và toàn dân tộc. Người xác định: “Cán bộ là những người đem chính sách của Đảng, của Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành. Đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, cho Chính phủ hiểu rõ để đặt chính sách cho đúng.
Vì vậy, cán bộ là cái gốc của mọi công việc”[22, tr.269]; “Cán bộ là tiền vốn của Đoàn thể. Có vốn mới làm ra lãi. Bất cứ chính sách, công tác gì nếu có cán bộ tốt thì thành công, tức là có lãi. Không có cán bộ tốt thì hỏng việc, tức là lỗ vốn”[23, tr.
Như vậy, từ các quan niệm về cán bộ, công chức và theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, có thể hiểu khái niệm cán bộ, công chức nhà nước như sau: Cán bộ Nhà nước là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan nhà nước ở các cấp, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Công chức nhà nước là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan nhà nước ở các cấp, được phân loại theo trình độ đào tạo, ngành chuyên môn, vị trí công tác trong các cơ quan Nhà nước, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước.2 Khái niệm công tác cán bộ Hồ Chí Minh không chỉ là “nhà tư tưởng lỗi lạc”, “nhà văn hóa lớn”, mà còn là nhà tổ chức vĩ đại của cách mạng Việt Nam. Cuộc đời và sự nghiệp của Người đã để lại cho Đảng và cách mạng nước ta một hệ thống lý luận phong phú và sâu sắc. Trong đó, tư tưởng về công tác cán bộ là nội dung rất quan trọng, là xuất phát điểm và là nhân tố cơ bản tạo nên mọi thắng lợi của cách mạng nước ta.
Tư tưởng đó được hình thành trên cơ sở vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn cách mạng nước ta.Lênin từng yêu cầu Đảng phải xây dựng được cho mình một đội ngũ những người “tâm huyết”, lấy đấu tranh cách mạng làm “chuyên nghiệp”. Đặc biệt, trong giai đoạn cầm quyền, Lênin còn thu hút vào hàng ngũ cách mạng những chuyên gia tư sản, những người có trình độ, kinh nghiệm tổ chức, quản lý. Hơn nữa, ông còn tuyên bố: “Sẵn sàng đổi một tá những đảng viên tồi để lấy một chuyên gia tư sản giỏi”, đáp ứng yêu cầu của cách mạng trong điều kiện thực hiện “Chính sách kinh tế mới”(NEP). Đối với Đảng Cộng sản, theo V.Lênin, phải thể hiện sự lãnh đạo của mình bằng đường lối chính trị, bộ máy tổ chức và bố trí đội ngũ cán bộ.
Sự lãnh đạo đó thông qua những con người cụ thể. Từ đó, Người đòi hỏi Đảng phải nghiêm túc tiến hành công tác xây dựng đội ngũ cán bộ của Đảng nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp cách mạng; “phải đào tạo những người sẵn sàng hiến cho cách mạng, không phải chỉ những buổi tối rỗi việc của họ, mà 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tất cả cuộc đời của họ”; “phải xây dựng một tổ chức khá to lớn để có thể thực hiện được trong đó một sự phân công chặt chẽ giữa nhiều hoạt động khác nhau”[47, tr. Vì vậy, Đảng phải “nghiên cứu con người, tìm ra những cán bộ có bản lĩnh. Hiện nay, đó là then chốt; nếu không thì tất cả mọi mệmh lệnh và quyết định sẽ chỉ là mớ giấy lộn”[50, tr.
Trong sự nghiệp cách mạng của Đảng có nhiều nhiệm vụ, nhiều “công việc”, trong đó, cán bộ là “cái gốc”. Nếu có cán bộ tốt, cán bộ ngang tầm thì việc xây dựng đường lối sẽ đúng đắn và là điều kiện tiên quyết để đưa sự nghiệp cách mạng đi đến thắng lợi. Kế thừa những quan điểm và kinh nghiệm trong công tác cán bộ của chủ nghĩa Mác - Lênin và đòi hỏi của sự nghiệp cách mạng ở nước ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm tới công tác cán bộ của Đảng. Trong Phụ lục “Gửi thanh niên An Nam” của cuốn “Bản án chế độ thực dân Pháp”, Nguyễn ái Quốc cho rằng: “ở Đông Dương chúng ta có đủ tất cả những cái mà một dân tộc có thể mong muốn… Nhưng chúng ta thiếu tổ chức và thiếu người tổ chức”[20, tr.
Người đặc biệt yêu cầu Quốc tế Cộng sản phải có trách nhiệm giúp đỡ các nước thuộc địa trong việc đào tạo, huấn luyện và tổ chức lực lượng cách mạng. Nói đến tổ chức là nói đến con người, muốn có tổ chức trước hết phải có con người tổ chức. Trong những năm hai mươi của thế kỷ XX, các phương tiện tuyên truyền mang đậm dấu ấn Nguyễn Ái Quốc như báo “Le Paria” (1922), “Bản án chế độ thực dân Pháp” (1925), sách “Đường cách mệnh” (1927)… đã đề cập ở những mức độ khác nhau về vị trí của công tác cán bộ.