Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh xây dựng văn hóa đời sống sinh viên CĐ ANND I

Luận văn thạc sĩ Hồ Chí Minh học nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng văn hóa đời sống cho sinh viên Cao đẳng An ninh nhân dân I.

• Chuyên ngành: Hồ Chí Minh học
• Đề tài: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng văn hóa đời sống của sinh viên trường Cao đẳng An ninh nhân dân I hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan về tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa đời sống sinh viên

Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa đời sống là di sản lý luận quý báu của dân tộc Việt Nam. Khái niệm này bao gồm đạo đức mới, lối sống mới và nếp sống mới. Trong đó, đạo đức mới giữ vai trò nền tảng định hướng hành vi con người. Lối sống mới biểu hiện qua tinh thần khiêm tốn, giản dị, hòa đồng và tiết kiệm. Nếp sống mới phản ánh thói quen văn minh, khoa học cùng tinh thần tuân thủ kỷ cương pháp luật. Đối với môi trường đào tạo công an, văn hóa đời sống là thước đo phẩm chất của từng cán bộ tương lai. Trường Cao đẳng An ninh nhân dân I luôn coi việc bồi dưỡng văn hóa đời sống là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu. Việc vận dụng tư tưởng của Người trang bị thế giới quan cách mạng vững chắc cho thế hệ trẻ. Học viên được rèn luyện để thấm nhuần các chuẩn mực văn hóa ứng xử CAND. Điều này tạo nền móng vững chắc cho sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia trong giai đoạn hội nhập hiện nay.

1.1. Khái niệm và cấu trúc văn hóa đời sống theo Hồ Chí Minh

Theo Hồ Chí Minh, văn hóa đời sống gồm ba yếu tố gắn bó hữu cơ: đạo đức mới, lối sống mới và nếp sống mới. Đạo đức mới lấy các phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư làm chuẩn mực. Lối sống mới đòi hỏi phong cách văn minh, thái độ tôn trọng tập thể và tinh thần phục vụ nhân dân. Nếp sống mới hình thành thói quen kỷ luật, trật tự và lối sống khoa học trong sinh hoạt hằng ngày. Ba yếu tố này tương tác chặt chẽ để tạo nên chỉnh thể nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa. Việc nắm vững cấu trúc văn hóa đời sống giúp sinh viên xác định đúng phương hướng tu dưỡng và rèn luyện bản thân.

1.2. Tầm quan trọng của văn hóa đời sống với học viên an ninh

Sinh viên ngành an ninh là lực lượng nòng cốt bảo vệ an ninh trật tự tương lai. Môi trường công tác đặc thù đòi hỏi phẩm chất đạo đức trong sạch và kỷ luật thép. Xây dựng văn hóa đời sống giúp học viên nâng cao khả năng miễn dịch trước các cám dỗ vật chất và tiêu cực xã hội. Nếp sống văn hóa còn bồi đắp lòng nhân ái, sự gắn bó mật thiết với nhân dân và tinh thần sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc. Việc thực hành văn hóa đời sống chuẩn mực ngay trong nhà trường là bước đệm then chốt. Học viên sẽ hình thành tư cách người chiến sĩ CAND bản lĩnh, trí tuệ và mẫu mực khi nhận nhiệm vụ thực tế.

II. Thực trạng văn hóa đời sống sinh viên Cao đẳng An ninh nhân dân I

Trường Cao đẳng An ninh nhân dân I đã đạt nhiều thành tựu nổi bật trong công tác quản lý và giáo dục học viên. Đa số sinh viên có lập trường tư tưởng kiên định và đạo đức tốt đẹp. Học viên chấp hành nghiêm túc điều lệnh CAND, nội quy học đường và chế độ sinh hoạt nội trú. Tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái và ý thức tập thể được thể hiện rõ nét trong sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn bộc lộ một số tồn tại cần sớm khắc phục. Tác động từ mặt trái của kinh tế thị trường và mạng xã hội ảnh hưởng tiêu cực đến một bộ phận sinh viên. Một số học viên còn biểu hiện chủ quan, thiếu tự giác rèn luyện hoặc vi phạm lễ tiết tác phong. Hoạt động văn hóa tinh thần đôi khi còn mang tính hình thức, chưa thu hút đông đảo sinh viên tham gia chủ động. Việc nhận diện đúng thực trạng là tiền đề quan trọng nhằm đề ra các biện pháp điều chỉnh phù hợp.

2.1. Những ưu điểm nổi bật trong nếp sống của sinh viên

Sinh viên Trường Cao đẳng An ninh nhân dân I duy trì nền nếp học tập nghiêm túc và tinh thần kỷ luật cao. Môi trường bán vũ trang rèn luyện cho học viên tác phong nhanh nhẹn, tinh thần đồng chí gắn kết và thái độ lễ phép. Học viên tích cực tham gia các phong trào tình nguyện, nghiên cứu khoa học và rèn luyện thể lực. Đại đa số sinh viên đều thể hiện rõ ý thức giữ gìn truyền thống danh dự lực lượng CAND. Tinh thần tương trợ lẫn nhau trong học tập và sinh hoạt nội trú luôn được giữ vững. Những phẩm chất tốt đẹp này phản ánh kết quả tích cực của công tác giáo dục chính trị tư tưởng tại nhà trường.

2.2. Hạn chế và thách thức từ môi trường tác động bên ngoài

Bên cạnh các mặt tích cực, văn hóa đời sống của học viên vẫn chịu nhiều thách thức từ quá trình hội nhập. Không gian mạng phát triển nhanh làm nảy sinh tâm lý phân tâm, lãng phí thời gian vào mạng xã hội và giải trí thiếu lành mạnh. Một bộ phận nhỏ sinh viên thiếu ý thức tự giác, còn vi phạm giờ giấc sinh hoạt hoặc quy định bảo mật an ninh. Năng lực ứng xử trước các tình huống xã hội phức tạp đôi lúc còn lúng túng. Cơ sở vật chất phục vụ hoạt động văn hóa, thể thao đôi khi chưa đáp ứng đủ nhu cầu rèn luyện đa dạng. Những hạn chế này đòi hỏi các giải pháp đổi mới kịp thời và đồng bộ từ cấp ủy, chỉ huy.

III. Giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh xây dựng văn hóa sinh viên

Để nâng cao hiệu quả xây dựng văn hóa đời sống, nhà trường cần triển khai hệ thống giải pháp toàn diện. Trước hết, công tác giáo dục chính trị phải gắn liền với việc học tập Sáu điều Bác Hồ dạy CAND. Nhà trường cần đổi mới phương pháp giảng dạy lý luận chính trị theo hướng sinh động, hấp dẫn và gắn liền thực tiễn. Đội ngũ cán bộ, giảng viên phải nêu cao tinh thần nêu gương sáng về phẩm chất đạo đức và phong cách làm việc. Việc quản lý điều lệnh, kỷ luật nội vụ cần được siết chặt nhưng kết hợp hài hòa với tinh thần giáo dục thuyết phục. Tổ chức Đoàn Thanh niên giữ vai trò nòng cốt trong việc phát động các phong trào văn hóa, nghệ thuật và thể dục thể thao lành mạnh. Ngoài ra, việc đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất và không gian sinh hoạt văn hóa có ý nghĩa quyết định. Sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và các đơn vị thực tế tạo nên môi trường giáo dục liên hoàn, vững chắc.

3.1. Đổi mới công tác giáo dục chính trị tư tưởng và đạo đức

Đổi mới giáo dục tư tưởng là giải pháp then chốt nhằm định hình thế giới quan cho sinh viên. Nhà trường cần tích hợp tư tưởng Hồ Chí Minh vào từng môn học lý luận và nghiệp vụ an ninh. Nội dung tuyên truyền phải gắn chặt với phong trào học tập Sáu điều Bác Hồ dạy CAND. Việc tổ chức các buổi tọa đàm, hội thi kể chuyện tấm gương đạo đức Bác Hồ giúp học viên dễ dàng tiếp thu. Ứng dụng công nghệ thông tin vào tuyên truyền giúp mở rộng phạm vi lan tỏa thông tin tích cực. Học viên được nâng cao nhận thức chính trị, xây dựng lý tưởng cách mạng trong sáng và kiên quyết chống lại các biểu hiện thoái hóa biến chất.

3.2. Phát huy vai trò nêu gương và xây dựng môi trường văn hóa

Phương pháp nêu gương là nguyên tắc then chốt trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh. Cán bộ quản lý và giảng viên phải gương mẫu từ lời nói đến hành động để học viên noi theo. Mỗi hành vi chuẩn mực của người thầy là bài học trực quan sinh động nhất cho sinh viên. Đồng thời, nhà trường cần chú trọng xây dựng cảnh quan sư phạm xanh, sạch, đẹp và trang nghiêm. Các thiết chế văn hóa như thư viện, câu lạc bộ võ thuật và phòng truyền thống cần phát huy tối đa công năng. Môi trường sinh hoạt kỷ cương, lành mạnh tạo động lực cho học viên tự giác rèn luyện nếp sống văn minh và chính quy mỗi ngày.

IV. Ý nghĩa ứng dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong đào tạo cán bộ an ninh

Việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng văn hóa đời sống mang giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc. Đây là kim chỉ nam giúp Trường Cao đẳng An ninh nhân dân I nâng cao toàn diện chất lượng đào tạo. Sinh viên được rèn luyện trong môi trường văn hóa chuẩn mực sẽ hình thành nhân cách vững vàng. Bản lĩnh chính trị vững chắc giúp cán bộ an ninh tương lai hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ an ninh trật tự. Quá trình này góp phần xây dựng lực lượng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ và hiện đại. Giá trị nhân văn trong tư tưởng của Người giúp sinh viên luôn gắn bó máu thịt với nhân dân. Khi ra trường công tác, học viên sẽ trở thành những chiến sĩ mẫu mực, tận tụy phục vụ đất nước. Việc kiên trì thực hiện văn hóa đời sống mới chính là giải pháp căn cơ để bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng.

4.1. Nâng cao bản lĩnh chính trị và phẩm chất người chiến sĩ

Văn hóa đời sống theo tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng hình thành nhân cách người chiến sĩ CAND. Việc thực hành nếp sống văn hóa giúp học viên rèn giũa lòng trung thành tuyệt đối với Đảng và nhân dân. Bản lĩnh chính trị vững vàng giúp sinh viên kiên định mục tiêu cách mạng trước mọi khó khăn, thử thách. Phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính trở thành kim chỉ nam trong nhận thức và hành động của mỗi cá nhân. Nhờ đó, học viên luôn duy trì ý thức kỷ luật tự giác, tinh thần cảnh giác cách mạng và đạo đức công vụ trong sáng. Đây là hành trang quý báu cho quá trình công tác lâu dài sau này.

4.2. Định hướng hoàn thiện mô hình giáo dục toàn diện tương lai

Thực tiễn xây dựng văn hóa đời sống cung cấp nhiều kinh nghiệm quý cho công tác quản lý giáo dục. Trường Cao đẳng An ninh nhân dân I tiếp tục hoàn thiện quy chế quản lý học viên theo hướng chuẩn hóa và hiện đại hóa. Sự kết hợp chặt chẽ giữa học tập lý luận, rèn luyện thể chất và bồi dưỡng nghệ thuật tạo nên môi trường phát triển toàn diện. Nhà trường định hướng xây dựng các chuẩn mực văn hóa ứng xử CAND thành thói quen tự nhiên của mỗi học viên. Mô hình giáo dục văn hóa đời sống sẽ tiếp tục được nhân rộng, góp phần đào tạo nguồn nhân lực an ninh chất lượng cao cho đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xây dựng văn hóa đời sống là một trong những trụ cột then chốt nhằm phát triển nhân cách toàn diện của con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09/6/2014 của Hội nghị Trung ương 9 khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam, việc giáo dục lý tưởng và lối sống cho thế hệ trẻ trở thành nhiệm vụ chiến lược. Trong bối cảnh lực lượng Công an nhân dân giữ vai trò nòng cốt bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội, việc định hình chuẩn mực đạo đức, tác phong chuẩn mực cho học viên các trường vũ trang là đòi hỏi cấp bách.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Vận dụng hệ thống quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về văn hóa đời sống vào thực tiễn rèn luyện của sinh viên Trường Cao đẳng An ninh nhân dân I. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát và đánh giá thực trạng rèn luyện văn hóa đời sống của học viên trong giai đoạn 7 năm liên tục từ năm 2007 đến năm 2014. Từ đó, đề tài xác lập hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục tư tưởng, chính trị và nhân cách cho học viên. Ý nghĩa của luận văn được lượng hóa rõ rệt thông qua việc cung cấp cơ sở khoa học để nhà trường nâng tỷ lệ sinh viên đạt kết quả rèn luyện Tốt và Xuất sắc lên trên 85%, đồng thời giảm tỷ lệ vi phạm kỷ luật xuống dưới mức 1.5% trong toàn khóa học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin và hệ thống Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, đạo đức cách mạng làm nền tảng lý thuyết chủ đạo. Khung nghiên cứu cấu thành từ 3 khái niệm cốt lõi: Văn hóa (tổng hòa các phương thức sinh hoạt vật chất và tinh thần theo định nghĩa tháng 8 năm 1943 của Chủ tịch Hồ Chí Minh), Văn hóa đời sống (phức hệ bao gồm nhu cầu, hoạt động và sản phẩm văn hóa trong đời sống thường nhật), và Đời sống mới (chỉnh thể thống nhất giữa đạo đức mới, lối sống mới và nếp sống mới theo tác phẩm Đời sống mới xuất bản tháng 3 năm 1947).

Mô hình nghiên cứu tập trung vào 4 phẩm chất đạo đức nền tảng: Trung với nước, hiếu với dân; Yêu thương con người; Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; Tinh thần quốc tế trong sáng. Đồng thời, cấu trúc lý thuyết tích hợp 3 nguyên tắc thực hành đạo đức: Nói đi đôi với làm và nêu gương; Xây đi đôi với chống gắn với phong trào quần chúng; Tu dưỡng đạo đức bền bỉ suốt đời.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA ĐỜI SỐNG               |
+-------------------------------------------------------------------------+
                                     |
         +---------------------------+---------------------------+
         |                                                       |
+-----------------+                                     +-----------------+
|   ĐẠO ĐỨC MỚI   |                                     |  LỐI SỐNG MỚI & |
|                 |                                     |  NẾP SỐNG MỚI   |
| - Trung - Hiếu  |                                     |                 |
| - Tình yêu thương                                     | - Trong lao động|
| - Cần Kiệm Liêm |                                     | - Trong sinh    |
|   Chính         |                                     |   hoạt tinh thần|
| - Tinh thần     |                                     | - Nếp sống văn  |
|   quốc tế       |                                     |   minh kỷ luật  |
+-----------------+                                     +-----------------+
         |                                                       |
         +---------------------------+---------------------------+
                                     |
+-------------------------------------------------------------------------+
|        VẬN DỤNG VÀO SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG AN NINH NHÂN DÂN I        |
|                  (Dữ liệu thực nghiệm giai đoạn 2007 - 2014)            |
+-------------------------------------------------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp giữa tài liệu thứ cấp (các văn kiện của Đảng, 6 điều Bác Hồ dạy Công an nhân dân, báo cáo tổng kết giai đoạn 2007 - 2014) và dữ liệu sơ cấp thu thập qua điều tra xã hội học.

Cỡ mẫu nghiên cứu thực nghiệm gồm 420 đối tượng, bao gồm 70 cán bộ quản lý, giảng viên và 350 sinh viên đại diện cho các khóa học tại Trường Cao đẳng An ninh nhân dân I. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng nhằm bảo đảm tính đại diện giữa các khối lớp nghiệp vụ và các phòng khoa chức năng. Dữ liệu được xử lý bằng phương pháp phân tích thống kê mô tả, phân tích so sánh và phương pháp logic lịch sử. Việc kết hợp các phương pháp này bảo đảm phản ánh chính xác tương quan giữa nhận thức lý luận và hành vi thực tế của học viên trong môi trường kỷ luật vũ trang.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả rèn luyện kỷ luật và đạo đức của sinh viên giai đoạn 2007 - 2014 có sự tăng trưởng vững chắc. Thống kê từ Bảng 2.1 cho thấy tỷ lệ sinh viên đạt loại rèn luyện Tốt và Xuất sắc tăng từ 78.4% năm 2007 lên 88.6% vào năm 2014 (tăng 10.2%), trong khi tỷ lệ rèn luyện Trung bình và Yếu giảm tương ứng từ 5.1% xuống còn 1.1%.

Thứ hai, nhận thức về các giá trị chuẩn mực đạo đức có sự đồng thuận rất cao. Theo Bảng khảo sát 2.2, có 92.4% cán bộ và sinh viên khẳng định phẩm chất "Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư" là tiêu chí cốt lõi trong xây dựng tư cách người Công an cách mạng; 89.8% nhận thức rõ tầm quan trọng của nếp sống văn minh, chuẩn mực điều lệnh nội vụ.

Thứ ba, về phương pháp và hình thức triển khai, dữ liệu từ Bảng 2.3 và Bảng 2.4 ghi nhận 86.5% người tham gia khảo sát đánh giá hình thức sinh hoạt chi đoàn gắn với phong trào thi đua "Học tập và thực hiện 6 điều Bác Hồ dạy" mang lại hiệu quả chuyển biến hành vi cao nhất. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 13.5% ý kiến cho rằng một số hoạt động tuyên truyền còn mang tính hình thức, thiếu chiều sâu thực tế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến chuyển biến tích cực là sự kết hợp đồng bộ giữa giáo dục chính trị tư tưởng và duy trì nghiêm kỷ luật điều lệnh Công an nhân dân. Khi đối chiếu với các nghiên cứu cùng thời kỳ tại Học viện Cảnh sát nhân dân hoặc các trường đại học dân sự, sinh viên Trường Cao đẳng An ninh nhân dân I thể hiện tính kỷ luật và ý thức tự giác rèn luyện cao hơn khoảng 12% đến 15% nhờ môi trường quản lý tập trung 24/24 giờ.

Tiêu chí đánh giá văn hóa đời sống	Tỷ lệ tích cực (%)	Tỷ lệ trung bình/chưa đạt (%)	Mức độ chuyển biến 2007-2014
Ý thức chấp hành điều lệnh CAND	93.5%	6.5%	Tăng 8.2%
Thực hành Cần, Kiệm, Liêm, Chính	92.4%	7.6%	Tăng 11.4%
Ứng xử văn hóa trong nội bộ	88.7%	11.3%	Tăng 9.5%
Tự giác tu dưỡng, rèn luyện	84.1%	15.9%	Tăng 13.0%

Sự khác biệt rõ nét nằm ở việc chuyển hóa lý luận thành nếp sống hàng ngày: từ văn hóa ăn, mặc, ở, đi lại ngăn nắp đến phong cách ứng xử "kính trọng, lễ phép với nhân dân". Dù vậy, nghiên cứu cũng chỉ ra tác động tiêu cực từ mặt trái cơ chế thị trường và mạng xã hội khiến khoảng 7.6% học viên đôi lúc còn tư tưởng thực dụng, cần có biện pháp giáo dục chiều sâu liên tục.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy bền vững các kết quả đạt được, luận văn xác lập 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục chính trị, tư tưởng: Tăng cường thời lượng học tập chuyên đề tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa đời sống lên tối thiểu 45 tiết/năm học, áp dụng phương pháp thảo luận tương tác và nghiên cứu tình huống thực tiễn. Đích đến là đạt 100% sinh viên nắm vững 6 điều Bác Hồ dạy.
2. Chuẩn hóa quy chế và nếp sống văn hóa điều lệnh: Ban Giám hiệu cùng Phòng Quản lý học viên rà soát, hoàn thiện bộ quy tắc ứng xử văn hóa trong nhà trường; duy trì tỷ lệ 98% phòng ở học viên đạt chuẩn kiểu mẫu "Xanh - Sạch - Đẹp - Ngăn nắp", lộ trình thực hiện định kỳ hàng tháng.
3. Phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, giảng viên: 100% cán bộ lãnh đạo và giảng viên thực hiện cam kết "Nói đi đôi với làm", là tấm gương đạo đức trực tiếp để học viên noi theo theo tinh thần chỉ thị của Đảng ủy Công an Trung ương.
4. Tổ chức sâu rộng các phong trào thi đua văn hóa, văn nghệ, thể thao: Đoàn Thanh niên chủ trì tổ chức tối thiểu 4 cuộc thi chuyên đề và hội thao truyền thống mỗi năm học, hướng tới thu hút trên 95% sinh viên tham gia, tạo môi trường lành mạnh đẩy lùi các biểu hiện tiêu cực.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý giáo dục và Ban Giám hiệu các trường Công an nhân dân: Sử dụng khung phân tích thực trạng và hệ thống số liệu 7 năm để xây dựng chương trình quản trị nhân cách, chuẩn hóa khung đánh giá rèn luyện học viên hàng năm.
• Giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lý luận chính trị, Hồ Chí Minh học: Khai thác nguồn tài liệu tham khảo phong phú, mô hình lý thuyết tích hợp giữa văn hóa đời sống và đạo đức công vụ để phục vụ giảng dạy và mở rộng đề tài nghiên cứu.
• Cán bộ Đoàn Thanh niên và công tác Đảng trong lực lượng vũ trang: Vận dụng các mô hình phong trào thanh niên, phương pháp tuyên truyền và giải pháp nêu gương vào thực tế công tác xây dựng lực lượng tại đơn vị.
• Sinh viên, học viên khối các trường vũ trang: Nắm vững các tiêu chí chuẩn mực về tư cách người chiến sĩ cách mạng, xác định phương pháp tự rèn luyện phẩm chất Cần, Kiệm, Liêm, Chính trong suốt quá trình đào tạo.

Câu hỏi thường gặp

Hồ Chí Minh định nghĩa văn hóa đời sống gồm những thành tố nào?
Theo tác phẩm Đời sống mới (tháng 3 năm 1947), văn hóa đời sống là một chỉnh thể cấu thành từ 3 yếu tố hữu cơ: đạo đức mới (nền tảng cốt lõi), lối sống mới (phong cách sinh hoạt, lao động, học tập) và nếp sống mới (thói quen, phong tục tập quán văn minh). Cả 3 yếu tố này liên kết chặt chẽ để hoàn thiện nhân cách con người.

Tại sao đạo đức cách mạng lại giữ vai trò cốt tử trong văn hóa đời sống?
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định đạo đức là cái gốc của người cách mạng, tương tự như gốc của cây hay nguồn của sông. Khảo sát thực tế giai đoạn 2007 - 2014 cho thấy 92.4% cán bộ và học viên đồng tình rằng nếu thiếu cái tâm trong sáng và sự liêm chính, cán bộ vũ trang dễ bị sa ngã trước cám dỗ vật chất.

Nghiên cứu đánh giá thế nào về thực trạng rèn luyện của sinh viên Trường Cao đẳng An ninh nhân dân I?
Nghiên cứu ghi nhận 88.6% sinh viên đạt kết quả rèn luyện Tốt và Xuất sắc trong năm 2014, tăng hơn 10% so với năm 2007. Đa số học viên chấp hành nghiêm điều lệnh CAND, duy trì lối sống giản dị, lành mạnh, dù vẫn còn khoảng 1.1% học viên cần được uốn nắn hành vi kỷ luật.

Phương pháp nào được đánh giá hiệu quả nhất để xây dựng đời sống mới cho sinh viên?
Phương pháp nêu gương "Nói đi đôi với làm" của cán bộ, giảng viên và hình thức sinh hoạt chi đoàn gắn liền phong trào "Học tập, thực hiện 6 điều Bác Hồ dạy" được 86.5% người khảo sát đánh giá là mang lại chuyển biến trực tiếp và bền vững nhất.

Điểm mới nổi bật nhất của luận văn là gì?
Luận văn đã hệ thống hóa lý luận về văn hóa đời sống gắn riêng với sinh viên khối an ninh, đồng thời công bố bộ số liệu thực nghiệm toàn diện trong 7 năm (2007 - 2014) với cỡ mẫu 420 đối tượng, làm cơ sở khoa học cho công tác xây dựng lực lượng vũ trang hiện nay.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa đời sống trên cả 3 phương diện: đạo đức mới, lối sống mới và nếp sống mới.
• Phân tích bộ dữ liệu thực chứng 7 năm (2007 - 2014) tại Trường Cao đẳng An ninh nhân dân I với cỡ mẫu 420 người, ghi nhận tỷ lệ rèn luyện Tốt - Xuất sắc đạt mức 88.6%.
• Xác định rõ vai trò quyết định của việc kết hợp giữa giáo dục lý luận chính trị và duy trì nghiêm ngặt điều lệnh Công an nhân dân.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi, có phân công chủ thể rõ ràng và mục tiêu định lượng cụ thể cho giai đoạn tiếp theo.
• Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị lý luận và thực tiễn cao cho công tác đào tạo nhân lực trong toàn lực lượng Công an nhân dân.

Các cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý giáo dục có thể ứng dụng ngay hệ thống tiêu chí khảo sát và giải pháp của luận văn để nâng cao chất lượng rèn luyện văn hóa đời sống cho học viên trong giai đoạn hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA ĐỜI SỐNG 1. Sự cần thiết phải xây dựng văn hóa đời sồng 1. Văn hóa Khái niệm “văn hóa” có nội hàm phong phú và ngoại diên rất rộng. Hiện nay, người ta thống kê có đến hơn 500 khái niệm văn hóa.

Văn hóa là sản phẩm do con người sáng tạo ra, sản phẩm riêng có của con người, nói như C. Mác, văn hóa là thiên nhiên thứ hai do con người làm nên, văn hóa có từ thuở bình minh lịch sử loài người. Văn hóa là gì? Câu hỏi đó đã được đặt ra từ lâu với tư duy nhân loại. Đã có rất nhiều định nghĩa về văn hóa xuất phát từ những cách tiếp cận khác nhau.

Ngay từ xa xưa, hai chữ “văn hóa” đã sớm xuất hiện trong ngôn ngữ loài người, đặc biệt ở những quốc gia được coi là cái nôi của văn minh nhân loại. Ở phương Đông, từ “văn hóa” xuất hiện rất sớm trong ngôn ngữ Trung Quốc. Ngay từ trước công nguyên, ở đời Tây Hán, trong bài “Chi Vũ” sách “Thuyết Uyển”, Lưu Hương đã viết: “Bậc thánh nhân trị thiên hạ, trước dùng văn đức rồi sau mới dùng vũ lực”. Phàm dùng vũ lực để đối phó với người bất phục tùng, dùng văn hóa không thay đổi được thì sau đó sẽ trừng phạt.

Như vậy, văn hóa dùng để đối lập với vũ lực, khi đã phải dùng đến võ là vì người dân đã không phục tùng, dùng văn hóa giáo dục mà không sửa đổi. Ở phương Tây, hiểu theo nghĩa chung nhất, văn hóa (cultus) được hiểu trên hai bình diện. Một là: trồng trọt, thích ứng với tự nhiên, khai thác tự nhiên để phục tùng đời sống con người; hai là: giáo dục, đào tạo cá thể hay cộng đồng để họ ngày một hoàn thiện hơn, tốt đẹp hơn. 13 Sự xuất hiện sớm từ “văn hóa” trong ngôn ngữ của các dân tộc khẳng định rằng văn hóa là hoạt động xuất hiện rất sớm trong lịch sử.

Trong quan niệm của người cổ đại, dù phương Đông hay phương Tây, văn hóa đã mang ý nghĩa giáo hóa con người. Tính đến nay, có rất nhiều định nghĩa về văn hóa và có lẽ số lượng định nghĩa sẽ tăng lên. Bởi “nói tới văn hóa là nói tới một lĩnh vực vô cùng phong phú và rộng lớn, bao gồm tất cả những gì không phải là thiên nhiên mà có liên quan đến con người trong quá trình tồn tại, phát triển, quá trình con người làm nên lịch sử, cốt lõi của sức sống dân tộc là văn hóa với nghĩa bao quát và cao đẹp nhất của nó” [38; tr. Tựu chung có thể tổng kết 4 cách tiếp cận định nghĩa văn hóa: Văn hóa là một quá trình lịch sử; Văn hóa là giá trị vật chất và tinh thần của con người; Văn hóa như những tín hiệu về nhân cách; Liệt kê mô tả thành những tổ hợp, những quan hệ văn hóa.

- UNESCO đưa ra định nghĩa với ý nghĩa rộng nhất. Trong tuyên bố những chính sách văn hóa tại Hội nghị quốc tế do UNESCO chủ trì tháng 8- 1982 tại Mêhicô đưa ra định nghĩa văn hóa: “Trên ý nghĩa rộng nhất văn hóa có thể coi là phức thể, tổng thể các đặc trưng diện mạo, những nét riêng biệt về tinh thần, vật chất, trí tuệ và xúc cảm quyết định tính cách của một xã hội. Văn hóa bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống giá trị, những tập tục truyền thống, tín ngưỡng. Văn hóa mang lại cho con người khả năng suy xét bản thân, giúp cho con người tự hoàn thiện, khắc họa nên bản sắc của một cộng đồng, gia đình, xóm làng, vùng miền, quốc gia, xã hội.

Văn hóa bao gồm cách ứng xử và sự giao tiếp của cá nhân hay cộng đồng làm cho dân tộc này khác dân tộc khác” [20; tr. Như vậy, văn hóa nằm trong con người, văn hóa chính là con người được biểu hiện trong phương thức sống, trong năng lực hoạt động và là sức mạnh bản 14 chất con người, là trình độ phát triển của chính con người. Tựu chung một số đặc trưng làm nên khái niệm văn hóa cần được hiểu: Một là, văn hóa là toàn bộ giá trị do con người tạo ra. Văn hóa là một hiện tượng xã hội gắn liền với các hoạt động nhiều mặt của con người.

Nguồn gốc của mọi hiện tượng, mọi quan hệ văn hóa đều gắn với các hoạt động sống của con người. Văn hóa được biểu thị như phương thức mà con người hoạt động bao gồm cả hoạt động vật chất và hoạt động tinh thần thể hiện năng lực phát triển và hoàn thiện của chính bản thân con người với tư cách là những chủ thể sáng tạo văn hóa. Vì vậy, văn hóa chính là thế giới của con người, do con người sáng tạo ra và phục vụ chính bản thân con người. Hai là, văn hóa là trình độ phát triển của chính bản thân con người.

Văn hóa là năng lực hoạt động của con người, bao gồm phương thức và trình độ hoạt động, khả năng tổ chức và điều hành xã hội. Thế giới văn hóa là thế giới của con người. Văn hóa tồn tại với chúng ta vừa chính là sự phát triển của con người, vừa là các sản phẩm của lao động như các công cụ, kỹ thuật, chế tác các tín ngưỡng, khoa học, nếp sống, khả năng tổ chức, điều hành các hoạt động xã hội. Mác cho rằng đó là quá trình “lao động đã được đối tượng hóa” hoặc là “các năng lực bản chất người đã được đối tượng hóa”.

Ba là, văn hóa là tổng thế các giá trị do con người tạo ra gồm: giá trị văn hóa vật chất, giá trị văn hóa tinh thần và bản thân sự phát triển của con người – giá trị cao nhất trong sự phát triển văn hóa. Trong định nghĩa của UNESCO, khái niệm văn hóa được đưa ra theo ba cấp độ khác nhau. Ở mức đơn giản nhất, văn hóa được xem là văn học và nghệ thuật. Đó là lý do của tên gọi “trung tâm văn hóa” có mặt khắp nơi.

Ở mức phức tạp hơn, ngoài văn học và nghệ thuật, văn hóa còn được xem là lối sống (ngôn ngữ giao tiếp, ẩm thực, trang phục, cách cư xử…) cùng đạo đức, truyền thống, đức tin…, tức hệ thống các giá trị tinh thần của một người, một nhóm người hay 15 một xã hội. Ở mức phức tạp nhất và do đó phổ quát nhất, văn hóa được xem là tất cả các giá trị vật chất và tinh thần của một xã hội. - Tháng 8- 1943, Hồ Chí Minh đã đưa ra khái niệm văn hóa: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó, tức là văn hóa.

Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu của đời sống và đòi hỏi sự sinh tồn”.458] Đây là một định nghĩa rất khoa học về văn hóa. Nội hàm khái niệm văn hóa của Hồ Chí Minh đưa ra không quá hẹp, quá rộng. Nó phù hợp với mọi điều kiện lịch sử - xã hội trong quá trình phát triển của con người. Bản chất văn hóa trong quan niệm của Hồ Chí Minh là hướng đến chủ nghĩa nhân văn cao cả.

Văn hóa được hiểu đồng nghĩa với những giá trị chân – thiện – mỹ. Trước hết, văn hóa theo quan niệm của Hồ Chí Minh là nét riêng biệt chỉ có ở loài người, được hình thành “vì lẽ sinh tồn và mục đích của cuộc sống”. Con người là một thực thể sinh học – xã hội khác con vật bởi con người có ý thức, có sáng tạo, có văn hóa. Con người trong cuộc đấu tranh để sinh tồn và phát triển đã sáng tạo ra văn hóa.

Mác là thiên nhiên thứ hai do con người sáng tạo ra, là thế giới cái đẹp của con người. Nói cách khác, văn hóa chính trị là sản phẩm riêng có của con người và chính văn hóa giúp con người ngày càng phát triển và hoàn thiện hơn, ngày càng đẹp hơn. Thứ hai, cấu trúc văn hóa được Hồ Chí Minh trình bày trên quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử gồm văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể (văn hóa tinh thần hay văn hóa theo nghĩa hẹp). Văn hóa tinh thần là những hoạt động và những giá trị tinh thần được tạo ra như ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, 16 pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật… Văn hóa vật thể gồm đền, chùa, các công trình kiến trúc được tạo nên do hoạt động thực tiễn của con người.

Điểm khác biệt tìm thấy trong định nghĩa văn hóa Hồ Chí Minh chính là Người đã thừa nhận tôn giáo như một thành tố quan trọng của văn hóa. Đây là điểm đặc biệt sáng tạo của nhà văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh. Người đã vượt lên trên những thành kiến, những nhận thức không đầy đủ về tôn giáo trong quan điểm của C. Mác khi ông coi “tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân”.

Người đã thấy được những đóng góp tích cực, những giá trị tốt đẹp trong các giáo lý tôn giáo, để hướng con người tự do tôn trọng đức tin, hướng con người luôn phấn đấu để “tốt đời, đẹp đạo”. Thứ ba, Hồ Chí Minh định nghĩa văn hóa trên quan điểm phát triển. Văn hóa chính là sự tổng hòa của các phương thức sinh hoạt vật chất và sinh hoạt tinh thần của con người. Cùng với quá trình xây dựng và phát triển văn hóa, xây dựng cái tự nhiên thứ hai, con người ngày càng hoàn thiện và phát triển hơn.

Văn hóa vốn là một khái niệm trừu tượng và đa nghĩa nhưng đã được Hồ Chí Minh trình bày hết sức dung dị và khoa học. Làm được điều này bởi văn hóa Hồ Chí Minh chính là sự kết hợp hài hòa giữa văn hóa dân tộc và văn hóa nhân loại, bởi văn hóa Nguyễn Ái Quốc chính là “nền văn hóa của tương lai”. Nền văn hóa ấy hướng vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóng con người. Nói cách khác, theo Hồ Chí Minh xây dựng và phát triển văn hóa chính là quá trình xây dựng và phát triển con người.

Người chỉ rõ chủ nghĩa Mác đã chuẩn bị cho các dân tộc một bước nhảy vọt lớn lao để từ thân phận bị nô lệ lên địa vị người làm chủ.