Chương 1: Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng. Chương 2: Bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam hiện nay - Thực trạng và một số vấn đề đặt ra. Chương 3: Một số dự báo và giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng vào việc nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam hiện nay. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ BÁO CHÍ CÁCH MẠNG 1.1 Vị trí, vai trò, nhiệm vụ của báo chí cách mạng Chủ tịch Hồ Chí Minh - nhà cách mạng vĩ đại của dân tộc Việt Nam, Người cũng là một nhà báo lỗi lạc, người thầy của nhiều thế hệ nhà báo, là người chiến sĩ tiên phong, giương cao ngọn cờ chiến đấu của báo chí trên các chặng đường cách mạng cho đến phút cuối của cuộc đời.
Những người làm báo, những người đọc báo, và có lẽ tất cả những ai có liên quan đến báo chí, quan tâm đến báo chí cách mạng Việt Nam đều nhớ đến Hồ Chí Minh - nhà báo đã cống hiến cho cách mạng Việt Nam lớn nhất. Ngay từ khi bước vào hoạt động cách mạng, kế thừa và phát triển sáng tạo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về báo chí vô sản, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận thức đầy đủ và sâu sắc vị trí quan trọng, vai trò to lớn, nhiệm vụ nặng nề, vẻ vang của báo chí cách mạng. Người luôn coi báo chí là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng, là vũ khí sắc bén trong công cuộc đấu tranh giành độc lập cho dân tộc và xây dựng cuộc sống mới cho nhân dân. Từ kinh nghiệm thực tiễn làm báo phong phú của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại những chỉ dẫn hết sức có giá trị đối với người làm báo.
Vị trí, vai trò của báo chí cách mạng Là nhà cách mạng có sự hiểu biết sâu sắc văn hóa Đông - Tây, thấm nhuần chủ nghĩa Mác - Lênin, nhất là tâm đắc những quan điểm của Lênin về báo chí:“Trong thời đại ngày nay, không có tờ báo chính trị thì không thể có phong trào gọi là chính trị”, “chúng ta cần trước hết là tờ báo, không có nó thì không thể tiến hành một cách có hệ thống cuộc tuyên truyền, cổ động hết sức có nguyên tắc và toàn diện” [20; tr 46], “Báo chí là người tuyên truyền, người cổ động, người tổ chức chung, người lãnh đạo chung” [50; tr 366]. Với nhiều năm kinh nghiệm làm báo và hiểu rõ sức mạnh của báo chí, Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã sáng lập và là linh hồn của những tờ báo vô sản đầu tiên trong 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lịch sử báo chí cách mạng của nước ta, trước hết là tờ Le Paria (4-1922) ở Pháp, rồi đến các tờ Thanh Niên (6-1925), Công Nông (12-1926), Lính Kách Mệnh (2-1927) khi Người hoạt động ở Trung Quốc, và tờ Việt Nam Độc Lập, gọi tắt là Việt Lập (8-1941) khi đã về Cao Bằng… Trên bước đường hoạt động cách mạng, ở đâu Người cũng quan tâm chỉ đạo, cải tiến nội dung và hình thức báo chí của các tổ chức Đảng và quần chúng nhằm phát huy hết vị trí, vai trò của báo chí để tuyên truyền, cổ động, tổ chức và dẫn đường cho quần chúng đấu tranh. Về vị trí của báo chí cách mạng, Hồ Chí Minh cho rằng: “Báo chí của ta đã có một địa vị quan trọng trong dư luận thế giới. Địch rất chú ý, bạn rất quan tâm đến báo chí ta” [33; tr 465].
Báo chí cách mạng là một bộ phận của phong trào cách mạng, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và có quan hệ gắn bó mật thiết với các phong trào cách mạng khác. Đây được coi là cơ sở để phân biệt báo chí cách mạng với báo chí phản cách mạng. Điều này được khẳng định khi Hồ Chí Minh coi báo chí là bộ phận khăng khít trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc của dân tộc và của Đảng, là bộ phận của công tác tư tưởng - văn hóa “Báo chí cũng là một ngành quan trọng của văn hóa” [32; tr 141] luôn gắn liền với hoạt động của Đảng, phục vụ mục tiêu của cách mạng. Báo chí là diễn đàn rộng rãi, dân chủ, phục vụ lợi ích của nhân dân, có mục đích chiến đấu rõ ràng, thực hiện tốt nhất những nhiệm vụ của báo chí vô sản.
Bên cạnh đó, báo chí cách mạng phải giữ vị trí tiên phong, mở đường, truyền bá những tư tưởng và tri thức tiến bộ. Sở dĩ vậy, vì báo chí cách mạng là vũ khí đấu tranh trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, tác động sâu xa đến đời sống xã hội. Theo đó, Người yêu cầu “Báo chí ta không phải để cho một số ít người xem, mà để phục vụ nhân dân, để tuyên truyền giải thích đường lối, chính sách của Đảng và Chính phủ, cho nên phải có tính chất quần chúng và tinh thần chiến đấu” [32; tr 167]. Báo chí vì cách mạng, vì Đảng, vì nhân dân, 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đó cũng là tính đảng của báo chí, là biểu hiện sự trung thành của báo chí đối với Đảng, là cống hiến của báo chí vào sự nghiệp vĩ đại của Đảng.
Về vai trò của báo chí cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi báo chí cách mạng là vũ khí sắc bén của Đảng trên mặt trận tư tưởng - văn hóa. Người khẳng định vai trò quan trọng của báo chí cách mạng chính là: “phục vụ nhân dân lao động, phục vụ chủ nghĩa xã hội, phục vụ cho đấu tranh thực hiện thống nhất nước nhà, cho hoà bình thế giới” [32; tr 166]. Với Người tờ báo cách mạng phải có sức lan tỏa rộng rãi, đến với chiến trường Tây Bắc, Điện Biên Phủ rồi trong tiền tuyến lớn của thời kỳ chống Mỹ, cứu nước. Đặc biệt, vai trò của tờ báo không phải chỉ đóng khung ở chỗ phổ biến tư tưởng giáo dục chính trị và thu hút những bạn đồng minh chính trị, Hồ Chí Minh nhắc lại câu nói của Lênin khi nói về vai trò của báo chí: “tờ báo không phải chỉ là người tuyên truyền tập thể và người cổ động tập thể, mà lại còn là người tổ chức tập thể nữa” [48; tr 210].
Theo Người, báo chí chúng ta có một đề tài xuyên suốt là: “chống thực dân đế quốc, chống phong kiến địa chủ, tuyên truyền cho độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội” [32; tr 171]. Để thực hiện được nội dung đó, báo chí cách mạng phải có tính chiến đấu - biểu hiện cao nhất của tính đảng, là bản chất, là tiêu chí cao nhất của báo chí cách mạng. Điều đó, trước hết thể hiện ở đường lối chính trị của tờ báo. Hoạt động báo chí thực chất là hoạt động chính trị, thông tin trên báo chí quan trọng nhất là thông tin chính trị.
Báo chí phải biểu thị rõ ràng sự nhiệt tình ủng hộ hay phản đối một quan điểm, một vấn đề, một sự kiện chính trị, kinh tế, xã hội nào đó khi trong xã hội còn đấu tranh giai cấp và chính trị phải luôn làm chủ. Người căn dặn: “Tờ báo Đảng là như những lớp huấn luyện giản đơn, thiết thực và rộng khắp. Nó dạy bảo chúng ta những điều cần biết làm về tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo và công tác. Hàng ngày nó giúp nâng cao trình độ chính trị và năng suất công tác của chúng ta” [28; tr 514].
Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh: Báo chí phục vụ ai? Đằng sau lời chỉ dẫn của Người: báo chí của ta phải phục vụ nhân dân lao động, phục vụ cho đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất nước nhà, xây dựng chủ nghĩa xã 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hội, cho hoà bình thế giới. Người khẳng định vai trò to lớn của báo chí cách mạng: “Đối với những người viết báo chúng ta, cái bút là vũ khí sắc bén, bài báo là tờ hịch cách mạng để động viên quần chúng đoàn kết đấu tranh, chống chủ nghĩa thực dân cũ và mới, chống chủ nghĩa đế quốc, đứng đầu là đế quốc Mỹ, vì độc lập dân tộc, tiến bộ xã hội và hòa bình thế giới. Nhiệm vụ của báo chí cách mạng Từ việc xác định vị trí quan trọng, vai trò to lớn của báo chí cách mạng, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ nhiệm vụ của nền báo chí cách mạng nước ta. Đối với cách mạng thế giới, theo Người báo chí có nhiệm vụ: “tăng cường đoàn kết trong đại gia đình xã hội chủ nghĩa; ra sức ủng hộ phong trào giải phóng dân tộc ở các nước châu Á, châu Phi và châu Mỹ Latinh; đấu tranh cho hòa bình thế giới, cấm vũ khí nguyên tử và giải trừ quân bị.
Đó là nhiệm vụ chung của toàn Đảng, toàn dân ta, cũng là nhiệm vụ chính của báo chí ta” [33; tr 463-464]. Đối với cách mạng trong nước, theo Hồ Chí Minh, báo chí cách mạng phải góp phần đắc lực trong việc phục vụ sự nghiệp cách mạng với những nhiệm vụ cụ thể như đấu tranh chính trị, tư tưởng, tuyên truyền giác ngộ về lý tưởng cách mạng, nâng cao nhận thức, hiểu biết cho nhân dân…Báo chí phải phục vụ đông đảo quần chúng nhân dân. Người khẳng định: “Nhiệm vụ của báo chí là phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng” [33; tr 463]; là “cốt làm cho dân ta biết, biết các việc, biết đoàn kết, đặng đánh Tây, đánh Nhật làm cho Việt Nam độc lập, bình đẳng tự do” [23; tr 611]. Đồng thời “Nhiệm vụ của tờ báo là tuyên truyền, cổ động, huấn luyện, giáo dục, và tổ chức dân chúng, để đưa dân chúng đến mục đích chung” [26; tr 102]; “người tổ chức chung, người lãnh đạo chung” [32; tr 167].
Đó chính là sự tuyên truyền tập thể, cổ động tập thể và tổ chức tập thể. Nói cách khác, theo Người, nhiệm vụ của báo chí chính là tác động vào nhận thức xã hội nhằm thay đổi nhận thức theo hướng tích cực để đưa quần chúng vào hoạt động thực tiễn cách mạng. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bên cạnh đó, Người còn cho rằng, nhiệm vụ của báo chí là phải đi tiên phong trong đấu tranh không khoan nhượng với những gì đi ngược lại quy luật của lịch sử, vạch trần tính chất phản động, giả dối, bịp bợm của kẻ thù của dân tộc; phải đề cao tư tưởng xã hội chủ nghĩa, triệt để phê phán chủ nghĩa cá nhân.