CHƯƠNG 1 ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP CƠ SỞ Ở TỈNH HÀ TĨNH THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 1. Khái niệm công cụ 1. Cán bộ “Cán bộ” là khái niệm có nội hàm rộng, có nhiều cách tiếp cận theo phạm vi, đối tượng nghiên cứu và xung quanh khái niệm này vẫn còn nhiều ý kiến rất khác nhau. Khái niệm “cán bộ” xuất hiện khá sớm ở nước ta, có học giả cho rằng “cán bộ” là từ Hán Việt và xuất hiện trong các từ điển Việt Nam, như Từ điển Bách khoa toàn thư, Đại từ điển Tiếng Việt, v.v… Trong Từ điển Tiếng Việt, từ “cán bộ” được định nghĩa là: “Người làm công tác nghiệp vụ chuyên môn trong cơ quan nhà nước, Đảng, đoàn thể.
Người làm công tác có chức vụ trong một cơ quan, tổ chức, phân biệt với người không có chức vụ”. Cho đến nay, từ “cán bộ” tùy theo tổ chức (đảng, đoàn thể, hệ thống nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang…) đã được dùng với rất nhiều nghĩa khác nhau. Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa ra khái niệm cán bộ ngay từ những ngày đầu kháng chiến chống Pháp. Trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”, Người viết: Cán bộ là những người đem chính sách của Đảng, của Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành.
Đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, cho Chính phủ hiểu rõ để đặt chính sách cho đúng. Nhiên cứu một số định nghĩa về cán bộ trong các cuốn từ điển và qua ý kiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, giúp chúng ta đi đến khẳng định: Cán bộ là người có chuyên môn nghiệp vụ nhất định, làm việc trong các tổ chức, cơ quan, đơn vị của hệ thống chính trị; là người giữ chức vụ trong các tổ chức, cơ quan của hệ thống chính trị. Theo Luật cán bộ, công chức năm 2008: “Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Cán bộ xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội; công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước” [57, tr.
Đội ngũ cán bộ - Khái niệm “đội ngũ” được dùng rộng rãi trong các tổ chức như đội ngũ cán bộ công nhân viên, đội ngũ trí thức, đội ngũ cán bộ khoa học, đội ngũ y, bác sỹ, vv.Khái niệm đội ngũ xuất phát từ thuật ngữ quân sự, đó là tổ chức gồm nhiều người tập hợp hành một lực lượng hoàn chỉnh. Như vậy đội ngũ có thể được hiểu là tập hợp một số người có cùng chức năng, nhiệm vụ và nghề nghiệp. Các quan niệm về “đội ngũ” tuy có khác nhau nhưng đều thống nhất ở chỗ: Đội ngũ là tập hợp một số người thành một lực lượng thực hiện một hay một số chức năng, nhiệm vụ nhất định để đem về kết quả nhất định nào đó. Nội hàm “đội ngũ cán bộ” cũng bao hàm nhiều nội dung.
Xét về mặt cấu trúc, có thể quan niệm đội ngũ cán bộ bao hàm hai bộ phận: bộ phận thứ nhất, gồm những cán bộ được hình thành qua con đường đào tạo tại các trường; bộ phận thứ hai, gồm những cán bộ được hình thành qua con đường bầu cử hoặc đề bạt, bổ nhiệm. Xét về loại hình đội ngũ cán bộ, có thể phân thành các loại: - Cán bộ Đảng và đoàn thể; - Cán bộ Nhà nước (lập pháp, hành pháp, tư pháp); - Cán bộ kinh tế và quản lý kinh tế; 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Cán bộ khoa học - kỹ thuật, văn hoá, giáo dục, y tế, thể thao, xã hội và cán bộ quản lý thuộc các ngành này; - Cán bộ lực lượng vũ trang v.v… Trong xã hội có giai cấp, đội ngũ cán bộ được hình thành theo quan điểm, mục đích của giai cấp cầm quyền. Ở nước ta, cán bộ phải là người chân thành, tận tuỵ, vì lợi ích của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và của dân tộc. Cán bộ chủ chốt: Trong mỗi tổ chức đều có người lãnh đạo.
Nhiều tổ chức có tập thể lãnh đạo. Trong tập thể lãnh đạo có người đứng đầu, đó là cán bộ chủ chốt. Như vậy, cán bộ chủ chốt là người đứng đầu quan trọng nhất, có tác dụng chi phối chủ yếu mọi hoạt động của một tổ chức. Khi xác định cán bộ lãnh đạo chủ chốt, cần đặt cán bộ trong một tổ chức nhất định.
Có thể có cán bộ ở tổ chức này, trong mối quan hệ này là cán bộ chủ chốt, nhưng trong mối quan hệ khác lại không phải là cán bộ chủ chốt. Đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở Cấp cơ sở là cấp cuối cùng của hệ thống chính trị bốn cấp (Trung ương, tỉnh, huyện, xã), nó mang đầy đủ đặc trưng của bộ máy quyền lực chính trị trong hệ thống quyền lực chính trị. Như vậy, có thể hiểu hệ thống chính trị cơ sở cũng là một bộ phận cấu trúc thượng tầng của xã hội bao gồm: các tổ chức, các thiết chế hợp pháp có quan hệ về mục đích, chức năng thực hiện quyền lực chính trị ở cơ sở. Hệ thống chính trị cấp cơ sở bao gồm các tổ chức Đảng, chính quyền và các đoàn thể nhân dân.
Cán bộ chủ chốt cấp cơ sở là những người lãnh đạo đứng đầu ở cấp xã, phường, thị trấn (hoặc tương đương), có vị trí quan trọng, có tác dụng làm nòng cốt chi phối toàn bộ hoạt động của một tổ chức nhất định. Cán bộ chủ chốt cấp cơ sở là những người có chức vụ trọng yếu ở cơ sở, thực hiện lãnh đạo, tổ chức, điều hành, triển khai các nhiệm vụ ở địa phương và phải chịu trách nhiệm về việc làm của mình trước tập thể, trước nhân dân và trước cấp trên của mình. Cụ thể: Cán bộ chủ chốt cấp cơ sở là 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những cán bộ giữ chức vụ bao gồm các chức danh: Bí thư đảng uỷ, phó bí thư đảng uỷ, chủ tịch hội đồng nhân dân, chủ tịch uỷ ban nhân dân, phó chủ tịch hội đồng nhân dân, phó chủ tịch uỷ ban nhân dân. Đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở chính là những người giữ vai trò nòng cốt, điều hành hoạt động của bộ máy tổ chức cấp cơ sở, nó vừa thể hiện sự lãnh đạo của Đảng vừa đảm bảo thực hiện quyền lực chính trị của chính quyền, vừa đảm bảo quyền dân chủ của nhân dân ở cơ sở.
Đặc điểm này đòi hỏi khi đổi mới phương pháp lãnh đạo và phong cách công tác của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở phải gắn liền với việc không ngừng củng cố và hoàn thiện hệ thống chính trị cơ sở thật sự vững mạnh góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội ở địa phương. Đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở có vị trí và vai trò quan trọng trong việc cụ thể hoá đường lối, chính sách của Đảng, của chính quyền cấp trên vào điều kiện cụ thể ở cơ sở, xây dựng kế hoạch, đề ra mục tiêu, phương hướng và thực hiện các kế hoạch, các mục tiêu đã đặt ra, tổ chức vận động và động viên nhân dân thực hiện đạt hiệu quả cao nhất. Bởi vậy, các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước có thật sự đi vào cuộc sống hay không, phụ thuộc rất lớn vào năng lực của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở trong việc cụ thể hóa các chủ trương, đường lối, chính sách ấy vào đời sống nhân dân và vận động nhân dân thực thi các chính sách của nhà nước một cách tích cực; họ cũng là lực lượng tổ chức và động viên nhân dân tăng cường sự đoàn kết trong nhân dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, huy động mọi tiềm năng để phát triển kinh tế xã hội, tổ chức cuộc sống của cộng đồng dân cư. Họ là những người trực tiếp tiếp xúc với nhân dân, là cầu nối giữa Đảng với nhân dân.
Đồng thời, chính đội ngũ cán bộ này nắm bắt tâm tư nguyện vọng, mong muốn của người dân, phản ánh với Đảng với Nhà nước. Chính vì đứng ở vị trí vừa trực tiếp lãnh đạo nhân dân, vừa là cầu nối với các cấp lãnh đạo cấp trên, cho nên yêu cầu đòi hỏi đối với đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở phải vừa nắm chắc về lý luận, chủ trương, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, và quan trọng là vận dụng, điều hành nhân dân thực hiện tốt và hiệu quả đường lối chính sách đó. Nói một cách khác, cán bộ chủ chốt cấp cơ sở phải giỏi cả lý luận và thực tiễn, cho nên yêu cầu đòi hỏi phải vừa có đức, vừa có tài, vừa “hồng” lại vừa “chuyên”, bất cứ trong hoàn cảnh nào cũng trung thành với Tổ quốc, với sự nghiệp cách mạng, dám nghĩ, dám làm trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và địa phương. Cán bộ chủ chốt cấp cơ sở giữ vai trò hết sức quan trọng trong việc ổn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Tổ chức nào có cán bộ chủ chốt giỏi thì tổ chức đó sẽ mạnh, nâng cao được hiệu quả, chất lượng công tác. Cùng một tổ chức, bộ máy tương tự, cùng một cơ chế, chính sách giống nhau, nhưng có địa phương kinh tế phát triển rất nhanh, mọi nhiệm vụ đều thực hiện hoàn thành xuất sắc, có địa phương về kinh tế xã hội thì trì trệ, mọi nhiệm vụ bê trễ. Điều đó nói lên vai trò quyết định của cán bộ chủ chốt. Vai trò của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở còn được thể hiện trong việc định hướng sự phát triển ở cơ sở theo con đường xã hội chủ nghĩa.
Đó là thực hiện tốt nguyên tắc phát triển kinh tế là trọng tâm, xây dựng Đảng là then chốt.