CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ THẺ ĐIỂM CÂN BẰNG (BALANCED SCORECARD) 1. Tổng quan về thẻ điểm cân bằng 1. Sự hình thành và phát triển của thẻ điểm cân bằng BSC (Thẻ điểm cân bằng) được xây dựng và phát triển bởi Robert Kaplan, giáo sư đại học Harvard chuyên ngành kế toán và David P. Norton, chuyên gia tư vấn vùng Boston.
Công trình này lần đầu tiên được đăng có tên “Thẻ điểm cân bằng – Những thước đo thúc đẩy hiệu quả hoạt động” (The Balanced Scorecard - Measures That Drive Performance) trên báo Harvard Business Review ( số tháng 1 và tháng 2 năm 1992). Công trình này là kết quả của cuộc nghiên cứu khảo sát mười hai công ty trong năm 1990 về “Đo lường hiệu suất hoạt động của tổ chức trong tương lai”. Đại diện các công ty này thuộc các lĩnh vực sản xuất, dịch vụ, công nghiệp nặng, công nghệ cao định kỳ 2 tháng một lần gặp Robert Kaplan và David P. Norton nhằm phát triển mô hình đo lường hiệu quả hoạt động mới.
Họ đã thảo luận và cho rằng các thước đo tài chính truyền thống đã lạc hậu, không còn phù hợp và hiệu quả trong nền kinh tế toàn cầu luôn thay đổi. Và họ tin rằng việc phụ thuộc hoàn toàn vào thước đo tài chính đã ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tạo ra, duy trì và nâng cao giá trị của doanh nghiệp.Nhóm nghiên cứu đã thảo luận và chốt lại với ý tưởng thẻ điểm đa chiều. Thẻ điểm này được mở rộng và đặt tên là “Thẻ điểm cân bằng” trên 4 phương diện: tài chính, khách hàng, kinh doanh nội bộ và học hỏi phát triển giúp cho doanh nghiệp cân bằng được giữa các thước đo tài chính và phi tài chính, giữa mục tiêu ngắn và dài hạn. Sau khi được công bố và giới thiệu, BSC được các công ty lớn đã áp dụng và đạt được kết quả hữu hiệu.Và các tổ chức này sau khi áp dụng BSC họ thấy rằng nó đã bổ sung cho hệ thống đo lường tài chính với những yếu tố gia tăng hiệu suất cho tương lai, hơn nữa đây cũng chính là công cụ giúp tổ TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 chức truyền đạt, thực hiện và quản lý chiến lược thông qua các thước đo được lựa chọn.
Vì BSC có những ưu điểm vượt trội, là cộng cụ đo lường hiệu suất hoạt động hiệu quả nên nhiều doanh nghiệp khắp nơi trên thế giới ứng dụng rộng rãi. Không những các doanh nghiệp mà các tổ chức phi lợi nhuận, tổ chức chính phủ cũng sử dụng BSC. BSC được tạp chí Harvard Business Review đánh giá là một trong 75 ý tưởng có ảnh hưởng nhất thế kỷ 20 (Paul R. Khái niệm thẻ điểm cân bằng Thẻ điểm cân bằng là phương pháp lập kế hoạch và đo lường thành quả hoạt động nhằm chuyển tầm nhìn và chiến lược chung của tổ chức thành những mục tiêu và thước đo cụ thể trên bốn phương diện: tài chính, khách hàng, quy trình hoạt động kinh doanh nội bộ, học hỏi và phát triển (Kaplan and Norton, 1996).
Sự cân bằng được tạo ra từ bốn phương diện đó là: - Thứ nhất cân bằng giữa mục tiêu ngắn hạn và mục tiêu dài hạn; - Thứ hai là cân bằng giữa đánh giá bên ngoài liên quan đến các cổ đông, khách hàng và những đánh giá nội bộ liên quan đến qui trình xử lý, đổi mới, học hỏi và phát triển; - Thứ ba là cân bằng giữa kết quả mong muốn đạt được (tương lai) và những kết quả đạt được trong thực tế (quá khứ); - Và cuối cùng là cân bằng giữa những đánh giá khách quan và những đánh giá chủ quan. Thẻ điểm cân bằng cung cấp một khung mẫu toàn diện giúp biến tầm nhìn và chiến lược của một công ty thành một tập hợp chặt chẽ các thước đo hiệu quả hoạt động. Điều này được minh họa ở hình 1. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 10 Để thành công TÀI CHÍNH về mặt tài chính, cần thể Mục Thư Chỉ Hành hiện trước cổ tiêu ớc tiêu động đông như thế đo nào? Để thỏa QUY TRÌNH KINH DOANH Để thành KHÁCH HÀNG mãn cổ đông NỘI BỘ đạt được Tầm và khách tầm nhìn, Mục Thước Chỉ Hành nhìn hàng, cần Mụ Thư Chỉ H cần thể hiện tiêu đo tiêu động vàchiến thực hiện tốt c ớc tiêu Hành trước khách lược quy trình nội tiêu đo động hàng như bộ nào? thế nào? Để đạt được HỌC HỎI VÀ PHÁT TRIỂN tầm nhìn, cần duy trì khả Mụ Thước Chỉ năng thay đổi c đo tiêu Hành và cải tiến tiêu động như thế nào? Hình 1.1: Thẻ điểm cân bằng đưa ra một mô hình giúp biến chiến lược thành hành động trên bốn phương diện (Nguồn: Kaplan and Norton, 1996, trang 9) 1.
Sự cần thiết vận dụng thẻ điểm cân bằng để đo lường, đánh giá thành quả hoạt động Trong thời đại công nghiệp các doanh nghiệp đã xây dựng và phát triển hệ thống kiểm soát tài chính nhằm kiểm soát, đánh giá hiệu quả trong việc sử dụng tài sản và nguồn vốn của doanh nghiệp. Hệ thống kiểm soát tài chính có ưu điểm đó là tạo điều kiện thuận lợi trong việc giám sát các khoản phân bổ tài chính và vốn hữu hình một cách hiệu quả. Chẳng hạn thông qua chỉ số lợi nhuận trên mỗi đồng vốn đầu tư (ROCE) có thể vừa định hướng vốn nội tại của một công ty để có thể sử dụng có lợi nhất, vừa giám sát tính hiệu quả của quá trình hoạt động sử dụng vốn tài chính và vốn hữu hình để tạo ra giá trị cho cổ đông. Tuy nhiên, trong thời đại công TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 11 nghệ thông tin, môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, hệ thống kiểm soát tài chính với các thước đo tài chính truyền thống đã bộc lộ những hạn chế.
Thứ nhất, thước đo tài chính không cung cấp đầy đủ thông tin để đo lường, đánh giá thành quả hoạt động. Trên các báo cáo tài chính hiện nay chỉ cung cấp các thông tin tài chính mà không cung cấp đầy đủ thông tin phi tài chính như tài sản vô hình đặc biệt là các tài sản vô hình thuộc về trí tuệ và năng lực của tổ chức như: đội ngũ nhân viên năng lực, sự trung thành của khách hàng, thương hiệu, quy trình phục vụ khách hàng kịp thời…. Các tài sản vô hình giúp một tổ chức kinh doanh có thể: - Phát triển các mối quan hệ khách hàng nhằm duy trì sự trung thành của các khách hàng hiện có và làm cho phân khúc khách hàng và các mảng thị trường mới có khả năng được phục vụ một cách chu đáo và hiệu quả; - Giới thiệu các sản phẩm và dịch vụ có tính sáng tạo theo nhu cầu của các phân khúc khách hàng mục tiêu; - Tạo ra các sản phẩm và dịch vụ chất lượng cao theo yêu cầu của khách hàng với chi phí thấp, đồng thời rút ngắn các giai đoạn thời gian trong sản xuất; - Huy động được những kỹ năng và động lực của nhân viên cho sự cải tiến liên tục khả năng xử lý, chất lượng và thời gian đáp ứng; - Triển khai được công nghệ thông tin, các cơ sở dữ liệu và các hệ thống. Ngoài ra, báo cáo tài chính không thể hiện rõ bộ phận cụ thể nào trong doanh nghiệp mà chỉ là cái nhìn tổng thể của toàn bộ doanh nghiệp.
Do đó các bộ phận cũng sẽ không biết việc làm của mình và ảnh hưởng đến kết quả hoạt động như thế nào. Hơn nữa thước đo tài chính thường được sử dụng để đánh giá thành quả của các nhà quản lý cấp cao, mà không sử dụng đánh giá nhân viên cấp thấp hơn. Thứ hai, thước đo tài chính không đo lường được các yếu tố định hướng cho kết quả tài chính trong tương lai của doanh nghiệp. Thước đo tài chính chỉ đo lường các kết quả hoạt động trong quá khứ, không phản ánh được tầm nhìn, định hướng trong tương lai.
Những yếu tố định hướng cho kết quả tài chính trong tương lai của doanh nghiệp đó là những yếu tố phi tài chính. Các thước đo tài chính không giúp TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 12 đo lường được các yếu tố phi tài chính nên chỉ đánh giá tốt được các kết quả hoạt động trong quá khứ mà không có giá trị dự báo trong tương lai. Thứ ba, thước đo tài chính có thể làm cho tổ chức chấp nhận hy sinh lợi ích trong dài hạn để đạt được mục tiêu tài chính trong ngắn hạn. Chịu sức ép từ việc kỳ vọng kết quả tài chính từ các cổ đông và chủ nợ, các nhà quản lý có thể sử dụng các biện pháp tác động tới chỉ tiêu tài chính trong ngắn hạn như cắt giảm chi phí nghiên cứu và phát triển sản phẩm mới, sa thải nhân viên, bỏ qua chi phí liên quan tới chăm sóc khách hàng, chi phí đào tạo nhân viên… Các biện pháp trên có thể làm cho các chi số tài chính của doanh nghiệp trong ngắn hạn trông có vẻ tươi sáng hơn nhưng thực chất các hoạt động tạo ra giá trị và khả năng sinh lợi trong dài hạn của tổ chức có thể bị ảnh hưởng xấu.
Thứ tư, việc hạch toán kế toán có thể bị bóp méo để phục vụ những mục đích tài chính trong ngắn hạn. Để đạt mức tăng trưởng trong báo cáo như mong muốn thì nhiều doanh nghiệp đã tăng lợi nhuận, khai khống doanh thu bằng cách “chế biến” tài khoản chờ phân bổ chi phí. Các chỉ số tài chính bị “chế biến” theo mục đích của người đứng đầu tổ chức do việc đánh giá thành quả hoạt động của tổ chức chỉ dựa vào các kết quả tài chính thể hiện trên các báo cáo tài chính. Điều này khiến thông tin cung cấp cho bên ngoài không còn khách quan và khác so với thông tin nội bộ của tổ chức.
Từ những hạn chế trên, nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin về đo lường, đánh giá chính xác và toàn diện thành quả hoạt động của doanh nghiệp, đòi hỏi phải thay đổi phương pháp đo lường truyền thống. Và thẻ điểm cân bằng đã ra đời, khắc phục được những hạn chế của các thước đo tài chính truyền thống trong môi trường cạnh tranh mới với sự gia tăng ngày càng lớn của tài sản vô hình. Vai trò của thẻ điểm cân bằng 1.1Thẻ điểm cân bằng là hệ thống đo lường Thẻ điểm cân bằng ra đời chỉ ra rằng các tổ chức cần phải kết hợp giữa thước đo tài chính và phi tài chính – các thước đo hướng tới giá trị tương lai. Những thước đo tài chính thường được gọi là các “chỉ số trễ” bởi vì chúng cho thấy rất rõ những TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.