Vận Dụng Phương Pháp Dạy Học Phát Hiện và Giải Quyết Vấn Đề trong Dạy Học Đại Số Tổ Hợp

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học đại số tổ hợp đại số và, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Phạm Thị Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Hạnh Lâm
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán
• Đề tài: Vận Dụng Phương Pháp Dạy Học Phát Hiện và Giải Quyết Vấn Đề Trong Dạy Học "Đại Số Tổ Hợp" (Đại Số và Giải Tích Lớp 11 THPT)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 0.5. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Giả thuyết khoa học
• 0.8. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Thực trạng dạy và học phần Đại số tổ hợp lớp 11 ở trường THPT
• 1.2. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÁT HIỆN VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TRONG DẠY HỌC "ĐẠI SỐ TỔ HỢP"
• 2.1. Nội dung, chương trình và mục tiêu dạy học nội dung Đại số tổ hợp lớp 11 ở trường THPT
• 2.2. Phân phối chương trình
• 2.3. Mục tiêu dạy học nội dung Đại số tổ hợp lớp 11 ở trường THPT
• 2.4. Một số biện pháp vận dụng dạy học PH&GQVĐ trong dạy học nội dung Đại số tổ hợp lớp 11
• 2.4.1. Tạo tình huống gợi vấn đề để gợi động cơ học tập
• 2.4.2. Thực hiện dạy học PH&GQVĐ để giúp HS kiến tạo tri thức, rèn luyện kĩ năng
• 2.4.3. Thực hiện dạy học PH&GQVĐ giúp hình thành năng lực giải quyết vấn đề cho HS
• 2.4.4. Một số chú ý khi vận dụng dạy học PH&GQVĐ trong dạy học các tình huống điển hình của môn Toán
• 2.4.4.1. Một số chú ý cho GV khi dạy học khái niệm toán học
• 2.4.4.2. Một số chú ý cho GV khi dạy học định lý toán học
• 2.4.4.3. Một số chú ý cho GV khi dạy học giải bài tập toán học
• 2.4.5. Thiết kế một số giáo án dạy Đại số tổ hợp bằng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề
• 2.4.5.1. Giáo án "Quy tắc đếm"
• 2.4.5.2. Giáo án "Hoán vị, chỉnh hợp"
• 2.4.5.3. Giáo án "Tổ hợp"
• 2.4.5.4. Giáo án "Nhị thức Niu-tơn"
• 2.4.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Tổ chức thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Thời gian tổ chức thực nghiệm
• 3.6. Hình thức tổ chức thực nghiệm
• 3.7. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.7.1. Đánh giá định tính
• 3.7.2. Đánh giá định lượng
• 3.8. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Vận Dụng Phương Pháp Dạy Học Phát Hiện và Giải Quyết Vấn Đề

Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề (PH&GQVĐ) là một trong những phương pháp dạy học hiện đại, giúp học sinh (HS) phát triển tư duy và khả năng giải quyết vấn đề. Phương pháp này không chỉ giúp HS tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và chủ động trong học tập. Việc áp dụng phương pháp này trong dạy học Đại số tổ hợp sẽ mang lại nhiều lợi ích cho HS, đặc biệt trong việc hình thành các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống.

1.1. Định nghĩa và Ý nghĩa của Phương Pháp Dạy Học PH GQVĐ

Phương pháp PH&GQVĐ giúp HS nhận diện và giải quyết các vấn đề trong học tập. Nó khuyến khích HS tham gia tích cực vào quá trình học, từ đó phát triển tư duy phản biện và khả năng tự học.

1.2. Lợi ích của Việc Áp Dụng Phương Pháp trong Đại Số Tổ Hợp

Việc áp dụng phương pháp này trong Đại số tổ hợp giúp HS hiểu rõ hơn về các khái niệm như quy tắc đếm, hoán vị và chỉnh hợp. HS sẽ có cơ hội thực hành và áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tế.

II. Những Thách Thức trong Việc Dạy Học Đại Số Tổ Hợp

Dạy học Đại số tổ hợp gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc giúp HS hiểu và áp dụng các quy tắc. Nhiều HS cảm thấy khó khăn trong việc phân biệt giữa các khái niệm như chỉnh hợp và tổ hợp. Điều này dẫn đến sự thiếu tự tin và ngại học môn này.

2.1. Khó Khăn trong Việc Hiểu Các Khái Niệm Toán Học

Nhiều HS gặp khó khăn trong việc hiểu rõ các khái niệm như quy tắc cộng và quy tắc nhân. Điều này ảnh hưởng đến khả năng giải quyết bài tập và áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

2.2. Tình Trạng Thụ Động của Học Sinh trong Học Tập

HS thường thụ động trong việc tiếp thu kiến thức, dẫn đến việc không phát huy được khả năng sáng tạo và tư duy độc lập. Cần có những biện pháp để khuyến khích HS tham gia tích cực hơn.

III. Phương Pháp Dạy Học PH GQVĐ Giải Pháp Hiệu Quả cho Đại Số Tổ Hợp

Phương pháp dạy học PH&GQVĐ được xem là giải pháp hiệu quả để nâng cao chất lượng dạy học Đại số tổ hợp. Phương pháp này không chỉ giúp HS phát triển tư duy mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực.

3.1. Tạo Tình Huống Gợi Vấn Đề trong Dạy Học

Giáo viên có thể tạo ra các tình huống thực tế để HS giải quyết, từ đó khuyến khích sự tham gia và hứng thú học tập. Việc này giúp HS thấy được ứng dụng của kiến thức vào thực tiễn.

3.2. Rèn Luyện Kỹ Năng Giải Quyết Vấn Đề cho Học Sinh

Thông qua việc giải quyết các bài toán thực tế, HS sẽ rèn luyện được kỹ năng giải quyết vấn đề. Điều này không chỉ có lợi cho môn Toán mà còn cho các môn học khác.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn của Phương Pháp Dạy Học PH GQVĐ

Việc áp dụng phương pháp PH&GQVĐ trong dạy học Đại số tổ hợp đã cho thấy những kết quả tích cực. HS không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển được nhiều kỹ năng cần thiết.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu và Thực Nghiệm Sư Phạm

Nghiên cứu cho thấy HS có sự tiến bộ rõ rệt trong việc hiểu và áp dụng các khái niệm Đại số tổ hợp sau khi áp dụng phương pháp PH&GQVĐ. Kết quả này được thể hiện qua điểm số và sự tự tin của HS.

4.2. Phản Hồi từ Học Sinh và Giáo Viên

Phản hồi từ HS cho thấy họ cảm thấy hứng thú hơn với môn học và có khả năng giải quyết vấn đề tốt hơn. Giáo viên cũng nhận thấy sự thay đổi tích cực trong thái độ học tập của HS.

V. Kết Luận và Tương Lai của Phương Pháp Dạy Học PH GQVĐ

Phương pháp dạy học PH&GQVĐ là một trong những phương pháp hiệu quả trong dạy học Đại số tổ hợp. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp HS nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề.

5.1. Tương Lai của Phương Pháp Dạy Học trong Giáo Dục

Trong tương lai, phương pháp PH&GQVĐ cần được mở rộng và áp dụng rộng rãi hơn trong các môn học khác. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển toàn diện cho HS.

5.2. Đề Xuất Các Biện Pháp Cải Tiến

Cần có các biện pháp cải tiến trong việc đào tạo giáo viên về phương pháp PH&GQVĐ. Điều này sẽ giúp giáo viên tự tin hơn trong việc áp dụng phương pháp này trong giảng dạy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của d Chương 2: Vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học Đại số tổ hợp Chương 3: Thực nghiệm sư phạm Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. - – Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www. - PP (xem Fuhrmann – Weck 1981, tr. : Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www. Kết quả nghiên cứu thực tiễn cho thấy, ở một số trường THPT trong những năm gần đây đã đạt được những tiến bộ trong việc đổi mới PPDH.

Ở nhiều trường đã bồi dưỡng cho đội ngũ GV về đổi mới PPDH và trang bị PTDH mới thì tình hình sử dụng các PPDH được cải thiện. Mặc dù thuyết trình vẫn là PP được sử dụng thường xuyên nhất song GV đã biết kết hợp các PPDH khác, tăng cường thí nghiệm, thực hành, làm việc nhóm, sử dụng các PPDH tích cực. Từ đó cho thấy, nếu được bồi dưỡng về PPDH mới, cũng như được trang bị về thiết bị dạy học mới thì việc đổi mới PPDH ở trường THPT nói riêng và các cấp học nói chung có chuyển biến khá tốt. Song việc gắn nội dung dạy học với thực tiễn cũng như dạy học qua hoạt động thực tiễn của HS vẫn là yếu điểm của hầu hết các trường phổ thông.

Việc tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS đã phần nào được cải thiện, mặc dù mới thể hiện rõ ở mặt "bên ngoài" thông qua các hình thức hoạt động nhóm, nhưng việc tích cực hóa hoạt động "bên trong" thông qua việc giải quyết các vấn đề, đặc biệt các vấn đề gắn với tình huống thực tiễn còn chưa được chú trọng. Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về quan điểm đổi mới PPDH. Vì vậy có những định hướng và những biện pháp khác nhau trong việc đổi mới PPDH. Do đó không có công thức chung nhất cho việc đổi mới PPDH.

Trong thực tiễn cần xuất phát từ những hoàn cảnh cụ thể để xác định và áp dụng những định hướng và biện pháp thích hợp. Dựa trên khái niệm chung về PPDH có thể hiểu: Đổi mới PPDH là cải tiến những hình thức và cách làm việc kém hiệu quả của GV và HS, sử dụng những hình thức và cách thức hiệu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ quả hơn nhằm năng cao chất lượng dạy và học, phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lực của HS. Đổi mới PPDH của GV bao gồm: - Đổi mới việc lập kế hoạch dạy học, thiết kế bài dạy; - Đổi mới PPDH trên lớp học; - Đổi mới việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập. Đổi mới PPDH đối với HS là đổi mới về PP học tập.

Đổi mới PPDH cần được tổ chức, lãnh đạo và hỗ trợ từ các cấp quản lý giáo dục, đặc biệt là các trường phổ thông thông qua những biện pháp thích hợp. Nói như vậy có nghĩa đổi mới PPDH không phải là tạo ra một PP mới khác với cái cũ để loại trừ cái cũ. Sự phát triển hay một cuộc cách mạng trong khoa học giáo dục thực chất là tạo được một tiền đề để cho những nhân tố tích cực của cái cũ vẫn có cơ hội phát triển mạnh mẽ hơn. Đồng thời tạo ra cái mới tiến bộ hơn, tốt hơn cái đã có.

Nói như vậy, không có nghĩa chúng ta dung hòa để làm "hơi khác hay tương tự cái đã có". Mà phải biết kết hợp khéo léo giữa tinh hoa của cái cũ đưa vào trong cái mới để tạo nên một cái mới thực sự đáp ứng được đòi hỏi của sự tiến bộ. Nếu như PPDH thuyết trình có ưu điểm lớn là phát huy trí nhớ, tập cho HS làm theo một điều nào đó, thì PPDH mới vẫn cần những ưu điểm trên. Song cái khác căn bản ở đây là PPDH cũ "thiên về dạy, yếu về học", người thầy là trung tâm của quá trình dạy học nên HS bị động trong cách tiếp nhận tri thức.

Còn PPDH mới phải lấy người học làm trung tâm, phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học. Việc đổi mới PPDH phải phù hợp với những định hướng đổi mới chung của chương trình giáo dục THPT. Hướng đổi mới PPDH hiện nay là: 1. Tích cực hóa hoạt động của HS, khơi dậy và phát triển khả năng tự học nhằm hình thành tư duy tích cực, độc lập, sáng tạo; 2.

Nâng cao năng lực PH&GQVĐ; Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www. Rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; 4. Tác động đến tình cảm, đem lại niềm tin, hứng thú học tập cho HS. Một số biện pháp về đổi mới PPDH Có rất nhiều các biện pháp về đổi mới PPDH.

Sau đây khuyến nghị một số biện pháp đổi mới PPDH dành cho GV. 1) Đổi mới việc thiết kế và chuẩn bị bài giảng. Đổi mới PPDH cần phải bắt nguồn từ việc thiết kế và chuẩn bị bài giảng. Trong việc thiết kế bài giảng cần phải dựa trên mối quan hệ giữa các yếu tố của quá trình dạy học, đặc biệt là mối quan hệ giữa mục đích - nội dung - PPDH.

Trong việc thiết kế PPDH cần bắt đầu từ việc xác định các quan điểm, hình thức tổ chức dạy học phù hợp. Từ đó thiết kế các hoạt động của GV và HS theo các trình tự đó. Sử dụng công nghệ thông tin như phần mềm trình diễn powerpoint là một PP cải tiến việc thiết kế bài dạy cũng như hoạt động dạy học. Tuy nhiên giáo án điện tử không phải tất cả của việc đổi mới PPDH.

2) Cải tiến các PPDH truyền thống. Các PPDH truyền thống như thuyết trình, đàm thoại, luyện tập luôn là những PP quan trọng trong dạy học. Tuy nhiên những PP này còn có những hạn chế tất yếu, vì thế bên cạnh những PPDH truyền thống cần kết hợp các PPDH mới, đặc biệt là những PPDH phát huy tính tích cực và sáng tạo của HS. Chẳng hạn có thể tăng cường tính tích cực nhận thức của HS trong thuyết trình, đàm thoại theo quan điểm dạy học PH&GQVĐ.

3) Kết hợp đa dạng các phương tiện dạy học. Không có một PPDH nào hoàn toàn phù hợp với mọi mục tiêu và nội dung dạy học. Mỗi PP và hình thức dạy học đều có những ưu, nhược điểm và giới hạn sử dụng riêng. Vì vậy việc phối hợp đa dạng các PP và hình thức dạy học trong toàn bộ quá trình dạy học là phương hướng quan trọng để phát huy tính tích cực và nâng cao chất lượng dạy học.

4) Vận dụng dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ Dạy học PH&GQVĐ là quan điểm dạy học nhằm phát triển năng lực tư duy, khả năng nhận biết và giải quyết vấn đề. HS được đặt trong tình huống có vấn đề, đó là tình huống chứa đựng mâu thuẫn nhận thức, thông qua việc giải quyết vấn đề, giúp HS lĩnh hội tri thức, kỹ năng và PP nhận thức. Dạy học PH&GQVĐ là con đường cơ bản để phát huy tính tích cực nhận thức của HS, có thể áp dụng trong nhiều hình thức dạy học với những mức độ tự lực khác nhau của HS.

5) Vận dụng dạy học theo tình huống. Dạy học theo thuyết tình huống là một quan điểm dạy học, trong đó việc dạy học được tổ chức theo một chủ đề phức hợp gắn với các tình huống thực tiễn cuộc sống và nghề nghiệp. Quá trình học tập được tổ chức trong một môi trường học tập tạo điều kiện cho HS kiến tạo tri thức theo cá nhân và trong mối tương tác xã hội của việc học tập. Tuy nhiên các tình huống được đưa vào dạy học là những tình huống mô phỏng lại, chưa phải là tình huống thực.

Nếu chỉ giải quyết các vấn đề trong phòng học lý thuyết thì HS chưa có hoạt động thực tiễn thực sự, chưa có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành. 6) Vận dụng dạy học theo định hướng hành động. Dạy học theo định hướng hành động là quan điểm dạy học nhằm làm cho hoạt động trí óc và hoạt động tay chân kết hợp chặt chẽ với nhau. Trong quá trình học tập, HS thực hiện các nhiệm vụ học tập và hoàn thành các sản phẩm hành động, có sự kết hợp linh hoạt giữa hoạt động trí óc và hoạt động tay chân.

Đây là một quan điểm dạy học tích cực hóa và tiếp cận toàn thể. 7) Tăng cường sử dụng phương tiện dạy học (PTDH) và sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học. PTDH có vai trò quan trọng trong việc đổi mới PPDH, nhằm tăng cường tính trực quan và thí nghiệm, thực hành trong dạy học. Việc sử dụng các PTDH cần phải phù hợp với mối quan hệ giữa PTDH và PPDH.

Đa Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ phương tiện và công nghệ thông tin vừa là PTDH vừa là nội dung dạy học, vừa là PTDH trong dạy học hiện đại. 8) Sử dụng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo. Kỹ thuật dạy học là cách thức hành động của GV và HS trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học. Ví dụ như kỹ thuật đặt câu hỏi trong đàm thoại.

9) Tăng cường các PPDH đặc thù bộ môn. PPDH có mối quan hệ biện chứng với nội dung dạy học. Do vậy, bên cạnh những PP chung được sử dụng cho nhiều bộ môn khác nhau thì việc sử dụng các PPDH đặc thù có vai trò quan trọng trong dạy học bộ môn. 10) Bồi dưỡng phương pháp học tập cho HS.

PP học tập một cách tự lực đóng vai trò quan trọng trong việc tích cực hóa, phát huy tính sáng tạo của HS. Có những PP nhận thức chung như PP thu thập, xử lý, đánh giá thông tin, PP tổ chức làm việc, PP làm việc nhóm, có những PP học tập chuyên biệt cho từng bộ môn. Bằng nhiều cách khác nhau cần luyện tập cho HS PP học tập tích cực, trong đó PP tự học là một PP được đánh giá cao. 11) Cải tiến việc kiểm tra đánh giá.

Đổi mới PPDH cũng đi liền với việc đổi mới quy chế kiểm tra đánh giá thành tích học tập của HS. Đánh giá thành tích học tập của HS không chỉ đánh giá tới kết quả mà chú ý cả trong quá trình dạy học. Đánh giá thành tích học tập theo quan điểm phát triển năng lực không giới hạn vào khả năng tái hiện tri thức mà chú trọng khả năng vận dụng tri thức trong việc giải quyết các nhiệm vụ phức hợp.